<![CDATA[Hodei Iruretagoiena | Berria.eus]]> http://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 23 Aug 2017 04:10:00 +0200 hourly 1 <![CDATA[Hodei Iruretagoiena | Berria.eus]]> http://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png http://www.berria.eus <![CDATA[«Izarrek aurrera egin behar du»]]> http://www.berria.eus/paperekoa/1838/004/001/2017-08-23/izarrek_aurrera_egin_behar_du.htm Wed, 23 Aug 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena http://www.berria.eus/paperekoa/1838/004/001/2017-08-23/izarrek_aurrera_egin_behar_du.htm
Indarkeria matxistaren biktimatzat aitortuak dituzte Majarenas eta haren alaba, baina Ibarretak salatu du praktikan eskubideak ukatzen ari zaizkiela. «Imajinatu zer den 24 orduz egotea muga-mugan dagoen haur batekin. Izarrek sufritu egin du, eta erasoaren ondorioak sufritzen jarraitzen du: ezin du amarengandik aldendu, amesgaiztoak ditu, beldurrak... Dena amarekin ordaintzen du, han ez baitu beste inor».

Madrilgo psikologoen txostenaren arabera, osatzeko prozesu psikologikoan aurrera egin ezinik geratu da Izar. Lehen momentuan, amarekin egotea zuen premiazkoena, baina une batetik aurrera, jende gehiago ere behar du inguruan. Ibarreta: «Edozein aldaketa egiten bada, amarekin izan behar da. Haurra ezin da harengandik bereizi. Bost minutu amarik gabe pasatzen baditu, alarma guztiak pizten zaizkio. Argi ikusten da ezin duela aurrera egin, amaren erabat menpeko dela, eta hori ez da normala hiru urte eta erdiko ume batengan. Hori gaindituta izan behar luke, pertsona gehiagorekin izan behar luke harremana, konfiantza izaten hasteko beste batzuekin ere. Hasi behar du independentzia gehixeago izaten, pixka bat askatzen... Baina, han, horrela, ezin du».

Egoera horretan, legez, Ibarretak bi aukera baino ez ditu ikusten egoera konpontzeko: Majarenasi baldintzapeko askatasuna onartzea, edo hirugarren gradua onartu eta zigorra Donostian betetzeko aukera ematea —bigarren graduan dute orain—. Bizileku izango duten hirian biak elkarrekin egon ahal izatea, azken batean. Espainiako Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako epaile Jose Luis Castrok apiriletik du Izarri buruzko txosten psikologikoa, baina, orain arte, eskaera guztiak ukatu dizkio Majarenasi. Azkena, uztailaren 12an. Hirugarren gradua lortzeko beste helegite bat jarri zuen euskal presoak gero, eta epailearen erantzunaren zain daude orain.

Luzatzea, haurraren kaltea

«Sara erabat bereizi da denetik, dena sinatu du», nabarmendu du haren amak. Euskal presoak idatzi batean adierazi zuen ETAk eragindako mina aitortzen duela, ez dela ETAkoa, ez duela indarkeria erabiliko, bide baketsuen alde egingo duela eta biktimen erreparaziorako ariko dela. Senideek argi dute, ikuspegi «politikoa» baino gehiago, indarkeria matxistaren biktimen eskubideak gailendu behar direla; batez ere, haurraren eskubideak eta osasuna.

Beste kasu askotan bezala, aurka dute denbora, eta horregatik deitu dute manifestaziora irailaren 3rako —13:30ean, Donostiako Bulebarrean—, «hilaren 7an Izarrek hemen egon behar duela kontuan hartuta». Izan ere, ordurako egoera bideratzen ez bada, haurraren kalterako izango dela ohartarazi du Ibarretak: «Orain arte, haurtzaindegi batean egon da, eta egokitu behar izan du horretarako. Orain, beste eskola batean hasi beharko du. Berriz ere egokituko gara. Baina Sarari ez badiote ezer onartzen, apirilera goaz, eta, orduan, Izarrek etorri behar luke Donostiara eta beste egokitze fase bat hasi. Ezin da izan; psikologoaren arabera, ez da batere gomendagarria. Kontrakoa: kaltea eragingo dio hainbeste aldaketa egin beharrak».

Majarenasen beraren egoera ere aipatu du Ibarretak, hura ere biktima dela nabarmenduz: «Eusten ari da, ezin du barrena hustu. Eta hark ere beharko du hori... Denbora pasatzen utzita, pilota handitzen ari da». Izarrekin plataforma osatu zutenetik, hainbat mobilizazio egin dituzte biak Donostiara ekartzeko. «Herria gurekin dago, erabat», dio Ibarretak. Besteak beste, Eusko Legebiltzarrean izan ziren egoera salatzeko, eta hango alderdiek bideratu dituzte haien eskariak. Donostiako Udala ere inplikatuta dago, baina auzitegien erabakia falta da. Ozen egin nahi dute aldarri hilaren 3an: «Ekar ditzatela, lagundu ahal izateko».]]>
<![CDATA[Bartzelona, gune beroa Europan]]> http://www.berria.eus/paperekoa/1838/007/001/2017-08-19/bartzelona_gune_beroa_europan.htm Sat, 19 Aug 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena http://www.berria.eus/paperekoa/1838/007/001/2017-08-19/bartzelona_gune_beroa_europan.htm gerra horren biktima gehienak. Baina, Europan bertan ere, ez dute presentzia bera leku guztietan. Herrialde Katalanak, eta, zehazki, Bartzelona, gune beroenetakotzat dituzte adituek. Elkano Insitutuaren Terrorismo Globalari Buruzko Programako Fernando Reinaresen eta Carola Garcia-Calvoren ikerketa baten arabera, Espainiako Estatuan terrorismo jihadistarekin lotuta zigortutakoen %33,3 Katalunian atxilotu zituzten 1996 eta 2013 artean; gehien-gehienak, Bartzelonako probintzian. 2004 eta 2012 arteko tartea hartuz gero, handiagoa da kopurua: %37,5 -Ceuta, Melilla eta Madril Espainiako Estatuko beste gune beroak-. Datuok Euskal Herrikoekin alderatuta, nabarmena da aldea: 2012tik, ustezko 88 jihadista atxilotu dituzte Herrialde Katalanetan -horietatik 62 Bartzelonako probintzian-; Euskal Herrian, 15.

Datu horiek erakusten dute ideologia jihadistaren ondorioz «jarduera terroristekin» lotura dutenak ez daudela modu orekatuan banatuta lurralde guztietan. Reinaresek eta Garcia-Calvok Estatu Islamikoa Espainian izeneko ikerketan diotenez, gune horiek ezin dira lotu komunitate musulmanen presentziarekin; hau da, ikertutako atxilotuen datuek erakusten dutenez, «erradikalizazio jihadista» ez da proportzionala leku jakin bateko musulman kopuruarekin. Kontrara, leku zehatzetan kontzentratzera jo du «erradikalizazio» horrek.

Beraz, baldintza soziologiko eta demografiko antzekoetan hazita ere, jihadismora bihurtutakoen kopuruak ezberdinak dira lekuaren arabera. Eta leku eta baldintza berberetan bizi izanda ere, emaitza asko aldatzen da. Zergatik? Bi faktore aipatzen dituzte Reinaresek eta Garcia-Calvok: «erradikalizazio agenteekin» aurrez aurreko harremana izatea, eta aurretiazko harreman sozialak izatea «erradikalizatuekin».

Aldagai asko daude atzean

Espainiako Estatuko poliziek 2013 eta 2016 artean atxilotutako 178 pertsona aztertu dituzte adituek. Gizonezkoak dira ustezko jihadista gehienak, eta Espainiako eta Marokoko nazionalitatea dute. Yassine Souidi Marokoko adituak BERRIAri azaldu zioenez, «kasu gehienetan, erlijioa azken orduan agertzen den aldagaia izaten da, erradikalizatu ostean [...] Oro har, formazio erlijioso on bat duten gazteak erreklutatzeko zailagoak dira». Motibazio ezberdinak izan ditzake pertsona bakoitzak; besteak beste, autoestimu falta, senideen arreta falta eta estatus soziala hobetu nahia.

Otso bakartien fenomenoa eta Interneten eragina asko aipatu izan dira azkenaldian, baina, adituen arabera, tentuz begiratu behar zaie. Izan ere, beste norbaitek lagunduta bihurtu dira jihadismora aztertutakoen %86,9. Eta, horietatik, %73k aurrez aurreko harremana izan dute jihadismora bultzatu dituzten agenteekin.

Horrek ez du esan nahi, noski, Interneten eragina gutxietsi behar denik. Gertuko harremanez gain, tresna hori ere erabili izan baitute jihadismora bihurtu diren gehienek, eta bide hori beren kabuz egin dutenentzat, ezinbesteko espazioa da sarea. Sarean, nabarmentzeko datu bat ere badago: gazteak jihadismora bihurtzeko agenteak oso gutxitan izaten dira erlijio komunitateetako kideak.

Espainiako Barne Ministerioaren datuetan agerikoa da 2012an hondoa jo eta gero gorantz egin duela atxilotu kopuruak. Reinares eta Garcia-Calvoren arabera, zerikusi handia du Siriako gerrak; eta, besteak beste, Mendebaldeko potentziek bultzatu dute gerra hori. Zerbitzu sekretuen arabera, Espainiako nazionalitatea duten 220 bat pertsona joan dira Siriara Baxar al-Assaden gobernuaren aurka egitera. Duela lau urte, hamasei ziren.

Mossoak eta Espainia

VilaWeb agerkarian Pere Cardus kazetariak azaldu duenez, jihadistentzat ez ezik, krimen antolatuarentzat eta era guztietako mafientzat ere kokaleku garrantzitsua dira Herrialde Katalanak, mugikortasunari, ekonomiari eta geoestrategiari lotutako arrazoiengatik. Horregatik, Cardusen arabera, Mossos d'Esquadra aspaldi dago prestatuta fenomeno horien aurka; bai prebenitzeko, bai eraso egoera bati erantzuteko.

Kataluniako Gobernuak eta Mossos d'Esquadrak urteak daramatzate Espainiari esaten CITCO Terrorismoaren eta Krimen Antolatuaren Aurkako Inteligentzia Zentroan eta Europolen alerta sisteman integratu nahi dutela -Ertzaintza integratzen hasi dira, Madrilgo gobernuaren eta Eusko Jaurlaritzaren gerturatze testuinguruan-. «Egiaztatu dugu [dio Cardusek], gertaeren berri eman nahi dutenean, nazioarteko medioak ministro katalanekin jartzen direla harremanetan. Harrigarria da Espainiako Estatuaren absentzia erabatekoa. Izan ere, koherentea da Mossos d'Esquadra jihadismoaren eta krimen antolatuaren inguruko Europako eta nazioarteko polizien koordinaziotik kanpo utzi izanarekin». ]]>
<![CDATA[«Herria gertu» sentitu du]]> http://www.berria.eus/paperekoa/1736/007/001/2017-08-18/herria_gertu_sentitu_du.htm Fri, 18 Aug 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena http://www.berria.eus/paperekoa/1736/007/001/2017-08-18/herria_gertu_sentitu_du.htm Bateragune auziko azken presoak, eta gainerako kideak gogoan zituela hasi du hitzaldia. Aipamen berezia egin nahi izan dio senideen «sostengu lanari» ere, eta haien eta beste hainbat herritarren laguntzaz, preso izan duten urteotan hormak leundu eta distantziak laburtu izana eskertu du: «Herria gertu nabaritu dut».

Hurbiltasun hori bertatik bertara sentitu ahal izan zuen atzo Diezek, eta nabari zen bera ere gertukoa dutela herritarrek. Ekitaldia hasteko ia ordubete falta zela, dena prest zuten Lasarteko plazan. 19:30 pasatxoan heldu, ehunka lagunek egin diote harrera, Euskal presoak etxera oihu artean. Senide eta lagunez gain, jende artean ziren, besteak beste, EH Bilduko diputatu Marian Beitialarrangoitia eta LABeko idazkari nagusi GarbiñeAranburu.

Familiak inguratuta igo da oholtzara Diez, kartzelatik irtetean egin bezala, bi ukabilak gora jasota. «Ongi etorri plazara», kantatu dio Alaia Martinek, bertsotan: «... gure herri esklaboa; askatasunera doa; zaila izango da, badakit baina, zurekin errazagoa». Herriko zortzi gaztek eman diote segida ekitaldiari, aurreskua dantzatuz. Diezi, eta haren senideei. Bi lore sorta eman dizkiete amaieran, eta Diezen amak heldu du horietako bat, oholtza erdian eserita zegoela.

Aurkezleak azaldu du keinua. «Pozik eta esker oneko» zeudela esan du: «Pozik, preso bat irten delako». Eta esker oneko, besteak beste, Diezen senideekin, urteotan guztiotan haren sostengu izan direlako. «Josunek, Maitanek, Naikek eta Doloresek ez dute gehiago kristal atzetik bisita gehiago egin beharko, ez dute bidaia gehiago egin beharko».

Lasarteko ezker abertzaleko kide Liher Unanuek hartu du hitza gero, euskal preso eta iheslarien egoera gogora ekartzeko. Sakabanaketa politika EAJk eta PSOEk «diseinatu» zutela kritikatu du: «EPPK eta ezker abertzalea hautsi nahi zituzten. Ez dute lortu». Izan ere, azken urteotan herrian bultzatutako ekinbideetan Diezek ere parte hartu duela nabarmendu du, semearen eta emaztearen laguntzarekin: «Kartzelako hitzak ekarri dizkiguzue, eta geureak hara eraman».

Pikoketa, El Dueso, Lasarte

Diezek bezala, Lasarteko gainerako euskal presoak ere aipatu ditu ezker abertzaleko kideak: Aitzol Iriondo, Pello Eskisabel, Santi Arrospide, Javi Gallaga eta Ibon Fernandez Iradi. «Besarkada iraultzaile bat, hemendik, zuentzat. Maite zaituztegu».

«Egun oso bereziak izan dira», hasi da Diez ondoren. Lau urtez El Dueson kide izan duen Imanol Vicente presoa eta Kepa del Hoyo —uztailaren 31n zendu zen, Badajozeko (Espainia) kartzelan— aipatu ditu aurrena. «Kepa, ez zekiat non egongo haizen, baina jakin Euskal Herriak ondo zainduko dituela Maite eta Peru, eta hire ametsak ere bai». PPren gobernuak, interes politikoengtik, euskal presoak «bahituta» dituela salatu du LABeko idazkari nagusi ohiak, eta oraindik egiteke dagoela «bake prozesu osoa».

