Albistea entzun

ATZEKOZ AURRERA. Amaia Munarriz. Ikerlaria

«Kodeak nahastea lagungarri izan daiteke»

Pertsona elebidunek nahastu egiten dituzte hizkuntzetako kodeak, nahi duten hitza ongi gogoratzen ez dutenean. Munarrizek frogatu du afasia izan dutenei onuragarri izan dakiekeela.
IÑIGO URIZ / ARGAZKI PRESS

Araitz Muguruza -

2015eko irailak 3

Afasia hitzak, grezieraz, hitz egiteko ezintasuna esan nahi du. Buruko kolpe edo iktus baten ondorioz gerta daiteke norbanakoa hitzik gabe geratzea. Amaia Munarriz EHUko ikerlariak (Atarrabia, Nafarroa, 1984), gaixotasun horrek elebidunengan nola eragiten duen aztertu, eta tesi bat argitaratu du berriki. Haren esanetan, hizkuntzaren osagai denak ez dira berdin galtzen lesioa izan ondoren, eta horretan zerikusi zuzena dute gaixotasunak biltzen dituen «faktore anitzek».

Afasia jasan eta errehabilitazioa egin duen pertsona elebiduna aztertu duzu. Hizkuntzaren zein osagai kaltetzen dira gehien halako gaixotasun baten eraginez?

Afasia izan duten elebidunetan ikusi da bi hizkuntzak zenbat eta antzekoago izan orduan eta errazagoa dela bestea berreskuratzea; hitzen arteko transferentziak errazago egiten dituzte. Hizkuntza arazo antzekoak daude, euskarazko eta gaztelaniazko hitzak edo esaldiak tankerakoak direnean. Fonetikari dagokionez ere berdin; zenbat eta antzekoago, zailtasun edo laguntza berak ikusi ditut. Desberdintasun nabarmenenak maila morfosintaktikoan ikusi ditut, gaztelania eta euskararen egiturak oso desberdinak baitira.

Lexiko aldetik ere berdin gertatzen al da?

Mailegu kognatuetan —hots aldetik antzekoak diren hitzetan— kuantitatiboki ez dago alderik; pazientea errazago gogoratzen da. Ez badira kognatuak, hau da, hots aldetik desberdinak badira, askoz ere zailagoa zaie hitz horiez gogoratzea.

Elebidunak hizkuntza batean bestean baino hobeto aritu ohi dira. Afasia izan ondoren, errazago oroituko da lehen ongien moldatzen zen hizkuntzaz?

Zaila da ziurtatzen, kasu bakoitzean faktore askok eragiten baitute. Lesioaren aurretik zein zen hizkuntza nagusia, zenbaterainokoa zen haren erabilera... eta lesioaren ondorengoak: terapiako hizkuntza erabilera, motibazioa... Horrez gain, gogoratu behar da pertsona baten hizkuntza nagusia eta lehen hizkuntza ez direla beti berberak izaten. Hau da, hobeto berreskuratu den hizkuntza ez dela gutxiago urratu dena; baliteke errehabilitazioan gertatzea aldaketa hori, orduan erabili zen hizkuntzak eragin duelako.

Lesioaren aurretik ustez ahaztua den hizkuntza berreskura daiteke afasia izandakoan?

Baliteke, bai, baina faktore askok eragiten dutenez, gaur egun ez da eragile erabakigarririk ezagutzen. Ikusi egin beharko litzateke. Ezinezkoa da lehen hizkuntza mantentzea lehenengoa delako.

Afasia pairatu duena gai da dakizkien hizkuntzak bereizteko?

Afasia elebidun edo eleaniztunetan izan den sintometako bat bada hizkuntzak bereizteko gaitasunik eza. Nahi gabeko nahasketak egiten dituzte. Elebidunok bi hizkuntzen kontrol handia izaten dugu, baina, batzuetan, galdu egiten da hori. Beste batzuetan, guri gertatzen zaigun bera pasatzen zaie: ez zaizu hitz bat burura etortzen, baina beharbada beste hizkuntzan bai. Ikerketa batzuek diotenez, kode nahasketak lagungarri izan daitezke errehabilitazioan, eta badu zentzua: helburua komunikatzea bada, eta beste elebidun batekin ari bazara hizketan... zergatik ez egin kode nahasketa? Ikusten da kode nahasketa baliabide gisa erabiltzen dutela, baina, beste batzuetan, ikusten da hizkuntza bereizteko gaitasuna galdu dutela.

Elebidun izatea aldeko faktorea izan daiteke afasia kasuetan?

Galdera delikatua da hori. Kaltegarria denik, behintzat, ez da ikusi. Horrekin lotura handia du hizkuntzek burmuinean duten kokalekuarekin. Hainbat ikerketaren arabera, eta modu zabalean hitz eginda, gune antzekoan biltzen dira lehenengo eta bigarren hizkuntzak. Zenbat eta lehenago ikasi, gehiago gainjartzen dira, eta normalean, beranduago ikasten direnak zabalago daude. Horrek izan dezake eragina lesioaren aurrean. Lesioa txikia izan bada, baliteke hizkuntzak gutxiago hondatzea. Horren inguruko ikerketak orain ari dira egiten elebidun osasuntsuekin.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

 ©MONIKA DEL VALLE / @FOKU

«Zorionez, gazte lodia eta itsusia izan naiz»

Amaia Igartua Aristondo

Umoreak zeharkatutako feminismoa da Moranena: modu dibertigarri batean dihardu zahartzeaz eta sexuaz, besteak beste, baina zorrotza da, era berean. «Hori da ideiak helarazteko modurik eraginkorrena».
 ©MAIALEN ANDRES  / @FOKU

Atzera egin dezaketen karbono piezak

Jakes Goikoetxea

Karbono konposite birprozesagarria, birziklagarria eta konpondu daitekeena garatu du Cidetec zentro teknologikoak, erretxinaren lotura kimiko dinamikoetan oinarrituta. Hegazkinetan, autoetan, trenetan eta haize errotetan erabili ahal izateko ikerketak egiten ari da erakundeekin eta enpresekin.
Atzoko osoko bilkuran onartu zuten EAJk eta PSE-EEk aurkeztutako zuzenketa. ©EUSKO LEGEBILTZARRA

Eusko Legebiltzarrak Madrili eskatu dio ekoizlearen definizioa aldatzeko

Urtzi Urkizu

Espainiako Ikus-entzunezkoen Lege berriaren definizioak mesede egiten die telebista talde handiei

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Araitz Muguruza

Informazio osagarria

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Irakurleen babesa ezinbestekoa da kazetaritza independente eta konprometitua egiten jarraitzeko.