Albistea entzun

ATZEKOZ AURRERA. Xabier Irujo. Historialaria eta irakaslea

«Zaila da egia azalera ateratzea, 40 urteko gezur baten ondoren»

Gernikako bonbardaketaren hurrengo goizean bertan hasi zen gertatutakoaren inguruko 80 urteko gezurra, Irujoren arabera. Egia argitzen lagundu nahi du kaleratu berri duen 'Gernika' liburuak.
BERRIA Tamaina handiagoan ikusi

Julen Aperribai -

2017ko martxoak 28

Gernikako bonbardaketaren inguruan idatzi duen hirugarren liburua du Gernika, eta gaiak beste hamaika idazteko mamia ere baduela uste du Xabier Irujok (Caracas, Venezuela, 1967). Filologia, Historia eta Filosofia ikasketak eginak ditu, eta, Historian eta Filosofian, doktoretza tesi bana du. Genozidioen inguruko ikerketen irakasle da egun, Nevadako Unibertsitatean (AEB).

Zer ezkutatu da Gernikako bonbardaketaren kontakizunean?

Gauza asko kontatu dira, baina oker: hildako jende kopurua, bonbardaketan zenbat hegazkinek parte hartu zuten, zenbat bonba bota zituzten...

Nondik dator gezurra?

Bonbardaketa gertatu eta hurrengo goizean, Francok guztia gezurtatu zuen, esanez ez Gernika ez beste herririk ez zela bonbardatu, eta hori izan zen erregimenaren bertsio ofiziala 40 urtez. 1975etik aurrera, bertsio horri eustea ezinezkoa egin zen, eta bide eman zion korronte historiografiko erredukzionista bati. Erredukzionismo horrek datu guztiak minimizatu egin zituen. Datu odoltsuenari dagokionez, adibidez, eskura ditugun dokumentuen arabera, gutxienez 2.000 pertsona hil ziren; bada, Wikipedian edo beste edonon, 126 eta 300 hildakoren artean izan zirela dio.

Halako gezurrek nola iraun dute 80 urtez?

Hasteko, 40 urtez ezin zen gai honetaz idatzi, atzerritik ez bazen. Franco hil osteko zenbait liburu eta dokumentu frankistek edo sasifrankistek idatzi zituzten, Ricardo de la Ciervak eta Jesus Maria Salasek, esaterako. Jesus Maria Salas Angel Salasen anaia zen, hain zuzen ere, Otxandioko [Bizkaia] bonbardaketan parte hartu zutenetako batena. Kasu horretan, garbi ikusten da anaia babesten ari zela, eta, gainera, frankista zenez, gertakizuna ezeztatzen. Vicente Talonen kasua zailagoa da ulertzen, ezkertiarra baitzen. Ez da erraza gezurrari eustearen atzean izan diren arrazoi desberdinak zein diren jakitea. Dena den, zaila da egia azalera ateratzea, 40 urteko gezur baten ondoren.

Nolako parte hartzea izan zuen frankismoak?

Francoren agindupean egin zen bonbardaketa. Gainera, orain arte esan izan da hegazkin espainiarrek ez zutela parte hartu, eta hori ez da egia. Bonbardatzen ez ziren aritu, daukagun informazioaren arabera, baina bai argazkiak ateratzen eta informazioa pasatzen. Nire susmoa da, hala ere, bonbardaketan ere parte hartu zutela, baina, oraingoz, susmoa besterik ez da. Zaila da horrelakoak argitzea, dokumentuen purga ikaragarria izan baitzen, eta herrietako erregistroak ere ezabatu baitzituzten.

II. Mundu Gerraren aurretiko esperimentu bat izan al zen Gernikako bonbardaketa?

Inplikaturiko hiru aldeek helburu desberdinak zituzten. Alemaniarrek, besteak beste, hurrengo gerrarako esperimentatu nahi zuten. Bonbardaketak oso patroi berritzaileari jarraitu zion, ordura arte erabili gabekoa, eta, gerora, Varsovian, Rotterdamen [Herbehereak] eta Stalingradon [SESB] erabiliko zutena. Horrez gain, [Hermann] Goeringek gerra erabili zuen, oro har, eta Gernikako bonbardaketa, partikularki, Hitlerri erakusteko hura zela Reicheko pertsonarik boteretsuena.

