Banoa. Eskerrik asko!

Toki guztietara ohitzen zara azkenean, baina horrek ez du esan nahi, inondik ere, toki hori maite duzunik. Egon zaitezke gustura antzean leku batean, baina horren ondorioa ez da edonon eta edonoren aurrean leku hori gomendatuko, are laudatuko duzunik. Nik neuk, hemen idatzitako sermoien bidez askotan, gehienetan, badakit, kontrakoa adierazi dudan arren, duela hilabete batzuk, itzulera data zehaztu nuenean hain zuzen, ondorio bat atera nuen: Mexiko Hirian, finean, ondo pasatu dudala azkeneko urte eta erdian. Hori bai, inori ez nioke aholkatuko hemen bizitzea. Bolada baterako? Ez nioke inori gomendatuko, ez dudalako, oro har, hemengo bizimodua atsegin; sutu egin nazakeelako, tristatu. Baina tira, ejem, persona irekiak gara, eta Jesus Mari Garralda irakasleak zera esaten zigun: bakoitza den bezalakoa da eta nahi duen bezala jaisten ditu eskailerak.

Hasiera-hasieratik konturatu nintzen zirku basati hau ez nuela maite, baina beti egon naiz ekilibristarena edo pailazoarena egiteko prest. Hartu nuen erabaki bat, etorri nintzen, eta norberaren duintasun hutsagatik soilik baldin bada ere, borrokatzea deliberatu nuen. Behin etorrita, zer egin nezakeen…

Baina ez dut hemen aterrizatu aurretik kontatu zidatenarekin topo egin. Hasteko, eta ez daukat inori ezer leporatzeko asmorik, baina nahiko bakarrik sentitu nintzen, zentzu batean behintzat. Tira, leporatuko banie ere, ez lukete ulertuko… Kostatu zitzaidan onartzea bakarrik aurre egin beharko niola egoera berri bati, baina tira, batzuetan baldarki, beste batzuetan, bai, zergatik ez, trebetasunez, ba hartu nien neurria egoera batzuei, eta, batez ere, hartu nion neurria neure buruari.

Baina ez ezazue pentsa, zirku honetan izan ditut-eta bidaideak azkeneko urte eta erdi honetan. Nire lagun maiteak, esaterako, kapitulu, sarrera oso bat merezi du. Harengatik etorri nintzen hona, eta haren ausentzian ez dut uste hemen hamazazpi hilabete igaroko nituenik. Ala bai? Auskalo…  Bestela, hor egon da beti Gorka Larrañaga Iranixe laguntzar azkoitiarra. Bere etxeko ateak ireki zizkidan elkar ezagutu eta berehala, eman genion konfiantza elkarri, eta hitz-aspertu ederrak egin ditugu. Iruditzen zait, gainera, bai nik eta baita berak ere gogoan, edo inkontzientean, behintzat, bagenuela ba hor, Azkoiti eta Urretxu arteko punturen batean, Elosun, Gorlan, Aizpurutxon edo Oletan geundela, huntaz eta hartaz serio antzean edo barrez mintzatzen ginen bitartean. Horregatik guztiagatik, eskerrik asko, Gorka.

Mikel lagun herrikideari (eta baita Sabinari ere) ere eskerrak eman beharrean nago. Hemen zegoen bitartean, banekien beharra izanez gero hor egongo zela, gauza askotan elkar ulertuko genuela. Izan ere, antzeko ingurune batean jaio eta hazi bazara, antzeko heziketa jaso baduzu, antzeko bizipenak eduki, ba hori nabaritzen da gero, bai. Halere, neure burua justifikatzeko, ondokoa esango: uste dut hala dela…

Begira, elkartu etxe batean zazpi mexikar, sei espainiar, lau euskaldun eta bi frantziar, eta bai, hasieran denak nahastuta ikusiko dituzu, ija eta aja, baina jo ditzatela trago batzuk, igo dezatela musikaren bolumena, has daitezela dantzan, bestela mundua konpotzen, eta espainiarrak espainiarrengana bilduko dira, mexikarrak mexikarrengana, euskaldunak euskaldunengana, eta bi frantsesak elkarrekin hitz egiten ikusiko dituzu. Hori frogatu nuen New Yorken, eta hori frogatu ahal izan dut hemen. Normala da, ezta?

Eta ez ezazue pentsa, esan dizuedan LEGEZ morroi aski irekia naizenez, egin ditut-eta lagun mexikarrak. Tira, ikusteko dago lagunak, ezagunak, edo, azkenean etsaiak ote diren… Izan ere, harreman batzuek, batez ere rolak oso markatuta daudenean eta testunguru jakin batean sortzen direnean, epe luzera eta beste testuinguru batean ez dute funtzionatzen.

Testuingurua aipatu dut, eta, hain zuzen, hiria bera da maite ez dudana. Blog honetako sarrerak irakurri baldin badituzue, konturatuko zineten. Ez dut maite, kito. Zer egingo zaio ba… Jokatu nezakeen entusiastaren papera, kalean ikusten duen ororekin, bizi dituen gauza guztiekin emozionatzen edo harritzen denaren rola, baina ezin dut. Egunerokoan gerta daitezkeen eta gertatu zaizkidan gauzekin sutu naiz, ordea, eta ez, kasu horietan ez dut teatrorik egin. Izan ere, eta hau, beste gauza askorekin gertatzen ez zaidan bezala, oso argi daukat: gauza bat da Mexiko Hirian edo Mexikon barrena turista exotikoarena egitea, hango eta hemengo indigenekin pattarra edan eta kafea hartu duzula esatea, eta beste bat hiri honetan, 2015eko azaroan, gutxi-asko huts-hutsetik hastea.

Eta, zer arraio, barrenean eramango dudan gauzetako bat izango da, ba hori, ba beno, izan naizela gai mugitzeko, neure kabuz eta koipekerian aritu gabe gauza batzuk, sikira diru pixkat, lortzeko eta aurrera egiteko. Halako esperientzia batean zeure burua frogatzen duzulako, batez ere.

Orain, hemendik alde egin behar dudenean, sentitzen dudan beste gauzetako bat bitxia iruditzen zait. Ni banoa igandean, maiatza erdialdean berriro hasiko naiz BERRIAn lanean, eta hemen geratzen direnekiko nolabaiteko errukia sentitzen dut. Ez dakit ondo azaldu ote dudan… Ea, euskaldun edo espainiar batzuek esan izan didatenean ez dutela itzuli nahi, hemen gustura daudela, harridura eta tristura sentipen batek ibili izan ditu ene barrenak. Ba nik bai, nik nahi dut itzuli. Zergatik ez dute bueltatu nahi? Garraldak esaten zuena: bakoitza den bezalakoa da eta nahi duen bezala jaisten ditu eskailerak. Halere, lagunok, utz nazazue harritzen hori esaten dutenean…

Agian izango da nik ezin dudalako bat egin hiri honen idiosinkrasiarekin. Ea. Gizaseme baldresa baina pragmatikoa nauzue, eta hemen pragmatikotasunez hitz egiten baldin badiezue, aurpegira barre egiten diezu. Pailazokerietarako joera nabarmena daukat, bai, baina morroi serioa nauzue nire gauzetan, aizue. Eta hemen… Konpromiso faltak sutzen eta tristatzen nau, eta hemen… Horixe ba, grosso modo; ezin denean, ezin da. Eta bestetik, nahiz eta askori, beharbada, apeta burges bat iruditu, ba oso gogoko dut itsasoa 35 kilometrora edukitzea, ordenatua nauzuen neurrian kutsadura akustiko-bisual-ingurumenarena ez nozitzea, mendira joatea, azaroa eta apirila bitartean ahotik lurruna botatzea, abrigoak janztea, bizikletan ibiltzea, neguko eguerdi igande eguzkitsuetan ardoa edatea, beldurrik gabe eta balantzaka etxeratzea, Pitillo-renean kafea hartzea eta periodikoak leitzea, bat agurtzea, bestea egurtzea… Horixe dena.

Ez pentsa, halere, kalbario bat bizi izan dudanik; inondik ere. Hemen oso ondo jaten da, adibidez. Ezetz! Txantxetan ari naiz, ez nuen hain axalekoa izan nahi. Tira, ondo jaten dela egia borobila da. Bestela? Begira, ni sekula ez naiz izango Mexikoren gida turistiko bat; esan bezala, ejem, ez da nire asmoa hain axalekoa izatea. Baina argi eduki: mexikarrek umore ona dute, hizketarako pronto daude orokorrean, badakite disfrutatzen, oso-oso irudimentsuak dira… Eta bizitzari baikortasunez begiratzen diote. Hori nabarmenduko nuke, eta uste dut asko dela, kontuan hartzekoa bai behintzat. Baina lagunok, nik ez nuke hemen bizi nahi; ezta neskamea, txoferra eta rantxoa edukita ere. Ala bai?

Baina tira, pasatu direla hamazazpi hilabete eta nahikoa dela. Hemendik hilabete batzuetara askoz ere hobeto ikusiko dut zer eman duen urte eta erdi honek, baina coach-ek eta gisako XXI. mendeko apaizek esaten duten bezala pertsona bezala hazteko balio izan baldin badit, ba primeran, gustura, nahikoa. Ez dut Mexikorik behar, ordea.

Eskerrik asko, familia.

Eskerrik asko kuadrilla, betiereko helduleku hori, eta eskerrik asko lagun minei.

Eskerrik asko, Buru.

Eskerrik asko BERRIAko lankide eta lagunei eta beste komunikabide batzuetakoei nire lanak argitaratzeagatik.

Eskerrik asko Carlos Corral handiari, Carlos Ramirezi, Sergiori, Michelleri, Nachori, Xabier Santakiteriari, Josu Landari, Edurneri, Ricardori, Migueli, Paolari, Brunari, Imanol Lopezi, Txeskosi, Zapatari, Maiderri, Daiset eta Karinari, Marianari, Lourdes eta Joxeani, Juliari, Diegori eta Diegori, Edgarri, Clarari, Carlesi, Beatrizi, Luis eta Ameliari, Nahikori, Caradura-ri…

Mila-mila esker zuri, irakurle, sermoi hauek agoantatzeagatik, sarrera hauek irakurtzeko adorea erakusteagatik.

Eta eskerrik asko lagunari, noski.

Gora gu!

Kantua:

 

Dena ezabatu nahi nuen

Urte eta erdi daramat kafetegi honetara etortzen, eta, nola esan… Bai, modu oso sinple batean esango dut: zerbitzariak ez dira nitaz fidatzen, ez naute maite. Sartzen naiz, “hola” esaten dut, eta, oro har, agurtu ere ez naute egiten. Duela ez asko, sartu nintzen, begiradak gurutzatu genituen zerbitzarietako batek eta biok, “hola” esan nion, eta ez zidan erantzun. Haren ondotik pasatzerakoan, nahita, “hola” esan nion ia-ia belarrira, eta beldurtuta bezala, “hola!!” erantzun zidan. Horrek, zer nahi duzue esatea, mindu egiten nau.

Azkeneko urte eta erdian egunero etorri naiz hona. Hasieran zer nahi nuen galdetzen zidaten. Hasiera hartan geroaxeago eta orain bertan baino askoz ere adeitsuago jokatzen zuten nirekin. Kontua da ohitura finko samarrak dituen animalia naizela, eta beti gauza bera eskatzen dudala kafetegi honetan. Orduan, bigarren hilabeterako-edo galdetu ere ez zidaten egiten. Orduz geroztik, zerbitzaria berria ez den bitartean behintzat, ondoko sekuentzia errepikatu da: etortzen da zerbitzaria mahaira, uzten dit eskatutakoa mahaiaren bazter batean, “gracias” esaten diot beti, beti, eta tarteka, oso tarteka, gogo txarrez bezala esandako “de nada” bat aditzen dut. Horrek tristatu egiten nau, eta neure buruari galdetu izan diot ea inoiz itsusi jokatu ote dudan haiekin.

Tristatzen nau, beste bezeroekin hala jokatzen ez dutela ikusten dudalako egunero. Nirekin hasieran bezala, kafetegian aurrenekoz ikusi dudan jendearekin adeitsuak dira zerbitzariak. Ados. Baina badira ni neu bezala egunero etortzen direnak, eta haiekin jator jokatzen; irribarre egiten diete eta jarrera beste bat da.

Haiek, ordea, mexikarrak dira.

Lotsa sentitu dut idatzi berri dudana irakurtzerakoan, eta den-dena ezabatzekotan egon naiz. Baina ezin dut: sentitzen dudanarekiko zintzo jokatu beharko dut ba…

Hasiera pentsatzen nuen zakar samarrak zirela espainola nintzela pentsatzen zutelako. Beraz, haien burutazioetatik pentsamendu hori aldentze aldera, kokoteraino nengoen batean sakelako bidez euskaraz nahiko ozen hitz egiten hasi nintzen. Simulazio bat zen, bakarrik hitz egiten ari nintzen. Patetikoa. Noski, ez zekiten, ez zuten zertan jakin aditzen ari zirena euskara zenik.

Trikimailu patetiko hark ez zuen arrakastarik izan.

Duela hilabete batzuk, erreportaje baterako emakumezko mexikar baten iritzia behar nuenean, zerbitzarietako batengana jo nuen laguntza eske. Udan izan zen. Jator jokatu zuen. Aipatu nion PAIS VASCO-ko komunikabide batentzako zelako, eta oztoporik jarri gabe erantzun zituen nire galderak. Bide batez, besteek ere jakin ahal izan zuten PAIS VASCO-koa nintzela, hari proposatu aurretik beste bi zerbitzariri esan esan eta ezetz erantzun zidatelako.