Preso zegoen denboran agurtu ahal izan ez zituenak aipatzeko ere baliatu du Lasarteko plaza betea Diezek: «Iñaki Usabiaga, lehengusua. Gaixo egon arren, bisitan etortzen zen beti, animoak ematera. Ezin izan nuen agurtu». Marcelo Usabiaga ere izan du gogoan: «Aitonaren lehengusua. 21 urte espetxe frankistetan. Komunista. Haren anaia, Bernardo Usabiaga, faxistek hil zuten Pikoketan [Oiartzunen, 1936an, fusilatuta]. Marcelok esan zidan, irtetean, batera joan behar genuela Pikoketara. Ezin izango dugu harekin joan [2015ean hil zen]».

Ekitaldia amaituta, Xirimiri elkarteko argazkia kentzera joan zen Diez, senide eta gertukoak ondoan zituela. Aurrez, ordea, mezu bat utzi zuen Lasarteko plaza betean: «anbizio falta» sumatu duela, baina «autonomismotik burujabetzara» igarotzeko prozesuari ekin beharra dagoela, besteak beste, preso eta iheslariak etxeratzeko. Diez: «Euskal Herrian badago indarra».]]>
<![CDATA[Sindikalista bakegilea, kalera]]> http://www.berria.eus/paperekoa/1837/002/001/2017-08-15/sindikalista_bakegilea_kalera.htm Tue, 15 Aug 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena http://www.berria.eus/paperekoa/1837/002/001/2017-08-15/sindikalista_bakegilea_kalera.htm Bateragune auzia izendatu zutenaren operazioa zen, Baltasar Garzon epaileak agindua. Hamar lagun atxilotu zituzten denera, baina poliziak iristerako, zabaldua zuten ezker abertzalearen norabide aldaketa ekarriko zuen eztabaidarako txostena. Kalean jarraitu zuen gogoeta hark, baina Arnaldo Otegik, Miren Zabaletak, Sonia Jacintok, Arkaitz Rodriguezek eta Diezek osorik bete behar izan dute auzitegiek jarritako zigorra. Sei urte eta erdiko kondena beteta, etzi aterako da Rafa Diez Usabiaga (Lasarte-Oria, 1956) El Duesoko (Espainia) kartzelatik.

«Gogoratzen naiz etxean nengoela, eta lagun batek esan zidala aita atxilotu zutela», oroitu du Diezen seme Naikek: «18 urterekin, ez neukan une hartan azterketa politikoa egiteko gaitasunik. Leihotik begiratu nuen: hiru Opel Astra zeuden, bakoitzean bi pertsona, gure etxera begira. Zurrunbilo batean sartzea bezala izan zen, hasieran ez nuen ulertzen zer gertatzen zen». LABen egoitzara joan ziren senideak, handik Espainiako Poliziaren komisariara, eta etxera gero, miaketara.

Gerora hasi zen ulertzen Naike Diez operazioaren atzean zer zegoen. «Kanpoan egon zen tartean gehiago ulertu nuen -2010eko apiriletik 2011ko irailera baldintzapeko askatasunean egon zen Diez, ama gaixo zuelako-. PSOEren gobernuak, Alfredo Perez Rubalcaba Barne ministroa buru zela, estrategia aldaketa zapuztu nahi izan zuen. Kontua da berandu iritsi zirela». Naike Diezen esanetan, arrisku horren jakitun zen Rafa Diez, eta berak ere hala adierazi izan du gero kartzelatik emandako elkarrizketetan.

«Ideologo handienetakoa»

1980ko hamarkadatik, gertutik jarraitu du LABeko idazkari nagusi ohiaren ibilbidea Carlos Etxeberri kazetariak. Bateragune auziak eta Diezekin gertatutakoak erakusten du, haren esanetan, interes politikoen zerbitzura jokatu izan duela maiz Espainiako judikaturak. «Haiek ziren politikan oinarritutako estrategia baten zutabeak jarri zituztenak; ez bakarrik indarkeriak traba egiten zuelako jada, baita kaltegarria zelako ere herri honentzat. Zein da ondorioa? Rafa kartzelatuta, erditik kendu zuten aldaketa haren ideologo handienetakoa, borroka gehien egin duenetako bat oraingo egoeran egon gaitezen. Paradoxikoa da: hori egin zuenak, kartzelarekin ordaindu du».

LABeko buruarekin harreman pertsonalik ez zuen arren, zeregin horretan aritu izana aitortu eta eskertzen dio Diezi Gemma Zabaleta PSE-EEko kideak ere. Bereziki gogoan du 2006ko abenduan ETAk Barajaseko (Madril) aireportuko T4an jarritako lehergailuaren ondorengo unea -urte hartako martxotik «su-eten iraunkorra» iragarria zuen ETAk; ofizialki, 2007ko ekainean utzi zuen bertan behera-. «Oso deigarria izan zen bere diskurtso publikoa T4ko atentatua izan ondoren», oroitu du Zabaletak: «Argi eta garbi azaldu zuen bake prozesuan bonbak eta biolentzia sobera zeudela, eta jarrera politiko hori eskertu nuen momentu hartan».

ETAk jardunean jarraitu zuen -2009ko uztailean egin zuen pertsonen aurkako azken atentatua: bi guardia zibil hil zituen Mallorcan-, eta Espainiako polizia eta epaileek ere bai. Bateraguneko atxiloketak gertatu eta hilabetera, 2009ko azaroan Altsasun egindako agerraldi batean, «soilik bidepolitiko eta demokratikoak» erabiltzearen alde agertu zen ezker abertzalea. Guztiarekin ere, auziarekin jarraitu zuten epaileek, eta 2011ko irailean, hamar urtera zigortu zuen Diez Espainiako Auzitegi Nazionalak, Otegi, Zabaleta, Jacinto eta Rodriguezekin batera. Gorenak sei urte eta erdira murriztu zion zigorra 2012an. Epaileen arabera, ETAren aginduetara aritu ziren atxilotuak.

Ez zuen hala ulertu Euskal Herriko jende askok. Besteak beste, Zabaletak eta Etxeberrik parte hartu zuten Diez aska zezatela eskatzeko iazko urrian Donostian egindako ekitaldi batean. Eskariak babes zabala zuela erakutsi zuten; besteak beste, Carlos Garaikoetxea eta Juan Jose Ibarretxe lehendakari ohiek, Jose Elorrieta ELAko idazkari nagusi ohiak, CCOOko idazkari nagusi ohi Josu Onaindik, Ainhoa Etxaide LABeko idazkari nagusiak, Marian Beitialarrangoitia EH Bilduko diputatuak, Itziar Aizpurua HBko buruzagi ohiak, EAJko diputatu Joseba Agirretxeak eta Iñigo Barandiaranek eta Daniel Arranz Bizkaiko gobernadore zibil ohiak babestu zuten ekinbidea.

«Gehiago esango nuke», kontatu du Etxeberrik: «Jende asko egon zen joan ez zena, balizko errepresalien beldur. Harremana egin genuen epaile batzuekin ere, baina ez zuten adierazpena sinatu nahi izan, beldurragatik».

Rafa gure artera agiria kaleratu zuten ekitaldi hartan Etxeberrik-eta. «Injustizia bat gertatzen ari zela ikusi genuen», oroitu du kazetariak. Ados dago Zabaleta ere: «Auzi politikoa izan da Bateragune auzia. Horrexegatik, hor sartu zituztenak eta kartzelan egon direnak preso politikoak izan dira nire ustez, eta, tamalez, hala da oraindik ere Rafa Diezek».

Hurbiltasuna eta karisma

«Rafa nor den erakutsi nahi genuen», azaldu du Etxeberrik: «Bere izaeragatik, hurbiltasuna transmititu izan dio ezker abertzalekoa ez den jendeari ere. Jende horrek aitortzen du Rafaren ausardia eta lana herri hau orain dagoen egoeran egoteko». Kartzelatzeaz gain, zigor osoa bete behar izatea salatu zuten: «ETAk jarduera armatua utzi ondoren, zentzu juridikoa ere aldatu egin behar zela pentsatzen dugu, zigorrak berrikusiz; ez bakarrik Rafarena, beste batzuena ere bai: urruntzea, gaixo dauden presoak, hiru laurdenak bete dituztenak...».

Aita preso eduki duten urteetan sakabanaketa politika zer den gertutik ezagutu du Naike Diazek: «Sufritu dugu, baina tira... Kantabrian egonda, sei urte... Ez ditugu sakabanaketaren muga guztiak ezagutu, baina, azkenean, sakabanaketa da. Desgastea, karga, bidaiak, dirua...». Begirada baikorra ere badu, ordea, Naike Diezek: «Babes sozial handia jaso dugu. Presoen senideekin ere egiten duzu harremana. Azkenean, Etxerat-en lanean bukatu dut nik. Senide izateak bultzatzen zaitu elkartasun hori zabaltzera, familia handi bat osatzera».

Ikuspegi hori lehenetsi ohi du Rafa Diezek ere. Iñigo Iruin abokatuak kontatu zuen Donostiako ekitaldian, «mandatu bat» eman ziola presoak: «Ezinbestekoa denean soilik pertsonalizatzeko». Naike Diez: «Bisitetan ere aipatzen zuen: ez zuen bere kontuaz hitz egin nahi. Zigorra murrizteko eskatzean, nahi zuena zen bere kasua aterabide bat izan zedila kolektibo guztiarentzat. Berak, osorik beteko du zigorra azkenean, baina badaude presoak noiz aterako diren ere ez dakitenak».

Rafa Diez erreferente izan bada, ordea, sindikalismoan egindako lanagatik izan da. Etxeberriren hitzetan, «pragmatikoa» izan da beti, eta LAB sindikatu soziopolitiko gisa definitzea ere nabarmendu du: «Pragmatismo horrek eraman du LAB orain dagoen tokira, inoiz bere ideologia alboratu gabe».

Etzi irtengo da espetxetik LABeko idazkari nagusi ohia, zigorra osorik beteta. Etxeberri: «Ea berreskuratzen dugun. Haren karisma baliagarria izango da, ez ezker abertzalearentzat soilik, baizik eta herrialde osoarentzat». ]]>
<![CDATA[«Ekintza batasuna ere behar da eremu politiko eta sindikalaren artean»]]> http://www.berria.eus/paperekoa/1854/003/001/2017-08-15/laquoekintza_batasuna_ere_behar_da_eremu_politiko_eta_sindikalaren_arteanraquo.htm Tue, 15 Aug 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena http://www.berria.eus/paperekoa/1854/003/001/2017-08-15/laquoekintza_batasuna_ere_behar_da_eremu_politiko_eta_sindikalaren_arteanraquo.htm
1992tik 2008ra aritu zen Rafa Diez LABeko idazkari nagusi. Zer aipa liteke garai hartaz?

Esan ohi dugu LABek lau garai izan dituela: sorrera, sendotzea, berrikuntza, eta, orain, sindikalismoa berri bat egitekoa. Rafarena izan zen sindikatua zabaldu, sendotu, eraginkorrago egin eta eragile sindikal, sozial eta politiko gisa bere pisua nabarmen areagotu zuen garaia. Batez ere, hazkundea nabarmenduko nuke. Baita nazioarteko aitortza ere -harekin sartu ginen ofizialki Sindikatuen Munduko Federazioan-.

Gehiengo sindikalaren sorrerarekin ere lotzen da Diez.

Noski. 1992ra arte, LAB nahiko bakarrik zegoen posizio politiko eta sindikal batzuk defendatzeko. ELA gehiago aritzen zen beste era batean. Baina 1992tik, eta bereziki, 1994tik aurrera, ELAk aldaketa bat egin zuen, nolabaiteko bira bat ezkerrera. Eta horretarako, erabakigarria izan zen LABek garai hartan hartu zuen indarra. LAB eta ELAren artean, beste sindikatu txikiago batzuekin batera, gehiengo sindikala izendatu den ekintza batasuna osatu zen. Garai ezberdinak izan ditu horrek, gorabeherak, baina ordutik aurrera, ezinbesteko erreferentzia izan da.

2008an belaunaldi berri bat sartu zen LABen, eta hainbat berrikuntzari buruz aritu zarete azken kongresuan ere... Zein aldaketa nabarmendu litezke?

Hiru ildo aipatuko nituzke. Bat, klase subjektua berriz osatzeko, sindikatuak borrokarako eskaintza egin behar diela langileria osatzen duten sektore guztiei, atomizazio joerei buelta emateko. Bi, ekinbide soziosindikal oso bat egin beharra; lantokietan, baina kalean ere bai. Kapitala ez da soilik kolokan jartzen ari langileen lan eskubideak, nolabait esateko; bizi baldintzak, zerbitzu publikoak, ekosistema, zibilizazio baten iraupena dago jokoan. Orain, gatazka ez da soilik lanaren eta kapitalaren artekoa; bizitzaren eta kapitalaren artekoa da. Azkenik, Euskal Herriak behar dituen aldaketa politikoetan ere eragin nahi dugu. Aldebakarreko burujabetza prozesuari egin behar dio ekarpena LABek, ikuspegi sozial batekin, estatu egiturak sortzeko.

Nola ikusten dituzue halako prozesu bati ekiteko baldintzak?

Gehiengo handi batek ikusi du atzerakada gertatu dela azken hamarkadan: bizi baldintzetan, eta autogobernu mailan. Badago sentsazio orokor bat; atzera goazela Espainiako eta Frantziako gobernuen eskutik, eta behar dela muga bat jarri, aldatu. Badakigu, oraindik orain, badaudela langile sektore batzuk aldaketa horren itxaropena Madrilen kokatzen dutenak. Bide hori antzua da. Horregatik, saiatzen ari gara abertzale ez diren langileekin ere lan egiten, argudiatuz bide askoz emankor eta eraginkorragoa dela bertatik bertara abiatzen dena.

Gehiengo sindikalari eta ELArekiko harremanei begiratuta, zein martxatan dago elkarlana?

Aldaketa prozesua abiatzea eta Euskal Herritik Euskal Herrira egitea posible dela sinesten dugunok proiektu subiranista sinesgarri bat eskaini behar dugu. Eta, horretarako, bi gauza behar dira: proiektu sozioekonomiko bat, eta indarrak biltzea aldaketa sozialak gako soberanistetan egin behar dela uste dugunon artean. Hor, funtsezkoa iruditzen zaigu ELAren eta LABen arteko aliantza.

Nolakoa izan behar da aliantza?