Kontakizuna aldatzeko balioko du zure liburuak?

Nire asmoa da egia jakitea eta zer gertatu zen azaltzea. Biktimen aldeko oroigarri gisa ere balio izatea nahi nuke. Pertsona horiek hil ziren, eta ezin ditugu historiatik desagerrarazi. Kasu zehatz bat, Andra Mari babeslekukoa, oso mingarria da; 450-500 pertsona inguru hil ziren han, eta bertsio ofizialak oraindik ere esaten du 45 pertsona inguru izan zirela hildakoak. Gezurra gezurrarekin estaltzen da, eta hala gertatu zen Gernikaren kasuan.

Mitoak eraisteaz gain, liburuak funtzio terapeutikoa izatea nahi zenuke. 80 urte ez al dira gehitxo zauriak ixteko?

Askoz gehiago kostatuko zaigu honi buelta ematea. Oraindik asko dago ikertzeko, eta asko idazteko. Urte asko pasatuko dira honi buelta ematea lortzen dugun arte, baina gure herriari zer gertatu zaion jakin behar dugu. Gezurrak ez ditu gauzak estaltzen, normalean egia beti ateratzen da.

Luzea izan al da liburua idatzi aurreko dokumentazio lana?

Milaka eta milaka artxibo dokumentu kontsultatu ditut, baita tartean artxibo partikularretakoak ere; nire familiakoa, esaterako. Horretaz gain, dokumentazio pila bat dago munduko hainbat artxibotan: Italian, Alemanian, Erresuma Batuan, Uruguain, Venezuelan, Argentinan, AEBetan... 35-40 artxibo inguru bisitatu ditut. Bestalde, hura bizi izan zutenen testigantzak jaso ditut.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Bikingoen bilkura etxe bat birsortuta, L'Anse Aux Meadowsen, Ternuan. ©D. Gordon E. Robertson

Baieztatu dute bikingoak Amerikan egon zirela Kolon baino 500 bat urte lehenago

Edu Lartzanguren

Ternuan aurkituriko hainbat eraikinetako egurra aztertuta, ondorioztatu dute duela 1000 urte bazegoela han Eskandinaviako jendea. Eguzki ekaitz bati esker jarri ahal izan dute data zehatza.

 ©BERRIA

«Protesta eginez gero, erbestea, kartzela edo heriotza dira aukerak»

Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria

Nikaraguarren giza eskubideen alde buru-belarri ari da lanean Flores, 2018ko apirilean hasi zen «basakeriaren» osteko jazarpenak salatzen. Horri buruz aritzeko hitzaldi bat emango du Gasteizen.
. Borda Berri jatetxeak (Otogoien, Araba) irabazi du aurten Euskal Herriko Pintxo Lehiaketa. Mitxel Suarez sukaldariak egin du <em>Txingurri</em> pintxoa. jaizki fontaneda / foku ©JAIZKI FONTANEDA / @FOKU

Txapela, Arabako patatarentzat

Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria

Otogoiengo Borda Berri erretegiko Mitxel Suarez sukaldariak eginiko 'Txingurri' pintxoak lortu du aurten Euskal Herriko Pintxo Txapelketako txapela. Gasteizko Kea jatetxeak eskuratu du bigarren postua, eta Bilboko La Pizarrak hirugarrena. Epaimahaiak adierazi du hautaketa «zaila» izan dela.

 ©JAIZKI FONTANEDA / FOKU

«Amak beti zioen lan eginez gero saria izango nuela, eta arrazoi zuen»

A. Ramirez de Okariz Kortabarria

Borda Berri jatetxeko Suarez sukaldaria izan da aurtengo Euskal Herriko Pintxo Lehiaketako irabazlea. Azaldu du «gogorrak» izan direla egun hauek, baina parte hartzaileen arteko laguntasuna nabarmendu du.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Julen Aperribai

Informazio osagarria

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.