Albistea entzun

Tragedien ahotsen ahotsa

Svetlana Aleksievitx idazle bielorrusiarrak irabazi du Literaturako Nobel saria.

Aurrenekoz saritu dute fikziozkoa ez den genero bat landu duen egile bat
Svetlana Aleksievitx, atzo, sariaren berri jaso ostean, Minsken (Bielorrusia).
Svetlana Aleksievitx, atzo, sariaren berri jaso ostean, Minsken (Bielorrusia). TATYANA ZENKOVITX / EFE

Gorka Erostarbe -

2015eko urriak 9

Svetlana Aleksievitx sarituta, literatur erreportajearen generoa aurrenekoz saritu du Suediako Akademiak. «Haren obra polifonikoak garaiotako sufrimendu eta ausardiari monumentu bat ezartzen dio», argudiatu du. Idazle eta kazetaria da Aleksievitx. Sobietar Batasun izandakoan eta hura desagertzean geratutako errealitatean bertako gizon eta emakumeek bizi izandako hainbat tragedia erretratatu ditu bere obran, errusieraz, eta kazetaritzatik gertuko lengoaia tresnatzat izanik: besteak beste, Sobietar Batasunaren puskatzea, Txernobylgo tragedia nuklearra, Afganistango gerra eta egungo hainbat gatazka.

Kirolen tankerako ikuskizunetik geroz eta hurbilago daude literatur sariketak, eta apustu etxeek faboritotzat ematen zuten Aleksievitx. Bakarren batek beteko zuen lodi diru zorroa, baina besterik da sariak balioko ote duen berezko duen eginkizunerako, sarituaren obra han-hemen ezagutarazi eta zabaltzeko. Euskarazko letretan nahiz ingurukoetan ez du oihartzun handirik izan orain artean haren lanak. Euskarara ekartzeko dago oraindik. Aleksievitx izana da Euskal Herrian, 2004an; BERRIako kolaboratzaile Miel A. Elustondok elkarrizketatu ahal izan zuen. Honako hau esan zion idazleen konpromisoaz, besteak beste: «Gu, idazleok, mundua baketzeko gaude. Ez dugu jenderik hil behar, baina bai zenbait ideia. Hortik datoz eta okerrak. Izan ere, horixe da nik onartzen dudan gerra bakarra, ideien kontrakoa».

Ukrainako Stanislav herrian —egun Ivano-Frankivsk— jaio zen, 1948ko maiatzaren 31n. Gurasoak irakasle zituen, biak ala biak, eta aita militarra ere bai. Hura armadatik erretiratzean, Bielorrusiara jo zuten, eta han ikasi zuen kazetaritza 1960ko hamarkadako amaieran, Minskeko Unibertsitatean. Hainbat hedabidetan egin zuen lan, baina Ales Adamovitx idazle bielorrusiarraren abaroan literaturarantz egin zuen. U vojny ne Ïenskoe lico (Gerrak ez du aurpegi femeninorik) liburuarekin jo zuen lehen danbatekoa. 1983an idatzi zuen, baina ez zioten argitaratu 1985era arte, sobietar heroismoaren inguruko klixeak kritikatzeagatik eta zerion gordintasunagatik. Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuten emakumeei eman zien ahotsa, haietako asko elkarrizketatu ondoren. «Gizakiaren historian 3.000 gerratik gora egon dira, baina denak izan dira kontatuak gizonezkoaren talaiatik» esan izan du.

«Nobela-ebidentzia»

Aditu askoren ustez, literatur genero berri baten sortzaile ere bada Aleksievitx. Maisutzat zuen Adamovitxek berak «nobela kolektibo» edo «nobela-ebidentzia» moduan izendatu zuen haren narratiba. Dokumentaletik gertuko lengoaiaz, sobietarrren eta postsobietarren ahotsak bildu, eta ia-ia haren presentziaren aztarnarik utzi gabe, jario daitezen uzten du, monologo edo ahots koralak erabiliz. Sobietar Batasunaren errealitatearen inguruko esperientzietan oinarritu du bere lana, berak «gizon gorria» edo «homo sovieticus» deiturikoari erreparatuz. Drama handiari heltzen dio, baina begi mira istorio konkretuetan jarriz, herritarren esperientzia bakan suntsigarriak islatuz eta beti heriotzaren kronika osatuz.

