Albistea entzun

UDAKO SERIEA. Gatazka ahaztuak (eta VI). Karabakh Garaia

Auziak izoztuta jarraitzen du

Karabakh Garaiko soldaduak, Azerbaijanen aurka borrokatutako gerran, 1991 eta 1994 bitartean.
Karabakh Garaiko soldaduak, Azerbaijanen aurka borrokatutako gerran, 1991 eta 1994 bitartean. BERRIA

Adrian Garcia -

2014ko uztailak 27

Sobietar Batasuna desagertzearekin piztu zen gerra. 1994tik 'de facto' herrialde independentea da Karabakh Garaia, Armeniak babestuta Azerbaijan militarki garaitu ondotik. Ordutik egoerak ez du ez atzera ez aurrera egin.

Kaukasoko gatazka izoztua dago. SESB Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunak iraun zuen urteetan nolabait bare mantendu zen Karabakh Garaiko auzia. Sobietar Errepublikaren azken urteetan, baina, Moskuko agintearen ahuleziak eraginda, gatazkak eztanda egin zuen. Egun de facto herrialde independentea da Karabakh Garaia, 1991ko Azerbaijanen aurkako gerraren ondotik. Armeniarrak dira errepublika menditsu horretako biztanle gehienak, eta Armeniako armada dute babesle. Erevanek eta Bakuk su-etena hitzartu zuten 1994an, nahiz eta urtero liskar ugari izan mugan. Azken urteotan auziari buruz eztabaidatzeko hainbatetan bildu dira bi herrialdeak. Hala eta guztiz ere, gatazkak urte luzez izoztuta jarraitzeko arriskua du.

Sobietarrek 1924an Azerbaijango Errepublikaren eremupean lotu zuten Karabakh, eskualde autonomo gisa. Garai horretan, sobietarren datuen arabera, eskualdeko 131.500 biztanleetatik %94 ziren armeniarrak. Azerbaijango Errepublikaren menpe, kopuru horrek behera egin zuen: 1979an %76 ziren jatorri horretakoak. Bakuren agindupean, armeniarrek haien hizkuntza eta kulturaren bazterketa salatu zuten. Nahiz eta, oro har, Azerbaijango beste eskualdeetako herritarrek baino bizi-kalitate hobea izan, ez ziren Armeniako Errepublikaren parera iristen. Azerbaijandarrei leporatu zizkieten haien kultura eta gizarte arazoak, eta askok azerbaijanera ikasteari uko egin eta errusiera hartu zuten bigarren hizkuntzatzat. 1960ko hamarkadaren hasieran hainbat liskar izan ziren bi etnien artean, eta Karabakh Armeniako Errepublikan sartzeko eskatu zioten ofizialki Moskuri.

1980ko hamarkadaren amaieran, Mikhail Gorbatxovek politikan egindako aldaketek askatasun zabalagoa eskaini zuen, eta armeniarrek manifestazio jendetsuak antolatu zituzten eskualdea Erevanen esku gera zedila eskatzeko. 1988ko otsailaren 20an Karabakheko Batzar Nazionalak —eskualdeko legebiltzarrak— Armeniari batzearen alde bozkatu zuen. Bi komunitateen arteko borrokak eragin zituen horrek. Azerbaijango armeniarren aurka erasoak izan ziren, baita alderantziz ere, Armenian bizi ziren azerbaijandarren aurkakoak. Errefuxiatu uholdea sortu zuten jazarpenek; etnia bakoitza gehiengoa zen herrialdera egin zuen ihes. Azerbaijandar gehienek utzi zuten Karabakh.

Gatazka baretze aldera, Moskuk autonomia handiagoa eskaini zion Karabakh eskualdeari, baina horrek ez zituen aldeak asebete. Ez armeniarrak, ez azerbaijandarrak. 1989ko azaroan, aldeak adiskidetu ezin zirela ikusita, SEBSek autonomia eskumenak kendu zizkion eskualdeari, eta Bakuren aginte zuzenpean utzi zuen. Armeniarren erantzuna luze gabe iritsi zen: Karabakheko Biltzar Nazionalak eta Armeniako Sobiet Gorenak aldarrikatu zuten eskualdea eta Armenia bat zirela.