Autonomoa izan behar da, ez da egon behar eremu politikoaren atzetik. Ahots propioa behar du, ikuspegi propioa, jarduteko lerro berezitu bat. Baina, era berean, zubiak ere egon behar dira eremu sindikal, sozial eta politikoen artean: ekintza batasuna. Gutxieneko adostasun batzuk behar dira, prozesuari oinarriak jartzeko. Azken hilabeteetan, baldintzak hobetzen ari direla uste dugu. Bai ELAren eta LABen arteko elkarlana sakontzen ari garelako, bai EH Bildu argitasun handiagoz ari delako uztartzen burujabetza prozesuaren eta aldaketa sozialaren beharra.

Atxilotzerako utzia zuen kargua, baina erreferente bat izan da Rafa Diez sindikalismoan. Nola irudikatzen duzu etzikoa?

Preso bat ateratzea beti da pozerako arrazoia, jakin arren oraindik asko geratzen direla. Denak etxeratzeko aldarriarekin lotzen dugu guk Diez irtetea. Eta, noski, gogoz gaude Rafarekin aritzeko; azken urteez, baina, batez ere, etorkizunaz. Lurra hartzen utzi beharko zaio, baina gogotsu gaude amets egiten segitzeko Euskal Herriaren askatasunaren bidean.]]>
<![CDATA[Elkartasuna, bidean bat egiteko]]> http://www.berria.eus/paperekoa/1896/006/001/2017-08-13/elkartasuna_bidean_bat_egiteko.htm Sun, 13 Aug 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena http://www.berria.eus/paperekoa/1896/006/001/2017-08-13/elkartasuna_bidean_bat_egiteko.htm Herri oso bat mugimenduan. Kataluniarekin bat. Demokraziarekin bat lelopean egindako mobilizazioan —euskaraz eta katalanez zegoen idatzita goiburua—. Esteladak eta ikurrinak eskuan, Artzain Onetik Zuloaga plazaraino egin zuten martxa, eta han ere argi utzi zuen Maddalen Iriartek ekitaldiaren xedea, Agirre lehendakariaren hitzak gogora ekarrita: «Gu beti Kataluniarekin. Espainiaren mespretxuen aurrean tinko eutsi diotelako».

Izan ere, EH Bilduko bozeramailearen esanetan, «erregimena kolokan» jartzea lortzen ari da Kataluniako prozesua, bi herriei erabakitzeko eskubiderik aitortzen ez dien «erregimen» berbera. «Zuen borroka gure borroka da. Zuen etorkizuna gure etorkizuna da. Eta zuen askatasuna gure askatasuna da», esan zien EH Bildukoak katalanei: «Visca Catalunya lliure. Gora Euskal Herria askatuta». Oihuka erantzun zuten Zuloaga plazan bildutakoek, «independentzia» eta «Kataluniarekin elkartasuna» oihuka. Iriarte: «Katalunia erakusten ari da demokrazia dagoela, egon behar dela herrien eta herritarren askatasunaren oinarrian».

17:00etarako jarri zuten martxa hasteko ordua, Artzain Onean. Euskal herritarrak ez ezik, kanpotik etorritakoak ere nabari ziren jende artean, katalanak gehienak. Haiekin batera zeuden EH Bilduko eta hura osatzen duten alderdietako kideak: Ainhoa Beola, Arkaitz Rodriguez, Lorena Lopez de Lacalle, Maddalen Iriarte eta Arnaldo Otegi, besteak beste —katalan batek baino gehiagok baliatu zuen aukera Otegirekin argazkiak egiteko ere—. «Altsasukoak aske» zioen pankarta bat ere jarri zuten errepide ondoan Altsasuko (Nafarroa) gazte auzipetuen gurasoek, datorren larunbaterako elkarretaratze batera deitzeko.

Eskerrak eta kritikak

Babesa eskertu zuten Herrialde Katalanetako hainbatek. CUPeko diputatu Albert Botran eta Mireia Boyak, esaterako, parte hartu zuten manifestazioan. «Garrantzitsua da erreferenduma irabaztea», esan zuen Boyak, martxa hasi baino lehen: «Baina garrantzitsua da emaitza defendatzea ere, eta, horretarako, gainerako herrien indarra daukagu; batez ere, gaur hemen dauden euskal herritarrena». Espainiako Kongresuko diputatu Joan Tardak ere (ERC) bidali zuen esker mezua, sare sozialen bidez.

San Martin kaletik Foru pasealekura joan, eta Salamanca pasealekuan barrena egin zuten manifestariek Zuloaga plazarako bidea, besteak beste, «bi herri, borroka bat» oihu eginez. Beñat Gaztelumendi bertsotan ari zela bete zuten plaza: «[...] Euskal Herria ta Katalunia, nahiz ez garen herri bera; gu ere sartu gaitezke haiek irekitako bidera». Bide hori bide bat eta bera dela nabarmendu zuen Iriartek ere. «Kataluniako errepublika hurbilago baldin badago, euskal errepublika ere hurbilago egongo da», esan zuen, Lluis Llachen L'estaca eta Esteban Urkiaga Lauaxeta-ren Mendigoxaliarena aipatuz.

EAJren jarrerak, ordea, aldendu egiten du Euskal Herria «askatasunaren» bide horretatik, EH Bilduko bozeramailearen ustez. «Gipuzkoa hipotekatuko dugu hamarkadetarako, errauskailuarekin herritarren osasuna arriskuan jarriz. Ehunka haurrek asteburuero milaka kilometro egin behar dituzte senideak kristal zikin baten atzean ikusteko... Hara nola negoziatzen duten batzuek», esan zuen, jeltzaleak «PPren sozio» bihurtu direla kritikatzeko: «Ez gaitzatela engaina; har dezagun Katalunia eredu».]]>
<![CDATA[«Utzi alderdikeriak, egin dezagun presio eraginkor bat»]]> http://www.berria.eus/paperekoa/1744/004/001/2017-08-12/utzi_alderdikeriak_egin_dezagun_presio_eraginkor_bat.htm Sat, 12 Aug 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena http://www.berria.eus/paperekoa/1744/004/001/2017-08-12/utzi_alderdikeriak_egin_dezagun_presio_eraginkor_bat.htm
Joan den astean heldu zen berria: Kepa del Hoyoren heriotza.

Zoritxarrez, denbora daramagu esanez kartzela politika hau suntsitzailea dela, mendekuan oinarritua; bai guretzat, senide garen heinean, baina, bereziki, presoentzat. Zoritxarrez, beste behin, aktualitateak arrazoi eman digu. Kepak 20 urte zeramatzan espetxean, sakabanatua, etxetik 750 kilometrora urrunduta, eta kartzelan bizitako baldintza gogor horiek izan dira bihotzekoak jotzeko arrazoia. Ezin da esan gauza natural bat izan denik. Bakartzeak, jipoiak, mehatxuak... Horrek deuseztatu egiten du pertsona, fisikoki eta psikologikoki. Denbora gure kontra doa. Leku guztietan esaten da denbora behar dela gauza hauek aldatzeko, baina hain justu, denbora da ez daukaguna. Asteburu honetan ere, errepidean jarri beharko gara, presoek egoera berean jarraitzen dute. Ezin dugu gehiago itxaron. Halakorik ezin da berriz gertatu.

Del Hoyok ez zuen gaitz larririk, ez zegoen zerrenda horretan. Eta, hala ere, hilik da. Zer hausnarketa eragiten dizue horrek?

Horrek adierazten du zer krudela den espetxe politika hau, eta zein baldintzatan dituzten euskal preso politikoak. Bizi osorako zigorrak dituzte, ateratzeko aukera izpirik ere ez da ikusten, eta, gainera, baldintza horietan. Politika suntsitzailea da. Egunez egun doa okerrera presoen osasuna; bai fisikoki, bai psikologikoki.

Senideekin egon zarete?

Noski. Notizia jakin bezain pronto, harremanetan jarri ginen, eta, ahal izan dugun neurrian, haiekin egon gara une zail eta gogor hauetan, ahalik eta elkartasun gehiena adierazteko, eta behar zuten guztian laguntzeko. Zoritxarrez, aurreko astean Kepa del Hoyoren senide eta lagunei egokitu zitzaien mina beren gorputzean sentitzea, baina preso guztiek eta senide eta lagun guztiek, hein batean, min hori bera sentitzen dugu, badakigulako edozein egunetan guri egokitu ahal zaigula.

Loiolako elkarretaratzean, Urkullu lehendakariarekin une batez egoteko aukera izan zenuten. Zer helarazi asmo zenioten?

Urtero bezala, Loiolako elkarretaratze horretan beti saiatzen gara lehendakariari, edo Eusko Jaurlaritzako ordezkariari, azken hilabeteetako txosten bat edo eskuartean dugun gaia helarazten. Asmoa genuen azken hilabeteetako datuak emateko: azaltzeko preso eta senideentzat egoera ez dela batere aldatu. Ez aldatzeak ez du esan nahi berdin gaudenik, egoera okertzen ari dela baizik; egunak aurrera doazen heinean, gure egoera okertuz joaten delako. Larritasun hori helarazi nahi genion, pausoak azkartzeko.

Testuingurua berezia izan da aurten: preso bat hil eta hurrengo egunean izan da ekitaldia.

Zoritxarrez, bai. Oraindik eta indar gehiago hartu zuen eman nahi genion urgentziazko mezu horrek. Aitortu genion pausoak ematen hasi direla, eta Euskal Herrian ikusten dela alderdi politikoen, sindikatuen, eta, batez ere, gizartearen aldetik, eskakizun zehatzak daudela mahai gainean. Baina, hori onartuta ere, denboraren auzia jarri genion mahai gainean: guk ere nahiko genuke iraganean hitz egin, honi guztiari atea itxi, eta beste perspektiba batekin hasi hau guztia ikusten.

Erantzunik-edo eman zizuen?

Esan zigun guk ere bagenekiela lanean ari direla, denbora daramatela horrekin, eta azken hilabeteotan pauso berriak ematen ari direla, ahal duten guztia egiten ari direla. Esan genion guk: argi dago, oraingoz, ez dela nahikoa.

Bestelakoan, baduzue harremanik erakundeekin-eta?

Iazko udazkenean hasi ginen harremanak egiten alderdi eta sindikatu guztiekin, akordio sozial bat ateratzeko aurrera, gutxieneko neurrietan oinarrituta. Ez gara ari beste munduko ezer eskatzen: legea betetzea. Gaitz larriak dituztenak etxeratzea, eta sakabanaketa, urruntzea amaitzea. Hor, kontsentsu zabala dago; batez ere, euskal gizartean. Baina baita sindikatu eta alderdien artean ere; PP kenduta, beste guztiak ados daude. Baina hori aurrera eraman behar da, Euskal Herritik ahots bakarrarekin joan gaitezen Madrilera eta Parisera.

Parisera joan zineten talde bat duela gutxi, ezta?

Hor ere antzeko zerbait bilatu genuen. Denok ahots bakarrarekin, helburu batekin joan ginen eskakizun bat egitera. Hori da Hegoaldean ere bultzatu nahi genukeena, eta horretan ari gara.

Armagabetzea gauzatu ondoren, aipatu da balio dezakeela hango formulak. Parisen, goi mailako harremanak ere izan zenituzten. Zer sumatu zenuten?

Prozesua luzea izan da. Aieteko Konferentziaren egunean hasi zen hau. Han, Hegoaldeko eta Iparraldeko hainbat alderdi politikotako jendea egon zen. Egia da apirilaren 8ko armagabetzeak hori guztia bultzatu duela. Ordezkari talde horretan, aipatzen zen baikorra zela Frantziak hura ez oztopatu izana, eta bide berean segitzeko eskatu genion.

Nork osatu zenuten taldea?

Aipatu beharra dago alderdi politiko guztietako ordezkariak egon zirela, Iparraldeko erakundeetan ordezkaritza dutenak. Baita eragile sozialak ere: Bagoaz, Bake Bidean, Etxerat, Bakegileak... Jean Rene Etxegarai zen denen buru, eta denek ahots batez hitz egin genuen: bakea nahi dugu, bake prozesu hau bukaeraraino eraman nahi dugu, eta hurrengo ezinbesteko pausoa presoen gaiari heltzea da. Hasteko, gaixo dauden presoek kaleratzea, presoak etxetik ahalik eta gertuena egotea, eta baldintzapeko askatasunak ematen hastea. Eta, hortik aurrera, hasi beharko gara pentsatzen nola egin guztiak etxeratzeko epe motz-ertain batean.

Norekin bildu zineten?

Bilera mordoxka bat izan genuen: giza eskubideen aldeko taldeekin —Frantzian garrantzia handia dute—, eta baita politikariekin ere. Barne Ministerioko talde batekin ere egon ginen.

Harrera ona izan zen?

Bai. Entzun gintuzten, eta asko agertu ziren laguntzeko prest. Ikusiko dugu datozen hilabeteetan pausoak ematen hasten diren. Espero dugu Frantzia Espainiarengandik aldentzen hasiko dela.

Abenduaren 9an dago hitzordu bat Parisen. Zer garrantzia du?

Guri gustatuko litzaiguke abenduaren 9rako pauso batzuk emanak izatea Frantzian, baina, zoritxarrez, badakigu estatuei kosta egiten zaiela, ez badute benetan presio handia nabaritzen. Garrantzitsua da egun hori, Parisen egingo den mobilizazio handi bat izango delako. Lanean ari gara horretarako, Frantziako hainbat eragilerekin bilkurak eginez, Euskal Herriaren hitz hori Frantziako askok ere har dezaten. Estatuei argi eta garbi esan behar diegu horrela ezin dugula jarraitu. Data hori gorde behar dugu, denok joan behar dugu Parisera.

Hegoaldean ere adostasun bat lortzen ari dela esan duzu. Madrilen aurrean ahots bakarrez aritzeko baldintzak badaude?

Gero eta argiago ikusten dugu, Hego Euskal Herrian ere, presoen eskubideen eta Espainiak eta Frantziak erabilitako salbuespen legeen inguruko egoera horiek gainditzeko garaia badela. Hor, PP kenduta, ados gaude beste guztiak. Orain, ordua da hori praktikara eramateko. Hitzetatik ekintzetara pasatu behar da, zeren, azkenean, atzean dagoena sufrimendua da. Giza eskubideak urratzen ari dira, ez gara gauza arinez ari. Utz ditzagun alderdikeriak, eta egin diezaiogun benetan presio eraginkor bat Madrili.

Denbora pasatzen ari da, eta, Espainiako Barne ministroaren adierazpenak entzunda, baldintzak gehitzen ari dela dirudi.