Hortaz, iazko udatik badakite ez naizela espainola, PAIS VASCO-koa naizela. Baina hala izanda ere, jokabidea ez da aldatu. Ondorioz, haien nirekiko jarrerak ez dauka zerikusirik espainola, australiarra edo japoniarra izatearekin.

Zerekin, ordea…

Ogia ere erosi izan dut, erosten dut batzuetan, kafetegi honetan. Apal moduko batean daude, denontzat eskuragarri antza, eta handik hartzen nituen hasieran. Ba ez, ez da hori egin behar, eta, agian horregatik beragatik haien geroztiko nirekiko jokabidea. Auskalo… Hori ez dela egin behar dakit, behin, ogi bat hartu nuenean, kargu hartu zidalako zerbitzari batek. Jakinarazi zidan berak egin behar zuela… “Lasai, ez da ezer gertatzen, nik neuk hartuko dut”, esan nion irribarretsu. Mindu egin nuen, ordea. Izan ere, mexikarrak, oro har, ORO HAR,  haien eskemen barruan jokatzen duzunean, bai, oso-oso atseginak dira, are melengak. Bestela…

Joño! Oraintxe bertan ondorio batera iritsi naiz. Ez dutela nirekin normal jokatzen, nire jokabidearekin haien eskemak apurtzen dizkiedalako. Eskemak apurtzen dizkiet, ez dudalako inoiz protestatzen, ez ditudalako gauza batekin edo bestearekin mareatzen, ez diedalako esaten edo “Hola!!!¿Que tal?? ¡¡Buenas tardes!! ¡¡Cuanto me alegro de verte!” edo, bestela, alde egiterakoan, ” ¡¡Ohh!!¡¡¡Estaba buenísimo!!!¡¡¡Muchisimassss gracias!! Que tengan buena noche, que descansen“.  Hala egin beharko nuke?

Hemen, Mexikon, azken mendeetan zerbitzatzera ohitu dira zoritxarrez, eta, horren arabera, zerbitzariak paper bat jokatzen du eta zerbitzatuak beste bat. Gidoi horixe du pelikulak, eta ilehori zarpail honek ezin du gidoia aldatu edo toki baten idiosinkrasia irauli, baina ez ditu ez dagozkion edo deseroso sentiarazten duten rolak jokatu nahi. Baina ez badituzu rol horiek jokatu nahi, pelikulatik kanpo geratzen zara…

Ilehoriarena diot, Mexikon ilehoria eta normala izatea edo normala izan nahi izatea ez baita abantaila bat, hain zuzen. Horri buruz mahai baten bueltan edonorekin eta edonon eztabaidatzeko prest nago.

Ustez ilehori eta europar bezala dagokizun rola jokatu nahi ez baduzu, susmagarria izango zara. Susmagarria azokan, zu zeu joaten zarelako erosketak egitera; susmagarria azokan, langileetako bati esaten diozulako ez dagoela erosketak poltsan sartzeko beharrik; susmagarria auzoan, kalean, 20 litroko ur botila bizkarrean hartuta oinez ikusten zaituztelako; susmagarria lagunen, ezagunen eta beste piztia batzuen aurrean, garraio publikoan mugitzen zarelako, adibidez

Baina ez duzu susmorik piztuko hiritik bi ordura etxola batean bizi den emakumezko indigena bat etxea garbitzeko edo sukaldatzeko kontratatzen baldin baduzu; zeure txofer pribatuari deitu eta “mekagodios! non ostia zabiltza!” esaten baldin badiozu; hilabetero asteburu pasa Acapulcora edo Karibera joaten baldin bazara. Orduan ez, orduan hilehori mendebaldar gisa dagokizun papera jokatzen ari zara, eta erabat integratua sentitzeko pausoak ematen ari zara.

Hona etortzen diren mendebaldar gehienek zera esaten dute: “Mexikon dena dago egiteko”. Zer dago egiteko? Trenbide sareaz ari zara? Karibean europarrok soilik proposatu ditzakegun esperientzia “ahaztezinak eskaintzeaz”? Esplotatuta dagoen gizarte bat are gehiago esplotatzeko mekanismoak asmatzeaz? Luxuaren eta estatusaren izenean geure askatasuna murrizten duten zerbitzuak mexikar gizarajoei “prezio onean” saltzeaz? Zer demontretaz ari gara, zein logikatik hitz egiten dugu, “dena dago egiteko” esaten dugunean?

Begira, oraintxe bertan morroi bat pasatu da kafetegiaren paretik. Ni egoten naizen alderdiaren eta kalearen artean ez dago kristalik. Ba morroi hori deika-edo hasi zait: “Güero??E! Güero!! Business???”. Ba gaur txantxerako-edo ez nagoenez, zera esan diot irmotasunez: “Zer??? Zer???”. Alde egin du. Bai, behingoz nire papera jokatu dut.

Dudarik gabe: asko, den-dena dago egiteko.

Lotsa sentitu dut idatzi berri dudana irakurtzerakoan, eta den-dena ezabatzekotan egon naiz. Baina astelehen iluntzea da, lagunok…

Apuntetxoa (I): Ostiralean ez ditut kafetegiko zerbitzariak agurtuko.

Apuntetxoa (II): Ken Loach-en I, Daniel Blake  pelikula ikusi genuen atzo, eta astelehenarekin gaude.

Kantua: Goazen iparraldera, utz dezagun atzean asfaltoa.

Aste Santuan, soseguz

Pentsatuko duzue, bai. “Ostiral santua, eta morroi hau beroa ematen”. Ba bai, baina ez ezazue pentsa, hemen ere ospatzen da Aste Santua, eta, hortaz, ospakizun egunetan nik neuk ere merezitako atsedena, deskantsua, hartzeagatik, herenegun arratsalde-iluntzean idatzi nuen sarrera hau.

Lagunak jai du astelehena arte, baina ez gara inora joango, ez gara hiri-zirkuaren bihotzetik urrunegi ibiliko. “Ez, ez, gara kanpora joango. Hemen ibiliko gara, egunpasak egingo ditugu”. Maite dut ezer ez eta dena esaten duen justifikazio itxurako egindako esaldi hori. Euskal Herrian makina bat aldiz entzundakoa naiz. Izan ere, Andoni Aizpuruk bere programan (hori ez baita eguraldiaren parte hutsa) esaten duen bezala, “aprobetxatu” behar dira egunak, eta ia-ia delitua da ezer ez egitea. Tira, nahiz eta kanpora ez joan, nahiz eta egunpasarik ez antolatu, kosta egiten zait ba etxean gelditzea… Beraz, isilik egotea hobe izango dut.

Zergatik dira Aste Santuak opor egunak? 2017an? Beste hark esango zukeen moduan: really? Niri harrigarria iruditzen zait, baina, tira, gero gustura asko hartzen dugu jai Aste Santuan, eta Pazko Astean ere “egun batzuk” hartzea gogoko dugu.  “Deskonektatzeko…”. Aste Santuari zergatik eusten diogun jakitea gustatuko litzaidake. Eta ez dut uste beti bezala EAJk agintzen duelako denik, inondik ere. Batzuetan ahaztu egiten dut gurea herri kontserbadorea dela; finean, esanak esan, kontserbadoreak garela, eutsi zaleak… oraingoz behintzat.. Halere, egutegi ofizial bat-edo egituratzerakoan ez legoke lekuz kanpo Aste Santuko opor egunak beste nonbaiten kokatzea. PSEk, boterean egon zenean, hauspotu zuen Euskadi Eguna edo dena delako horterada hori, eta 2011tik 2013ra jai izan genuen egun hartan… Enrollatu ziren, bai, sozialistak… Nago ni zuetako gutxik dakizuela, buruz, noiz ospatzen genuen… Urriaren 25ean, lagunok.

Bederatzi, hamar, 11 edo hamabi urte genitueneko Aste Santuak gogoratzen ditut. Lagunari kontatu nion atzo gauean grisak zirela bai espirituz eta baita eguraldiari dagokionean ere, hala oroitzen ditut behintzat, baina egun haietan sosegu moduko batek blaitzen zuela Pagoeta ingurua (Urretxu), orduan guretzako mundua zena; hala esan baldin badaiteke behintzat. Erdi-behartuta zela pentsatzen dut, baina lagunok mezetara joaten ginen ostegunean eta ostiralean. Mezetara, baina bihurrikeriak egitera, zertara bestela. Izan ere, haurrak jolasa behar du… Ondo gogoan daukat lagun bati apaizak oinak garbitu zizkiola Ostegun santuan eta guk, mezetara joaten ginen ia bakoitzean bezala, ezin izan geniola barreari eutsi. Beste batean, eliza barruan, ospakizunaren erdi-erdian eta ia denen aurrean, zer okurrituko eta sekulako zarata ateratzen zuten aulki batzuekin jolastea. Bota zuen batek bat lurrera, gero beste bat besteak… Eta baita nik neuk ere, gauzek hausterakoan edo beste zerbait ukitzerakoan ateratzen duten zaraten zalea, oso zalea, izaki. Orduz geroztik, eta izango dira jada 25-26 urte, bizilagun batek ez dit aurpegira begiratu ere egiten… Aste Santuko kontuak, lagunok, Aste Santuko espiritu kristau onbera hori.

Gure espirituak, elizatik atera bezain pronto, futbolean jolastera joateko agintzen zigun, eta han joaten ginen, aldapan gora, geure kanpofubol kuttunera. Oraindik ere, handik pasatzen naizen aldiro hunkitzen naiz…

Gristasuna eta sosegua nahasten ziren Aste Santu haietan, eta oraindik ere ez zitzaigun tokatzen geure burua besteen aurrean justifikatzea eta “ez, ez, gara kanpora joango. Hemen ibiliko gara, egunpasak egingo ditugu” esatea. Aiogeroartebaiaiobenobengaaioagur!!!

Camilo lagun txiletar estimatuaren aholkuak jarraituz, testuinguratu dut ba gaurko kontakizuna.

Eta soseguz ari natzaizue idazten. Izan ere, Mexiko Hirian egin ditut egin beharrekoak zegozkidan lanei dagokienez, eta arindua hartu dut. Kristau eredugarri LEGEZ, ez dut erabateko arindua sentitu lan guztiak behar bezala bukatu ditudan arte.

Beraz, gaur goizerako lan guztiak eginak edukiko nituela jakinda, pasa den astean hitzordua egin eta gaur eguerdian ilea moztera jo dut Cynthiarenera, hiriko ileapaindegi cool eta estilosoenetako batera. Garagardo bat atera didate, eta ilea mozten zidan bitartean hitz eta pitz aritu gara. “Oh… Asko pozten naiz Euskal Herrira itzuliko zarelako…”. Ordaindu eta propina utzi ondoren, eguzkitan eta bakardadean bazkaltzea erabaki dut. Futbola, Bayern Munich eta Real Madrilen artekoa, ikusteko gogorik ere ez nuen… Ikusiko dut laburpena Kirolez Kirol-en. Beraz, terraza batera eguneko menu bat, menu corrido bat, jatera.

Lepo zegoen Metrobusa auzora itzuli naizenean, 16:30-etan, baina gaur ez, gaur amorrurik ere ez dut sentitu. El Chorrito azokako garbitokira gero, arropa garbiaren bila, eta behin zakuarekin etxera iritsita, galtzontzillo guztiak ote zeuden egiaztatzera. Ez, ez ezazue pentsa konponbiderik ez duen gaitz bat denik nirea, ez. Kontua da urte eta erdi honetan bizpahiru aldiz itzuli behar izan dudala Tonyren garbitokira, galtzontzilloren bat falta zelako. Tony deitzen diogu, baina auskalo nola deitzen den… Erreberentzia egiten didan morroia da. “Para servirle“.

