Albistea entzun

ATZEKOZ AURRERA. Aitor Arana. Idazlea eta hiztegigilea

«Esperantoak babesa ematen die hizkuntza txikiei»

Esperantoa-euskara hiztegia osatzen ia 30 urte eman ditu Aranak. «Askok uste dute esperantoak kalte egiten diola ingelesari, baina ez da hala. Maite du, euskara maite duen bezala»
JUAN CARLOS RUIZ / ARGAZKI PRESS

Ander Gartzia Badiola -

2016ko urtarrilak 15 - Bilbo

Esperantoa hizkuntza artifizialetan gehien erabilitakoa da gaur egun munduan. Badago esperantoa ama hizkuntza duenik ere. Atzean gordetzen duen filosofiaren zalea da Aitor Arana idazlea (Legazpi, Gipuzkoa, 1963), eta esperantoa-euskara hiztegia osatu du. Gaur aurkeztuko du, 11:00etan, Euskaltzaindiak Bilbon duen egoitzan.

Zergatik euskara-esperanto hiztegia?

Esperantoa ikasten hasi nintzenean, 22 urte nituen. Euskarazko materialik ez zegoen esperantoa ikasteko, 1930eko hamarkadan atera zuten Esperantoa Giltza izeneko liburuxka soilik. Zaharkituta zegoen.

Zenbat denbora behar izan duzu hiztegia osatzeko?

Uste nuen urte pare bateko kontua izango zela. Ni orduan ez nintzen hiztegigilea, eta hiztegigintza oso lan motela da; xehetasun handiz egin behar da. Azkenean, ia 30 urte joan dira. Hasieran, oinarrizko hiztegia egin nuen, baina txikiegia iruditu zitzaidan.

Esperantisten euskal komunitatea handia al da?

XX. mendean, oro har, euskal esperantista asko izan ziren. Adibidez, Isaac Lopez de Mendizabal. Xabiertxo eta haurrentzako beste hainbat liburu idatzi zituen, eta esperantista zen. Koldo Mitxelenak ere interesa bazuen. Badakit esperantoaren inguruko materiala begiratzen zuela, nazioarteko informazioa jasotzeko. Gaur egun, eragile nagusi bat dago: Internet. Ikaragarri handitu da esperantisten kopurua, gero eta gehiago, batez ere jende gaztea. Ezagutzen al duzue elkar?

Nazioarteko biltzarretan eta urtero egiten diren topaketetan jende mordo bat ibiltzen da atzera eta aurrera. Ni ez naiz bidaiazalea, baina Euskal Herrian topatu izan ditut. Hainbat atzerritar ere urtero etortzen dira Euskal Herrira, eta leku bat egiten diet etxean. Esperantistak direnekin mintzapraktika landu ahal izan dut. Dena den, esperantista euskaldunok saiatzen gara urtean lau aldiz gutxienez biltzen.

Zer dela-eta hasi zinen esperantoa ikasten ?

Bi arrazoirengatik. Bata, linguistikoa da. Felix Ibargutxik artikulu bat idatzi zuen El Diario Vasco-n, esperantoaren logikari buruz. Eta ikusi nuen ikasteko erraza zela. Hitz batekin beste hitz batzuk eraiki daitezke. Horretan euskararen antz handia du, atzizkien bidez hitz berriak sortu daitezkeelako. Polita eta exotikoa iruditu zitzaidan. Baina baita haren inguruko filosofia ere. Zamenhof poloniarra da esperantoaren asmatzailea, eta haren helburua bakean dagoen mundu bat sortzea zen. Garbi ikusten zuen herri batzuek euren hizkuntza inposatzen zietela beste herri batzuei, eta horrek amaitu beharra zuela. Egiazko bake hizkuntza lortzeko, esperantoa sortzea erabaki zuen.

Euskararen normalizaziorako esperantoa baliagarria izan daitekeela esan zenuen hitzaldi batean.

Nazioartean nagusitu diren hizkuntzek beti egin dute beste hizkuntza batzuk galarazi. Gaztelaniak, frantsesak eta, gerora, ingelesak. Eta ez bakarrik hizkuntzak. Zoritxarrez, genozidioekin ere lotuta egon da hori. Benetan izango bagenu nazioarteko hizkuntza neutral bat, navajoek [AEBetan bizi diren amerindiar komunitaterik jendetsuena da] navajoz hitz egiten jarraitu ahal izango lukete, eta munduko harremanak esperantoz egingo lituzkete. Esperantoak babesa ematen die hizkuntza txikiei, helburua ez delako beste hizkuntzak ordezkatzea. Hizkuntza handiak dituzten horiek ere ikasi beharko lukete apaltasun apur batez esperantoa, eta ikasi horren atzean zer dagoen.

Bernardo Atxagaren Behi euskaldun baten memoriak itzuli zenuen esperantora. Zer-nolako esperientzia izan zen?

Oso atsegina. Bernardo Atxagak asko lagundu zidan. Asko gustatu zitzaidan liburua, eta gustura itzuli nuen. Adiskide nederlandar batek lagundu zidan zuzenketak egiteko garaian.

Aurreiritzi asko al daude esperantoaren inguruan?

Zoritxarrez, askok uste dute esperantoak kalte egiten diola ingelesari, baina ez da hala. Maite du, euskara maite duen bezala.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

64. World Press Photo lehiaketa da aurtengoa, eta Gasteizko Oihaneder Euskararen Etxean lan irabazleen erakusketa dago. ©ENDIKA PORTILLO / FOKU

Irudiek ere badute zer esana

Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria

2021eko World Press Photoko argazkiak ikusteko aukera dago Gasteizko Oihaneder Euskararen Etxeko ur biltegian, azaroaren 14ra arte. Ikusleen arabera, «hunkigarriak» dira irudi guztiak.
 ©BOB EDME

Murruak hausten dituen arte estriktoa

Ainize Madariaga

Abian da Points de Vue festibala, eta bihar bururatuko da. Aurten zortzi artistak tindatu dituzte Baionako karriketako murruak. Lehen aldikoz, hiritik atera da festibala: Hendaian, Donapaleun eta Urruñan egin baitituzte artista egonaldiak.
 ©RAUL BOGAJO / @FOKU

Gastronomia, bidaien gida

Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria

Bi astetik behin helmuga baten berri ematen dute Gasteizko Eatyjet proiektukoek sare sozialetan, eta hiru platereko menu bat osatzen dute. Etxez etxeko zerbitzuari ekingo diote berriro.
 ©THE NORTH WATER

Itsasgizonen handinahia eta kalamitatea

Mikel Yarza Artola

Andrew Haigh zuzendari britainiarrak 'The North Water' telesaila plazaratu du, Artikoa esploratu zuten balea ehiztarien inguruko istorioa

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Informazio osagarria