Webgune honek cookie-ak erabiltzen ditu zure nabigazioa errazteko, publizitatea erakusteko eta analisi estatistikoak egiteko. Nabigatzen jarraitzen baduzu, hauen erabilera onartzen duzula ulertuko dugu. Informazio gehiago nahi baduzu, kontsultatu Cookie Politika

X

Berria.eus

Iritzia Euskal sena: euskerak ematen digun izateko era

Publizitatea

Iritzia

Euskal sena: euskerak ematen digun izateko era

 

2017-05-05 / Koldo Urrutia - Euskeraren Jatorria Elkartea

Askotan esan ohi da hizkuntza bakoitza mundu ikuskera bat dela, ingurumenarekin harremantzeko modu bat. Euskera ere hizkuntza oso berezia da, eta Euskal Herriak milaka urtez irautearen oinarrietako bat izan liteke, komunitate elkartua izateko laguntza ematen omen digulako. Kontua da, askotan, ez garela gai izan dugun altxor hori ikusteko eta euskera etxeetan, ikastetxeetan zein euskaltegietan transmititzen dugunean, geure hizkuntzaren oinarri horiek ez ditugula lantzen edo biziberritzen, besteak beste, behar bezala ezagutzen ez ditugulako.

Oteitzak zioen moduan, gure herriaren nortasuna eta izateko era beste paradigma baten gainean eraikita dago, aurreindoeuroparra den ikuspegi baten gainean. Eta euskera galdu duten askok ere nortasun horri eutsi diote. Baina inguruko herrien eraginez eta haiek dituzten ikusmolde horien indarrez, gero eta lausotuagoa dugu geurea, baina ez genuke alboan utzi behar, gure herriaren biziraupena kolokan jartzen ari garelako. Horregatik, geure hizkuntzaren baitan dagoen paradigma hori hobeto ezagutzeko, maiatzaren 13an, Irurtzunen, Euskeraren Jatorriaren 11. Biltzarra egingo dugu, Euskera eta euskal sena lelopean.

Gure hizkuntzak komunitate zentzua, baina aldi berean, norberaren burujabetasuna nola bultzatzen duen adibide asko eman daitezke. Esate baterako, gure paradigman «denok gara LAGUN» ikuspegitik abiatzen gara eta, ildo horretan, «hainbat lagun batu dira gaur» esaten dugu. Euskeran lagun hitza pertsona edo jendearen sinonimoa delako, eta hori uste baino garrantzitsuagoa da. Denok, noiz edo noiz, galdetu izan diogu geure buruari sinonimia horren zergatiaz. Bada, antzina gure arbasoek argi zuten: ondo zein txarto konpondu orain, izan denok gara lagun, beraz litekeena da noizbait konpontzea, denok «komunitate» baten partaideak garelako. Giza taldea sendotzeko berba berezia da, beraz.

Gure paradigman «DENa BATetik» abiatzen gara: DENa guztia da, denok gara bat. Hau da, todo edo tout esateko izan aditza erabiltzen dugu: DENa. ETORRI, bat gatoz, edo ez gatoz bat. Baina IZAN, denok gara bat. Bat izate horretan simetrikoak gara denok, berdinak, maila berekoak.

Geure hizkuntzan «EMAN» ikuspegitik abiatzen gara, ez hartutik: «Sikeran be, etxe inguruari JABEtasuna EMAN diogu!» Jabe, jabon, jagon, zaindu. Jabeak «jabon» egiten du, «arduratu» egiten da; geurean ez omen zegoen lehen jabetza huts bat, guztiz kontrakoa baizik, gauza baten jabea izateak horren arduraduna izatea zekarren. Inguruko hizkuntzen paradigman, ordea, «propietatea» ez da jabetasuna ardura modura ikusten, propietate soil modura baizik: ondasunak erosi, hartu, saldu...