1991ko abenduko erreferendumean estatu independente bat sortzea adostu zuten Karabakhen, eta nazioartean aitortza eskatu zuten, nahiz eta aitortza hori ez iritsi. Independentzia aldarrikapenarekin batera etorri zen gerra. Azerbaijango armada kanporatu zuten eskualdetik, Armeniako soldaduen laguntzarekin. Berez, Karabakhek eta Armeniak ez dute muga partekatzen, Azerbaijanen lurraldea baitago tartean. Eremu hori ere hartu zuten armeniarrek, segurtasun neurri gisa, Bakuren erasoengatik babesteko eta Karabakh Armeniarekin lotzeko. Karabakhetik mendebaleragoko lur eremuak ere Armeniako armadaren esku daude.

Aliatuen eragina

Azerbaijanek salatu du haren lurraldearen %20 inguru hartu duela Armeniako armadak. Borroketan 30.000 lagun inguru hil zituzten, eta beste milioi bat lagunek etxeak utzi behar izan zituzten. Gatazka piztu zenetik iheslariak ezin izan dira etxera itzuli. Errusiak bultzatuta, 1994an su-etena adostu zuten.

Armeniarren eta azerbaijandarren arteko gatazka izan arren, batzuen zein besteen aliatuek eragin handia izan dute auzian. Turkia eta Errusia dira eskualdeko bi herrialde boteretsuenak, eta euren interesen arabera lerratu dira gatazkan.

Ankarak Azerbaijanen alde egin du, hark Armeniari ezarritako blokeoa eraginkorra eginez. Ankara eta Erevan etsaituta daude, eta partekatzen duten muga itxirik daukate. Besteak beste, Ankarak ez du onartzen Otomandar Inperioaren armeniarren genozidioa. Bestalde, Errusiak ez du Kaukason Ankararen eragina puzterik nahi, eta Erevanen alde egin du eragin horren aurka egiteko, auzia baketze aldera nazioarteko bitartekaritza taldean aritu arren. Gasez hornitu du Armenia Bakuren blokeoari aurre egin diezaion. Horretaz gain, handia da armeniarren diaspora. Horietako asko AEBetara emigratu zuten, eta, herrialdera dirua bidali ez ezik, Etxe Zuriak Erevanen aldeko jarrera har dezan presioa egin dezakete.

2006. urtean beste erreferendum bat egin zuten Karabakhen, eta alde handiz onartu zuten konstituzioa. Azerbaijanek salatu du, baina, nazioarteko legeen arabera ez duela zilegitasunik. Bi herrialdeen arteko harremanak ugaritu egin dira azken urteetan; bi estatuburuak bildu dira, eta auzia elkarrizketa bidez eta nazioarteko legeak errespetatuz konpontzea adostu dute. Erevanek ondo deritzo Karabakh inguruan hartutako lurraldea itzultzeari, Bakuren partetik ez erasotzeko konpromisoa lortuko balu. Halere, mugaldean ohikoak izan ohi dira bi armaden arteko borrokak. Bi herrialdeetako iritzi publikoak, gainera, ez dirudi amore emateko prest daudenik.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Manifestarietako batzuk, atzo, Bruselan. ©OLIVIER HOSLET / EFE

Sei zauritu eta hogei atxilotu Bruselan, neurrien aurkako protestan

Berria

Belgikan ere derrigorrezkoa da COVID ziurtagiria tabernetan, jatetxeetan eta aisialdirako hainbat gunetan sartzeko

Aung San Suu Kyi kargugabetuiko gobernuburua asktzeko eskatzen duten afixak, estatu kolpearen aurkako protesta batean, martxoaren 18an, Yangonen. ©Stringer / EFE

Aung San Suu Kyi bi urteko kartzelaldira zigortu dute, matxinada sustatzea egotzita

Ander Perez Zala

Militarrek agintea hartu osteko lehen kondena jaso du Myanmarko Estatu Kontseilari kargugabetuak. NBEk eskatu du zigortua «berehala» askatzeko.

Eric Ciotti, Valerie Pecresse eta LRko presidente Christian Jacob, hurrenez hurren. ©CHRISTOPHE PETIT TESSON / EFE

Valerie Pecresse aukeratu dute LRko presidentegai izateko

Arantxa ElizegiEgilegor

Emakumezko presidentegai bat izango du lehen aldiz eskuin tradizionalak. Militanteen botoen %61 eskuratu ditu Ile-de-France eskualdeko hautagaiak primarioetako bigarren itzulian

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.