IRITZIA

Zarata, arte bihurtua

Z /

Xabier Erkizia - Musikaria

2017ko uztailak 8

Ezkerreko belarrian ate karrankari bat. Bi. Hirugarren egurrezko ate bat, oraingoan eskuinetik. Jarraian, ate mordoa. Etxe zaharretako sarbide edo beldurrezko zinemaren soinuzko fetitxe. Jatorria da guttienekoa. Ateak dira, ate hotsak, karrankatzen. Belarrien bidez senti daiteke haien pisua, akaso tamaina, beharbada indarra. Eta hamabost segundo baino igaro ez direnean, ate izateari uzten diote bertze zerbait bihurtzeko ahaleginean. Izan liteke tronboi nekatuaren intziria, saxofoi lokartuaren aharrausia edo arko pisutsu eta luzeen bidez kontrabaxu bati urratutako kexua. Arrazoia da guttienekoa. Elkar gainjartzen dira beraien artean eta belarrien artean. Elkar laztantzen dute.

54 urte pasatu diren arren, Pierre Henry konpositorearen Variations pour une porte et un soupir (Ate eta hasperenentzako bariazioak, 1963) entzuteak oraindik badu musikarenganako hain sentiberak diren gure belarrietako ileak pizteko gaitasuna. Eta bikain laburbiltzen du berriki hil den musika konkretuaren aitapontekoaren lanaren esentzia: Ezin da entzun gabe aditu, ezin da aditu gabe entzun. Soinuak ulertzea eta hauetan galtzea ez dira antonimoak.

The Art of Sounds film dokumentalean Eric Darmon eta Franck Malletek osatu zuten Pierre Henry (Paris, 1927 - Paris, 2017) konpositorearen erretratuak, oraindik ume baten ilusioarekin eta jakin-minarekin entzuten duen pertsona erakusten du. 80 urterekin, mikrofonoak estandarte gisara hartuta, Parisko kaleak soinu bila arakatzen, Betthovenen sinfonien berrirakurketa kritiko eta ironikoa konposatzen, soinu-makinen tripa eta kableekin eskultura collage konkretuak egiten, bere etxean hogei lagunentzako kontzertuak egiten, edo Pompidou museoaren atariko plazan techno musikarekin jolasean gozatzen duen entzule nekaezina, mugagabea, erakusten du pelikulak. Hark bezala entzuten saiatzea aski da ulertu beharrekoa ulertzeko. Umetan entzundako eta umeak bezala gogoratutako soinu unibertso koloretsu batekin margotutako barne paisaiak dira Henryren konposizio jolastiak. Ezinezko musikekin amets egiteko jaio zen lengoaia (musique concrete) bizi-filosofia bihurtuta, Peter Panen sindromea bizirik mantentzeko ahaleginean bizi-iraun zuen entzulearen autorretratuak. Horren adibide, akademiaren seriotasunarekin, rock musikaren bat-bateko etorriarekin, psikodeliaren bidaiazaletasunarekin eta akustikaren misterioekiko harridurarekin eraikitako harrabotsezko sinfonia kaleidoskopikoz osatzen da bere lan zerrenda luzea. Henryk musikaria altabozarekin ordezkatu zuen, konpositorea interprete bihurtu zuen, musika elektronikoa estudiotik askatu zuen, eta itxura batean hotza, zerebrala eta mekanikoa zirudien zarata-musika elegantziaz jantzi zuen, jazz musikarien gisara.

Zarataren gerra (ere) deitu izan zen Bigarren Mundu Gerrak begi aurrean erakutsitako izugarrikerien aurrean, belarrientzako reset modura, utopia musikal berriak proposatu nahi izan zituen belaunaldi oso bat desagertu da Pierre Henryren heriotzarekin. Musika konkretuaren oinarri teorikoa ezarri zuen Pierre Schaeffer-ek (1910-1995) irekitako bideari jarraituz, musikaren utopiak bilatzen lan egin zuten Edgar Varese (1883-1965), Iannis Xenakis (1922-2001), Luc Ferrari (1929-2005), Bernard Parmegiani (1927-2013) edo Pauline Oliveros (1932-2016) bezalako konpositoreen lehen belaunaldi iraultzaile hartako azken ordezkaria zen bera.

Musikaren kontzeptua behin betiko aldatu zuen mugimendu artistikoaren testigu eta protagonista pribilegiatu honen ateak jo du azken danbatekoa. Bere musikaren bidez irekitako ateek ordea, karrankari jarraitzen dute.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

Bisitari bat Gustavo Maezturen 'Lirika eta erlijioa' obra begiratzen ©Aritz Loiola/ FOKU

Duela mende bateko Bilbo ikusgai Guggenheimen

Amaia Igartua Aristondo

XIX. mende bukaeran eta XX.aren hasieran Bilbon aritutako artisten formatu handiko koadroak bildu ditu museoak ‘Bilbo eta pintura’ erakusketan. Aurtengo lehena da, eta bihartik abuztuaren 29ra arte bisitatu ahal izango da.

Eliseo Gil eta Ruben Cerdan, epaiketan. ©Juanan Ruiz / Foku

Auzitegiak berretsi egin du Eliseo Gilen aurkako bi urte eta hiru hilabeteko zigorra

Mikel Lizarralde

Ez du aintzat hartu defentsaren helegitea, eta 1.080 euro handitu du aurrez ezarri zitzaion zigor ekonomikoa.

Nafarroako Museoan ikus daitezkeen Gerardo Lizarragaren artelanetako batzuk. ©IÑIGO URIZ / FOKU

Erbesteko ahanzturatik ateratzeko

Ane Eslava

Gerardo Lizarraga artistaren atzera begirako erakusketa bat zabaldu dute Nafarroako Museoan. Errepresioaren eta erbestearen ondorioz, ez zuen aintzatespenik izan

Mikel Urkiza, Robert Treviño, Oriol Roch eta Ruth Reinardt, atzo goizean, Euskadiko Orkestraren egoitzan, Donostian. ©ANDONI CANELLADA / FOKU

«Birdiseinatuta» eutsiko dio

Itziar Ugarte Irizar

Euskadiko Orkestrak, egitaraua moldatu, eta kontzertuak bikoiztu ditu denboraldiaren bigarren erdialderako, ahalik eta zale gehienengana heltzeko. Abonatuen %20 inguru galdu ditu lehenean

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna