Albistea entzun

UDAKO SERIEA. Politikari ohiak (IV). Xabier Albistur (Donostiako alkate eta EAJko senatari izana)

«Euskadi eroso sentiarazi behar da Europan, eta Espainian»

«Bestelako gizarte bat» egin beharraz ari da Albistur, «krisitik ateratzeko eredu sozial baten» beharraz. EAJko kide da oraindik, alderdiaren politika batzuekin kritiko den arren. Faltan sumatzen du «lehengo konpromisoa».
ANDONI CANELLADA / ARGAZKI PRESS

Hodei Iruretagoiena -

2015eko abuztuak 14 - Donostia

«Batzuetan, bizimodua ez duzu zuk aukeratzen: hark aukeratzen zaitu». Denborarik ez du galtzen, halere, Xabier Albisturrek (Doneztebe, Nafarroa, 1944). Gaur egun, energia berriztagarrien inguruan ari da lanean Donostiako alkate eta EAJko diputatu eta senatari izandakoa. APPA Energia Berriztagarrien Ekoizleen Espainiako Elkarteko eguzki energia fotovoltaikoaren alorreko presidente da, eta aholkulari gisa ere aritzen da. Askotan joaten da oraindik Madrilera hori dela eta. Doktore tesi bat ere bukatu berri du, Ignazio Loiolakoari buruzkoa. «Doktore izanda hil nahi nuen», dio, erdi broman.

Alderdiarekin baduzu harremanik oraindik?

Bai, EAJko militantea naiz, eta erabat identifikatua sentitzen naiz euskal nazionalismoarekin. Baina, benetan, EAJren politika asko urruti ikusten ditut. Bat izan daiteke militantea, baina izan ditzake bere iritziak.

Aktiboki hartzen duzu parte?

Ez. Elkarlana eskaintzen didatenean, egiten dut. Belaunaldi aldaketetan sinesten dut. Laguntzen jarrai dezaket, baina gauza batzuetan ez dut parte hartu nahi, ez nagoelako ados.

Adibidez?

Batez ere gure alderdian, asko galdu da militantziarekiko kontaktua. Aparatuak gauza gehiegi inposatzen ditu. Zerrendak, iritziak... Barne eztabaida gutxirekin hartzen ditu erabakiak. Lehen, grina handiagoa zegoen militantzian, parte hartze handiagoa. Eta hori galdu egin da, zori- txarrez. Gauzak goitik inposatuta etortzen dira neurri handi batean, eta hori ez da oso probetxugarria.

Nola ikusi duzu EAJ maiatzeko udal hauteskundeetan?

EAJren zortea da soluzioa dela jende askorentzat, eta hori kudeatzen jakin behar dugu. Hauteskundeetan ikusi da. Espainian, jendeak ez du konfiantzarik PPn eta PSOEn, etorkizunerako segurtasun bat eman diezaiokeen alderdi gisa. Euskadin, EH Bilduk bere gobernu etapetan sortutako deskontentuak zer eragin du? Jendea ez da joan PPra edo PSOEra. Hemen, EAJ da alternatiba. Segurtasuna ematen du, arrazionalitatea eskaintzen du, ordena sozial bat jartzen du. Utzitako boto asko jaso ditu, eta, hauteskunde orokorretan, ziurrenik, beste aukera batzuk egingo ditu jendeak.

Esan duzu gauzak inposatu egiten direla, parte hartzerik gabe. Horrek ez du eragiten deskontentu bat alderdien inguruan?

Hori orokorra da. Alderdiek agintzen dute; militantzia bigarren mailara pasatu da. Nik nahi nuke EAJ ohar dadila agintariek kudeatu behar dutela utzitako boto hori guztia.

Zure ibilbidearekin hasita: Lan sailburuorde hasi zinen Eusko Jaurlaritzan. Nolakoak izan ziren lehen pausoak?

70eko hamarkadatik, harreman handia izan dut EAJrekin. Bere garaian, Xabier Arzalluzek proposatu zidan Madrilgo talde parlamentarioaren laguntzaile izateko, eta, gero, alderdiarekin lan egiteko. Ezin izan zen, Caja Laboralen nenbilelako. 1980an, lehenengo Eusko Jaurlaritza osatzean, Lan sailburuorde izateko deitu zidaten, Mario Fernandezekin.

Nola oroitzen duzu garai hura?

Ilusio handiz. Lan Sailaren ikuspegitik, oraingo garaiarekin alderatuta gogoratzen dut ordukoa. Langabezia izugarria zegoen. Petrolioaren krisiak hemen bete-betean harrapatu gintuen 1979 eta 1981 artean. Azpiegiturak ere falta ziren, maila guztietan. Orduan, enplegu plan bat egin genuen. Euskadiko administrazioa eta egitura ekonomikoa modernizatzen hasi zen. Oso aberasgarriak izan ziren urte haiek.

Esan duzu oraingoarekin alderatzen duzula hura. Zergatik?

Orain, orduko konpromisoa falta da, Eusko Jaurlaritzatik udaletaraino. Oroitzen ditut orduko bilerak, Lakuan, 90 alkaterekin: HBkoak, EEkoak, PSOEkoak, EAJkoak... Denak etortzen ziren kontatzera nola zeuden beren herriak, zer egin nahi zuten. Gaur, oso distantziakoa da konpromiso hori. Enpresarien, sindikatuen kontua dela diote, baina ez: administrazioaren afera da orain ere, afera politikoa.

Gipuzkoako Diputazioan sartu zinen 1983an. Hor jarraitu zenuten Jaurlaritzan hasitako bidea?

Lehen diputazioa zen foru erregimena zeukana. Kontzertu ekonomikoaren negoziazioetan egon nintzen, kupoaren negoziazioan. Hor bizi izan genuen zergak jasotzearena, eta horrek eman zion boterea Euskadiri. Garrantzitsuena diru sarreren banaketa izan zen, udalen finantzaketarako. Hor sortu zen orain ezagutzen dugun banaketa modua. Garairik interesgarriena hura izan zen.

Zailtasunak ere izango ziren.

Gehienbat, kanpoko merkatura ateratzekoak, beti izan diren bezala. Garai hartan, ez nintzen hainbeste jabetzen zailtasunez, baizik guztien aldetik zegoen bultzadaz. Gogoan ditut ELAko buru zirenekin edukitako elkarrizketak: enpresak aurrera ateratzeko ideiak proposatzen zituzten. Komunikazio handia zegoen.

Gero EAren zatiketa etorri zen, 1986an. Nola kokatu zinen hor?

Nik Carlos Garaikoetxearen alde egin nuen, jarrera etikorik egokiena zuela uste nuelako. Gainera, politika orokorrean, ekonomian, herri sektoreetatik gertuen hura zegoen. Lehen hauteskundeetan, EAk emaitza bikainak izan zituen, baina gero ez zuen jakin mantentzen. Utzitako botoak kudeatzen jakin egin behar da.

Emaitza horiei esker izan zinen Donostiako alkate ere.

Ia ordezkatu egin genuen EAJ Donostian. Orduan, hamar bat zinegotzi ateratzen zituen; guk zazpi atera genituen, haiek hiru. EErekin egindako koalizioa ondo atera zen; ondo ulertu genuen elkar.

Boto gehien EAk atera zuen hurrengo hauteskundeetan ere...

Baina EAJk EA bota nahi zuen leku guztietatik, eta lortu zuen diputaziotik eta Donostiako Udaletik botatzea.

Ituna egin zuten EAJ, PSE-PSOE eta PPk, alkatetza lortzeko. Nola bizi izan zenuen hori?

Hura izan zen... Jarrera guztiak erabat injustuak izan ziren, ikuspuntu pertsonaletik. Zuk kudeaketa bat egin duzu, eta botoek onespena eman diote. Egia da beste batzuei ere ematen zaiela botoa, eta koalizioan zu baino gehiago direla. Guri [sei zinegotzi atera zituen EAk], EErekin [2] eta HBrekin [5], zinegotzi bat falta zitzaigun. Ez zen HBrekin akordiorik egin nahi izan; agindu hori zegoen, eta egokia iruditu zitzaidan. Ez zen horretarako garaia.

Besteek zuten gehiengoa, hamalau zinegotzirekin. Odon Elorza jarri zuten alkate, eta hogei urtean jarraitu zuen gero. Okerra izan zen EAJren aldetik?

Ez. Gasteizko alkatetza eta Arabako Diputazioa mantendu zituen. Gipuzkoan, diputazioarekin geratu ziren, aukera zutelako, eta udala PSOEri oparitu zioten. Hogei urtez egon da gero Odon Elorza. Haiek jakingo dute. Hori bizi osoan gogorarazi beharko zaie.

Legealdi hartatik, zerk bete zintuen gehien?

Hiriari buelta eman izanak. Bi gauza egin genituen. Bat, plan estrategikoa, udala barrutik erreformatzea. Eta bi, plan orokor bat: hirigintza guztia berrikusi, eta XXI. mendean Donostian zer izango zen pentsatu. Han da maketa oraindik, udaletxe sarreran.

Zein proiektu nabarmenduko zenuke maketa horretatik?