Eta hona, kafetegira, nentorren bitartean, gogoratu dut asteazkena dela eta Ricardori euskara eskolak ematen egon beharko nukeela. Baina ez, duela bi aste eman nituen azken euskara eskolak. Kito. Izan ere, batzuetan besteetan baino gehiago, baina hasieran behintzat kosta egiten zitzaidan etxetik ateratzea, garraio publikoa hartzea, kafetegi batera, ezleku batera heltzea, arbela eta errotulagailuak ateratzea eta bi orduko eskola ahaztezin bat ematea. Onartu beharra daukat, halere, klasea hasi eta segituan berotzen nintzela; batetik, gogoko dudalako-edo, hori uste dut behintzat, didaktikoa izatea; eta bestetik, ikasleek erantzuten zutela, kontzeptuak barneratzen zituztela, ikusten nuelako. Hotzean pentsatuta, hemengo egonaldiak eman didan gauza onenetako bat izan da hori, euskara eskolak ematea. Arrazoiak, ordea, oso pertsonalak dira… Ondo gogoan daukadana da Ricardok behin esan zidana: “Baduzu pazientzia…”. Hortxe urtu nintzen ia… Abuztuatik martxoa bukaera arte asteazkenero eman dizkiot eskolak, eta tipoak ez du hutsik egin. Hutsik ez egitearena nabarmendu dut, hori ez baita ohikoena hemen. Abizen euskalduna du, aitona zuen bilbotarra, Musikenen egin nahi ditu gitarra ikasketak, gogoz prestatzen ari da hautaketa probetarako, eta lehen kolpean oso-oso lotsatia izanagatik, ikasle aparta izan da. Mila esker, Ricardo. Kafe bat hartzeko geratu behar dut harekin, eta ziur nago agurtzerakoan hunkitu egingo naizela… Horrelakoak gara erromantikoak, lagunok…

Nereari ere eman dizkiot eskolak; iazko urtarriletik, larunbat goizero, bere amaren etxean.  Amak esaten dit, hain zuzen, Trumpen semea naizela…Tira, batzuetan huts egin izan du Nereak, eta hilabete batean bi aldiz segidan huts egin zuen batean irmoki mintzatu omen nintzaion, bere hitzetan “erdi beldurtu” egin nuen… Izan ere, lagunok, hemen ez da hilabetero ordaintzen, klaseagatik baizik. Eta kontu krematistikoak kontu krematistikoak dira, aizue. Ez dut egun hura gogoratzen, baina orduz geroztik ez du kale egin. Aita zuen euskalduna, eta haren esanetan bere bizitzako zutarri nagusietako bat da euskara. Lotsa apur bat ematen dit hemen esateak, baina bueltatu behar nuela jakinarazi nion egunean negarrez hasi zen. Egia esan, ez nekien zer egin, zer esan… Kontua da gauza pertsonal asko kontatzen zizkidala klaseko atsedenaldian, hustu egiten zela nirekin…

Eta ni pozten naiz, zera idazteko eta esateko kapazak direlako: “Igor tonto samarra da. Klaseak ematen ditu astero, etxeko lana bidaltzen digu, materiala eman, baina oso serioa da klasean. Igorrek esaten du entrenatu bezala jokatzen dela. Halere, eskerrik asko klaseak eman dituzulako”.

Arrazoi askorengatik, eskerrik asko zuei. Saiatuko naiz zuentzako beste irakasle bat topatzen…

Gainera, beste bi ikasle eduki ditut. Tira, bati eskola bakarra eman nion, iazko urtarrilean. Esan zidan otsailean bi astez behin nahi zituela eta martxoan astero hasiko ginela. Atzetik ibiltzeaz aspertu eta irmoki mintzatu nintzaion. Erantzun ere ez zidan egin. Mexikarrek ez omen dute gatazka gogoko, hori dio herri jakinduriak.

Besteari larunbat arratsaldeetan eman nizkion eskolak, azaroa eta urtarrila bitartean. Bost bat klase izan ziren guztira, baina Gabonetatik bueltan, larunbatero zerbait zuenez, azken orduan abisatzen zuenez, eta beti haren atzetik ibili beharra neukanez, ba klaseak etetea erabaki nuen.

Baina beno, balioko zuen ikasteko…

Pena bakarra daukat: hemengo ikasleekin ez dut New Yorkeko Euskal Etxean izan nituenekin bezainbeste gozatu. Han zortzi-hamar pertsonari ematen nien, eta hemen, aldiz, bakarka. Hori batetik. Eta bestetik, ba ez dut hainbeste konektatu. Oraindik ere gogoan dauzkat New Yorken, Greenpoint auzoan, Lulu’s pubean, Joxean, Vito, Xanti, Lizet eta Timen konpainian edaten nituen garagardoak… Beste zirkunstantzia batzuk, beste jende bat, beste adin bat ikasleena…

Eta utzi nituen Mexikon euskara eskolak, eta arindua sentitu. Egin ditut egin beharreko lan periodistikoak, eta lasaitua hartu. Bakean ari natzaizue idazten Aste Santu bezperan, euria ari du, eta ia-ia behinolako Aste Santu grisetako sosegua sentitu dezaket.

Apuntetxoa (I): Bazkaltzen ari nintzela, tipo bat hurbildu zait. Baimena eman diot, hitz egiten utzi, eta egia esan espirituaz edo ez dakit zertaz aritu zait. “Eskerrik asko” esan diot eta alde egin du. Maite ditut egoera horiek.

Apuntetxoa (II): Laster lebitatzera iritsiko den auzoko yoga irakaslea sartu da duela ordubete-edo kafetegira, eta agurtu egin nau. Ez harritu laster lebitatzen ikusten baldin banauzue…

Kantua: Kantutzar krepuskularra.

Erosotasuna, edo auskalo zer den…

Zer iruditzen zaizkizue leku jendetsuak? Niri geroz eta estresagarriagoak eta itogarriagoak. Nola sentitzen zarete horietatik ateratzen zaretenean? Nik arindua sentitu ohi dut. Galdera horiek plazaratu dizkizuet, lagunok, lehengo larunbat eguerdi-arratsaldean Mexiko Hiriko zentro historikora eta haren ingurumarietara joan behar izan genuelako, lagunak eta biok, enkargu bat egitera.

Mexiko Hirian makina bat museo daude, baina ene uste apalean, hiri honen zentro historikoak berak ez dauka parekorik museo antropologiko eta soziologiko gisa.

Lagunilla izeneko geltokian atera ginen metrotik, eta irten eta berehala azoka batekin topo egin genuen; azoka bera geltokiaren sarrera-irteeran integratuta dago, egia esan. Eta ez ezazue pentsa azken urteotan Euskal Herrian modan dauden Erdi Aroko azoken antza duenik aipatutako azoka moldeak; inondik ere. Lagunillako metro geltokiko sarrera-irteera kale batean dago, eta, bai, kale horrek badauka espaloi bat, baina ezin duzu horretatik joan, ez dakizu zein zabalera duen, azokako postuek okupatzen dutelako. Beraz, errepidetik joan beharra daukazu, eta beste askotan esan izan dizuedan LEGEZ, oinezkoa etsaia da hemengo gidarientzako…

Iritsi ginen Republica Argentinara, larruzko jakak-eta saltzen dituzten kalera. Norabide bakarreko kalea da, eta postuak, esker-eskuin, bata bestearen segidan jarrita daude. Baina konturatu nintzen kalea okupatzen zuen jende saldoaren artetik ibilgailuak ere pasatzen zirela. “Nola da posible…”, hausnartu zuen ene ni mendebaldarrak… Eta kalearen sarreran, noski, horretara sartzen zen ibilgailu bakoitzari dirutxo bat kobratzen zion morroia ikusi genuen. Txoferrek txanpon batzuk ematen zizkiotenean tipoak egiten zituen keinuei erreparatzea nahikoa zen une horretan jaun eta jabe sentitzen zela ondorioztatzeko.

Azoka horiei Tiangis deitzen zaie hemen, eta Lagunilla-koan egonda nengoen; hori bai, aspaldi. Izan ere, behin harrapatuko nauzu, bi aldiz ere bai, baina gehiagotan ez… Osasuna zaindu beharra dago, badakizue. Izan ere, postu horietako langileek esaten-galdetzen dizute “que se le ofrece“, eta nik, behinola, eskuarekin esaten nien ez nuela ezer nahi, eta irribarre egiten nuen. Lehengoan ere hamaika aldiz, postu batean, hurrengoan, eta azkenekoan, esan-galdetu zidaten gauza bera, eta suediarrarena egitea erabaki nuen, nahiz eta jakin hori egitea irribarre egitea baino itsusiagoa izan daitekeela, agian, mexikar beti, nola ez, ondo hezitakoentzat. Irribarre egiten baldin baduzu, gainera, beharbada pentsatzen dute interesatuta zaudela, eta… Ingurura begiratu eta pentsatzen nuen neure artean: “Hau da hau kutsadura akustikoa… Hau da hau gainestimulazioa…”. Gero, noski, etxera iritsi ginenean, akituta geunden laguna eta biok, eta sofan eseri ondoren ordu erdi igaro genuen paretari begira elkarri hitzik esan gabe.

Esango nuke mexikarra kontsumista samarra dela, baina inuxente hutsa naizenez, Republica Argentina kalean barna gindoazean galdetu nion lagunari ea beharrezkoa ote zen hainbeste postu egotea, ze nezesidade, ea zertarako, ea postu bakoitzeko jabeak ateratzen ote zuen bizirauteko lain… Eta lagunak erantzun zidan jendeak nola edo hala atera behar dituela babak eltzetik, eta beste aukerarik ezean salerosketara jotzen dutela; bestetik, pentsatzen du baietz, ateratzen dutela bizirauteko lain. “20 milioi biztanle ditu hiri honek…”. Nekatuta nengoen ordurako, ez nekien zer erantzun, eta zera bakarrik okurritu zitzaidan: “Zeinen jakintsua zaren…”.

Di-da batean, munduko beste edozein gizakirengandik bereizten nauen ene pauso azkar, eraginkor eta dotorean alde egin nahi nuen handik, baina indar ezezagun ia-ia paralizatzaile batek poliki ibiltzera behartu ninduen. Museotan bezala, ene baitara bilduta nengoen, eta obra kontzeptual batek gure barrenak astintzen dituenean bezala, galdera pare batek ene gogoa inarrosi zuten: nolabaiteko zerikusirik ba ote du salerosketa basati honek Mexikon urteetan eta urteetan boteredunei, aberatsei eskaini zaien eta eskaintzen zaien zerbitzuarekin?

Iritsi ginen, azkenean, kalearen amaierara, arnasa hartu ahal izan genuen Zocalo plaza erraldoiaren bazter batera ailegatutakoan, eta konturatu nintzen New York Mets baseball taldearen bisera bat neramala jarrita. Esango nuke ba nik ez nuela nire auzoko taldearen biserarik erosi…

Azoketan, azoketan soilik, badakizue, saltzaileen atentzioa gehiegi ez deitzearren, isilik egon ohi naiz, baina Zocalo-ra iritsitakoan hitz egin nahi nuen, galderak planteatu nahi nituen. Berdin zen nori, edonori. Eta han ikusi nuen, geldi, bezero zain, Pedicab bat: bizikleta batean zerbitzu turistikoa zein taxiarena eskaintzen dituen lau gurpileko ibilgailua. New Yorken, bai Central Park-en eta baita Manhattaneko kaleetan ere, Pedicab bezala lan egin nuen hiru hilabetez, eta jakin nahi nuen Mexiko Hirian Zocalo-aren bueltan Pedicab bezala lan egiten dutenek zenbat diru irabazten dute. Kuriositate hutsa. Egin nizkion ba galdera batzuk morroi bati. Hemen, bizikletek ez dute sillinik, eta etzanda-bezala eragiten diete pedalei… Hasteko, galdetu nion ea motorrik ba ote zuen bizikletak. Baietz. “Zenbat diru irabazten duzue hemendik Arte Ederren jauregira bikote bat eramateagatik?”. 40 bat peso; hau da, bi euro. New Yorken, pentsa, 42. kalea / 7. abenidatik 35. kalea/5. abenidara bikote bat eramateagatik, 32 dolar: hasierako tasa, pertsonako, bost dolar; abenida bakoitzeko eta persona bakoitzeko, bi dolar; eta kale bakoitzeko eta persona bakoitzeko, dolar bat. 32 dolar, ezta?? Ba hori: latza… Eta gero galdetu nion zentroan barrena ordu-erdi edo 45 minutuko bidaia turistikoa egiteagatik zenbat peso poltsikoratzen zituzten: 200 bat peso, 10 euro. Han, Central Park-en, ordubeteko bidaia turistikoa-gatik, 100 dolar izan zitezkeen guztira; lasai asko, gainera. Eta orain, hura gogoratuta, lotsa pixkat sentitzen dut. Egia esan, inoiz ez nuen ulertu jendeak nolatan gastatzen zituen 100 dolar bizikleta batean paseo bat emateagatik; are sinesgaitza iruditzen zitzaidan… Baina nik ere babak eltzetik atera beharra neuzkan… Kapritxo inozo samarra iruditzen zitzaidan, eta zait, Pedicab-ean bueltatxo bat ematea edo hori taxi gisa erabiltzea… Baina gustatzen zaigu, antza, zerbitzatuak izatea…

Gustavo erreportariarena egin ondoren, Eje Central etorbide jendetsu eta zaratatsuan murgildu ginen, txokolate batzuk txurroekin jan nahi genituelako bertako kafetegi batean. Lepo zegoen, baina iritsi eta berehala libratu zen mahai bat. Eskatzen ari ginen bitartean, Ubereats zerbitzuko morroi bat ziztu batean atera zen kafetegitik, motxila ondo beteta zuela. Zer da Ubereats? Ba jatetxe bateko janaria edo edaria etxera eramaten dizun zerbitzu bat. AEBetan 30 bat hiritan funtzionatzen du zerbitzu horrek, eta Mexiko Hirian joan den irailean-urrian jarri zuten martxan. Ubereats-en motxila bizkarrean daramaten txirrindulari asko ikus daitezke hirian. Izan ere, esango nuke mexikar estandarrarentzat pagotxa dela halako zerbitzu bat edukitzea…  Janari-edari banatzaile bizikletaduna ere izan nintzen New Yorken ia lau hilabetez, eta, horregatik, nire elkartasuna adierazi nahi diet Ubereats-ekin sos batzuk irabazi nahi dituztenei. Izan ere, irakurri dudanagatik behintzat, bezeroa ez dago eskupekoa ematera derrigortuta. New Yorken, asteazken edo ostegun batean 15:00etatik 23:00etara lan eginda, 100 dolar irabaz nitzakeen eskupekoekin soilik. Han derrigorrezkoa zen: kontuaren %18a gutxienez. Tira, gutxiago ere eman zidaten noizbait eta istiluren bat edo beste eduki nuen, hain zuzen, horregatik… Baina hemen, egin ditzakezu pare bat kilometro bizikletarekin, jar dezakezu zeure bizia arriskuan (eta ez nabil exajeratzen), eta eskupekorik ez jaso.

