Albistea entzun

DARWIN ETA GU

'Paletos', 'boronos' eta mozzarella

Jose Mari Pastor -

2017ko martxoak 11

Zein da edonongo herritarrek elkar agurtzeko gehien erabiltzen duten hitza, beraien jatorrizko hizkuntzetako diosalez gain? Ciao. Italierazko berba mundu osoko lurretako biztanleen ahoetan entzuten da egun. Duela urte batzuk eginiko ikerketa batean azaldu zen datua, italiarrek euren burua saltzeko dituzten gaitasunaren eta abileziaren seinale.

Artean datu horren berririk ez nuela esan ohi nuen, txantxetan, herri bat ezin zela kosmopolita izan bertako supermerkatuetako hozkailu eta apaletan mozzarella gaztarik ez bazegoen. Bai, ni ere italiarren eraginak kutsatuta nengoen. Noiz hasi zen saltzen mozzarella Espainiako herri eta hirietan? Euskal Herrian baino beranduago izan zela esango nuke. Burgosko dendetan Manchego, Cabrales, Cerrato eta halakoak besterik ez zegoen garaietan mozzarella salgai genuen Baionan.

Euskal Telebistan hedatutako Euskalduna naiz, eta zu? programako parte hartzaileek hainbat iritzi plazaratu dituzte espainiarrei buruz. Ekaitz mediatikoa etorri da. Paleto hitza ez da lorea baina, tira, nor ez da noizbait paleto sentitu? Zenbat aldiz deitu digute euskaldunoi ezjakinak, astoak, itxiak? Onetsi duten euskaldun onargarriaren eredu bakarra hauxe izan da: erdararen kulturan murgildu eta hura landu duena. Gipuzkoako herri txiki bateko lagun batek esan dit: «Eta guri noiz eskatuko digute barkatzeko urteetan jasandako barre eta burlengatik? Eskolan, epaitegian, medikuarenean, edonon barre». Zapalkuntza bikoitza izan da: batetik, administrazioak kanpotik ia kolono moduan bidalitako funtzionarioak ez zekien euskaraz. Hable usted en cristiano. Bestetik, euskalduna erdaraz egitera behartu eta, gainera, adarra jo hizkuntza arrotza behar bezala ez menperatzeagatik. Euskalduna erdararen eremu linguistikora arrastaka eraman eta, gero, makurrarazi, umiliatu. Larriena hauxe da, baina: jokaera hori ez dela okupazio kulturalaren armadako kideen monopolioa izan. Euskal herritar askok, batez ere erdaldunek, bat egin dute horrekin. Are gehiago: euskaldun batzuk ere tranpa horretan erori dira, zapaltzaile linguistikoarekin bat egiteko. Eta euskaraz egiten segitu duenari artaburu edo borono deitu diote. Nork eskatu die orduko zahar eta gazte horiei barkatzeko? Noiz, herri oso bati mendeetan egindako burla, min eta kalte itzelengatik? Nork lotsarazi du euskalduna bere hizkuntzaz, kulturaz eta munduari buruzko ikuskera propioaz? Hori ez da, ba, mespretxua eta arrazakeria?

Euskaldunok eta espainiarrak parez pare jartzeak paleto deitzeak baino gehiago mindu ditu Espainiako herritar ugari. Andaluziar, gaztelar edo murtziarrei buruzkoak izan balira emanaldian entzundako berbak, mindu egingo ziratekeen. Hala ere, 1978an diseinatutako asmakari autonomikoaren barruko ika-mika izango zatekeen dena. Euskaldunok eta espainiarrak parekatzeak euren eskema lehertzen du. Eta sumindu egiten ditu. Horri kontra egiteko betikoa esaten dute: «Zuen agiriei begiratu. Espainiarrak zarete, eta espainiarrak izaten segituko duzue. Izorra zaitezte».

Kartzelako giltza du zaindariak; ez, ordea, gatibuaren gogoa. Badakite eremu emozionalean ez dutela deus lortuko, espainiarrak izatearen sentimenduarekin identifikatzen ez garelako. Distantzia emozional hori lortu dugu. Horrexek amorrarazten ditu. Berdin-berdin sentitzen dugu Huelvan, Grenoblen edo Erroman ezbehar larri baten ondorioz hildako biktimengatik. Hurbiltasun humanoagatik da, ez hurbiltasun geografiko edo emozionalagatik. Huelvakoengatik sufritzen dugu, baina ez espainiarrak direlako, gizakiak direlako baizik. Grenoble edo Erromako biktimak bezalakoak. Gure sentimenduen ikusmenean Grenoble edo Erroma bezain urrun edo hurbil dago Huelva. Ez zentimetro bat gehiago, ez gutxiago. Gure gutizien dastamenean mozzarella bezain arrotz eta goxoak dira Cabrales eta Manchego gaztak. Haien ahoak hauxe esaten digu: «Inoiz ez zarete gugandik bereiziko». Gure bihotzak hauxe erantzuten die: «Ciao, ciao, Espainia».

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

Mintzodromo bat, San Telmo museoan, Donostian. ©GORKA RUBIO / FOKU

Aniztasunerako zubigintza

Iraia Vieira Gil

Euskaraz ez dakitenak erakartzeko jardunaldiak antolatu ditu Euskaltzaleen Topaguneak. Euskarak sortzen dituen barne eta kanpo gatazkak izan dituzte hizpide.
Idurre Eskisabel, atzean Euskalgintzaren Kontseiluaren logoa duela. ©EUSKALGINTZAREN KONTSEILUA

Idurre Eskisabel izango da Kontseiluko idazkari nagusia

Julen Aperribai

Paul Bilbaok hamabi urte eman ditu kargu horretan, eta hura ordezkatuko du Eskisabelek gaur zortzi, Durangon. Euskararen auzia «gizartearen lehentasun» bihurtzea eta aliantzak sendotzea jarri ditu helburu

Indarkeria matxistaren aurkako protesta bat, Iruñean. ©IÑIGO URIZ / FOKU

'Baietz da baietz' legearen aurretiko kondenei eutsiko diete Nafarroan

Ion Orzaiz

Nafarroako Auzitegiak ez du murriztuko zigorra, hura lege berriaren parametroetan sartzen bada. Gipuzkoako Auzitegiak etzi ebatziko du

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Hitzen, ekintzen eta errimen eztanda. Herri bat BERRIAren kulturaren plazan. Baliatu udazkenean BERRIAlagun egiteko eskaintza.