Anoetako futbol estadioa, orain berriz eztabaidagai den arren. Gero, kongresuen jauregia eta auditoriuma. Nik ez nuen bukatu legealdia, eta Odon Elorzak inauguratu zituen. Kursaala ere gehiegi atzeratu zen, eta harena zela ematen du.

Beste arantzaren bat ere geratuko zitzaizun garai hartan, ezta?

Arantza nagusia, harekin guztiarekin jarraitu ez izana. Zinegotzi talde bikaina genuen.

1993an, diputatu izan zinen, eta gero senatari.

Donostiakoaren ondoren dena uztea pentsatu nuen. Aholkulari gisa hasi nintzen lanean, eta enpresa batean aritu nintzen gero, zuzendari. Baina deitu zidaten berriz jarduera politikora itzultzeko, Kongresurako hauteskundeetarako. Gipuzkoan, PSOEk bi atera zituen, guk bat [EA-EE], eta EAJk eta HBk ere bana.

Baina egiten ari zen ibilbidea ikusita, EArentzat ez ziren emaitzak onak izan, ez?

[Barrez] Bueno, EAJrenak baino hobeak izan ziren! [Gipuzkoan, 2.550 botoz]. Garai hartan, EE krisian zegoen, EA galbidean... Ez nuen ulertzen EAJrekin zatituta jarraitzea; higadura eragiten zuen horrek. Ukatu egin zitzaidan Madrilen EAJrekin elkarlanean aritzeko aukera. Ez zuen zentzurik EAko diputatu bat egoteak, eta bost EAJkoak. Beraz, haiekin jarduten nuen. Horrek guztiak tentsioak sortu zituen, eta, azkenean, EArekin hautsi nuen.

EAJra itzuli zinen orduan.

EAk behartu ninduen elkarlan hori haustera; ezetz esan nien, eta barne epaiketa bat egin zidaten. Eskatu zidaten joateko, baina nik ezetz esan nuen, haiek bota behar nindutela. Gero, denborak arrazoi eman dit. EAJ bihurtu da erreferentziazko alderdia.

Zer iruditu zaizu EAk izan duen garapena?

Ez dut ulertzen. Ez du zerikusirik EAren jatorriarekin. Nazionalismoaren erradikalizatzea gailendu da, ideologikoki, identitate ikur gisa, EAJtik bereizteko. Baina ez du babes sozialik izan; ez dio erantzun oinarrien eskaera bati. Nik uste, EAk pentsatu duela, HBren munduaren eraldatze demokratikoaren zurrunbiloan, bera izan zitekeela mugimendu horren liderra. Baina fagozitatu egin du EH Bilduren munduak. Nik eman nuen pausoa jatorrira itzultzekoa izan zen, EAJra, beste batzuen gisan, indibidualki. Pauso kolektiboa izan balitz, beste modu bateko akordioren bat egin zitekeen EAJrekin.

Orain ere askotan joaten zara Madrilera. Nola ikusten duzu han sortzen ari den egoera?

Okerrena, sortu den ezberdintasun handia. Hori izugarria da: erretiratuek mantentzen dituzte familiak. Aberatsenak aberatsago egin dira: batzuk klase horretara sartu dira, baina askoz gehiago klase ahulenetara. Horrek aldaketa erradikal bat ekarri behar du, eta han sigla politiko berri batzuk hartuko ditu. Irtenbide behin betikoa izango dira? Nik uste dut ezetz. Hurrengo hauteskundeetan, ikusiko dugu.

Eta Euskal Herrian, zer eragin izan dezake horrek?

Beste hainbeste gertatzen da hemen. Hemen, ezker erradikalena da ezkerreko munduaren jabe. Hemen PSOE dago, zentro-ezkerra hartzen duena, eta euskal nazionalismoaren zati handi bat ere hor kokatzen da. Baita EAJren boto-emaile eta militanteak ere. Baina zatirik erradikalena HBren eta EH Bilduren munduak osatu du. Espazio hori igel putzu bat dela esango nuke: denek egiten dute korroka, zarata handia dago. Ez dago diskurtso koherente eta kohesionatu bat, ezkerreko eredu batek segurtasun bat eman dezan, horren alde egiteko. Baina Euskadin ere berrikusi behar dira politika sozial guztiak. Hor beharrezkoa da akordio politiko bat, zentzu sozial bat duten alderdi guztien artekoa. Bestela, independente izan, zertarako? Euskaltel berriz saltzeko? Independente izan behar da beste gizarte bat egiteko; hori ez dut ikusten.

Alde horretatik, zein ibilbide ikusten diozu EAJ-PSEren arteko hurbiltzeari?