Hura ez zen Ubereats bidez izan, baina behin etxe batera joan ginen kolonbiar eta mexikar batzuei kroketak nola egiten ziren erakustera, eskola gogoangarri bat ematera, eta supermerkatura osagaiak erostera joateko gogorik ez zutenez, Ubereats-en moduko zerbitzu baten bidez erosi zituzten. Etxe horretatik bizpahiru minutura dago supermerkatu bat…. Hona etorri arte, janaria enkargatua gabea nintzen. Hemen, aldiz, bi aldiz egin dut, eta egia esatea nahi baldin baduzue, ez naiz guztiz eroso sentitu etxera pizzak ekarri dizkidatenean. Ustez, ordea, erosotasunagatik egiten dugu enkargua… Erosotasuna izan daiteke, bai, baina nago ni beste zerbait ere badela horretara bultzatzen gaituena… Auskalo… Jada zer esaten dudan ere ez dakit…

Dakidana da duela gutxi banatzaile motordun bat iritsi zela gure pareko pijoen atarira, jo zuela txirrina, jaitsi zela pijoetako bat, eta leporatu ziola banatzaileari, ez oso tonu onean, gainera, berandu zetorrela. Besteak “osfjsdklfjdsakljkl señor” erantzun zion. Motoarekin a toda ostia ibili beharra, eta, pizzerira buelta eskupekorik gabe eta errieta jasota. Zerbitzua, erosotasuna, al da bilatzen duguna?

Beharbada ez dugu jendearekin nahastu nahi; gogaitu egiten gaitu horrek eta geure burbuilatxoan jarraitu nahi dugu…

Apuntetxoa (I): Zinematik bueltan, metro geltokira bidean, tipo bakarti batekin gurutzatu: begian ubeldura, ezpaina hazita, eta begirada galduta. Oso ohikoa hemen…

Apuntetxoa (II): Biolentzia sexistaz ohartarazteko iragarkiak pasatzen dituzte Metrobus-eko monitoreetan.

Kantua: Kantutzar hau gogoratu dut…

Dei batek aztoratzen zaituenean…

Ondo gogoan daukat. 2002ko urria. Kilometroak festa Urretxun, eta Andoitz eta biok, txosnan turnoa egin ondoren, Etxaburutik behera herrirantz. Eta kontatu zidan neska bat oso gustuko zuela, hor-hor zegoela kontua. Elena zen hura, nire kale bereko neska. Ia hamabost urte geroago, Ane lau kiloko haurtxo ederra jaio da. Zorionak bioi!

Eta kontuz, Andoitz ez baita edonor. Izan ere, Euskal Herrian, are munduan, gutxi izango baitira Zoncolaneko aldapatzarra (Italia) 39x28ko garapenarekin, Mendiz etxeko bizikleta batekin, igo dutenak. Tourmalet eta Luz Ardiden igotzera joan ginen beste batean. Hasiera batean Mont Ventoux-era joatea zen gure asmoa… Tira, Luz Saint Sauver-etik igotzen hasi eta berehala, mapetan existitzen ez diren bidezidorretan barna galdu zen Homer, eta Biainek eta biok ezin izan genion, noski, Andoitzen gurpilari eutsi. Iritsi ginen ba azkenean Bian eta biok gora. “Eta Andoitz?”. Han agertu zen, bai. Luz Saint Sauver–tik goraino igo eta gero, La Mongie-ra jaitsi eta mendatearen azkeneko 4-5 kilometroak berriro igo zituela esan zigun puzkarra bakardadean botatzen duenaren lasaitasunarekin. Jo eta bertan akabatu nahi nuen… Garagardo pare bat edan genituen tontorreko tabernan, eta arratsaldean Luz Saint Sauver-eko kanpineko igerilekuko txirristan umeen gisara ibili ginen. Askotan gogoratu izan dugu asteburu eder hura… Txirrindularitza zalea da Andoitz, baina batez ere txirrinduan ibili zalea. Eta betidanik izan da hala; ez dela, alegia, azken urteotan ugaldu den den zikloturista erdi-profesionalen kastakoa.

Txikitan, futbolean abil samarra izaki, Larrañaga deitzen genion Juan Antonio Larrañaga Realeko libero historikoaren omenez (ikusi, ikusi bideo hau 30. segundutik aurrera: nola mozten duen Larrañagak Oviedoren erasoa, nola pasatzen dion baloia Carlos Xavierri, maisu portugaldarraren pase ametsezkoa eskuin oinaren kanpoaldearekin, Kodroren desmarkea… Gozamena. Hamaika aldiz ikus dezaket jarraian). Isio deitzen diogu orain, Pipi ere batzuetan… Tira, bera ere trebea da ba besteentzako ezizen surrealistenak aukeratzerakoan: Kartoffel, Katxuli, Buker… Kuadrillako koipeztatzailea da, saltseroa, eztabaidatu zalea, justiziaren defendatzailea, eta nik neuk, pertsonalki, egon izan ez denean faltan bota izan dut, txispa pizteko kapaza baita. “Dontzu hoi!”. Duela gutxi esan zenidanez, apirilaren 26an, zure urtebetetzean, Larrañagak, hain zuzen, aurrenekoz Liga irabazi zuen egunean, afalduko edo meriendatuko dugu.

Baina zer diren gauzak. Albiste oso pozgarri bat, are hunkigarri bat, jaso, eta hiruzpalau minutu geroago zenbaki ezezagun batetik deitu didate telefonora. Zenbaki hori Mexikokoa ez zela konturatu naiz, eta, hortaz, “ejem… bai?” esanez erantzun dut. ETB 2-ko Equipo de Redacción programakoak ziren. Emakumezko batek, jatorki, azaldu dit zeri buruzkoa den saioa, eta nirekin harremanetan jarri direla jakin nahi dutelako ea badudan Mexikon gertatzen diren express bahiketa-ren baten berri. Aho bete enpaste geratu naiz, eta erantzun diot ezetz, edo ez dudala gogoratzen behintzat. Eta oroitu dut Maria Villar Galaz bizkaitarrari gertatutakoa. Joan den irailean bahitu, bortxatu, txikitu eta hil zuten, express bahiketa baten bidez. Zer da express bahiketa bat? Ba, gutxi asko, bahitzen zaituztela, eramaten zaituztela kutxazain batera, eta zeure kontu korrontetik dirua ateratzera behartzen zaituztela. Datu bat: 2014 eta 2016 artean, Mexiko Hirian bizi ziren (edo diren) hamabi espainiarrek jasan behar izan zuten express bahiketa bat.

Delorean taldekoak ere baihitu zituzten Mexikon duela lau urte, baina ordukoa bahiketa birtuala izan zen. Zorionez ez zen ezer gertatu, baina ordu batzuk guztiz beldurtuta igaro zituzten Ekhi Lopetegik-eta. Ondo aski ezagutzen dut, gainera, gisa horretako bahiketa bat jasan zuen kataluniar bat… Hura ere onik atera zen.

Villar Galazena gertatu zenean ere deitu zidaten ETB 2-tik, eta Adela Gonzalezek gidatutako programa batean parte hartu nuen. Zuzenean sartu, eta Gonzalezek galdetu zidan ea zein zen kasuari buruzko azken ordua. Esan nahi nion azken orduaz haiek nik baino gehiago jakingo zutela (horretarako daukate erredaktore talde bat, adibidez), baina nik hitz egin niezaikeela taxien funtzionatzeko moduaz-eta, esaterako. Ez nion hori esan, noski, oraindik ere ez nago burutik jota, baina taxiez eta hitz egin nien, azken orduaz mintzatzeak zentzurik ez zuela iruditu zitzaidalako.

Enfin… Esan nahi dudana da inoiz ez didatela deitu Mexikoren gauza onei buruz hitz egiteko. Bai, badakit, ulertzen dut, normala ere bada; ez duzu horri buruzko programa bat egingo, ez du zentzurik egiten diren saio moldeak kontuan hartuta.

Hona etorri aurretik, 2015eko urrian-edo, Adrian eta Mikel lankide estimatuekin nengoen laneko urtebetetze-merienda batean, eta Mexikoz, nire bidaiaz-eta hitz egiten hasi ginen. “Kontuz Chapo-rekin”, “Narkoak elkarrizketatuko al dituzu?”, “Ez ezazu gehiegi bidaiatu”. Halakoak esan zizkidaten, erdi-txantxetan, kariñoz.  Garai bertsuan, kuadrillakoak taberna batean geunden, eta Borjak nigatik topa egitea proposatu zuen: “Tiroz josi dezatela!!”, esan zuen Borjak, txantxetan, basoa edo kopa altxatzen zuen bitartean. Barrez lehertu nintzen, egia esan.

Txantxetan ari ginen, bai, baina, adibidez, nik banuen hemengo iparraldeko estatuetara, Chihuahua-ra adibidez, autoz eta eguzkitako betaurrekoak jarrita joateko asmoa, baina ez joatea gomendatu izan didate hemengo lagunek. Izan ere, han goran ez da giro…   Autobusez gauez bidaia luzeak ez egitea aholkatzen dute, era berean. Kakati bat ote naiz? Horren guztiaren harira, atzo zera esan zidan hemengo ekintzaile sozial batek: “Iraken gaudela dirudi”. Hori ba, ez dudala nik esaten, 60 urte pasa dituen hemengotar batek baizik. Haren ustez, biolentziari dagokionean, Mexiko Hiria oasi bat da errepublikaren barruan. Hala bedi!

Gero, noski, jatorri euskalduneko mexikar bat haserretu egin zitzaidan irrati batean Mexikoz gaizki-edo hitz egin nuelako, haren ustez. Epelak esan zizkidan tipoak guasap-ez… Zein da jendeak munduan Mexikoz duen irudia? Justifikatuta al dago? Komunikabide nagusien asmakizun bat al da? Tira, munduan Euskal Herriaz galdetu eta ez dizute Betagarriz, Sarako kobez edo San Telmo museoaz hitz egingo; agian, Athleticez edo janariaz, baina gehienetan ETAz.

Mexiko, hortaz, ia Latinoamerika osoa bezala, biolentzia egoera batekin lotzen du herritar xeheak; alerta ibiltzearekin, “kontuz”-arekin, hura edo bestea ez egitearekin… Justifikatuta al dago alerta hori, ia-ia psikosi hori? Esango nuke neurri batean behintzat justifikatuta dagoela.

1970etik 2000aren hasierara haien militantzia politiko edo sozialarengatik Mexikoko Gobernuak desagerrarazi zituen ekintzaileen omenezko museoaren zuzendariarekin egon nintzen atzo. 700 baino gehiago izan ziren desagerrarazi zituztenak. 2000tik hona, narkoaren kontrako ustezko gerraren ondorioz, 30.000 persona desagertu dira, 200.000 hil, eta milioi bat baino gehiago dira biolentzia horren ondorioz desplazatutakoak. Horiek dira zenbakiak. Eta ez da, antza, ezer gertatzen. Inpunitatea da nagusi, Tira, hemen, eta mundu guztian; begira, bestela, zer gertatu den Sandra Barrenetxearen tortura salaketekin…

Beraz, ziur nago inoiz ez didatela deituko kontu positiboei buruz hitz egiteko. Eta baditu, e? Eskubide sozial batzuei dagokionean, adibidez, munduko toki aurreratuenetako bat da. Baina gure txokoan gertatzen ez baldin badira, kontu onez ez dugu ia hitz egiten; geuk ere ez.

Tira, Andoitz, Elena, Ane, zuen pozarekin kutsatu nahi dudala eta bahiketa, biolentzia eta halakoak ahaztu nahi ditudala!

Apuntetxoa (I): Primi zakurrak suizidaki gurutzatu behar zuen errepidea, baina etxepean loreak eta eztia saltzen dituen gizonak eragotzi du tragedia.

Apuntetxoa (II):  Jende maingu edo, esaterako, igeltsudun asko ikusten dut egunero… Bai, Jorge, agian Iraken gaude…

Apuntetxoa (III): Gidoi ikastaroan American Beauty ikusi dugu. Ze ona…

Kantua: Delorean aipatu dugunez, haien Into The Plateau (2006) gogoangarriko kantu bat.

 

Aurrenekoz ikusi dut pertsona

Lehengoan, nire bularrean negar egiten zuen bitartean, pertsona sinesgarria iruditu zitzaidan aurrenekoz, eta morroi oso sentsiblea naizenez, nik neuk ere busti nituen begiak, umeari nola belarrira “lasai, ez da ezer gertatzen” xuxurlatzen nion bitartean. Ordubete eskas lehenago iji eta aja zebilen artista, izarra, ostiral gaueko ekimen “iraultzailearen” antolatzailea, baina lagunaren eta bioi hurbildu zitzaigunean, agian espero baino lehenago bakarrik geratu zenean, txikituta agertu zen gure aurrean, eta ederki hustu zituen barrenak performer eta “sortzaile eszenikoa” dela esaten duenak.

Artista mota batek neurririk ez duela ondorioztatu nuen: subidoi uneetan mundu guztia, den-dena, zoragarria iruditzen zaie, eta edozerk eman diezaieke haien hurrengo pieza epatatzailerako aitzakia, edo hori esaten dute, behintzat; bajoiarekin dabiltzanean, ordea, egiten duten oro hutsaren hurrengo dela sentitzen dute, eta nekez altxatzen dira ohetik.

