Albistea entzun
Emakumeen aurkako indarkeriari ez
Emakumeen aurkako indarkeriari ez

UDAKO SERIEA. Gatazka ahaztuak (III). Afrika Erdiko Errepublika

Mendeku goseak itsututa

Adrian Garcia -

2014ko uztailak 24

1960. urtean independentzia eskuratu ostetik, agintariek estatu kolpeen bidez hartu dute boterea Afrika Erdiko Errepublikan. 2012an piztu ziren milizia kristau eta musulmanen arteko borrokak; milaka hildako eta ia milioi bat iheslari eragin dituzte. NBEk genozidioaren arriskuaz ohartarazi du.

Kolonialismoaren gehiegikeriak sufritzeari utzi zion Afrika Erdiko Errepublikak Frantziatik askatzean, 1960. urtean. Kolonia ohiarekiko zilbor hestea ez da guztiz eten, ordea, eta ez du bide samurra izan estatu independente gisa: estatu kolpe, matxinada eta diktadoreen gehiegikeriak jasan dituzte herritarrek. Halere, 2012. urte amaiera arte ez zuen bereganatu nazioarteko hedabideen arreta. NBEk eta giza eskubideen aldeko taldeek alarma gorria piztu zuten orduan: 2,3 milioi lagun giza laguntzaren beharrean daude, etnien arteko botere borroken ondotik. NBEk genozidioaren arriskuaz ohartarazi du.

Afrikaren erdi-erdian kokatuta, nabarmena da herrialdearen garrantzi estrategikoa. Horretaz baliatu da Frantzia, batez ere Gerra Hotzak iraun zuen bitartean. Herrialdea utzi izanagatik ere, kolonia ohiak kontrolatu ditu agintarien joan-etorriak eta bizitza politikoa. Eliseoaren interesen arabera finantzatu dituzte alderdi politikoak, kanporatu dituzte diktadoreak, jarri dituzte beste batzuk edo sustatu dute demokrazia.

Barthelemy Boganda izan zen lehen estatuburua, herrialdea oraindik Frantziaren menpeko zela. 1949an lehen alderdi politikoa sortu zuen: MESAN Afrika Beltzaren Eboluzioaren Aldeko Mugimendua. Hegazkin istripu batean hil zen, 1959an, independentzia eskuratu baino urtebete lehenago.

1993. urtera arte itxaron behar izan dute Afrika Erdiko Errepublikako herritarrek hauteskunde batzuetan herrialdeko presidentea aukeratzeko. Ordura arte, militarrek estatu kolpea izan dute boterea hartzeko tresna. Herrialde aberatsa da Afrika Erdiko Errepublika; baliabide mineral ugari ditu, eta nekazaritzarako aproposa da. Ustelkeria etengabeak eta gerrek, ordea, munduko txiroenetarikoa egin dute.

Hauteskundeek ez zuten giroa lasaitu, politikarien jarrerek ez baitzuten egoera egonkortu. Galtzean ez zituzten emaitzak onartzen, eta iruzurtzat jotzen zituzten hauteskunde oro. Alderdi politikoen ugaritasunak are zailagoa egin zuen herrialdea gidatzea. Bi milioi boto emailek 50 alderdiren baino gehiagoren artean aukera zezaketen. Testuinguru horretan, Ange-Felix Patassek irabazi zituen 1993ko bozak, baina haren ekintzek ez zituzten baretu herrialdeko gainontzeko etniak. Bayakoei, haren etniakoei, mesede egitea leporatu zion oposizioak.

Patassek bigarren aldiz irabazi zituen bozak 1999an, iruzur salaketa ugariren artean. Legealdi horretan piztu zen gerra zibilaren txinparta, François Bozize jeneralak bigarren saioan estatu kolpea jo eta boterea hartu zuenean, 2003an. Nazioartean ondo ikusi zuten Bozizeren jarduna, oposizioko hainbat kide onartu baitzituen gobernuan. Hitza eman zuen konstituzio berri bat egingo zuela eta hauteskundeetara deituko zuela.

Gerra zibila

Handik urtebetera matxinatu ziren UFDR Batasunerako Indar Demokratikoen Erakundea eta beste hainbat matxino talde, Michel Djotodia zutela buruzagi. Herrialdearen iparraldeko hiriak hartu zituzten, tartean Birao. Frantziako armadaren aire erasoen laguntzarekin eutsi ahal izan zion gobernuak erasoaldiari, eta bake akordioak sinatu zituzten 2007an.