Aleksievitxek jarrera kritikoa du Bielorrusiako Gobernuarekin eta haren presidente Aleksandr Lukaxenkorekin; zeresana sortu zuten duela bi urte, Alemanian sari bat jasotzean, bielorrusiar hizkuntzaz esan zituenak. «Bielorrusiera hizkuntza rurala eta heldugabea da literaturarako», bota zuen. Ez du begiko Errusiako Gobernua ere. «Errespetatzen ditut literaturaren eta zientziaren errusiar munduak, baina ez Stalinen eta Putinen Errusia. Eta ez zait gustatzen ukrainarrak hiltzeko eskatzen duen errusiarren %84 hori ere», esan zuen atzo, Nobel saria eskuratu zuela jakin bezain pronto egindako agerraldian (Internet bidez mundu osoan zabaldu zena).

Cinkovye mal'ãiki (Zinkaren mutilak) liburuan Afganistango gerraren esperientzia kontatu zuen Aleksievitxek, 1989an. Hildako errusiar soldaduen amak elkarrizketatu zituen hartarako. 1993an, aldiz, Zacharovannye Smertiu (Heriotzak gatibaturik) argitaratu zuen, sobietar ideia sozialistaren amaiera bizi ezinik euren burua hil zutenen inguruan, eta Txernobylgo istripu nuklearraren ondorioak islatu zituen Tchernobylskaia Molitva-n (1997) —Gaztelaniaz irakur liteke: Voces de Chernobyl, (Editorial Siglo XXI, 2006)—.

Vremja second chènd (Bigarren eskuko denbora) da orain artean argitaratu duen azkena. Iaz plazaratu zuen alemanez eta errusieraz aldi berean. Alemanian bizi da aldika.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Bazka musika taldeko kideak: ezkerretik eskuinera, Erik Berganza baxu jotzailea, Fer Apoa abeslaria, Hogei Esteban gitarrista, Txomin Urriza gitarrista eta Galder Izagirre bateria jotzailea. ©GALDER IZAGIRRE

Bederatzi dantza, baso ilunean

Miren Mujika Telleria

Bazka taldeak lehen diskoa ondu du: 'Basoaren ilunean dantza'. Poesia egin dute bederatzi doinu bortitzen gainean, eta horien bidez adierazi dituzte gaur egungo gizarteak eragindako zenbait zauri
Atzo arratsaldean egin zuten opera antzeztuaren entsegua. Irudian, entsegatzen. ©ANDONI CANELLADA/ FOKU

Euskal erako Donizetti bat

Leire Perlines Apalategi

Gaetano Donizettiren 'La Fille du Régiment' egokitu bat taularatuko dute bihar Kursaalean. Elena Sancho-Pereg eta Xabier Anduaga lehen aldiz ariko dira elkarrekin oholtzan
Carmen Alba, Joaquin Calderon eta Paz Fernandez, atzo, Iruñean. ©IÑIGO URIZ / FOKU

55 film lehiatuko dira NIFF Nafarroako zinema jaialdiaren 4. aldian

Itsaso Jauregi

Datorren astean izango da festibala, abuztuaren 17tik 20ra. Antzerki Eskolan, Kondestablearen jauregian eta katedralean emango dituzte filmak
Miren Iriarte, artxiboko irudi batean. ©Gorka Rubio / Foku

Miren Iriarte itzultzailea hil da

Ainhoa Sarasola

Elena Ferranteri eta Fleur Jaeggyri lan bana ekarri zien euskarara, baita euskarazko hainbat lanen gaztelerazko itzulpenak eman ere. Senide eta lagunek gaur eman diote azken agurra, Iruñeko hilerrian.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.