Pasa den ostiral gauean nire bularrean negar egin zuen pertsonak artista iraultzailetzat-edo dauka bere burua. Duela ia bi hilabete, bajoietik subidoierako bidean zegoen batean, etxean egon zen kafea hartzen, eta sermoi latza bota zigun lagunari eta bioi; pulpitutik ari zela eta haren elizako akolitu bihurtu nahi gintuela zirudien. Jupiter eta Saturno arteko punturen batean, zehazki ez dakit non, bizi da persona hau, eta adierazi zigun askeak garela, bizitza honetan nahi duguna egin behar dugula, bulegaria izatea denbora galtzea dela, edozertarako kapazak garela. Bajoiaren eta subidoiaren arteko bideko edo bidaiako ajeak medio, ba adierazi  zidan kazetari bikaina nintzela eta sekulako bihotza dudala; lagunari esan zion, berriz, “krak bat” dela. Pozten naiz ba, baina egin dudanari edo egiten dudanari buruzko arrastorik ere ez du.

Ez dut oso ondo gogoratzen zer erantzun nion, baina lagunak segituan nabaritu zuen ez nengoela ados esaten ari zen txorrada barregarri bezain negargarri saldoarekin, eta iruditzen zait sortzaile eszenikoak berak ere nabaritu zuela gogaitzen ari nintzela.

Ez nengoen ados, egiten duena ez zaidalako ez sinesgarria ez erakargarria egiten, eta Jupiter eta Saturno arteko puntu itxura batean happy horretatik lezio galanta ematen ari zitzaigula iruditu zitzaidalako. Artista transgresoretzat-edo dauka bere burua, baina egiten dituen ekintzat erridikuluak, are fisikoki arriskutsuak direla pentsatzen dut gehienetan. Ekintza orori, gainera, pentsamendua, laugarren mailako filosofia dosiak gehitzen dizkio. BERRIAk herenegun argitaratu zuen Gorka Erostarbe laguntzarrak Koldobika Jauregi artistari egindako elkarrizketa interesgarria, eta halako batean zera dio Jauregik: “Nik uste dut artean fantasma asko dagoela. Gaitasun gutxiko asko dago. Arteak ez dio inoiz kenduko espazioa filosofiari edo jakinduriari. Bakoitzak du bere esparrua. Artean materiala beti izango da materiala, gure eragina sufritu ala ez. Teorizazio gehiegi dago, eta ulertu ezin diren milaka gauza esaten dituzte. Zenbait arte argitalpen ez dago ulertzerik ere, ezta artean gabiltzanok ere. Arteak berez dauka estetikoki sekulako indarra, horretarako sortu zen. Guk egiten dugu bizitza laburbildu eta erreproduzitu estetikaren bitartez”.

Horixe ba.

Performer hau munduaren aurrean agertzen da pertsona glamour-dun baten gisara eta bere burua modurik histrionikoenean nabarmendu nahi izaten du: dela biluztuz, dela festaren antolatzailearen etxean dutxa bat hartuz 03:00etan… Askea dela dio, baina ni oso eszeptikoa naiz haren jarrerarekin.

Egiten dituen ekintza transgresore-en berri ematen du sare sozialetan, eta mundu guztiak goratzen du; mundu guztiak esaten dio baietz, “guau!!”, ondo jarritako bi obario dauzkala, ausarta dela, ikusi nahi dutela, bere artea maite dutela… Baina lehengoan, benetan diotsuet, artista hau bakarrik zegoen, oso bakarrik eta txikituta; ¡eta lepoa jokatuko nuke ez zela subidoiaren ondorengo bajoi estandarrarengatik.

Bi performace eta hitzaldi bat antolatu zituen lehengo ostiral gauean, hiriko terraza nice batean. Haren azken sormen lanak erakustea zuen asmo. Sare sozialetan haren jardunak duen arrakasta ikusita, espero baino askoz ere jende gutxiago bildu zuen ekimenak. Lehen performancea askatasunari buruzkoa zen antza, eta protagonistak eta beste batzuek 20 minutuz errepikatu zituzten hainbat kontzeptu (poesía, fuego, libertad, creación…) neska bat biluzten zen bitartean. Neska horrek gero, noski, nola bestela, parte hartzea bultzatu behar da, purpurina pixkat eman zien eskura inguruan zituenetako batzuei.

Hitzaldia feminismoei buruzkoa izan zen, txantxarik gabekoa. Adituak ziren hizlariak eta gustura egon nintzen.

(Alvaro lagun espainiarra pasatu berri da kafetegiaren paretik eta bi hitz egin ditugu. Tipo jatorra, umoretsua).

Bigarren performance ukitu elizkoiekoa suaren bueltan egituratu zuen, baina hotz antzean utzi ninduen. Eta ondoren ahots kritikoak, adituak, bildu ginen garagardo batzuen bueltan, eta ikusi berri genuen perfomancea aztertu genuen. Baina hori gutxienekoa da.

Protagonista iji eta aja zebilen. DJ bat eta kunbia elektronikoko talde bat ere gonbidatuta zeuden festara, baina jende gehienak nahiko azkar alde egin zuen handik. Eta orduan, Ruper maisu lagunak elkarrizketa batean behin esandakoarekin gogoratu nintzen: “Gure artean entzun dira musikariak kexatzen, gutxienekora ez heltzeagatik. Badakigu hori hala dela, eta lehenago ere ikusi izan dut. Ez dut uste protekzionismo sare batekin hori konpon daitekeenik. Beste garai batzuk bizi ditugu. Toreatzaileak bezalakoak gara. Lehen, joaten ziren ondoko herriraino trenez, eta han alokatzen zuten Dodge bat, taxi dotore bat, eta toreatu behar zuten herriraino horretan; izan ere, maisua ezin zen trenez iritsi zezen plazaraino [umorez]”.

Artista, antza, itxurak egitera behartuta dago. Performer hau, adibidez, Mexikon ematen diren Ariel zinema sariketetara joan zen eta alfonbra gorrian argazkiak egin zizkioten. Ez galdetu gero nola dagoen bere etxea, zer jaten duen, zorretan itota ote dagoen… Performer honek toki guztietan irribarretsu agertu beharra dauka bere egoa puzteko, baina esango dizu askeak garela, edozertarako kapazak garela, bizitza honetan nahi duguna egin behar dugula… Han eta hemen egon beharra dauka, ordea, eta ezin ahuldaderik erakutsi, Mexikon, Euskal Herrian eta Mongolian ahulek ez baitute deus balio

Baina Jauregik esaten duenaz gain, sarritan galdetzen diot ene buruari artista horien bizimodua ez ote duen, zoritxarrez, beste pertsona batzuen, haien mitoen, bizitza emulatzeak gidatzen. Izan ere, performer honen kasuan behintzat, erreferentzia filosofikoak kategoriakoak izan ohi dira, eta aipatzen dituen pertsonen artean beti daude celebrity aski ezagunak izandakoak edo egile kultuzkoak. Nik, ordea, ez diot ezer sinisten, jenioak bizpahiru izango dira-eta. Bestela, badakigu zer dagoen atzean: lana. Eta behiak ezin du denentzako esnerik eman…

Nire bularrean negar egiten zuen bitartean, bere buruari galdetzen zion ea zer ari zen egiten, ea nor zen, nora zihoan… Badakizue. Haren lagun direnek ume bat bezala tratatzen dutenez, harekin sintzeroak ez direnez eta gero, egunik garrantzitsuenean desagertzen direnez, ba zalantzak.

Negarrez jarraitzen zuen, eta ilehori honek, tipo zorrotza izaki, aholku bat eman nahiean-edo, esan zion agian ordena pixkat behar zuela. Ba hori, ordutegi batzuk edukitzea, elikadura ohitura batzuei eustea, ibiltzea, etxea ordenatzea… Aberatsentzako aldizkarietan aholkuak ematen dituen  coach aspergarri horietako bat sentitu nintzen, baina konbentzituta nago aipatutakoek laguntzen dutela desiratzen dena oreka bat denean. Baina berak esaten zidan zaila zela…

Ilehori honek ez zion ezer esan  parean zuenaren atsekabea ez areagotzearren. Baina esan nahi nion baietz, badakidala ordenak ez duela glamour-ik, baina baliagarria izan daitekeela; idolotzat dituen artistek ordena bat zutela ziurrenik, gauzak ez zituztela egiteagatik egiten, lan egiten zutela, artea edo dena delakoa egitea, filosofia korronteak sortzea lan bat zela haientzako, ez kapritxo edo nabarmentzeko nahi hutsa. Nik zer dakit ba!

Harengatik errukia sentitu nuen, eta artista edo, Jauregik esan bezala, “gaitasun gutxiko” horiekiko elkartasuna-edo. Baina neurri batean poztu ere egin nintzen, aurrenekoz hemen nagoenetik performer pertsonarekin hitz egin nuelako, haren tragedia azaleratu zuelako eta horrek, orain bai, errespetagarri-edo bihurtzen duelako nire begietara.

Gero, tokia itxi zutenean, eta egunero losintxatzen duten inor ez zegoenez jada, guk geuk lagundu genion trasteak jasotzen, eta Dodge autoen ausentzian, taxi bat eskatu genion etxeratu zedin. Ez zuen, ordea, etxera joan nahi, ez zuen bakarrik egon nahi… Hala esan zigun. Eta sentitu nuen errukia areagotu zen.

Apuntetxoa (I): 17:30etan espaloiean botata zegoen tipo baten ondotik pasa, eta munduko gauzarik normalena iruditzen zaigu. Horretara iritsi gara.

Apuntetxoa (II): Zesta-punta partidak ikuastera joan ginen pasa den larunbatean pilotalekura. Han zegoen, bere bakardadean, gure ginasioko ugazaba. Aditua da tipoa: hirugarren partida hasi aurretik hanka egin zuen.

Apuntetxoa (III): Larunbatean zentrora jo genuen enkargu batzuk egitera, eta ez zen giro. Metroan oso begiratua sentitu nintzen, oso. Ostiralean mexikar batek galdetzen zidan ea ilehoria eta azal zurikoa izanda ez zaidan biolentoa egiten metroan ibiltzea…

Kantua: Eta larunbatean metroan gindoazen bitartean, musikari mexikar beterano batek kantu eder hau jo eta abestu zuen.

 

Herrialdearekin berradiskidetuta (II)

Ados, ados, ondo da. Mexiko Hiritik, datorrena datorrela blogeko aurreko sarrera 54 aldiz bertxiotu eta 13 aldiz partekatu duzuenez, jarraituko dut herrialde honen kontu onez hitz egiten. Nola nabaritzen den, bai, herrialdearekiko ia guztiak eginak dauzkadala… Goizean lanpetuta ibili naiz: kalimotxo bat edan dut eta urdaiazpiko pixkat jan terraza eguzkitsu batean. Beraz, lerro hauek idazten ari naizen unean, 16.24 dira hemen. 17:30etan gidoi ikastarora joan beharra daukadanez, gero, 22:30etatik aurrera, AITZINA, bukatuko dut sarrera hau. Eta, hain zuzen, gidoi ikastaroaz mintzatuko natzaizue gaurkoan.

Duela hiruzpalau hilabete, erabakia ia hartuta neukanean, izena eman edo ez eman dudatan ibili nintzen azken unera arte. Maite dut zinema, eta hemen zortzi-bederatzi-hamar orduko bulegoko lanik ez nuenez (eta ez dudanez), ikusten nuen banuela ikastaroren batean izena emateko aukera. Errealizazioa, gidoia… Bigarrena hautatu nuen, nire betiko egitekoarekin zerikusi gehiago zuelakoan, badakizue.

Baina duda-mudatan ibili nintzen. Batez ere, lagunok, kultur mundu establezituarekin maitasun-gorroto harreman bat bizi dudalako. Duda-mudatan, ez ote nuen topo egingo kultur munduan nabari dudan pedantekeriarekin eta nolabaiteko nagusitasun moralarekin. Zalantzak, pentsatzen bainuen noizbait nozitutako pedantekeri eta nolabaiteko nagusitasun moral horiek paralizatuko nindutela besteen aurrean. Dudak… Izan ere, ni batez ere futbolzalea nauzue lagunok; ez, ez, ez naiz hooligan bat, ez ezazue pentsa, zale bat baizik; zale, ejem, sasijakintsu bat nahi baldin baduzue. Tira, baina onartu beharra daukat nik ere pedantekeriz eta nagusitasun moralez jokatu izan dudala, jokatzen dudala, eta jokatuko dudala haien taldeen koloreekin itsutzen direnekin.