PPen immobilismoa eta mendeku gosea erakusten du horrek. Pauso batzuk eskatzen ziren, horiek bete, eta segidan beste batzuk. Gero ere izango dira gehiago. Azkenean, aitzakiak baino ez dira. Hori puskatu beharra dago, eta horretarako denok batera joan behar dugu. PP bakarrik utzi behar dugu Espainian ere. Horretarako, politikari eta sindikatuek badute indarra, baina gizarteak ere bai. Guk gizartearengan sinesten dugu. Hari egiten diogu dei, bultza dezan, ahalik eta presio gehiena egiteko; bai hemengoei, baina, batez ere, Espainiakoei. Sufrimendua bultzatzen segitu nahi dute, ez digute utzi nahi bakean bizitzen Euskal Herrian.

Aktibazio sozial hori nola ikusten duzu? Badaude dinamika berriak — Ireki, Kalera—...

Ikusten da mugimendu handiak sortzen ari direla. Ireki-rena garrantzitsua izan da: langile mugimenduan 80.000 sinadura jaso zituzten, eta Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari eman, Foro Sozialaren bidez. Foroaren lana ere oso garrantzitsua da; eragile eta norbanako ugari ari gara hor lanean, eta konfiantza osoa daukagu gizartean. Gizarteak argi dauka zer nahi duen: bake justu eta iraunkor bat. Horretarako, presio egiten jarraitu beharko dugu, benetan aukera daukatenek hori aurrera eraman dezaten. Foro Sozialak hartu du indarra, eta aurrera jarraituko du, nik uste, gero eta indar gehiagorekin. Horrek guztiak eramango gaitu bake justu eta iraunkorrera. Argi daukagu iritsi, iritsiko dela. Galdera da: zergatik atzeratu, atzeratze horrek hainbeste sufrimendu sortzen duenean?

EPPK-ren gogoetak aldaketa esanguratsuak ekarri ditu. Zer nabarmenduko zenukete zuek?

Pauso bat gehiago eman duela kolektiboak, pauso garrantzitsu bat. Guztiek ikusi dute hori. Baina argi utzi beharra daukagu: hori praktikara eraman ahal izateko, salbuespen legedia amaitu behar da, bestela ez dago zer eginik. Horretarako, kolektiboari lagundu egin behar zaio, esparru guztietatik, pauso horiek egingarriak izan daitezen. Oraintxe, ez dira. Lehen ere eskatzen ziren baldintzapeko askatasunak. Gaitz larriak dituzten presoak hor daude: eskatzen eta eskatzen ari dira, legedia guztia betetzen, eta, hala ere, ez dituzte onartzen. Espetxean hiltzen uzten ari dira. Horretan, argi dago estatuek dutela zerikusi handia, baina besteok ere asko lagun dezakegu. Jar gaitezen denak bide berean, behingoz, eta gara dezagun bide orri bat.

Bide orri horrek zer jaso behar luke zuen ustez?

Etxerat elkartea hain plurala eta zabala izanik, ez gara sartzen gai politikoetan-eta. Guk exijitzen dugu konponbidea, baina hori adosteko badaude alderdiak, sindikatuak... Kolektiboarekin batera, jar daitezela lanean; batez ere, elkarlanean. Ez bakoitza bere bidetik. Guk mahai gainean jartzen dugu gaitz larriak dituzten presoena, sakabanaketa politikarena, urgentziazko gaiak direla. Baina, aurrera begira, beste arazo batzuei ere eman beharko zaie soluzioa, eta hori da preso eta iheslari guztiak etxean egotea.

Zer lan ildo nagusi dituzue aurrera begira?

Senide eta lagunen asistentzia, preso eta iheslarien eskubide urratzeak salatzea eta guk bizi ditugun sufrimenduak mahai gainean jartzea. Azken urte honetan, gehienbat, urruntzea eta preso gaixoen gaiarekin ari gara. Adingabeei urruntzeak dakarkiena landu dugu, eta orain adineko pertsonengan eta gaixo daudenengan dituen ondorioak lantzen ari gara. Eta, noski, bake prozesu honetan aurrera jarraitzea. Etxerat-ek, ahal duen neurrian, jarraituko du horretan: Foro Sozialean, Bagoaz-en... Memoria historikoaz-eta hitz egiten da hemen, baina sufrimendu batzuk ez dira aitortzen. Errepidean hildako hamasei senide eta lagunak biktimatzat hartzea nahi dugu, bi xederekin: bat, sakabanaketa amaitzeko, eta bi, berriz gerta ez dadin.

Zer moduz doaz Europako bidaietan egindako harremanak?

Europarlamentariak hemen egon ondoren atera zuten txostenetik abiatuta, ikusi genuen gaitz larriak dituzten presoen egoerak sortu zuen harridura, larritasuna. Haiek esan zuten interesgarria zela hori Europan gehiago zabaltzea, eta horretan gabiltza. Guk gure bidean jarraituko dugu, eta espero dugu guk ere, laster, iraganean hitz egitea.]]>
<![CDATA[«Huste gisako bat, presentzia galtze bat gertatzen ari da ezker abertzalean»]]> http://www.berria.eus/paperekoa/1859/004/001/2017-08-05/laquohuste_gisako_bat_presentzia_galtze_bat_gertatzen_ari_da_ezker_abertzaleanraquo.htm Sat, 05 Aug 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena http://www.berria.eus/paperekoa/1859/004/001/2017-08-05/laquohuste_gisako_bat_presentzia_galtze_bat_gertatzen_ari_da_ezker_abertzaleanraquo.htm
Nola hartu zenuen gaztetatik kontzientzia politikoa?

Frankismoan geunden oraindik. Erabat normala zen, batez ere unibertsitatean, kontzientzia politiko bat sortzea. Etxetik, banuen gutxieneko kontzientzia bat jada.

Agurainen zinegotzi aritu, eta Eusko Legebiltzarrean sartu zinen 1994an. HBko Mahai Nazionalean ere, garai bertsuan. Tentsioa handia izango zen, ezta?

Garai hartan hil zuten Gregorio Ordoñez, legebiltzarkide zela, eta HBko mahaian ginela egin zuen bere buruaz beste Eugenio Aranburuk, epaiketaren bueltako tentsiogatik. Egunerokotasuna zen. Miguel Angel Blancorena, Jose Antonio Ortega Lararena... Oso giro tentsionatua bizi izan genuen. Baina, nire ustez, instituzioetan gehiago nabaritzen zen hori kalean baino. Gero, alderantziz izan da. Instituzioetan, askoz lasaiago bizi da konfrontazio politikoa, baina, kalean, badaude komunitate batzuk asko sufritzen dutenak oraindik. Hor, tentsioa mantentzen da kalean.

1992aren osteko urteak ziren. Ezker abertzalean aipatzen da krisi garaiak zirela: Algerren ondorena, Bidarteko atxiloketak... Nola gogoratzen duzu hori?

Nik uste dut erraztasun handiagoa zegoela iritzia eman eta planteamendu politikoak argi azaltzeko. Orain, gehiago erabiltzen da politikoki egokia dena.

Ezker abertzalearen barruan?

Bai. Une hartan, oso bortitza zen batzuetan diskurtso politikoa, baina argiagoa, nolabait. Jendeak ondo zekien nor zegoen non. Egoera gogorrak ziren, baina koherentzia politikorako errazagoak. Orain, egokitasun politiko horrekin, dena nahasi da pixka bat. Iragana baikorregi ikusten dugu sarri, baina orain, askotan, kosta egiten zait neure burua kokatzea.

HBko Mahai Nazionalean hiru emakume zineten, eta hogei gizon. Nola bizi zenuten hori?

Nire belaunaldia borroka feministaren agente aktibo bat izan zen. Aurreko borrokak bazuen bere zentzua, eta ekarri ditu lorpenak. Baina edozein aldaketa sozial bezala, igotzen dena jaitsi egiten da gero. Une honetan, ikusten dut emakumeok piztuta gaudela, baina ez dugula lorpenik ikusten. Askotan aldarrikatzen dugu emakumeen presentzia, baina, gure garaian, politikan geundenok ez genuen bidesari handirik ordaintzen. Orain, nire ustez, bidesari handiegia ordaintzen dute.

Bidesaria, zer zentzutan?

Politika maskulino batean sartzea buru-belarri. Lehia; deshumanizazioa; eskema oso zurrunak; berdintasunaren defentsa lauso bat; dena irabazita balego bezala jokatzea, legeak horrela agintzen duelako, guztiok dakigun arren legeak ez direla betetzen... Uste dut emakumeok ez dugula geure burua aurkitzen politikagintzan. Eta hori bortitza da. Gizarte hau ez da aldatuko hori aldatzen ez bada.

Kartzelan bi urtez egon zinen, Konstituzionalak HBren aurkako epaia bertan behera utzi arte. Zer ekarri zizun kartzelaldiak?

Nire familia bizitza ere aldatu zen. Ni irten, eta senarra berriz sartu zuten. Horrek ere baldintzatu zuen nire parte hartzea, baina ateratzean, gauzak aldatzen hasiak ziren ezker abertzalean, arlo politiko eta instituzionalean. Pentsatu nuen fase hori bukatu zela niretzat, eta nahiago izan nuen LABen sartu. Beti izan dut oso ikuspegi soziala. Gero, lau urtez aritu nintzen zuzendaritzan.

Nolako esperientzia izan zen?

Oso ona. Oso esparru zabala da sindikatuarena, eta nire koherentzia politikorako errazagoa.

2008an utzi zenuen kargua. Urteotan, gauzak aldatu egin dira sozialki. Nola ikusi duzu bilakaera?

Sindikatuan gauza asko egin dira, oso ondo eginak, gainera. Denboraren poderioz, ordea, haustura sozial gero eta handiagoa sortzen ari da Euskal Herrian ere. Lehen, kontzientzia soziala askoz horizontalagoa zen. Ez zegoen hainbeste ezberdintasun jendartean bertan. Ikasi dugu bizikidetza eroso batean bizitzen, haustura hori mantenduz, eta kezkagarria da. Komunitate, herri txiki honetan haustura sozial handi bat sortzen bada, oso kaltegarria izango da edozein proiektu emantzipatzaile aurrera eramateko.

Kongresua egin berri du LABek; nola egokitu egoera horretara?

Aurrerapauso asko eman ditu. Baina gauza da sindikatu baten, sindikatu guztien arrakasta soziala mugatuta dagoela. Jendartean, nola bizi dira egoera sozial eta politikoak? Euskal Herria erosotasun batean sartzen ari dela uste dut. Adibidez, gazteek galera izugarria izan dute, eta jendartea ohitu egin da horretara. Jendartearen zati handi bat prekaritatean bizi da, eta beste bat, oso ondo.

Legez kanporatzeen zikloarekin batera gertatu da bilakaera sozial hori. Zer ondorio izan ditu garai horrek ezker abertzalean?

Zaila egiten zait pentsatzea nola egin zitezkeen gauzak beste era batera, baina badaukat sentsazio hori, gauza batzuk ez zirela ondo egin, presaka bezala egin zirela. Eta oraindik ondorioak ordaintzen ari gara. Orain, ezker abertzalean huste moduko bat gertatzen ari da. Lehen uste nuen alderantziz izango zela, baina ez da horrela izan. Eztabaida batzuk ireki dira, baina bere garaian ezker abertzaleak jendartean zuen presentzia, prestigioa, galdu egin da pixka bat, eta horrek kezkatzen nau. Hori berreskuratu behar da: ez gu olatuaren aparretan egoteko, baizik eta beharrezkoa delako jendartea iraultzeko.

Errepresioak perspektibaz jokatzea zaildu zuen?

Zurrunbilo batean sartzen zaitu. Erabaki potoloa [estrategia politiko-militarra alboratzea] oso eraginkorra izan zen, baina, gero, prozesua ez da eraman nik pentsatzen nuen bezala. Ezin delako da askotan. Jendarteak hartzen du bide bat, eta hortik joaten da, zuk beste bat nahiago izan arren.

Inertzia indartsuegiak dira?

Hori da. Adibidez, ondo bizitzearen, erosotasunaren inertzia oso indartsua da Euskal Herrian. Lehengo sakrifizioaren idealismo hori ez dago. Jendea mugiarazteko, ezegonkortasun bat egon behar da; bestela, oso zaila da.

Kartzela alde askotatik ezagutu duzu: preso, senide eta mediku gisa... Zer izan da gogorrena?

Torturen inguruko lana. [Garzon protokoloaren garaian] Baimena geneukan atxilotuekin hamar bat minutuz egoteko. Guardia Zibilaren Madrilgo atxilotze zentroetara joaten nintzen, pertsona torturatuak ikustera. Han sartzea, handik irtetea, izugarria zen.

2007aren aurreko su-eten garaian, presoen eskubideen aldeko Ibaetako Foroan aritu zinen. Zer irizten diozu ordukoari?

Une konplikatuak izan ziren hor ere. Akats bat egon zen, nire ustez: eskubideen garapena egoera politiko-militarrekin lotzea. Borroka armatuaren etena zegoenean, eskubideen aldarrikapena areagotzen zen, baina, gero, indarra galtzen zuen. Horrek argudio oso indartsuak ematen zizkion estatuari, bere mesedera erabiltzeko. Ideologikoki ez genuen sendotu hori: eskubideak eskubideak dira, beti.

Eta nola kokatzen duzu presoen izaera politikoa?

Nire ustez, preso politikoen izaera horrekin aldarrikatzen zen, batez ere, salbuespen politika eskubideen aurka zihoala, eta, bestalde, haiek, kolektibo moduan, bazutela beren nortasuna, eta aukera izan behar zutela beren diskurtsoa osatzeko. Ibaetako Foroan ez genuen lortu hori ondo kokatzea.

Orain ez gaude su-eten batean; behin betiko etena 2011n iragarri zuen ETAk. Presoen gaian, nola ikusi duzu bilakaera?

Lehen esandakoaren ildotik. Erabaki batzuk hartu zirenean, beste prozesu bat aurreikusi zen. Gero, hori gertatu ez zenez, denbora dezente galdu da. Kalean ni lasai nago, baina barruan, jende asko dago kartzelan, urteak pasatu eta pasatu. Herri honetan, eta ezker abertzalean ere bai, askotan kendu diogu garrantzia kartzelako egonaldiari. «Zortzi urte, ba! 25 urte ere egon dira eta...». Ez. Zortzi urte zortzi urte dira, edozein bizi prozesutan. Eta urte hauetan izan ez diren aldaketek sakondu egin dute min hori.

EPPK-k erabaki garrantzitsu batzuk hartu berri ditu.

Beren eztabaidaren ondorio izan da, baina ikusten dut gauza batzuk aldatu behar direla erabaki horiek aurrera eramateko. Eta horiek ez daude presoen esku. Zein da bakoitzaren ardura, adibidez, legedia aldatzeko? Ze, legedia aldatzen ez bada, benetako aldaketarik ez da gertatuko espetxe politikan. Hori ez da argitu. Eta zer babes sozialekin lortuko dugu hori, jakinda Espainiako Estatuan irabazi behar dela bataila? EAJ eta PPren akordioa ikusita, ez du itxura onik. Baina kontua ez da bakarrik hatzarekin seinalatzea. Bakoitzak hartu behar du konpromisoa. Bestela, presoen gatazkak urte luzez segituko du.

