Albistea entzun

19. Korrika. Peru Magdalena. 'Gu euskahaldunak gara' lanaren zuzendaria

«Zer-nolako aniztasuna daukagun, zer-nolako ahalmena: itzela da»

Korrikaren harira eginiko 'Gu euskahaldunak gara' dokumentala zuzendu du; hunkitu egiten da parte hartu duten hemeretzi lagunen bizipenekin, euskarara zerk eta nola lotu zituen gogoratzen.
JUAN CARLOS RUIZ / ARGAZKI PRESS

Arantxa Iraola -

2015eko martxoak 20

«Piztutako pospoloak». Metafora horrekin deskribatzen ditu Peru Magdalena idazle eta diziplina anitzeko sortzaileak (Abadiño, Bizkaia, 1980) Gu euskahaldunak gara dokumentalean bildutako bizipen asko. Hemeretzi lagunen testigantzak dira, eta kontatzen dute euskararen gaineko kontzientzia nola eta zergatik piztu zitzaien. Dokumentalaren gidoia egitea eta zuzentzea esperientzia aparta izan dela dio Magdalenak, batez ere, Korrikaren abaroan egin delako. «Badauka zerbait ez dakiguna ondo azaltzen, baina oso-oso berezia da, indartsua; oinarrizko zerbait pizten du gu guztiongan».

Euskahaldun leloak ardaztutako bidean, euskaldunen ahalduntzearen inguruko gogoeta sustatu nahi du aurten AEK-k Korrikarekin, eta horrexetan jarri duzue indarra dokumentalean ere. Zer ekarpen egin du?

Erakutsi nahi izan dugu elkarrizketatuek noiz sentitu zuten euskaraz bizitzen hasteko beharra, askotan prozesu bat dagoelako hor atzean. Eta erakutsi dugu nola hasi ziren galdetzen beren buruari zertan ari ziren erdaraz bizitzen... Askotan, oso anekdota bereziak daude horrelakoen atzean; akaso, norbaitek zerbait esan ziela, eta orduan konturatu zirela egoeraz. Hemeretzi bizipenetan, asko eta asko, ahaldundu egin dira; modu pertsonal batean, ia existentzialki, hartu dute izan nahi dutenaren gidaritza. Kexuan eta negarrean ito gabe askoz ere mesedegarriagoa da, jarrera moduan, norbera ahalduntzea eta ardura zaizkion gaietan botere hori hartzea. Eta euskararen alorrean ere, kexuan bakarrik ibili beharrean, bada garaia hemen gaude, halako gara, eta gero gehiago izan nahi dugula esateko.

Adin, jatorri, ofizio eta pentsamolde askotako jendea agertzen da dokumentalean. Guztien jabekuntza prozesuan antzekoa den elementurik ba al da?

Bai, batzen dituena da momentu jakin batean pospolo bat piztu zaiela guztiei. Gero bakoitzak bere sua dauka, bere kolorekoa, bere tankerakoa; baina, denei piztu zaie pospoloa. Dokumentalean zenbait badira, esaterako, kontatzen dutenak euskaldunak izan arren kontzientziarik gabe bizi izan zirela hainbat urtez, eta kontzientzia hartu zutenean jabetu zirela zuten altxorraz. Edo badira euskaldunak ez zirenak, baina ingurune euskaldun batean bizi zirenak, eta halako batean pospoloa piztu zitzaienak. Zenbaitetan pizte hori desafio bat da, edo kontzientzia hartze bat. Betiere, barrutik edo kanpotik etorritako eraginekin, zerbait piztu da.

Euskararen inguruko su horren jabe diren emakume eta gizonen aniztasuna erakusteko moduko izenak hautatu ziren dokumentalerako. Zein ekarpen egiten du, zure ustez, alde horretatik?

Kultura bat ordezkatzen ari dira pertsona horiek, eta aniztasun horrek erakusten du, hain zuzen ere, gure kulturaren aniztasuna; askotan erakutsi gura izaten digute gure kultura zerbait itxia eta tradizionala dela. Eta jabetzen zarenean zer-nolako aniztasuna daukagun, zer-nolako ahalmena, benetan itzela da. Horregatik, mugatutako ikuspegiei erakutsi nahi izan diegu oker daudela.

Jasotako bizipenen artean, zein nabarmenduko zenituzke?

Esate baterako, Jose Angel Iribar Athleticeko atezain izandakoak kontatu zuen txikitan —frankismoa zen— aitak eskolaz aldatu zuela; beste ikastetxe batera eraman zuela han bazegoelako irakasle bat euskarazko kantuak-eta irakasten zituena eta bota egin behar zutena, eta, elkartasun moduan, hara eraman zuen semea. Eta gizona hain pozik jarri zen, txango bat antolatu zuela mendira; eta txango hartan, inor ezagutzen ez zuela-eta, atezain hasi zen Iribar. Egun berean, beraz, atezain hasi, eta euskal munduarekiko kontzienteki egindako lehenbiziko hurbilketa egin zituen. Orobat, hortxe da Pirritx pailazoa [Aiora Zulaika] ere, kontatzen duenean, halako batean, konturatu zela altxor bat zuela, altxor hori ezpainetan loratzen dela, eta altxor horren transmisioan jarraitu nahi zuela, jada horren inguruko kontzientzia hartuta.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Jatetxe bateko zerbitzaria, atzo, Donostian, bi bezeroren COVID ziurtagiriak egiaztatzen. ©JON URBE / FOKU

Ostalariek ez dute polizia (ere) izan nahi

Maddi Ane Txoperena Iribarren Ane Eslava

Atzotik, Euskal Herri osoan da indarrean COVID ziurtagiria. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako 50 lagunetik goitiko jatetxeetako langile eta bezeroek egun batetik bertzera egokitu behar izan dute neurrira
Otxarkoagako bizilagunak, protesta batean, asteartean. / ©Aritz Loiola, Foku

Betiko zerbitzua gura dute Otxarkoagan

Ibai Maruri Bilbao, Bizkaiko Hitza

Kutxabankek astean egun bitara murriztu du Bilboko Otxarkoaga auzoan dagoen bulego bakarreko leihatila zerbitzua. Bizilagunek protestak hasi dituzte. Bankuek, oro har, Bizkaian, bulegoen %45 itxi dituzte azken hamabi urteetan. Kutxabankek dio erabilera gutxitu delako hartu dutela erabakia.

Miren Basaras. / ©Aritz Loiola, Foku

«Pandemiak loa galarazi dit niri ere»

Ibai Maruri Bilbao, Bizkaiko Hitza

Miren Basarasek esan du txertoak «oso onak» izan arren, transmisioa eteteko neurriak ezinbestekoak direla. Uste du askatasunaren izenean txertoari uko egiten diotenak «berekoiak» direla.

Donostiako Antigua Auzoko Osakidetzako osasun zentroa. ©GORKA RUBIO / FOKU

«Ezin dugu martxa honetan segitu»

Oihane Puertas Ramirez

Lehen mailako arretako langileek salatu dute baliabideak falta zaizkiela. COVID-19a dela eta, osasun etxeetako lan karga «izugarri» handitu zaie, eta «gainezka» daudela sentitzen dute.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.