Eman nuen pausoa eta izena eman. A priori iruditzen zitzaidan itxura cool-a zuela eskolak, eta, hortaz, lehen egunean, haranzko bide urdurian, zera pentsatzen nuen: “Joder… Erridikulua egingo dut Truffautez galdetzen badidate… Kagoendios… Eta zer egin L’eclisse-ko emakumezko protagonista Monica Vitti zela ahazten baldin badut bat-batean? Masailak gorrituko zaizkit eta korrika batean eta oihuka alde egin beharko dut gelatik… Ene!!”. Konturatuko zineten, bai, fantasioso samarra naizela, egoera inposibleak imajinatzea maite dudala, eta aipatu ditudan bi erreferentziak egoera inposibleen zaku performanceetarako gordean sartu beharko ditut, gidoi ikastaroan ez baita inoiz ez Truffautez eta ezta Antonioniz ere hitz egin; eta ez da hitz egingo… Hori lasaitua hartu nuena, hartzen dudana klasera sartzen naizen aldiro… Tira, onartu beharra daukat, halere, maite dudala adituekin egotea, haiei entzutea, eta, tarteka, nik neuk erreferentzia faltsuak ematea parekoari… Bai, lagunok, bai, kontuari larritasuna kentzeagatik egiten dut, barre batzuk egitearren, Truffaut edo Bresson izan zen jakiteak ez baitu horrenbesteko garrantziarik. Edo bai? Beno, inork esango balit Realak 1987an Kopa irabazi zuenean golak Iturrinok eta Larrañagak sartu zituztela, ba aizu, zuzenduko nion…

Baina uste dut klasean ez dakitela Truffaut eta Bresson nor ziren. Agian badakite, ordea, Iturrino eta Larrañaga nor ziren… New Yorken Agustin Aranzabalen jarraitzailea zen turkiar bat ezagutu nuen…. Esan zidanean hunkitu eta dena egin nintzen. Izan ere, lagunok, Aranzabalek bazuen, bai, klasea, ezker hegalean baloia ukitzen zuenean… Barkatu, barkatu, joan naizela berriro adarretatik!

Klasean, nago ni, ez dakite nor ziren Frankenheimer eta Lumet. Zergatik dakit? Nire bost klasekideak eta irakaslea pelikulez hitz egiten hasten direnean haien erreferentziak oso bestelakoak direlako. Isilik egon beharra daukat A Nightmare on Elm Street-ez mintzatzen direnean, adibidez. Nik, ene jakintasun indie-tik, nahiko nieke hitz egin Claire Denis-ez, Jim Jarmusch-ez, baina, oh, ze pena, ezin.

Klasea hasi aurretik, irakasleak galdetzen digu ea zer pelikula ikusi ditugun asteburuan. Hasieran kontatzen nuen zer ikusi nuen, baina inork ez zion nik planteatutakoari tira egiten, inork ez zeukan-eta pelikula hori ikusita. Irakasleak eta besteek graziarekin barre egiten diote Cineteca-ri, han programatutakoari, eta, egia esan, ni neu Cineteca-ko ikusle fidela naizen arren, grazia egiten dit haien erreakzioak, kontuari, zinemari berari, ikusitakoari, larritasuna kentzen diotelako, ustezko gustu on hori ezbaian jartzen dutelako.

Victor, adibidez, gore-edo zalea da; beti istorio ene aburuan arraroa-k planteatzen ditu. Irakasleak, bestetik, zientzia-fikziozko pelikulen adibideak jartzen ditu ia beti. “Chale…”. Earwin ez litzateke Trueba zinemako ikusle finkoetako bat izango eta Jesus-en istorioek guztiz offside harrapatzen naute. Vladimirrek ez du etxeko lana egiten eta, beraz, ez dakit zehazki zein gustu dituen. Cuca-k Matrix-en aurreneko ordu laurdena jartzen omen die sei eta lau urteko haren semeei, eta Clara euskal jatorriko 70 urteko emakumezkoa oso elizkoia da, eta nabaritzen da idazten dituen kontuetan. HALA ETA GUZTIZ ERE, benetan diotsuet; oso ondo pasatzen dut klasean.

Eta gaur ere oso ondo pasatu dut. 22:38 dira dagoeneko hemen. Atsegin dudana da, eta gaurko klasean ere frogatu ahal izan dut, bakoitza modu jakin batekoa dela bai istorioak planteatzerakoan, bai idazterakoan, bai gustuetan, eta baita klasean hitz egiten dugunean ere. Eta irakasleak bidaltzen dizkigun ariketetan nire klasekideek kontatzen dituzten kontuak oso erakargarriak ez zaizkidan arren, oso estimatzekoa, eskertzekoa, iruditzen zait bakoitzak bere ikuspegia plazaratzea.

Gustuetan ez daukat zerikusirik haiekin; seguru asko haietako inorekin ez nintzateke ados jarriko pelikula bat edo bestea aukeratzerakoan. Izan ere, gu, gurean, arte-zinemaren, egile-zinemaren zaleak gara, noski, eta barre egiten diegu, are gutxietsi nahiz eta ez dugun onartu nahi, blockbuster-en jarraitzaileei. Gogoratzen dut duela urte batzuk Donostiako Zinemaldiko Zuzendari Berriak saileko epaimahaiburua elkarrizketatu zutela Zinemaldi garaian, eta zera esan zuela: “Niri zinema independentea gustatzen zait”. Ados. Baina baieztapen horrekin zer ari da ukatzen? Jakina… Gurean Tarkovski eta Kaurismakiren film guztiak ezagutzen ditugu, baina Cobra-z (1986) galdetzen zaigunean, telebistan hamaika aldiz ikusi dugun arren kapazak gara, oso kapazak, gainera, pedantekeriaz zera erantzuteko: “Zer? Barkatu, ez dut ezagutzen…”

Gaurko klasean, adibidez, irakasleak esan digu ez dela komeni eszenetan pertsonaiak bakarrizketan aritzea. Aipatu diot, ene pedantekerian, Smoke (1995) pelikulako azken sekuentzia, eta inork ez zuen haren berri. Lepoa jokatuko nuke Euskal Herrian gidoi ikastaro batera joaten den edo joateko asmoa duen edonork badakiela zer gertatzen den azkeneko sekuentzia horretan. Tira, herrialdeen araberakoa ere izan daiteke pelikula batzuen edo besteen ezagutza edukitzea…

Beste gauza batez ere konturatu naiz. Zenbat gauza!!! Ariketetarako gaiak aukeratzerakoan, nik beti, ez dakit zehazki zergatik, baina aspektu soziala lehenesten dut; edo ahalegintzen naiz, behintzat, ene inuxentekerian. Klasekideek beste kontu batzuk lehenesten dituzte, eta horrek harritzen nau apur bat… Ez dakit, ordea, zergatik den. Zazpi gara klasean…

Zazpi ez, beste sei sarrera geratzen dira blog honen pertsiana beheraino jaitsi aurretik. Ahaleginduko naiz horietan ere onbera izaten.

Apuntetxoa (I): Zer iruditzen zaizue kaleko dendatxo batek duen iragarki hau?

Apuntetxoa (II): Gure etxeko pareko farola batek ia astebete darama erreta. Egia esan, asko pozten naiz. Niregatik, ez dezatela konpondi.

Kantua: Done ezer ez da ezinezkoa, ni neu Mexikorekin berradiskidetzea ere ez. Maisuaren kantua zuzeneko bertsioan, ez baitut Youtube-n diskokoa topatu. “Bixar arte, ondoloin”.

Herrialdearekin berradiskidetuta

Lehengoan, larunbat eguerdian, agurreko festatxo bat-edo antolatu ziguten Casa Galerian, Iranixe azkotiarraren arte espazio-etxean, eta ederki pasatu genuen. Elkartu genituen alde bateko zein beste aldeko lagunak, Sergio lagun mexikar estimatuak paella handi bat prestatu zuen, eta, azkenean, nola bestela, dantza batean bukatu genuen denok. Radio Futura-ren Han caído los dos-ekin dantzan ari ginenean, erabateko osotasun sentipen batek bete zituen ene barrenak, eta, pozaren pozez, oihu egitekotan egon nintzen. Ez zen beharrezkoa izan, ordea, musikarekin eta geure gorputzen mugimenduekin ari ginen-eta geure izate gehienetan enkortsetatua askatzen.

15:00etan-edo iritsi nintzen Casa Galeriara. Euskara eskola bat eman, hiru metro hartu, lepo zegoen autobus batera igo, eta, azkenean, ordu eta laurden geroago, azkoitiarraren etxera heldu. Autobuseko bidea Patricia madrildarrarekin batera egin nuen. Nik uste dut festara garraio publikoan joan ginen adoretsu bakarrak izan ginela… Ba Patriciak ia lau urte daramatza hemen, eta esan zidan Mexiko Hiriak “irabazi” egin diola, ezin duela gehiago. Bere jaioterrira bueltatu nahiko lukeela, faltan sumatzen dituela familia, “betiko lagunak”, eta ibilbide profesional jakin bat egitea baino gehiago beste gauza batzuk baloratzen dituela. “Tira, badakit gaur egun ez dagoela oso ondo ikusia hori esatea, gizarte indibidualista batean bizi garela, baina hala ateratzen zait… Nik nireekin egon nahi dut”, aitortu zidan, nigan babesa bilatuz bezala. “Erabat ados nago”, erantzun nion. 38 urte dauzka eta jakinarazi zidan haur bat eduki nahi duela. “Baina ez dut hiri honetan eduki nahi; nireengandik gertu baizik”. Hiriarekin eta horretan bizitzeak eragiten duen guztiarekin nekatuta dago; are, haserre.

Ba ni Mexikorekin berraskidetu nintzen ba lehengo astean! Noski, ez nion Patriciari ezer esan. Izan ere, ez bainintzen hiriarekin berradiskidetu, herrialdearekin baizik.

Pasa den astean lau egun pasa genituen lagunak eta biok hondartzan. Veracruz hiriaren hegoaldean dagoen toki batera joan ginen eta hotelarekin zortea izan genuen: erosoa, txikia, baketsua, nahiko merkea eta igerilekutik hondartzarako sarrera zuzena duena.

Iratzargailurik gabe jaiki, balkoira atera eta itsasoa ikusi, bainu bat hartu, igerilekuko lorategian gosaldu, krema asko eman, asko, hondartzara minutu erdian heldu, irakurri, eguzkitako betaurrekoak jarri, itsasoari begira egon, krema asko eman, asko, hausnartu, irakurri, bainu bat hartu, hausnartu, paseatu, txiringito batean zerbeza batzuk edan eta ganba batzuk jan, krema asko eman, asko, paseatu, bainu bat hartu, irakurri (arratsaldeetan ez dut hausnartzen), guapo jarri, paseatu, olatuen zarata adituz afaldu, hoteleratu… Benetan diotsuet ez dizuedala inbidiarik eman nahi, lagunok, baina zer egingo zaio ba, utz iezadazue, mesedez eta arren, Mexikorekin berradiskidetzen… Tira, lau egunez horrela ibili ondoren, ez harritu gringo deitu izan didatenekin adiskidetzen banaiz. Hondartzan pasatako opor egunen efektu baltsamikoa betikotu nahiko nuke…. Edo ez, agian ez dut betikotu nahi.

Iruditzen zait beste Mexiko batean ibili naizela, baina, auskalo, agian nire irudipena besterik ez da. Datu edo bizipen zehatzik ez daukat, baina uste dut, a priori behintzat, ez dela hainbesteko alderik egongo Oaxaca, Chiapas eta Veracruzen artean. Aurreneko bi estatu horietan alde batetik bestera ibili ginen, baina, exotikoak izan ginen, autobus eta furgonetatan bidaia luzeak egin genituen, etxolatxoetan lo egin genuen, hangotarrekin kafea hartu genuen eta haien egunerokoaren berri eman ziguten… Bidaia horietatik jota itzuli nintzen, ordea. Tijuanaren hegoaldean ere (Kalifornia Beherea) egon ginen aspaldi, eta orduan, oraingoan bezala, biziberrituta, pozik eta tokiaz maiteminduta etxeratu nintzen. Lau egun pasa genituen hondartzan, ia-ia erabateko bakardadean: garaiz oheratzen ginen, garaiz esnatu, paseatu, eguzkia hartu, bainatu, irakurri… Beraz, nahiko argi daukat: egun hauetan irakurri, paseatu eta hausnartu besterik ez dudalako egin berradiskidetu naiz herrialde honekin. Alfer bat naiz, tipo susmagarri horietako bat, dena eta ez dena ezagutzeko, ikusteko eta deskubritzeko gogorik ez daukadalako. Proposatu iezadazu, ordea, hondartzarako plana,  esadazu bake-baketan egongo naizela, oztoporik gabe irakurri ahal izango dudala, olatuak hartu ahal izango ditudala, zaratarik gabe lo egiteko aukera eduki dudala… Eta, aizue, segituan apuntatuko naiz.

Halere, Veracruzekoen nortasuna gustatu zait. Auskalo… Akaso, oporretan geundelako? Arratsalde-iluntze batean hirira joan ginen, eta hango plaza nagusian hiriko banda pieza batzuk jotzen ari zen, jendeak, dotore-dotore, dantza egiten zuen bitartean. Zoragarri. Eseri ginen afaltzeko, eta ia turistarik ez zebilen arren, jatetxeko terrazaren bueltan lau talde hasi ziren han geunden bakanentzako jotzen. Batzuen son doinuak, besteen norteña-k (Pellorekin gogoratu nintzen), hango kantugile erromantikoa-edo… Sekulako grazia egin zigun egoerak; guri, mendebalde hertsi eta itxian hazitako azal zurikooi.

Veracruzekoen nortasuna gustatu zait. Afaldu eta gero, taxi bat hartzera jo genuenean, gidariarekin prezioa adostu genuen, eta, hemengo gidarien aldean, hangoak jokatzeko beste modu bat, atseginagoa-edo, zeukala iruditu zitzaidan. Lagunak gauza bera esan zidan. Oporretan geundelako izango zen? Gidariak irratia zeukan jarrita, eta Veracruzeko emisoraren batean txiste programa bat emititzen ari ziren. Eta gu barrez. Oporretan geundelako? Gure opor egunetako arima exotikoari azentu ia kubatar horrek grazia egiten ziolako? Ez dakit… Baina ze ondo. Viva Veracruz!

Azken gau-goizaldean, ordea, Mexikon geundela konturatu ginen kolpetik. 07:00etan telefonoa jo eta jo gure logelan. Nire mesanotxean zegoenez, nik erantzun nuen, harrituta, are beldurtuta. “Bai?”. Ba harrerako batek jakinarazi zidan 07:00etan, bai-bai, 07:00etan, debekatuta zegoela balkoitik arropa eskegitzea. Eta nik, aho bete enpaste: “Horregatik deitu duzu??”. Eta harrerakoak edo auskalo nork: “Bai”. Deia moztu nuen. Eta laguna eta biok, normala-edo denez, sututa… 07:00etan… Hotelean, uste dut, bizpahiru logela besterik ez zeudela okupatuta. Eta diot nik: zintzilikatutako bainujantzi eta bikini banak zertan eragiten dio ia hutsik zegoen hotelaren irudiari? Eta hotela lepo egongo balitz ere? Beharrezkoa al zen 07:00etan deitzea?

Geroxeago, jaitsi ginenean, harreran galdetu nuen ea beharrezkoa ote zen 07:00etan deitzea hori jakinarazteko. Une horretan harreran zegoenak bazuen, antza, ez dakit zergatik, gertatutakoaren berri, baina justizia egarriz zegoen honi ez zion esan nor izan zen. Barkatzeko esan ziguten. Ez dadila berriro gertatu!

Veracruzen gauzak gertatzen dira, bai. Pasa den hilaren 12an, esaterako, kazetari bat hil zuten; azkeneko sei urteotan estatu horretan erail duten 20.a da. Eta Veracruzeko estatuan, duela bi aste, 250 burezur topatu zituzten hobi komun batean. Eta Jorge Winckler Mexikoko fiskal nagusiak dio hobi komun gehiago daudela estatu horretako lurretan. Gisa horretako albisteak ere irakurri nituen hotelera ekartzen zuten egunkarian; edo emakume bat zatikatuta topatu zutela bide bazter batean, edo familia bat bahitu berri zutela…. Bat gehiago. Eta albiste horiek irakurri ondoren itsasoari begiratzen nionean, hausnartzen nuenean, ez nituen, ez, albiste horiek gogoan, beste kontu batzuk baizik. Izan ere, herrialdearekin berradiskidetu nahi nuen, nola edo hala. Tira, batzuetan bai, batzuetan gogoan neukan Mexiko Hirira itzultzeko ia 500 kilometro egin behar genituela autobusean, eta Veracruz estatu arriskutsuenetakoa dela, eta autobusak ere geratzen dituztela, jendea bahitzen dutela…

Segituan uxatzen nituen, ordea, pentsamendu horiek, eta neure artean pentsatzen nuen: “Zeinen ondo hemen, itsasoari begira eta Mexikorekin berradiskidetuta”.

Apuntetxoa (I):  Porrua ez, Manuel fruta saltzaileak letxuga ederra sartu zidan ostiralean. Letxuga jangaitz bat saldu zidan, ziurrenik zaborretatik hartutakoa, eta atzo konturatu ginen. Azkeneko hamabost hilabeteotan hutsik egin gabe, astero, hari erosi dizkiogu fruta eta barazkiak, baina beti lehor nirekin, tarteka keinu itsusiak ere eginez. Gaur arte. Gaur azokara joan, eta arraro sentitu naiz harengana jo ez dudanean.

Apuntetxoa (II): Nekeza da berradiskidetzea, baina erraza atzera sumintzea. Atzo, zinema aretoan, gutxi falta izan zitzaidan butakatik altxatu, besoak jaso eta ondokoa oihu egiteko: “Baina zer ostia gertatzen da hemen!!”. Agian oporrak bukatu direlako?

Kantua: Gaur itsasoari begira, ilunabarrean.

 

Oporrak eta ‘deskonektatzea’

Ez pentsa, oporrak edukitzearena kontu nahiko berria da. Frantziako Gobernuak eskubide hori ahalbidetuko zuten akordio batzuk sinatu zituen 1936an, eta, ondorengo urteetan, gutxi asko, eredu hori kopiatu zuten munduko gainontzeko administrazioek. Euskal Herrian, bataz beste, ordaindutako 30 opor egun ditugu, eta sailkapen horri dagokionean ez dakit zehazki puntaren puntan ote gauden, baina ez gabiltza gailerrutik oso urrun. Mexiko, aldiz, kontrako muturrean dago. Hemen, lanean hasten zaren urtean, sei opor egun dauzkazu, eta urtez urte bi opor egun gehitzen dituzte. Hori dio Lanaren Lege Federalak. Hamalau urte daramatzazunean, adibidez, hamasei dira egunak, eta 40 daramatzazunean, demagun 60-65 urterekin, 26 egun; hori da muga. Zortedunak gu, hortaz.

Noski, kasuak eta kasuak daude, lanak eta lanak, baina nik mexikarrekin izandako esperientziak aintzat hartuta, esango nuke ez direla horregatik kexatu zaleak. New Yorken jatetxe batean izan nituen lankide ia gehienak mexikarrak ziren, eta astean sei egunez lan egiten zuten. Astean zehar libratzen zuten gehienetan, eta, adibidez, nik galdetzen nion ostegun batean lankideren bati ea Victor, adibidez, zergatik ez zetorren lanera. “Hoy no viene, hoy descansa“, izaten zen erantzuna. Eta descansar horrek atentzioa ematen zidan. “Descansa” esaten zidatenez, ba Victor, esaterako, ohean etzanda edo sofan paretari begira botata imajinatzen nuen. Nik neuk nahiago dut “ez, gaur ez dator, gaur JAI DU” esatea. Baina gurean ere “atseden egun” gisa definitu genituen aspalditxo astean zeharreko jaiegunak. Bai, igual, bereizteko modu bat izan daiteke, jaiegunak, berez, teknikoki, Ostegun santua edo Urteberri eguna direlako, baina tira… Oraindik ere ez dit belarrira ondoegi ematen “atseden eguna” delakoak. Ene! Hau da hau funtsik gabeko eztabaidagaia… Edo ez? Tira, Euskal Herrian, bilera batean, non bestela, kontu ezdeusagoez eztabaidatzen orduak eta orduak pasa ditzakegu… Espezialistak gara horretan.

Eta Euskal Herrian, zuk zeuk kontrolatzen ez dituzun erabakiengatik besteek baino opor egun gehiago baldin badauzkazu, ba ziurrenik alferrontzi edo behintzat susmagarri bat izango zara besteen begietara. Mexikon ere bai, noski. Jatetxean lankide izan nituenek “flojo” esaten zieten lanerako gogorik ez zutenei, egun batean edo bestean, auskalo zergatik, nork daki, lanera azaltzen ez zirenei. Bizikletarekin janaria banatzen lan egiten nuen nik han, eta asteazken eta ostegunetan bezeroek 22:30ak bitartean eska zezaketen jatekoa. Ba noizbait tokatu zitzaidan jatetxetik nahiko urrun bizi zen bezero bihotz gaberen batek eskari dirutan eskasen bat egitea 22:28etan edo 22:25ean, eta noski, une horretan, berria ematen zidatenean, ni mekagoendioska hasten nintzen. Eta nire erreakzioa ikusita, oso ondo gogoratzen dut behin zer esan zion sukaldari mexikar batek besteari: “El Igor es un flojo. ¿Qué Igor? ¿No tienes ganas de trabajar?”. Oso gizonak dira hemen, oso langileak, badakizue… El Salvadorreko sukaldari batek, ordea, ulertzen ninduen. Hark hala esaten zidan ikusten ninduen aldiro: “Vigor!! El gallego de Marbella!”. Ez galdetu zergatik…

Tira, joan naizela adarretatik… Hemen, nire ezagun batek, zortzi opor egun dauzka aurten. Duela gutxi, Gabonetan, ez zegokion egunetan lan egin zuenez, pare bat jaiegun eduki zituen urtarrilean. Elkar ikusi genuenean esan zidan oporrak zituela. “Oporrak???”, harrituta nik. “Bai, astelehen eta asteartean ez naiz lanera joango”. Hori ez dela oporrak edukitzea erantzun zion ene ni urtarrileko zuri-zuri mendebaldarrak.

Beste ezagun batek ere zortzi opor egun ditu. Gabonetan bere lantokia ixten dute bi astez, eta urtean zehar dauzkan opor egunak ez dira ordaindutakoak. Esan izan dit, gainera, ugazabak trabak jartzen dizkiola egun batzuk (gehiegi ez, noski), hartu nahi dituenean, eta bere lankide gehienek ez dituztela zortzi egun horiek baliatzen, ez dutelako nagusiaren aurrean itxura txarrik eman nahi. Kontuan hartu behar da, gainera, soldata duina, are ona, izan arren, hemen jende dezentek nekez libratzen duela hilabetea…  Ezin, beraz, ordainduta ez baldin badago, opor egun bat hartu.

Baina berriro diotsuet ez direla gehiegi kexatzen. Asumituta ote daukate? Bestela, ez dute oporren beharrik disfrutatzeko. Gu, eustearen kultura-erlijioan hazitakoak, oporrak hartu zain egoten gara, jasanezinak izaten gara askotan, (“Barkatu, ez nago nire onenean. Oporrak behar ditut”), eta gero bai, gero sare sozialetan zintzilikatuko ditugu auskalo nongo txiringitoko, Indonesiako azken muturreko hondartza galdueneko edo Valderejoko zuhaitz zaharrenaren argazkiak. Ordura arte, kieto. Hemen, berriz, uneoro gozatuzaleak dira. Hamabost egunez behin kobratzen da lan formaletan, eta dirua kobratutakoan mexikar ertainak ez du bakerik izango diru hori ia guztia asteburuan edo gau horretan bertan auskalo zertan xahutu arte.

Euskal Herrian, aldiz, ia egunero, ia astebururo daukagu deskonektatzeko beharra. DESKONEKTATU. Termino nahiko berria da hori gurean…. Baina besteak zer esan nahi du “deskonektatzeko beharra daukat” esaten digunean? Opor garaitik kanpo zerbaiti erabat lotuta, konektatuta bizi garela eta konexio horretatik kanpo dauden zereginetarako denborarik edo gogorik ez dugula? Ez ote da guk geuk geure bizkarrean, beste erantzukizun edo aukera batzuk saihestearren, nahita zamatutako karga edo aitzakia bat? Nik zer dakit ba…

Gero, bestetik, oporretarako lekuak eta lekuak daude. Ezta? Johan Cruyffek zera esaten zuen: “Esan iezadazu zein den zure taldeko erdiko erdilaria, eta esango dizut nola jokatzen duzun”. Miguel lagunak antzeko zerbait pentsatzen du opor lekuei dagokionean. “Esan oporretara nora zoazen, eta esango dizut nolakoa zaren”. Hala dio berak. Duela gutxi, adibidez, esan zidan jasangaitza egiten zaiola oporretan Asia ekialdera joaten den jendea: Malaysia, Singapur, Vietnam, Indonesia… Molde batekoak direla zioen. Barre egin genuen eta multzoka sailkapentxoa egin: Latinoamerikara “motxila soil batekin” bidaiatzen dutenak, Sobietar Batasun ohieko Asiako herrialdeetara joaten direnak (multzo horretakoa izan nahiko nuke), etxetik gertu ibili eta kanpora ateratzeak merezi ez duela diotenak… “Etxean, inon ez bezala”. Eta horrela.

Baina egia da azkeneko hamabost-hogei urteotan, hegaldiak merkatu zirenetik-edo, modan-edo dagoela bidaiatzea. Eta batzuentzat, gainera, behar ia fisiologiko bat bihurtu da hegazkin batean sartu, hiruzpalau eskala egin, ahalik eta urrunen joan, txikituta iritsi, eta hurrengo 10-15 egunetan esperientzia “bizigarriak” edukitzea. Guau! Zer pena… Galdera egiten zaie: “Zer duzu gogokoen?”. Eta ez dizute erantzungo ba, nik zer dakit, Reala, Athletic, arte garaikidea, Gaztelugatxe, 8-10 ordu lo egitea, Maradona eta Laudrup talde berean, lagunekin barrez lehertzea, sexua, zinema edo puzzleak egitea, ez. Erantzungo dizute gehien maite dutena bidaiatzea dela. Badakizue, bidaiatzea (baina urrun, e?), duela 50 bat urte arte, gustuz, jende jakin batek bakarrik egin zezakeena. Baina irentsi dugu amua, eta urrun-urrun iritsi arte, bakerik ez gugan, antsietateak jota gu, beste ezer ez buruan, sare sozialetan argazki bidez paisaia epatatzaileenak erakusteko, kultura ezezagunak deskubritzeko eta esperientzia arriskutsuenak bizitzeko egarriz gu.

Datorren astean deskonektatu-ko dugu lagunak eta biok, eta deskonekxio egoera horretan, asmo burges bakarra dut: eguzkia hartzea, bainujantzia janztea, irakurtzea, etzanda egotea…. eta Indurainek atseden uneetan bezala, nire bihotzak, minutuko, 28 taupada markatzea. Besterik ez.

Apuntetxoa (I): Datorren astean ez dut bloga elikatuko. Hurrengo sarrera martxoaren 28an.

Apuntetxoa (II): Zorionak, Pini!

Apuntetxoa (III): Kafetegiaren atarian nengoen zigarreta bat erretzen, eta 85-90 urteren bueltako emakumezko batek galdetu dit ea non zegoen sendategia. Bertaraino eraman dut besotik helduta. Eguna egin dut jada.

Kantua: Lagun min batek akabatuko nau, baina…

 

 

 

 

 

Felix handiaren kamiseta edukita ere, ezin

Lehengo larunbatean Casa Galerian, Aitor Etxeberria margolari mendarotarraren Gravitaciones erakusketaren irekieran, une batean jada aspalditxotik ezagutzen dudan morroi batekin hizketan hasi nintzen. Bizikletarekin mugitzen da, eta duela gutxi, bizikletatik erori eta kolpe handi samarra hartu zuen begian, lapur batzuen jazarpenetik ihes egiteko ahaleginean zebilenean. Antza, kontatu zidanagatik, bizikleta estimatua da berea, fixie horietako bat, horregatik ostu nahi zioten. Horrek ez du inporta, ordea.

Jarraitu genuen hitz eta pitz, eta jakinarazi zidan Calzada Tlalpan-eko zuzenguneetan orduko 60 kilometroko abiaduran ibiltzen dela. Lagunok, ez nion galdetu, baina jakin ezazue bere txirrinduak ez duela motorrik… Tira, hori esan zidanean, harekin gehiegizko konfiantzarik ez dudanez eta zurietan zuriena izaten ikasten ari naizenez, ondokoa esan nion: “60, e???Jeje. Joe….”. Gorkak dio morroi horrek hanka onak dauzkala… Zer esan, ezta? Baina aizu, etetet! Norekin ari zela pentsatzen zuen? Txirrindularitzaz sekula idatzi ez duen batekin? Jubenil batekin? Uste dut adierazi niola, edo aurretik besteren batean adierazia niola ni neu zikloturista naizela Euskal Herrian, globero bat nahi baldin baduzue, tira, egiten ditudala nire kilometroak, baina hori jakinda ere ez zen, ez, atzera gelditu esajeratzerako orduan. Kilometro kontagailua trukatuta dauka edo zer demontre? Fantasma bat da? Auskalo… Halere, ondo irakurri jarraian datorren hau: “Nire asmoa Tlalpanen orduko 80 kilometroko abiaduran ibiltzea da”. Eitza frenatu gabe jaisten ere ez nuke abiadura hori EGUNDO harrapatuko, txotxo. Hortaz, zer? Adarra jotzen ari ote zitzaidan? Ba ez, okerrena da ezetz, benetan ari zitzaidala. Aho zabalik kontatu nion beste mexikar bati morroi horrek esandakoa, eta zera erantzun zidan: “Badakizu, Mexikon esajeraziorako joera dago….”. Hala beharko du, bestela… Indurainen bataz besteko orduko abiadura 1992ko Luxenburgoko erlojupeko ahaztezinean 49 kilometrokoa izan zen; eta iazko Tourreko esprintetan orduko 79 kilometrokoa izan zen esprint batean harrapatutako abiadura maximoa. Bai, John Degenkolb alemaniarrak jarri zuen bere bizitza arriskuan. Zer uste zenuten, lagunok? Bai, bai, blogen hau txorakeriz josita dago, baina tarteka kazetaritza ere egiten dugu.

Jatorra iruditzen zait morroi hori, baina adarra jo zidan. Mintzagaiak arte garaikidea, Tamil Tigreak edo, nik zer dakit, kimika izango balira, ba bai, onartuko nukeen adar jotzea, baina txirrinduez ari ginen, abiaduraz… Tira, zer ari naiz esaten: berdin-berdin onartu nuen adar jotzea.

Baina adar jotzeak eta adar jotzeak daude, lagunok. Imajinatzen dut jakingo duzuela Mexiko Hirian erreminta pilotaleku bat berriro zabaldu dutela 20 urteren ondoren, eta zesta-punta partidak jokatuko direla bertan. (Bestela, hona hemen horri buruz BERRIAn argitaratu ditugu bi testuak). Ba, duela hilabete-edo, pilotalekuko intendenteari galdetu nion ea inaugurazio egunerako pare bat sarrera eman, gorde, dena delakoa, eman ziezazkidakeen. “Claro, sin problemas“, erantzun zidan. Konforme. Pilotalekua pasa den ostiralean ireki zuten berriro, eta astehenean idatzi nion intendenteari. “Aizu Romualdo!! sdhfljsdhfjhgsdfjkhgsdkjhfg”. Eta erantzun zidan ez zegoela bere esku, gonbidapen bidez zela, hau eta bestea. “Prentsa kontuak” daramatzan pertsonaren kontaktua pasatu zidan, eta, bai, lagunok, asmatu duzue: BERRIA izan da, baita Mexikoko egunkariak kontuan hartuta ere, gaia zabalen landu duena, baina gaia hainbat traba gaindituz landu zuen kazetaria, pertsona, kasu honetan ni neu, gonbidapenik gabe geratu zen, prentsakoarekin eta prentsakoaren ondokoarekin edo auskalo norekin hitz egin ondoren. Baina gero azalduko dizuet zergatik ez zidan penarik eman han ez egoteak.

Orain, lehengoan morroiak nirekin egin bezala, niri dagokit exajeratzea.

Ni gonbidapenik gabe?? Ni???Nola da posible!! Txikitan, aitarekin, partidak ikustera joaten nintzen-eta Markinako Unibertsitatera!

Ez nauzuela zeuen ikuskizunera gonbidatzen? Mekabenzotz, ez dakite, ez, norekin ari diren hizketan. 2006ko Zesta-Puntako Munduko Txapelketako finala ikusi nuen-eta bertatik bertara! Gernikako pilotaleku ederrean izan zen, urria hasieran, eta han geunden Pini eta Intxausti lagun minak eta hirurok. A zer igande ederra… Lekeitiora joan eta txikiteatu, Aulestin, aittitte-ren herrian, bazkaldu, eta, ondoren, Intxausti taxistarekin autoan siestatxoa, Gernikara bide sigi-sagatsuetan barrena iritsi ondoren.

Ez dakizue, ez, nor naizen, joder…Egun hartan Juan Ramon Rementeria Remen puntista mitikoa eseri zen gure atzean. Goikoetxea-Enbil vs Egiguren II.a-Lopez zen finala. Ba aurreratu ziren Egiguren II-Lopez 15-21, eta Remen hasi zen esaten egina zeukatela. Piniri eta Intxaustiri esan nien ezetz, Goikoetxea-Enbilek irabaziko zutela, ziur nengoela. Eta, bai, azkenean 35-25 garaile bi zumaiarrak. Ni gonbidapenik gabe?

Nolatan ez nauzue gonbidatu!! Bai, jendeak badauzka Irujoren, Olaizola II.aren, Titin III.aren, Goñi II.aren, Bengoetxea VI.aren edo, nik, zer dakit, Xalaren kamisetak. Baina nork dauka puntista baten kamiseta??? Ba nik daukat, nik! Felix Espilla berriatuar mitikoaren kamiseta gorri bat daukat etxean. A zer tipoa, a zer atzelaria Felix! Politika kontuak medio lortu nuen kamiseta hori, eta Andonik lisatuta eraman zidan erredakzioko nire mahaira. Sekulako ilusioa egin zidan.

Iñaki Osa Goikoetxea inoizko puntistarik onena fitxatu nahi dute Mexikoko pilotalekuko kudeatzaileek… Ba Goikoetxea elkarrizketatutakoa naiz ba! 2002an! Ez baldin banauzue gonbidatzen epaitegietara eramango zaituztet! Zer ari naiz esaten, ordea…

Ejem, irakurle, barka iezadazu bat-bateko jario sumindu hau, bat-batean barrenak erre, are kiskaldu dizkidan bulkada deabruzko hau.

Ahalegindu nintzen ba hasieran lau eta gero pare bat gonbidapen lortzen… Prentsakoarekin hitz egin nuen astearte goizean, emakumezko fresa, hau da, pija batekin. Esan zidan, gidatzen ari zen bitartean, idazteko email bat eta bertan jartzeko zeintzuk ginen, izen eta bi abizen, irekiera eguneko partidak ikustera joan nahi genuenak. “Pero va a estar difícil“. Ordurako usain txarra hartua nion…

Astearte arratsaldean ez nuen haren berririk eduki; ezta astekeazkenean ere. Ostegunean guasap bat nik; beste bat pare bat ordu geroago. Hemen hala jokatu behar dela esan didate, eta oso esanekoa naizenez, ba hori. Jakinarazi nion BERRIAn hiru orrialde eskaini genizkiola, blablabla. Dedio, inuzente hutsa naiz… 18:00etan bere guasap bat: “Emailean duzu erantzuna”. Malo, malo, pentsatu nuen neure artean… Eta bai, malo: “Prentsaurrekorako bi toki gorde dizkizut. Hitz egin ezazu Pedro nire lankidearekin, idatzi dizu jada email bat”. Zer prentsaurreko eta zer ostia!! Sarrerak, gonbidapenak edo dena delakoak eskatu nizkion ba. Pedro horrek, emailean, jakinarazi zidan, nire esanetara zegoela, nola ez ba. Ba esaneko ni elkartuz gero, malo… Pedrori emaila: “Nire asmoa ez da prentsaurrekora joatea; lau sarrera lortzea posible ez bada, partidak ikusteko bi gonbidapen nahiko nituzke. Eskerrik asko”. Ostegun gauean izan zen hori. Ba, gaur arte, Pedro horrek ez du erantzun. Eta horrela…

Beraz, gaur goizean, email bidezko engantxadatxo bat eduki dut arduradunarekin, emakumezko pijarekin. Jakinarazi diot inork ez didala ezer esan, blablabla… Eta berak, minduta, ba gonbidatuta nengoela prentsaurrekora, ez duela ulertzen ni “molesto” egotea, komunikabideak “prioritatea” direla haientzako. Eta, noski, bukaeran gehitu du gure esanetara daudela. Berriro errepikatu diot nik gonbidapenak nahi nituela, “para el partido“, ez nuela prentsaurrekora joateko asmorik. Eta zirku honen oso adierazgarri den zerbait erantzun dit. Ba hori, ordutegiak eman zizkidala telefonoz, eta “balitz”-ez eta “balego”-ez baino, nahiago duela “irtenbideez” hitz egin. Benetan, histrionikoki barre egin nahi izan dut, baina ez, aho bete enpaste erreakzionatu dut. Eta gauza oso mexikar bat idatzi du agurtzeko: “Si te puedo ayudar en algo más con gusto quedo al pendiente“. Dei horretan ez zidan deus esan ordutegiez edo dena delakoaz…  Ez dut ironiarik erabili azken mezua idazterakoan. “¿Soluciones? El haber sido concreta a la hora de facilitar la información, cosa que no sucedió“. Benetan diotsuet: eraginkortasuna ez da, oro har, gizarte honen indarguneetako bat. Bi gonbidapen, lagunok, bi gonbidapen, besterik ez… Badakit, bai, 1.800 gonbidapen zirela, baina…. Bai edo ez, kito.

Baina klasismoa bada indarguneetako bat, bai. Kontu arraro samarra da, berez, pilotaleku honena. Jabeak, informazio ofizialen arabera, 35 milioi dolar inbertitu ditu. Antonio Cosio Ariño da ugazaba; Mexikoko, zer Mexikoko, munduko pertsonarik aberatsenetako bat. Hortaz, lehengoan, irekiera ekitaldira gonbidatu zituzten Miguel Angel Mancera Mexiko Hiriko Gobernuko nagusia, hemengo idazkaria, hango presidentea, haruntzagoko delegatua, Guerrero estatuko PRIko gobernuburuaren lehengusinaren semearen edo alabaren amorantea, eta baita Carlos Slim izeneko tipo jator, langile eta eaintzaile bat ere. Herritik eta herriarentzat, lagunok. Hori guztia kontuan hartuta, ez daukat penarik.

Zesta-punta, kirola bera, gutxienekoa da inbertitu duenarentzat. Tira, badakigu, baina, hori ez dela hemen bakarrik gertatzen. Halere, zorte onena opa diet astean zehar egingo diren lau jaialdietan jokatuko duten puntistei, lagundu didaten horiei.

Baina pilotalekuaren, edo, hobeto esanda, negozioaren kontzeptua, ez dut atsegin. Duela gutxi, gainera, kirol arloaz arduratzen den batek zera esan zidan. “Los viernes, lo más seguro, será gratis para las viejas“. Badakizue, emakumezkoentzat doan, gizon goseti, mozkorti eta apustuzaleak erakartzeko intentzioarekin. Eta zer esan… Ba dena esanda dagoela halako zerbait esaten dizutenean, alferrik dela eztabaidatzea; Casa Galerian bezala, isilik. Badakizue, gizonon arteko gauzak dira gisa horretako komentarioak.

Tira, igual, nik neuk ere, Casa Galeriako morroiak bezala, gehiegi esajeratu dut…

Apuntetxoa (I): Halere, joan nahi dut partida onen bat ikustera.

Apuntetxoa (II): Kontatu nizuen ba gure atariko neska motodunaren etxean lapurtu zutela? Hirugarren pisuko musikariaren arabera, larunbat gauean lapurtu zioten. Ba larunbatean neska motodunak berak geratu ninduen atarian, gertatutakoa kontatzeko. Berak jo zuen nigana eta esan zidan lapurketa larunbat eguerdian gertatu zela. Zer esan, lagunok…

Kantua: Dena ez dela posible… Baina badatozela udaberria eta uda.