Azken operazioetan, abokatuak, bitartekariak, Jaiki Hadi, Etxerat, Herrira jo dituzte. Zein analisi egiten duzu hortik?

Alde guztietan jo zuten. Orain, erreserban daukate auzi hori, eta aktibatuko dute behar dutenean, baina uste dut nahikoa merke atera zaizkiola estatuari operazio horiek. Orain, intentsitate baxuan ari dira, baina kaleko aktibazioa ere oso neurtua delako. Presoen elkartasunerako mugimenduan zailtasunak daude egoera hau gainditzeko, kalea eta jendartea berreskuratzeko.

Saiakera batzuk badaude...

Bai: Kalera, Ireki... Baina falta da aktibazio orokor bat, eskubideen inguruan.

Otegi espetxetik irtetear zela, idatzi zenuen: «Bihar itzuliko da Arnaldo etxera, lokartutako herri batera. Injustua litzateke esna gaitzan eskatzea, eta, hala ere, horixe espero dugu askok». Ari da esnatzen herri hau?

Arnaldo atera baino lehen, ezker abertzalean oso dinamika motela egon zen, nire ustez. Sortu zen Sortu, baina ez zituen bete jendearen espektatibak. Bitartean, jende asko urrundu zen, beste batzuk baztertu ziren, eta zauri sakonak egin ziren ezker abertzalearen barruko gorputzean. Denok ikusten genuen gizon edo emakume on bat behar genuela hori berrantolatzeko. Politikoki eta pertsonalki, oso ona da Arnaldo; erreferente bat da diskurtsiboki: erraztasun handia du komunikatzeko. Baina jendartea aldatu egin da, eta Arnaldok zuen oihartzun hori moteldu egin da. Jende gaztearekin hitz egitean-eta, ikusten da hori. Bultzada bat izan da, eta beharrezkoa da hor egotea, baina beste ahalegin batzuk ere behar dira egitura politikoan.

Zein ahalegin mota?

Nire esperientzian, batzorde lokaletatik, herri txikietatik hasten zen dinamika politikoa. Une honetan, ez Sortun, ez ezker abertzalean, horrek ez du funtzionatzen, eta hori berreskuratu behar da. Benetan jendartearen parte izateko, ez izateko beste eragile politiko bat, lau urtean behin bozkatzen duguna; oso jende ondradu eta jatorra, baina hor dagoena, ez hemen. Hori aldatu behar da. Ez dago hurbiltasun hori.

Gazteekin baduzu harremanik?

Herrian-eta bai. Batzuetan, esparru sozialak idealizatzen ditugu; gazteen artean, badaude sektore oso onak, gauzak mugiarazteko. Baina badaude kontsumo mailari eutsi nahi diotenak ere, oso ondo bizi direnak aldatzeko.

Nola ikusten dituzu biktimen inguruko politikak?

Izugarrizko garrantzia hartu du kontakizunak, eta, nire ustez, ez dagokio gure belaunaldiari hori egitea. Hori bai: bizikidetzaren mesedetan, oinarritik egin behar dira gauzak, ez goitik behera. Ikusten ditudanean omenaldiak-eta, instituzionalki soilik eginak, erabilpen alderdikoia eginez, atzerakoa eragiten dit. Ez dut ikusten horrek benetan mesede egiten dionik jendeari. Izugarrizko ohitura dugu antzezpenerako, ikuskizunaren politikarako, baita gauza delikatu hauekin ere. Nik ezin dut: erabat arrotza zait hori. Aldiz, herri eta talde txiki batzuetan ikusten dira esperientziak, modu naturalean, behartu gabe. Horrek balio du.]]>
<![CDATA[Ezker abertzaleari «bere ardura aitortzeko» eskatu dio Urkulluk]]> http://www.berria.eus/paperekoa/2372/008/002/2017-08-02/ezker_abertzaleari_bere_ardura_aitortzeko_eskatu_dio_urkulluk.htm Wed, 02 Aug 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena http://www.berria.eus/paperekoa/2372/008/002/2017-08-02/ezker_abertzaleari_bere_ardura_aitortzeko_eskatu_dio_urkulluk.htm
Del Hoyoren senide eta gertukoei doluminak helarazi, eta Urkulluk esan du «beste espetxe politika baten» alde aritu dela azken hogei urteotan, legebiltzarkide lanetan hasi zenetik. «Hogei urteotan bakoitzak zer egin dugun, bakoitzak daki. Nik badakit legebiltzarkide gisa, EAJko presidente gisa eta lehendakari gisa, zein urrats eta zer lan egin dugun beste egoera batera iritsi ahal izateko». Aipatu duenez, presoak «gerturatzeko plan bat» ere aurkeztu zion Espainiako Barne Ministeroari 1990eko hamarkadan.

Sarek, bestalde, «elkartasun, babes eta maitasun guztia» helarazi die Del Hoyoren senide eta lagunei. Gogora ekarri du «kartzelak egunerokoan eragiten duen sufrimenduaz» gain, ehunka kiltometrora urrunduta egoteak dakarren «eskubide urratzea» jasan duela Del Hoyok hogei urteotan: «Ezinbestekoa da mendekuzko politika hau behingoz amaitzea». Gaitz larriak dituzten presoak askatzeko beharra nabarmendu du Sarek, herritarrak presoen eskubideen alde lan egitera deitzearekin batera.

Salhaketa elkarteak, berriz, Del Hoyo «espetxearen biktima» izan dela nabarmendu du. «Senideenganako kezka bizi zuen, bisitetarako bidaietan istripuren bat gertatzeko arriskuarena. Zigorra hain luzea izateak, preso pasatutako denbora luzeak, bere osasun egoera kaltetzea zekarren».

Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkari Javier de Andresek, aldiz, garrantzia kendu dio heriotzari: «Preso bat kartzelan hiltzea gertatu egiten da noizbehinka, ETAkoekin edo bestelakoekin». PPkoaren hitzetan, «ETArengandik bereizi» behar dira presoak —EPPK-k iragarri berri du «binkulazio politiko zuzena ezker abertzalearekin» izango duela: Sortu, LAB eta Ernairekin—. Gehiago ere esan du De Andresek:«Egin ezin dena da erakunde kriminal bateko kideak kartzelen barruan antolatzea; hori saihestu behar da».

Bizkaiko PPk, bestalde, Del Hoyoren aldeko «omenaldi publikoak eragozteko» eskatu dio Eusko Jaurlaritzari.

Protestak herriz herri

Atzo iluntzean, Sortuk deituta, herriz herri salatu zuten Del Hoyoren heriotza. Espetxe politika hiltzailea. Agur eta ohore Kepa lelopean egin zituzten protestak. Ehunka lagun bildu ziren, besteak beste, Baionan, Donostian, Bilbon eta Gasteizen —Iruñean, astelehenean bildu ziren—.]]>
<![CDATA[Presoak «etxeratzeko» mobilizazioa eta elkarlana behar direla dio Sortuk]]> http://www.berria.eus/paperekoa/1830/007/001/2017-07-26/presoak_etxeratzeko_mobilizazioa_eta_elkarlana_behar_direla_dio_sortuk.htm Wed, 26 Jul 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena http://www.berria.eus/paperekoa/1830/007/001/2017-07-26/presoak_etxeratzeko_mobilizazioa_eta_elkarlana_behar_direla_dio_sortuk.htm
Izan ere, Sorturen iritziz, Euskal Herrian ez da «normalizazio politikorik eta bizikidetzarik» izango Espainiako eta Frantziako estatuetan ehunka preso dauden bitartean. «Euskal gizarteak nahi eta merezi du konponbide oso bat, konponbide justu bat, konponbide iraunkor bat», esan du Rodriguezek, martxa Zarautzera iritsitakoan egindako agerraldian. Eta horrek «preso, iheslari eta deportatu politikoek etxerako bidea izatea» eskatzen du ezinbestean, Sortukoaren hitzetan.

Euskal Preso Politikoen Kolektiboak uztailaren 16an jakinarazi zituen barne eztabaidaren ondorioak. Besteak beste, «askatasuna eskuratzeko» bidea herritarrekin partekatuko dutela jakinarazi zuten; preso bakoitzak izango duela txosten juridiko bana, eta horren arabera eman beharreko legezko pausoak ere jakinaraziko dituztela, babesa lortzeko.

Ondorio horiek «berebiziko garrantzia» dutela azpimarratu du Rodriguezek Kalera martxan: «Hemendik aldarrikatu nahi dugu gatazkaren parte diren beste alde horiek ere nolabait ardura berberaz joka dezatela, eta haien posizioak egoki ditzatela». Euskal eragile eta instituzioekin bide orri bat adostea da helburua, eta, horretarako, herri mobilizazioa eta eragile eta erakundeen arteko elkarlana funtsezkotzat jo ditu Sortuko kideak.

«Ez dira garaiezinak»

Ez dute proposatu egin gabeko ezer. Hasiera batean Espainiako eta Frantziako gobernuek erantzun baikorrik eman ez arren, antzeko formula batek egin zuen posible ETAren armagabetzea apirilaren 8an: gizarte zibilaren, euskal erakundeen eta nazioarteko eragileen arteko elkarlanak. Rodriguezen hitzetan, «armagabetzearen aferak frogatu zuen estatuak boteretsuak direla, baina ez direla garaiezinak, inondik inora. Konbentzituta gaude herri mobilizazioarekin eta eragileen eta instituzioen arteko elkarlanaren bidez lortuko dugula euskal preso politikoak kalera ateratzea, lortuko dugula errefuxiaturik gabeko eta deportaturik gabeko etorkizun bat».

Rodriguezek adierazpenak egin bitartean, herritar eta turistei esku orriak banatzen ari ziren Kalera martxako partaideak. «Hau ez da Espainia, ezta Frantzia ere. Hau Euskal Herria da» azalduz hasten da euskaraz, gazteleraz, frantsesez eta ingelesez idatzitako testua. 1936ko altxamendu faxistatik gaur arteko irakurketa egin zuten hala, euskal presoen egoera azaltzeko. Martxako pankarta nagusiaren aurretik, Zarauzko euskal presoak —Ekhiñe Eizagirre eta Ekaitz Sirvent— askatzeko zioen bat eraman zuten.

Ibilaldia amaituta, ekitaldia egin zuten Musika plazan, «borrokan» jarraitzeko beharra nabarmenduz: «Gure herriak zapalduta jarraitzen du». Lehentasun gisa, aurreko «zikloa itxi» behar dela esan dute: «Beharrezkoa da blokeoa hautsiko duen herri prozesu bat martxan jartzea».

Bertan bazkaldu, eta Usurbilera joan ziren denak, trenez, ondoren Hernanirako bidea egiteko. Handik hasita, Anoeta eta Ibarra arteko bidea egingo dute gaur, eta, Gipuzkoa atzean utzi ostean, Lakuntzan (Nafarroa) amaituko dute martxa, Hatortxu Rock jaialdiarekin bat egiteko asmoz.

AVT ere, Estrasburgora

AVT elkarteak jakinarazi du euskal presoen zigorrak batzeko auzian pertsonatzeko eskatu duela Estrasburgoko auzitegian. Hiru presoren kasuetan egin du eskari hori. Haiei buruzko erabakiak gehiagori ere eragingo die.]]>
<![CDATA[Emantzipatu bai, integratu ez]]> http://www.berria.eus/paperekoa/1867/006/001/2017-06-27/emantzipatu_bai_integratu_ez.htm Tue, 27 Jun 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena http://www.berria.eus/paperekoa/1867/006/001/2017-06-27/emantzipatu_bai_integratu_ez.htm
Ernaiko eta GITE Gizarte Eraldakaterako Talde Eragileko zenbait kidek osatutako talde batek urtebete inguru darama gazte botereaz gogoetan —eta, ondorioz, heldu botereaz—. Palenzuelaren hitzetan, gazteen eta helduen arteko botere harremanek ere eragiten baitute hiru zapalkuntza nagusietan —klasea, generoa, nazioa—. Asteazkenean ikastaro bat egingo dute UEUn, baina atzeragotik datoz gogoetak. GITEko Ibon Meñikak (Zamudio, 1977) esan duenez, beti jarri nahi izan diote arreta berezia «gako eraldatzaileetan kokatzen diren subjektu, sektore eta esparru ezberdinen arteko elkarlanari». Gazte eta ikasle mugimenduekin sarri aritu izan dira; besteak beste, Eta gazteok zer? proiektuan eta, azkenaldian, Herri Unibertsitateetan.

Inurritegia kongresu-prozesuan gaia landu zuten, baina gazteen egoera «modu sakon eta iraunkorragoan» aztertu nahi zuten Ernaiko kideek, eta horrela iritsi zitzaien proposamena GITEko kideei. Neguko oporretan, topaketa bana egin zuten Gasteizen, Baionan, Iruñean, Bilbon eta Tolosan (Gipuzkoa), eta hausnarketa hori zabaldu eta aberasten jarraitzea da asmoa, asteazkeneko ikastarotik harago. Luzerako xedea baitu proiektuak, Meñikak azaldu duenez: «Hausnarketa bat eragitea jendartean, edo, bederen, eztabaidarako bitarteko bat jartzea jendartea eraldatu nahi duten sektore guztientzat».

Heldu eta gazte botereak

Gazte izatea hainbat modutan ulertu da historian, baina, normalean, gaztaroa «trantsizio aro gisa» ikusi izan dela azaldu du Ernaiko kideak: «Dependentzia egoeratik —gurasoekiko dependentzia ekonomiko, afektibo, politiko horretatik— beste kategoria batera igarotzea: hau da, heldu izatera, eskubide eta betebehar jakinekin». Heldu izatera, era jakin batean, xede jakin batekin: «Sisteman integratzea». Palenzuela: «Guretzat zentzua dauka helduen eta gazteen arteko lehia horrek, heldu boterea ulertuta bestelako zapalkuntzak sostengatzeko bitarteko gisa. Adinari lotutako rol eta kokapen sinbolikoen arabera, ibilbide jakin horiek inposatzeko erabiltzen baita botere hori, hainbat instituzioren bidez: familia, hezkuntza sistema formala...».