Ulertzen dut hori. Nik uste euskal gizarteko gehiengoaren akordioa ordezkatzen duela. Babestu egingo nukeen. Planteamendu soziologiko bati erantzuten dio. Hori bai, krisitik ateratzeko eredu sozial bat eskaintzeko izan behar du akordio horrek, oinarri ekonomiko batekin. Bestelako gizarte bat egiteko. Eta gizarte horrek beste egituratze bat bilatu behar du Espainiaren barruan; horra joan behar dugu. Euskadi eroso sentiarazi behar da Europan, eta Espainian. Edo Espainian, eta Europan, nahi den bezala. Espainiak ulertu beharko du batasuna edo borondatezkoa dela, edo inposizio bat dela. Katalunian ikusten ari da. Hemen zuhurragoak gara, eta badakigu zein kostu duen halako katramila batean sartzeak.

Eta EH Bildurekin ez al luke ulertu behar EAJk?

EH Bilduk errealismoa behar du. Babestuko nukeen akordio bat EH Bildurekin, inora ez daramaten tik asko ez balitu. Oraindik arrastaka darama klandestinitateko mundua. ETA desagertzen ez den artean, EH Bilduk ez du heldutasun politikorik izango.

2011n, Juan Karlos Izagirrerekin egon zinen, Aieteko Bakearen Etxea egiteko. Zertan geratu zen elkarrizketa hura?

Ekinbide baikorra iruditu zitzaidan; ez dakit zergatik ez zuen jarraitu. Nik uste, herri honetan jarera politiko bat izan duten ahalik eta pertsona gehien erabilita, interesgarria litzatekeela hemen talde bat sortzea: sentsibilitate denak elkartzeko euskal konpromiso sozial bat. Gauza askotan bat gentozen, eta babesa emango genuen. Atzerriko taldeak baino garrantzitsuagoa izango zen, agian.

Nola ikusten duzu bake eta normalizazio prozesua?

Zergatik utziko diezu protagonismoa bakarrik biktimei eta biktimarioei? Gizartetik, biktimekin eta indarkeriaren jarrerari uko egin diotenekin batera, eraiki dezagun gizarte berri bat. Hori bai, zer gertatu den ahaztu gabe. Gizarte osoak sufritu du, eta gizarte osoak eraiki behar du etorkizuna. Pena eman dit, adibidez, Lokarrik utzi izanak. HBren munduaren beste oker bat izan da gatazka nazioarteratzeko seta hori. Euskal gizarteak konpondu behar zuen hau. Oraindik garaiz gaude, baina orain, ez dakit... Nazioarteko adituen aldetik, ikusten dut kontua ez doala aurrera. Ez dakit zer ekarpen egiten duten.

Espainiako eta Frantziako gobernuak estutzeko ez du balio?

Nik uste horrek ez diela askorik inporta gobernuei. Orain kezka nagusia jihadismoa da, eta horrek dena estaltzen du. ETA egiten ari den bakarra da Euskadiren eraikuntza nazionalaren aldeko lana eragoztea.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Bernat Etxepare lizeoko ikasleen protesta, Oier Oaren alde ©Guillaume Fauveau

Oier Oari ez diote lurralde debekua kenduko, eta familiatik banatua segitu beharko du

Ekhi Erremundegi Beloki

Gaur eman du erabakia Parisko Zigor Auzitegiak. Otsailean epaituko dute, Baionan, lurralde debekua urratzea leporatuta.

Llotja de Marreko alderdien ordezkariak, iaz, Espainiako Kongresuan. ©Javier Lizón / EFE

Alderdi subiranistek Espainiako Konstituzioa «agortuta» dagoela aldarrikatu dute

Paulo Ostolaza

Konstituzioaren Egunaren bezperan, ohar bateratu bat plazaratu dute Llotja de Marreko akordioaren sinatzaileek. «Herrien autodeterminazio eskubidean oinarritutako eredu bat» eskatu dute.

 ©GORKA RUBIO / FOKU

«Gure ustez, beharrezkoa da EAJ gobernutik kanporatzea»

Gotzon Hermosilla

Ezker Anitza-IUk X. Batzarra egin du, eta EAEn «ezkerreko alternatiba sendo bat» osatu behar dela nabarmendu dute berriro, «Nafarroan egin denaren antzera».
 ©CHEMA MOYA / EFE

«Kontuen emaitzak ikusita, esango nuke badugula zer esana»

Iosu Alberdi

Kongresuan kontuen inguruko lehen akordio bat lortu arren, Esteban ez da negoziazio mahaitik altxatu. Aurrekontuen ingurukoak izan ditu hizpide; baita datozen hilabeteetan irits daitezkeen lege erreformak ere.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.