Bozizek bake hitzarmena errespetatu ez zuela argudiatuta, matxinoek borrokari ekin zioten berriro 2012ko abenduan, lehen baino indartsuago. Seleka koalizioa osatu zuten gobernuaren aurkako iparraldeko taldeek, eta, Michel Djotodiaren gidaritzapean, iparraldeko, ekialdeko eta erdialdeko hiri ugari hartu zituzten, «bake hitzarmenak errespetarazteko». Seleka koalizioa osatzen duten milizien kide gehientsuenak musulmanak dira. Matxinoek aise egin zuten aurrera, eta, Bangi hiriburua hartzeko mehatxuak ikusirik, Bozizek laguntza militarra eskatu zien Txadi eta Frantziari. Txadek bidali zituen militarrak, baina ez zuten askorik egin matxinoei bidea oztopatzeko. Parisek uko egin zion tropak bidaltzeari.

2013ko martxoan, bake negoziazioetan hasi ziren matxinoak eta gobernua. Selekak eskatu zuen presoak askatzeko, borrokalariak armadan sartzeko eta hauteskundeak antolatzeko. Selekako hainbat kide batasun nazionaleko gobernuan sartu ziren. Martxoaren erdialdean, baina, negoziazioak hautsi, eta borrokei ekin zieten. Bi astetako borroken ostean, hiriburua hartu zuen Selekak, eta Djotodia egin zuten presidente.

Bake elkarrizketak

Erlijio gatazka baten zantzuak hartu ditu Afrika Erdiko Errepublikako gerra zibilak. Seleka milizia musulmanaren oldarraldiari aurre egiteko, 2013ko irailean Anti-balaka (Matxeteen aurka) milizia sortu zuten, Bossangoa mendebaldeko hirian, Bozize presidente ohiaren gotorlekuan. Kristauak dira nagusiki Anti-balakako kideak. Gerra ez da mugatu bi milizien aurkako borroketara. Mendeku goseak itsutua, milizia bakoitzak beste erlijioetako herritarren aurkako erasoak egin dituzte. Human Rights Watch giza eskubideen aldeko erakundearen arabera, 10.000 etxe baino gehiago erre dituzte. NBEk milioi bat errefuxiatu inguru zenbatu ditu.

Anti-balakek, indartsu egin, eta Bangi hartzeko saialdia egin zuten iazko abenduan. Nazioartearen presioaren ondorioz, Djotodiak presidentetza utzi zuen, baina hura ordezkatu zuen behin-behineko gobernu ahulak ez du indarkeria etetea lortu, Afrikako Batasunak 6.000 eta Frantziak 2.000 soldatu bidali arren.

Anti-balaka eta Selekako ordezkariak Kongoko Errepublikan bildu dira egunotan, bake elkarrizketei heltzeko. Prozesu politikoari heldu baino gehiago, su-etena ezarri nahi dute milizien artean. Oraingoz ez dute halakorik lortu. Selekak negoziazioak utzi ditu. Aurretik, halere, proposamena helarazi du: herrialdea bitan banatzea.

Amnesty Internationalek eskatu du ez uzteko zigorrik gabe gerra krimenak egin dituztenak. Erakundeak argitaratutako txostenaren arabera, Bozize eta Djotodia presidente ohiak, eta Anti-balaka eta beste milizien buruzagiek zibilen aurkako erasoak egin dituzte. Gainera, Frantziari eta Txadi eskatu dio errudunak ez babesteko. Izan ere, bake elkarrizketetan ordezkari politiko legitimo gisa azaldu dira, eta erakundea beldur da herritarren aurkako gehiegikeriak zigorrik gabe geldituko ote diren.

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

Guardia Zibila Espainia eta Marokoren arteko muga zaintzen, martxoan hainbat migratzailek hesia igarotzeko ahalegina egin ostean, Melillan. ©MIGUEL OSES / EFE

Espainiaren eskua heriotzetan

Mikel O. Iribar

Bi ikerketaren arabera, Espainiako Gobernuak ere erantzukizuna izan zuen Melillako hesian gertaturikoan. GKEek eta oposizioak atakan jarri dute Grande-Marlaska; asteazkenean azalpenak emango ditu berriz ere.

SDFen jarraitzaileak, joan den igandean, martxa batean, Qamishlin (Rojava). ©EFE

Turkiarekiko jarrera «gogortzeko» eskatu diete SDFek aliatuei

A. Perez Zala

Kurduak gehiengo diren koalizio militarraren komandanteak esan du Estatu Islamikoa erasoak prestatzen ari dela Ankarak lurreko operazio militarra agintzen duenerako
Pakistango Lahore hirian atzo egin zuten manifestazio bateko irudi bat. ©RAHAT DAR / EFE

NBEk dirua eskatu du emakumeen eskubideen aldeko taldeentzat

Ander Perez Zala

Guterresek esan du gobernuek %50 handitu behar dutela mugimenduentzako funtsa 2026rako. Emakumeen eta nesken kontrako indarkeria giza eskubideen urraketa «nagusitzat» jo du

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...