Gazte boterea, beraz, «integrazio» horren aurkako bultzada litzateke. Ezaugarri partikular batzuk dakartza, berez, gazte izateak: eremu guztiak zeharkatzen dituzten arriskuak eta aukerak. Ernaiko kidearentzat, gakoa da gaztea ez dagoela oraindik «sistema politiko-ekonomikoan hain integratuta». Palenzuela: «Horrek zaurgarritasun egoera bat sortzen du, baina, aldi berean, potentzialitate bat dauka errealitate hori eraldatzeko. Krisi kapitalistaren ondorioz, prekarizazio orokor bat dago gizartean, aldaketa batzuk gertatu dira integrazio prozesu horretan. Hori ikusita, eta espektatibak txikituta dauden honetan, uste dugu aukera dugula benetan bestelako bizi eredu bat garatzeko, bestelako eredu ekonomiko eta sozial batean. Guretzat, ardatza hori da».

Gazte mugimenduetan ari dira gogoetan, eta, Meñikak nabarmendu duenez, «interes eta arreta berezia» eduki behar luke eztabaida horrek, «dagokion zentraltasuna». Gazte boterearen logika hori, izan ere, herri boterearen ideiarekin dago lotuta, eta GITEkoaren hitzetan, herri mailan, gaiak interesa du «ikuspegi eraldatzaile edo iraultzaile batean kokatzen den ororentzat».

Gazte mugimenduek bezala, bestelako subjektu batzuek ere, «berezko ezaugarriengatik, protagonismo berezi bat» eduki behar luketela uste du Meñikak; esaterako, mugimendu feministak eta antidesarrollistak. Horiei ere tresna bat eman nahi diete, herri boteretzearen inguruko hausnarketak partekatzeko: «Garrantzitsua iruditzen zaigu zubigintza lana». Prozesua modu dinamiko eta iraunkorrean ulertzen dutela azaldu du GITEkoak, «eztabaida ez baita egun zoragarri batetik aurrera modu kategorikoan egiten den zerbait; egunero ezbaian jartzen diren gogoetekin egiten dira eztabaida garrantzitsuak».

Gogoetaren ildo nagusia heldu botereak gazteak «sisteman integratzeko» duen zeregina izan arren, gazte boterearen beste alderdi bat ere nabarmendu du Palenzuelak. «Batzuetan, botere harremanak badaude helduen eta gazteen artean, zapalkuntza oro gainditu nahi duten espazioen barruan ere. Horretan, feminismoak egin du ekarpen interesgarri bat azken urteetan, mugimendu eraldatzaileen barruan gizonen eta emakumeen arteko botere harremanak aztertuz».

«Zertan dabiltza gazteak?»

«Beti daukagu pertzepzio hori», aipatu du Meñikak: «Zertan dabiltza gazteak?». Askotan, «distantziatik» begiratzen zaiela azaldu du: «Garrantzitsua da entzutea, elkarrizketa sozial hori garatzea. Horrela, agian, irakasgai sozial handi batzuk ateratzeko aukera emango digute». Sarri abiapuntua «gutxiespena» izaten dela salatu du Palenzuelak, eta gogorarazi du proposatzen ari direna ez dela zerbait «bakandua, minoritarioa, ghettizatua». «Guretzat, funtsezkoa da ulertzea parte hartze politikoa boteretze hori gauzatzeko prozesu bat dela, eta boteretzea, berriz, egitasmo alternatibo batzuk garatzeko bitartekoa, gaur egungo sistema politiko-ekonomikoak dituen botere egiturak gainditzeko».

Gazteak zertan dabiltzan, parte hartzen ote duten politikan... Ernaiko kideak dio sarri begirada oker bat egon daitekeela kezka horien atzean: «Gazteen parte hartze politikoari demokrazia liberal ordezkatzailearen ikuspegitik erreparatzen zaio: krisian dagoela parte hartzea, ez dutela bozkatzen, protesta forma bat-batekoagoetara jo dutela...».

Gazteen artean ez ezik gizartean ere parte hartze politikoari buruzko ikuspegiak «lehian» daudela uste du Meñikak: «Euskal Herrian, antolakuntza eta borroka ikuspegitik, parte hartze hori askoz ere garatuagoa, sustraituagoa egon da, eta askoz ere zabalagoa izan da. Ez da bakarrik ulertu botere instituzional batzuetan egon daitekeen zerbaiten gisan».

Gaur egun, «dena berrikuntza amaiezin» batean murgilduta dagoen garaian, GITEko kideak azaldu du garrantzitsua dela «iturrira» jotzea ere, «esperientziei dagokien garrantzia ematea». Meñika: «Euskal Herrian, gazteriak parte hartze politiko hori eduki du, du eta edukiko du». Hausnarketaren abiapuntuan horixe dagoela nabarmendu du Palenzuelak ere: «Euskal Herrian gazte borrokak frogatu du zein emankorra izan daitekeen».

Egoera aldatu arren, gaur dagoena ibilbide horretan ulertu behar dela dio Meñikak: «Praktikan adierazten digute gazteek indar hori. Ez genuke ulertuko, bestela, Errekaleor bat existitzea, ikasle mugimenduak mobilizatzeko daukan gorputza izatea, gazteen web telebista bat lantzea...».

Sortu zenetik, Ernairen lehentasunetako bat izan da proiektu horiek bultzatzea. «Gure filosofian sartzen da hori egitea, baina ez hainbeste Ernairen barruan, baizik eta indar horiek askatzea gazte mugimendu osoan, gazte mugimenduekin egitea». Abenduan Gazteraiki gazte mugimenduen autogestio topaketetan egindakoa izan liteke adibide bat. Feminismoa, euskara, komunikazioa, autodefentsa eta beste hainbat arlo hartuta, «gazteen arazoak bete-betean iraultzeko» proiektuak jarri dituzte martxan: emantzipazio bulegoak, etxebizitza sareak, langileen babes sareak, eskola kolektiboak, gazte udaleku feministak, web telebista bat... Azkenaldian, askotan esaten da ez dela ikusten dagoenaren alternatibarik. Topaketetan ateratako leloak erakusten du gazteen jarrera: Gu geu gara alternatiba.

Prozesu independentista da

Euskal Herrian prozesu independentista bat bultzatzeko eztabaidan ere badute zer esana gazte mugimenduek. Ernaiko kideek horrekin lotuta ikusten dituzte gazte boterearen inguruko gogoetak eta aipatutako proiektuak. «Askotan, prozesu politikoak elementu oso telebisibo moduan ikusten ditugu, baina uste dugu prozesu politiko baten indarra eremu lokalean ezaugarritzen dela, sare eta harreman eredu horietan. Egitasmo horiek Euskal Herria markatzen dute esparru politiko eta sozial gisa, eta horrek prozesu eratzaile batera garamatza: gure herria eratuz goaz komunitarioki, eremu ezberdinetatik. Prozesu independentistari sekulako ekarpena egitea da hori; egun zoragarri bati itxaron ordez, gaurtik ekiten diogulako».]]>
<![CDATA[«Gazteak dira, ez terroristak»]]> http://www.berria.eus/paperekoa/1923/010/001/2017-06-24/gazteak_dira_ez_terroristak.htm Sat, 24 Jun 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena http://www.berria.eus/paperekoa/1923/010/001/2017-06-24/gazteak_dira_ez_terroristak.htm Etorkizunaren alde. Atxilotutako gazteak askatu.

«[Atxilotutako gazteak] Inoiz ez dira izan antolakunde terrorista bateko partaide, ez dira bat etorri horrelako helburuekin, eta ez dute erabili terroristatzat har daitekeen bitartekorik», azaldu zuen Patxi Petrirenak, senideen plataformaren izenean. Haien semeak «gizarte arazoekin konprometitutako gazte kontzientziatuak» direla adierazi zuen, eta, besteak beste, Elikagai Banku Solidarioan laguntzen zutela.

Hala, auzia Espainiako Auzitegi Nazionalean ikertzea «bidegabea eta arbitrarioa» dela salatu zuen, besteak beste, Auzitegi Gorenak ez duelako aintzat hartu segurtasun juridikoaren printzipioa. Epaileak Espainiako Zigor Kodeko 573. artikuluan oinarritu ziren auzia Madrilera bideratzeko, eta hainbat delitu aipatu zituzten: lesioak, kalteak, desordena publikoa, sutea eta atentatua.

Plataformako kideen iritziz, ordea, Gorenak berdintasun eta proportzionaltasun irizpideen aurka hartu du erabakia: «Iruñeko manifestazioaren ondoren izandako liskarrak inoiz ez ziren bideratuko terrorismo gertaera baten moduan baldin eta Espainiako Estatuko beste edozein tokitan gertatu balira». Nafarroako Lurralde Auzitegiak ere kasua Iruñean epaitzearen alde egin zuen, baina, azkenean, Gorenak izan du azken hitza.

Parte hartzeko deia

Etorkizunaren Alde plataformakoak sinadurak biltzen ari dira gazteak askatzeko eta auzia Iruñera itzultzeko eskatuz, eta aldarri horixe egin nahi dute uztailaren 2ko manifestazioan ere. Herritarrei, alderdiei, erakundeei eta «era guztietako» taldeei eskatu diete parte hartzeko.

Agerraldiaren ondoren, elkarretaratzea egin zuten Foruen plazan bildutakoek, Etorkizunaren alde. Errenteriarrak aske lelopean. Bat egin zuten Oreretako 4ak Askatu plataformako gazteek ere, eta, senide eta lagunei babesa erakutsiz, txaloka amaitu zuten protesta bildutako guztiek.

Atxilotu zituztenetik, Iruñeko kartzelan dituzte preso hiru gazteak. Gorenaren erabakiaren ondoren, Espainiara urrunduko dituzten kezka daukate, baina oraingoz ez daukate horren inguruko berririk. Nafarroako Lurralde Auzitegiak ukatu egin zien behin-behinean libre uzteko eskaera, baina berriz egin asmo dute Auzitegi Nazionalean.]]>
<![CDATA[Auzitegi Nazionalean ikertuko dute Iruñean atxilotutako gazteen auzia]]> http://www.berria.eus/paperekoa/1866/006/001/2017-06-17/auzitegi_nazionalean_ikertuko_dute_iruean_atxilotutako_gazteen_auzia.htm Sat, 17 Jun 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena http://www.berria.eus/paperekoa/1866/006/001/2017-06-17/auzitegi_nazionalean_ikertuko_dute_iruean_atxilotutako_gazteen_auzia.htm
Goreneko epaileen ustez —Jose Ramon Sorianok, Francisco Monterdek eta Juan Ramon Berdugok osatu dute epaimahaia—Altsasuko auzia Auzitegi Nazionalean ikertzea erabaki zuten berak dira azkenengo biak—, «hiritarren artean terrore egoera eta segurtasun falta sortzera zuzendutako jokabideak» izan ziren Iruñeko manifestazioaren ondoren: «Beraz, zantzuei begiratuta, Zigor Kodeko 573. artikuluko terrorismo delituen artean sailka daitezkeen gertaeren aurrean gaude».

Nafarroako Lurralde Auzitegia ez zen horrekin ados agertu. Izan ere, kasua Iruñean ikertu behar dela esan zuten hango epaileek; delituak larriak izan arren, desordena publikoen barruan sartzekoak direla azaldu zuten, ez delitu «terroristen» barruan. Auto hura ere aipatu du Gorenak bere erabakia argudiatzeko; nabarmendu du delitu larritzat hartu zituela gertaerak Nafarroako auzitegiak ere, eta atxilotuak preso mantentzearen alde egin zuela.

Fiskalaren tesia onartu dute

Atzoko autoan, delituak zehazteko «goiz» dela esan dute Goreneko epaileek, eta eskumen gatazka argitzea bakarrik izan dela haien zeregina. Gertaerak azaltzerakoan, ordea, bere egin dute fiskalaren tesia, Espainiako Poliziaren txostenetan oinarritua. Auzipetuen parte hartzeaz, zehazki, esan dute gutxienez bi edukiontzi gurutzatu zituztela, horietako bat, sutan. «Agerikoa» da, epaileen esanetan, gertatutakoekin «harremanetan» zeudela. «Egilekidetza» aipatu dute, nahiz eta adierazi ez dagokiela beraiei auzipetuen inplikazioa zehaztea.

Martxoan, Gure seme-alaben etorkizunaren alde lelopean, milaka lagunek hartu zuten parte auzipetuen alde Errenterian egindako manifestazioan. Gazteen gurasoek deituta, kasua Iruñeko auzitegiaren esku uzteko eta preso dituzten hirurak askatzeko eskatu zuten. Azken egunetan, sinadurak biltzen ere aritu dira.]]>
<![CDATA[Gorenak Auzitegi Nazionalaren esku utzi du Iruñeko istiluen auzia]]> http://www.berria.eus/albisteak/135943/gorenak_auzitegi_nazionalaren_esku_utzi_du_iruneko_istiluen_auzia.htm Fri, 16 Jun 2017 11:31:26 +0200 Hodei Iruretagoiena http://www.berria.eus/albisteak/135943/gorenak_auzitegi_nazionalaren_esku_utzi_du_iruneko_istiluen_auzia.htm Nafarroako Lurralde Auzitegiak ere atera zuen auto bat gertaera horien inguruan. Auzia Iruñean ikertu behar dela esan zuten hango epaileek, delituak larriak izan arren desordena publikoen barruan kokatu zituztelako, eta ez delitu "terroristen" barruan. Gorenak nabarmendu du delitu larritzat hartu zituela gertaerak auzitegi hark ere, eta argudio moduan oroitarazi du atxilotuak espetxean mantentzearen alde egin zuela. "Terrore egoera" Gorenaren ustez, ordea, "hiritarren artean terrore egoera eta segurtasun falta sortzera zuzendutako jokabideak" izan ziren Iruñeko manifestazioaren ondoren; "beraz, zantzuei begiratuta, Zigor Kodeko 573. artikuluko terrorismo delituen artean sailka daitezkeen gertaeren aurrean gaude". Horrekin batera, lesio, kalte, desordena publiko, sute eta atentatu delituak egon daitezkeela esan du. Auzipetuen parte hartzearen inguruan, Gorenak adierazi du "manifestazioa egin behar zen lekura joan zirela", eta "agerikoa" dela gertatutakoekin "harremanean" zeudela. ""Egilekidetza" aipatu dute epaileek, baina adierazi dute ez dagokiela auzipetuen inplikazioa zehaztea.]]> <![CDATA[Espetxe ereduaz eztabaidatu nahi du EH Bilduk, lantalderik gabe ere]]> http://www.berria.eus/paperekoa/2431/004/003/2017-06-16/espetxe_ereduaz_eztabaidatu_nahi_du_eh_bilduk_lantalderik_gabe_ere.htm Fri, 16 Jun 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena http://www.berria.eus/paperekoa/2431/004/003/2017-06-16/espetxe_ereduaz_eztabaidatu_nahi_du_eh_bilduk_lantalderik_gabe_ere.htm
Gernikako Estatutuan (1979) jasota dago EAEren espetxe eskumena. Eusko Jaurlaritzak hainbatetan adierazi du eskumen hori eskatua diola Espainiako Gobernuari, baina hark ez du igorri oraindik. Kupoaren eta aurrekontuen inguruko akordioaren ondoren, esaterako, Jaurlaritzako bozeramaile Josu Erkorekak esan zuen «lehentasunezkoa» dela falta diren eskumenak lortzea, eta espetxeei buruzkoa aipatu zuen garrantzitsuenen artean.