Euskeraz «NON-GO» ikuspegitik abiatzen gara, NOR-ENengandik berezituz: Ana Mari AgarreKO; Ana Mari Agarre etxekoa da, eta ez etxea Ana Marirena. Lurrak kokatzen gaitu. Euskaldunok lurrei izena eman baino, gu inguruneak izendatzen gaitu. Ekologiaren eta gizabidearen oinarria horixe delako: gu jendearen edo ingurunera moldatzea burujabetasun batetik, ez jendeak edo inguruneak norberari, menpekotasuna sortuz. NON-GO eta NO-REN bereiztea inguruko hizkuntzek duten NOREN kasu bakarra baino askoz hobea da, nongotasuna eta norentasuna desberdintzen dituelako.

Geure hizkuntzan «GU» ikuspegitik abiatzen gara: «gure etxean», «gure amak», «gure herrian», «gurean...», berriz ere BAT egiteko lagungarria den beste osagai baten ikuskeratik. Antzina ez genuke inondik inora esango «nire ama», «nire etxea»... beti «ama» edo «gure ama» baizik. Gure hizkuntzan ere «zuk eta biok» esaten dugu, «ni» ahalik eta gutxien erabiltzeko ere. Hau da, GU ikuspegi horri esker euskaldunok kolektibitate zentzua indartu ahal izan dugu.

Euskeran «jaun-andreak», «gurasoak», «izeko-osaba», «umeak»... esaten dugu, genero bien berdintasuna etengabe azpimarratuz, ondoko hizkuntza gehienek ez bezala. Zergatik? Gure hizkuntzan den guztiak izena duelako. Izena duen guztia bada esaldi famatua, alegia, atzean itzelezko filosofia duena, nahiz eta euskeraren beste kontu guztiekin bezala, inongo filosofia liburutan inoiz ere ez agertu.

Adibide gehiago entzuteko aukera izango dugu maiatzaren 13an. Horretarako hainbat hizlari izango dugu. Batetik, Agurtza eta Aintzane Lazkano ahizpek euskeraren ekosistema linguistikoan ardatz diren zenbait hitzen garrantzia azalduko digute: elkar, lagun, ote-omen-ei, -ok... Ondoren, Felix Zubiaga Legarretak gure hizkuntzaren sustraietan dagoen ama ikuskerari buruz egingo du hitz. Odon Ulibarrena Irozen audio hitzaldian, Gizabideak eta euskerak euskal etniaren biziraupenerako eta orekarako duten garrantzia izango dugu mintzagai. Jabier Goitia Blancok giza portaerako hitz pilo bat, gaztelerazkoak barne, nondik etor daitezkeen azalduko digu.

Arratsaldez, Jose Mari Ulibarrenak sortutako Artetako Museo Etnografiko liluragarria bisitatuko dugu eta beste lau hitzaldi interesgarri izango ditugu. Batetik, Felix Rodrigo Morak elkarbizitzan hizkuntza lagungarri edo oztopo izan daitekeela azalduko digu. Ondoren, Imanol Agirreren Vínculos del Euskera con las lenguas del mundo liburua aurkeztuko digu bere semea den Luisek. Ondoren, Poza Lizentziatuak 1587an idatzitako lana ezagutzeko aukera izango dugu Antonio Arnaiz Villenaren bidez eta, amaitzeko, Iruña-Veleia, euskal historiarako eta hizkuntzalaritzarako mugarria izanik ere, lotsagabeki nola zokoratzen ari diren aztertu eta horri aurre egiteko partaideen ideiak jasoko dira World Kafe bidez.

Batzuek oraindik uste dute geurean auzolanak, komunalak, kooperatibismoa, generoen artean hemen dugun egoera... kasualitateak omen direla. Bada ordua euskera sortu zutenei begiratzeko eta herri gisa bizirauteko izan zuten «magia» hori berreskuratzeko, taldea indartuz baina aldi berean norbere burujabetasuna zainduz, ingurumenaz baliatuz baina aldi berean ingurumena zainduz, gizaki guztiok «lagun» gisa tratatuz baina aldi berean denok emanez eta hartuz.

Publizitatea

Sortu kontua

Publizitatea

Gaiarekin zerikusia duten albisteak