EH Bilduren iritziz, ordea, ezin da itxaron eskumena eduki arte espetxe ereduaz hausnartzeko. «Eskumena lortzen dugunerako argi eduki behar dugu zer nolako espetxe politika garatuko dugun; zentzugabekeria litzateke transferentzia egin eta gero egungo eredu berari eustea», azaldu zuen atzo Jone Goirizelaia legebiltzarkideak. EH Bilduko ordezkaritza bat Katalunian izan da asteon hango eredua aztertzen. «Eredu propioa» nahi dutela adierazi dute, ez dutelako «[Espainiako] estatutik datorrena ezarri nahi».

«Gizarteari entzun» beharra

Goirizelaiaren hitzetan, «presoen bizi baldintzak hobetzeko» baliatu behar litzateke eskumena: «Adibidez, emakume presoentzako moduluak behar bezala egokitzeko, kartzelak gizonentzat pentsatuta daudelako». Eztabaida sustatu nahian, hainbat agerraldi eskatuko dituzte, «gizarteari entzun» asmoz; besteak beste, Eusko Jaurlaritzako Lan eta Justizia, Hezkuntza, Osasun, Segurtasun eta Gobernantza Publikoko sailetako arduradunena, ESEN Espetxe Sareko, Euskal Kriminologia Institutuko eta EHUko kideena, kartzela zaintzako epaileena, Kataluniako Generalitateko Justizia sailburuarena, eta Etxerat, Sare eta Cassandra elkarteetako kideena.

EAJko legebiltzarkide Joseba Zorrilak gogorarazi zuen Espainiako Gobernuak espetxe eskumena ukatzen jarraitzen duela, baina nabarmendu zuen, hala ere, egin duela lan bat Eusko Jaurlaritzak «presoen baldintzak hobetzeko». Justizia leheneratzailea bultzatu izana aipatu zuen, adibide modura. PSEko Alexia Castelok, berriz, azaldu zuen ez dutela beharrezko ikusten batzorde hori sortzea, Eusko Jaurlaritza ari delako EAErako espetxe ereduaren ildo estrategikoak zein izan behar liratekeen aztertzen. «Lan hori bukatutakoan, legebiltzar taldeek izango dute aukera ekarpenak egiteko».

PPko Nerea Llanosek «gehiegizko» jo zuen EH Bilduren ekinbidea, eskumen aldaketa Eusko Jaurlaritzaren eta Madrilen artean erabaki behar dela-eta. Gainera, oroitarazi zuen gai horretan ere «estatuko legediaren arabera» jokatzea dagokiola EAEri.

Arartekoaren txostena

Joan den astean aurkeztu zuen EAEko Arartekoak urteroko txostena, eta espetxe ereduaren gaia ere jorratu zuen. Espetxe administrazioa Madrilen esku dagoela azaldu zuen, baina eragin daitekeela presoen egoeran, bertako erakundeek kudeatzen dituzten zerbitzuen bidez —osasuna, hezkuntza, laneratzea...—. Honakoa aipatu zuen xedeen artean: «Politika kriminalari eta espetxe ereduari buruz hausnartu beharra dagoela adieraztea gizarteari».]]>
<![CDATA[Majarenas eta Izar «ingurune segurura» ekar ditzatela eskatu dute: Donostiara]]> http://www.berria.eus/paperekoa/1812/007/001/2017-06-15/majarenas_eta_izar_ingurune_segurura_ekar_ditzatela_eskatu_dute_donostiara.htm Thu, 15 Jun 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena http://www.berria.eus/paperekoa/1812/007/001/2017-06-15/majarenas_eta_izar_ingurune_segurura_ekar_ditzatela_eskatu_dute_donostiara.htm
Haurra kartzelatik ateratzeko baimen bat baliatuta, aitak labanaz eraso zion Izarri urtarrilean. Majarenas amarekin bizi zen, Picassenteko kartzelan (Herrialde Katalanak), baina, haurrak hiru urte betetzean, Madrilgo harrera etxe batean sartu zituzten ama-alabak, Majarenasi bigarren gradua onartu ondoren. Hangoa «trantsizio aldi» bat izan dela azaldu zuen atzo Ibarretak, baina salatu zuen euskal presoari eta haren alabari ez dietela eman indarkeria matxistaren gainerako biktimei ematen dieten tratu bera: 17:30ak eta 20:30ak artean bakarrik irten daitezke kalera, eta ez dute asteburuetako baimenik.

Hori entzunda, EAJko legebiltzarkide Irune Berasaluzek adierazi zuen ez duela ulertzen zergatik ari den hori gertatzen, epaileak zehaztu baitzuen, Majarenasi bigarren gradua emateko autoan, harrera etxeko gainerako biktimen baldintza berberak izango zituztela. EH Bilduko Julen Arzuagarentzat, «bigarren eta hirugarren aldiz biktimizatzen» ari dira ama-alabak, tratu hori emanda. Elkarrekin Podemoseko Tinixara Guantxek nabarmendu zuen haurraren interesa lehenetsi behar dela, eta bat etorri zen horretan PSE-EEko Rafaela Romero ere. Majarenas eta haren alaba indarkeria matxistaren biktimak direla nabarmendu zuen, hor jarri behar dela fokua; erasotik osatzeko biak Donostiara ekarri behar badira, Romeroren hitzetan, «hori da egin behar dena».

PPko Carmelo Barrio izan zen Izarrekin Sara Etxera plataformaren eskaera babestu ez zuen bakarra, aurka agertu ez arren. Majarenasek «justiziarekin duen zorra» bete egin behar duela, kezka hori azaldu zuen PPkoak, eta esan zuen presoaren eta haren alabaren osatze prozesua «ahalik eta ondoen bateratu» behar dela horrekin. Berasaluzek (EAJ) oroitarazi zuen gisan, zigorraren hiru laurdenak beteak ditu Majarenasek, eta, lege aldetik, posible da hura baldintzapean aske uztea.

Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkullu, bestalde, hasi da Euskal Preso Politikoen Kolektiboko kideek bidalitako gutunei erantzuten, banan-banan. Atzo jakinarazi zuenez, «irakurketa kritikoa» eskatu die presoei: «Ez da onargarria exijentziak eta salaketak egitea gainerako guztiei, eta norberaren ardurapekoak diren pausoak ez ematea». Urkulluren hitzetan, «ekarpen anitzak» behar dira espetxe politika aldatzeko. Horra EPPK-ko presoei bidaltzen hasi den eskutitzetako zati bat: «Harrigarria da hori [autokritika] aipatu ere ez egitea zure gutunean. Are harrigarriagoa da zuk eta zu bezala preso direnen ingurune politikoak irakurketa kritikorik egin gabe jarraitzea ETAk eragindako giza eskubideen urratzeen inguruan, horrek espetxe politika aldatzeko eragin zuzena izango lukeela jakinda».

Urkulluri ez ezik, EAJren EBBko buru Andoni Ortuzarri eta Nafarroako lehendakari Uxue Barkosi ere ari dira gutunak bidaltzen EPPK-ko kideak, pertsonalki. Hausnarketa prozesuan da kolektiboa, eta «uda parterako» iragarri dituzte ondorioak.

Urkulluren gutunen berri izan orduko, Sortuk oroitarazi zuen ezker abertzaleak egin zuela autokritika bat 2012an, Donostiako Kursaaleko ekitaldian: «Ezker abertzaleari alde bateko biktimekiko erakutsitako sentsibilizazioa falta izan zaio beste aldeko biktimekiko». 2013an, berriz, «eragindako alde anitzeko sufrimendua eta mina zinez aitortu» eta «erantzukizun osoa» bere gain hartu zuen EPPK-k. Hala, «sakabanaketa EAJk sustatu eta babestu» zuela salatu zuen atzo Sortuk, ohar bidez: «Adierazpen hutsalez eta exijentzia alderdikoiez harago, bakoitzak bere gain hartu behar ditu ardurak bakea eta bizikidetza sendotzeko. Lehendakari batek ikuspegi horrekin jokatu beharko luke».

Kartzela ereduaz gogoeta

Kataluniako espetxe eredua aztertzen aritu da egunotan EH Bilduren ordezkaritza bat, eta Eusko Legebiltzarrean ere horri buruzko batzorde bat sortzeko eskatu zuen atzo Jone Gorizelaia legebiltzarkideak. Espetxeen eskumena Eusko Jaurlaritzak hartzea premiazkoa dela berretsi zuen, baina bitartean gogoeta behar dela esan zuen: «Une hori iristen denean, ezin dugu [Espainiako] estatutik datorren eredua ezarri».]]>
<![CDATA[Doktrinak aldatzeko daude politikan]]> http://www.berria.eus/paperekoa/2210/003/001/2017-06-14/doktrinak_aldatzeko_daude_politikan.htm Wed, 14 Jun 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena http://www.berria.eus/paperekoa/2210/003/001/2017-06-14/doktrinak_aldatzeko_daude_politikan.htm Atutxa auziak hamalau urteko bidean: legebiltzar taldeen eta alderdi politikoen arteko bereizketa, legebiltzarkideen bortxaezintasuna, herri akusazioen ahalmena... Gauza bat behintzat utzi du argi bide horrek: nagusiki politikoak diren auzietan, garaiaren eta ikuspegi politikoaren araberakoak izaten dira interpretazioak.

2003an Espainiako Auzitegi Gorenak HB, EH eta Batasuna legez kanpo utzi ondoren, Sozialista Abertzaleak legebiltzar taldea desegiteari uko egin zioten Eusko Legebiltzarreko Mahaiko kideek, hori egitea «ezinezkoa» zela iritzita. Auzipetuek argudiatu zuten, besteak beste, juridikoki bi gauza ezberdin direla alderdi politikoak eta legebiltzar taldeak, legebiltzarkideak zuzenean aukeratzen dituztelako herritarrek.

Hurrengo legealdian, EHAK alderdia aurkeztu zen Eusko Legebiltzarreko bozetan, eta 2008ko otsailean Espainiako Auzitegi Nazionalak haren jarduerak eten ostean, Ezker Abertzalea legebiltzar taldeak —EHAKrekin aurkeztu zirenek— salatu zuen Mahaiak ez ziola zegokion diru laguntza ematen. Atutxa auzikoek erabilitako argudio bera erabili zuen haien ondorengoen aurka: bereizi egin behar dira alderdiak eta legebiltzar taldeak. Izaskun Bilbao zen Mahaiko presidente, Juan Mari Atutxaren alderdikidea (EAJ).

Botin eta 'euskal auziak'

Ordurako, Auzitegi Gorenak zigortuak zituen Gorka Knorr, Kontxi Bilbao eta Atutxa. Gorenak EAEko Auzitegi Nagusiaren absoluzio epaia bertan behera utzi orduko esan zuten auzipetuek: «Badirudi eskuin muturreko jendearen sinesgarritasuna eta boterea nahikoa direla auzia puri-purian izateko». Hortik etorri zen, hain zuzen, jurisprudentzian bide luzeena egin duen eztabaida.

Emilio Botin zenaren aurkako auzian, Gorenak argudiatu zuen herri akusazioek ez zeukatela nahikoa pisu soilik euren eskariz ahozko epaiketa bat egiteko —Fiskaltzak eta kaltetuek ez zuten akusaziorik egin bankariaren aurka—. Atutxa auzikoak, aldiz, Manos Limpias herri akusazioak jarritako helegite bat ontzat hartuta epaitu zituzten, fiskaltzak halakorik eskatu ez arren. Zehaztapen bat nahikoa izan zuten epaileek arauaren salbuespena sortzeko: Atutxa auzian interes kolektiboa kaltetu zela esan zuten —ez konkretua, Botin auzian bezala—, eta, beraz, herri akusazioa nahikoa zela aurrera jotzeko.

Gatazka politikoarekin lotutako beste hainbat auzitan ere agertu zen eztabaida hori. Atutxa auziko irizpideari eutsi zion Gorenak, esaterako bileren auzian ere —Ibarretxe, Lopez, Ares, Otegi, Etxeberria, Dañobeitia, Petrikorena eta Barrena epaitu zituzten, Batasuna legez kanpo zegoela bilera bat egiteagatik—. Epaiketa egin zitekeela ebatzi zuen Gorenak, gero auzia artxibatu arren —Lopez Jaurlaritzako lehendakari zen ordurako—. Egunkaria auzia ere epaiketara eraman zuten, soilik AVT eta Dignidad y Justicia herri akusazioen bultzadarekin.]]>
<![CDATA[Oihal baten puskak josten]]> http://www.berria.eus/paperekoa/1841/006/001/2017-06-10/oihal_baten_puskak_josten.htm Sat, 10 Jun 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena http://www.berria.eus/paperekoa/1841/006/001/2017-06-10/oihal_baten_puskak_josten.htm
1999an eratu zen Udalbiltza, baina 2013an berrantolatu zen arte, ez zuen bide erraza izan. Bi ildoren arteko zatiketa gertatu zen aurrena, 2000. urtean, Lizarra-Garaziko prozesua hautsi ostean —beste bide bat egin zuen ondoren Udalbiltza-Udalbidek—. Espainiako Auzitegi Nazionalak agindutako polizia operazioa etorri zen gero: atxiloketak, espetxeratzeak, epaiketa... 2011n, absolbitu egin zituzten auzipetuak, eta duela lau urte ekin zion aro berriari Euskal Herriko instituzioak. Ibilbide gorabeheratsu horren ondoren, gogoeta eta egokitzapen prozesua hasi zuten urtarrilean —Udalbiltzan bagabiltza—. Gogoeta horiez eta erakundearen ibilbideaz hitz egiteko batu ditu BERRIAk Udalbiltzako hiru lehendakariak, Ondarroako (Bizkaia) udaletxean: Loren Arkotxa, Mertxe Aizpurua eta Luis Intxauspe.

«Indar harreman berriak»

2015etik hona, aldatu egin da Euskal Herriko mapa politiko-administratiboa, eta, besteak beste, horretara egokitzeko hasi nahi izan dute prozesua, Intxauspek azaldu duenez. Nafarroako udal eta foru hauteskundeek ekarritako aldaketa, Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak eta Euskal Elkargoa sortu izana aipatu ditu lehendakariak: «Horrek guztiak aukera berriak zabaltzen ditu elkarlanerako, proiektu berriak martxan jartzeko, Euskal Herriaren kohesiorako eta garapenerako. Euskal Herria subjektu bezala hartzen dutenen indar harreman berriak daude, eta egoera hori baliatuz, Udalbiltzak ere bere gogoeta egin du».

Sorrerako bost printzipioetan oinarrituta, hiru ildo —naziotasuna, burujabetza eta nazioartekoa— eta hamaika proiektu ditu martxan erakundeak, eta horiei buruz ez ezik, antolaketaren eta baliabideen inguruan ere ari dira gogoetan. Hiru fasetan jaso dituzte ekarpenak; lehenik, hautetsienak, eskualdez eskualde, batzarren bidez. «Hiruna batzar egin ditugu eskualde bakoitzean: egoera aztertzeko, etorkizuneko erronkak markatzeko eta baliabideei buruz hausnartzeko», azaldu du Intxauspek: «Oraindik ez dago emaitzarik, baina errepikatu dira elementu batzuk».

Hautetsiei ez ezik, ordea, herritarrei eta eragileei ere zabaldu nahi izan diete gogoeta. Galdetegi bat jarri dute webgunean, nahi duenak iritzia eman dezan: «Herritar asko daude Udalbiltzan parte hartu dutenak, hautetsi zirenean, langile bezala, egitasmo ezberdinetan... Edo proiektua bera konpartitzen dutenak. Inportantea da ekarpen horiek jasotzea». Oraindik ere zabalik dago parte hartzeko epea. Joan den ostiralean, berriz, eragileekin izan zuten bilera, Iruñean. Intxauspe: «Interesatzen zaiguna hori da: beste eragileek nola ikusten gaituzten, nola ikusten duten Udalbiltza, zertarako, zer ekarpen egin dezakeen, zer arlotan, non... Herri gisa, nazio gisa, subjektu gisa, nora joan nahi dugun. Eta hor denok daukagu zer esana. Elkarrekin egin beharreko bide bat da».

Udalbiltzak «beste inork egiten ez duen lan bat» egiten duela nabarmendu dute hiru lehendakariek, baina elkarlana nahi dute beste erakundeekin. «Harremanak normalizatzeko eta elkarlanerako aukera aztertzeko» helburuarekin, ordezkari ugarirekin egin dituzte bilerak: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru aldundiekin, Eudelekin, Nafarroako udal eta kontzejuen elkartearekin eta Gasteizko, Iruñeko eta Donostiako alkateekin —hiriburu guztietakoekin egitea da asmoa—. Nafarroako Gobernuarekin, Eusko Jaurlaritzarekin eta Euskal Elkargoarekin ere bildu asmo dute, eta alderdi politikoekin ere ari dira harremanetan.

Orain arteko harrera ona izan dela azaldu du Intxauspek. Udal hautetsiek osatzen dituzten erakundeekin «elkarlanerako eremuak zabalagoak» izan daitezkeela uste du, baina gainerakoekin ere bilatu daitekeela modua. Lurralde garapenaz hitz egitean, turismoaz eta landa eremuaz, esaterako, «lurralde ezberdinetako hausnarketak eta proiektuak bat etortzea» interesgarria izan daitekeela dio. «Ikusi behar da bakoitzarekin zer eremutan egin daitekeen elkarlana: interes horiek topatu behar ditugu».

Baliabideak, bidelagunak

Gainerako erakundeen osaera aldatzeak Udalbiltzan ere eragiten du, batez ere, udal hautetsiek osatzen dutelako nazio instituzioa. «Hauteskunde bakoitzean berriro hasi behar duzu», kontatu du Aizpuruak. Horrek alde onak ere badituen arren, «hein batean, eragozpen bat» da hori lehendakari ohiaren ustez, «ez baita gauza bat egonkortzen dena. Beti berritu behar duzu». Izaera horregatik, Arkotxaren esanetan, beharrezkoa da «funtzionatzeko nukleo» bat izatea: «Ezin da hautetsien bizkar utzi lan mekaniko eta politiko guztia. Egitura eraginkor eta funtzional egonkor bat behar du Udalbiltzak, eta, horretarako, baliabideak».

Arkotxak azaldu du 1990eko hamarkada amaieran erakundea sortu zutenean «indar eta konplizitate askorekin» irten zirela plazara. «Ez bakarrik udal hautetsiena. Hori zen oinarria, baina beste eragile sozial, politiko eta sindikalen konplizitatea ere bazegoen». Gaur egungo egoera politikoak, berriz, «aukera gehiago» sortu dituela uste du Udalbiltzako lehenengo lehendakariak. Argi du zer egin behar den: «Arloz arlo, plan estrategikoak Euskal Herri osoarentzat». Horretarako, ordea, beharrezko jo ditu konplizitateak: «Eta konplizitateak esaten dudanean, hori da: baliabideak behar ditu Udalbiltzak».

«Garai batean, hamabost-hamasei pertsona zebiltzan lanean», gogoratu du Arkotxak. Aldatu egin da egoera, Aizpuruak oroitarazi duenez. «Baina zer aurrekontu zegoen? Garai hartan, ikusita bakarrik Usurbilek ematen zuena, harrituko zinatekete. Orain, hori ez dago». Intxauspek ere ikusten du behar hori, eta gogoeta prozesuan landu dute hori: «Sendotasuna emateko behar da finantzaketa. Zuzendaritza politikoa hor dago, baina langile talde bat behar da horri egonkortasuna emateko, proiektua aurrera ateratzeko».

Juridikoki ere behar du egonkortasuna Udalbiltzak, lehendakariaren hitzetan, «historian izan dituen eraso juridiko, politiko eta mediatiko guztiak kontuan izanik». Azken urteetan ere izan dira jopuntu: Espainiako Gobernuaren EAEko ordezkari ohi Carlos Urkijok hainbat salaketa jarri zituen. Intxauspek nabarmendu du hamazazpi auzi izan direla haien aurka, eta guztietan Udalbiltzaren aldekoak izan direla epaiak: «Juridikoki, partzuergoa ondo eratutako instituzio publiko bat dela esan dute. Aitortza hori eman diote epaileek».

Partzuergoa da Udalbiltzaren egitura juridikoa: 62 udalek osatzen dute; hautetsiak, aldiz, elkarteetan biltzen dira. «Orain, elkarteen konfederazio bat sortzeko prozesuan gaude, elkarte denak —Iparralde eta Hegoaldekoak— lotu eta konfederazio hori ere partzuergoko kide izateko. Hala, udalak eta hautetsiak, guztiak bilduko ditu partzuergoak».

Baliabideez eta egonkortasun juridikoaz harago, bidelagunak ere behar ditu Udalbiltzak, Arkotxaren iritziz, «arlokako plan estrategiko» horiek gauzatzeko: «Hasi eta bi urtera, gu konturatu ginen Udalbiltzak bere bizkar ezin duela hartu lan guztia: Udalbiltza izan behar da arduratzen dena, inkestak jasotzen dituena, eta gero, landu behar duen jendearekin landuko duena».

Oraingo egoera politikoak bere berezitasunak dituen gisan, abagune berezian heldu zen erakundearen sorrera ere. Lizarra-Garazikoa «oso garai aberatsa» izan zela uste du Arkotxak: «Batez ere, elkarrizketarako». «Posible ikusten zen pausoak ematea, batik bat, Euskal Herria aintzat hartzen genuenen artean». Gauzak aldatu arren, fedea badu sorrerako bost printzipioetan. «Hori denok adostu genuen. Gero, desadostasunak izan ziren, baina denok mantendu genuen oinarri hori. Balio izan zuten, balio dute, eta uste dut, etorkizun nahikoa luze batean balioko dutela oraindik. Hain zuzen, horregatik: denen artean adostu zelako».

Atxikimendua

Azken batean, proiektuekin hartzen dute lur printzipioek. Badituzte martxan batzuk: Ikerbiltza, jakintza Euskal Herriaren kohesioaren eta eraikuntzaren mesedetan jartzeko; lurralde garapenerako Euskal Garapen eta Kohesio Fondoa; Hurbiltzen, herrien arteko senidetzeak bultzatzeko... Aizpurua: «Badaude batzuk, indar gehiagoz aurkeztu direlako edo erreferentzia bat lortu dutelako, ikur bihurtu direnak. Lehen garai hartan, Zuberoa Garatzen izan zen, gero, erakundea birsortzean, Pirinioetan Lan eta Bizi izan den bezala. Izugarrizko lorpena izan da hori. Mugak asko zatitzen du, mentalki ere bai, eta okerrena da gaur egungo instituzioen dinamikak hori sendotu egiten duela. Hori da gure tragedia».

Orain, herritarren parte hartzearen garrantzia nabarmendu dute hiru lehendakariek. Intxauspe: «Herri bat izatearen ideia horrekin herritar eta hautetsi askok egiten dute bat, sigla politikoez aparte. Atxikimendu ahalik eta zabal eta sendoena behar dugu». Udal hautetsien erakunde batek, izan ere, badu indarra, Arkotxaren esanetan: «Euskal hautetsiek beti izan dute herritarrekin lotura zuzena. Herritarrak ematen dio konfiantza zinegotziari, eta horrek indarra, edonora joateko. Indar handia du Udalbiltzak».]]>
<![CDATA[Kartzelara eraman dute berriz Ibon Iparragirre: «Bizitza arriskuan du»]]> http://www.berria.eus/paperekoa/1753/004/001/2017-06-09/kartzelara_eraman_dute_berriz_ibon_iparragirre_bizitza_arriskuan_du.htm Fri, 09 Jun 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena http://www.berria.eus/paperekoa/1753/004/001/2017-06-09/kartzelara_eraman_dute_berriz_ibon_iparragirre_bizitza_arriskuan_du.htm
Dagoen egoeran, senda-agiria ematea «bidegabekeria» dela salatu du Sortuk: «Kartzela ez da leku egokia Ibonen gaixotasuna artatzeko. Infekzio foku handiak dira kartzelak, eta tamalez, laster berriz entzungo dugu ospitaleratuko duten albistea. Beste modu batean esanda, espetxean Ibonen bizitza arriskuan dago». Alcala-Mecoko kartzelan, izan ere, erizaindegian izan dute Iparragirre denbora luzez, ospitalera eraman zuten arte; hau da, gaixo dauden beste presoen aldamenean, ziega propiorik eta babesik gabe.

Iparragirreri buruzko txostena egin zuten medikuek BERRIAri azaldu ziotenez, «infekzio oportunistak hiesa duten gaixoen heriotza kausa dira». Euskal presoa, gainera, «fase terminalean» dagoela baieztatu zuten.

Horiek hala, «lehen pauso moduan», Iparragirre Galdakaoko (Bizkaia) ospitalera ekartzeko eskatu du Sortuk, baina argi utzi du libre behar duela lehenbailehen, osasun egoera «ahalik eta modu egokienean bideratzeko». Eskaera horiek egiteko, manifestazioa antolatu du Kalera Kalera dinamikak iganderako: 12:30ean, Moiua plazan hasita. Heriotza zigorrik ez. Ibon eta preso gaixoak kalera lelopean egingo dute.

Ospitaleratu ondoren egindako agerraldian, Ibonen arreba Naia Iparragirrek gogor salatu zuen haren egoera: «Ez diote probarik egin nahi, zer daukan ez jakiteko, baina egunero ari da okerrera egiten. Nire anaia kartzelan hiltzen ari dira». Erakunde eta eragileei zuzendu zitzaien Etxerat, «egoerak eskatzen duen urgentziarekin, dagokien ardura» hartu eta «urrats irmoak» egin ditzaten. Atzo, EH Bilduko diputatu Jon Iñarrituk Espainiako Espetxe Zuzendaritzako idazkari nagusi Angel Yusteri galdetu zion Iparragirreren egoerari buruz.

Joan den astean, EAJ, EH Bildu, ERC eta Compromis taldeek Espainiako Barne ministroaren «urgentziazko agerraldia» eskatu zuten Espainiako Kongresuan, hainbat galdera egitearekin batera. Besteak beste, Iparragirreren bizi itxaropena bi hilabetekoa dela egiaztatzen duen auzi mediku edo espezialista baten txostenik baduen galdetu zioten Juan Ignacio Zoidori —hark esan zuen bizi itxaropena bi hilabete baino gutxiagokoa dutenean utziko dituela aske gaitz larriak dituzten euskal presoak—. Ministroak, oraingoz, ez du erantzunik eman.

EAEko arartekoa, presoez

EAEko ararteko Manu Lezertuak 2016. urteko txostena aurkeztu zuen atzo Eusko Legebiltzarrean, eta euskal presoen egoeraz hitz egin zuen, besteak beste. Gaitz larri edo sendaezinak dituzten presoei dagokienez, «espetxe araudian aurreikusita dauden neurriak horien alde ezartzea oso garrantzitsua» dela nabarmendu dute txostenean. Euskal presoek «zigorra jatorrizko tokietatik hurbil dauden espetxeetan betetzeko» premia ere jaso dute, hiru arrazoi aipatuta: «gizarteratzen» laguntzea, «deserrotzea» saihestea eta urruntzeak familiei gastu eta arriskuak desagerraraztea.]]>
<![CDATA[Manifestazioa egingo dute bihar, Bilbaoren egoera salatzeko]]> http://www.berria.eus/paperekoa/1812/004/002/2017-06-09/manifestazioa_egingo_dute_bihar_bilbaoren_egoera_salatzeko.htm Fri, 09 Jun 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena http://www.berria.eus/paperekoa/1812/004/002/2017-06-09/manifestazioa_egingo_dute_bihar_bilbaoren_egoera_salatzeko.htm
AEMk zehaztu duenez, dena den, Bilbaoren «borrokaldia ez da ezarri dizkioten bizi baldintza gogorrak kentzeko, baizik eta independentzia eta sozialismoaren alde egiteko baizik». Bihar, manifestazioa egingo dute Bilbon, 20:00etan, Etxebarrieta anaien plazatik hasita.

Sorturen elkartasuna

Ohar bidez, Sortuk ere adierazi dio elkartasuna Bilbaori, eta gradu aldaketek eta bakartzeak dakarten «zigor erantsia» salatu du: «Presoaren erresistentzia fisiko eta psikologikoa suntsitu nahi dute». Hala, «borrokan» jarraitzeko deia egin du Sortuk, «Euskal Herria egunen batean presorik gabe egon dadin».]]>