Albistea entzun

HIRUDIA

Chirbesen euskal ezpalekoak ote?

Rafael Chirbes idazlea, iaz eginiko argazki batean.
Rafael Chirbes idazlea, iaz eginiko argazki batean. DANIEL REINHARDT /EFE Tamaina handiagoan ikusi

Txema Arinas - Idazlea

2015eko irailak 10

Rafael Chirbes idazle valentziarra hil zaigu udan honetan, hau da, azken hamarkadotako espainiar gizartea zorrotz bezain gordin erretratatu zuen nobelagilea, delako Trantsizioaren osteko gizartearen itzalak azaleratu zituena, azaleko arrakasta ekonomikoaren alderantzia erakutsi ziguna, ustelkeriaren nondik norakoei buruz ezin hobeto idatzi zuena, jende xehea literaturara berriro ekarri zuena, nobelaren ikuspegi ideologiko bezain estetiko bat helburu izan zuena, esaldi luze edo korapilatsuak maite dituen idazkerari eutsi ziona, edo bestela esanda, postmodernitate hedonista eta arinari muzin egin ziona, iraganaren zama saihetsezina agerian utzi zuena gaur egungo edozein gai jorratze aldera, edo laburbilduz, hainbat boterek, eta batik bat hauen menpeko hedabideek, sustatu eta hedatutako arintasunak literaturari ebatsitako duintasuna berreskuratu nahi zuena.

Nik izugarri estimatzen dut Chirbes. Ene ustetan, eta baita Miguel Sanchez-Ostizenean ere, gazteleraz idazten duten espainiar idazle garaikiderik jatorrena, zorrotzena eta iaioena zen, bai horixe! Estimatzen ditut Chirbes eta Sanchez-Ostiz moduko idazleak, bazterrak nahasteko zein kontzientziak suspertzeko literaturak omen duen indarra ezin hobeto erakusten digutenak; hau da, eta betiere bere neurrian, literaturak mundua aldatzeko duen berezko eraginkortasuna egiaztatzen dutenak, azken garaiotan hainbat modak, joerak edo beharbada estrategiak ezeztu nahi izan dizkigutenak, literatura denbora-pasa estetiko huts, arin eta funsgabe bat zela kosta ahala kosta sinetsarazi nahian, lehen aipatutako indar eraginkor hori iraganeko idazle txit kontzientziatuen handiustekeria galanta zela, liburugintzan dena ondoen saltzekoa izan behar dela edo bestela handiuste erakutsi digutenak.

Non daude euskal literaturan Chirbesen gaur egungo parekoak? Bai, egon badaude, noski baietz: Ramon Saizarbitoria, Arantxa Urretabizkaia, Anjel Lertxundi, Iban Zaldua, Juanjo Olasagarre eta, beti bezala, bidegabeki ahazten ari naizen besteren bat; bidenabar, non demontre sartu da Jokin Muñoz? Hauek dira nire ustez nola edo hala euskal gizarte garaikidea ikuspegi propio, zorrotz, kritiko batetik jorratzen dutenak. Alabaina, eta belaunaldi berriak? Ba al daude azken urteotan euskal letretan ere garaitu den postmodernitate ozta-ozta estetiko eta funtsean arin bezain artoberoarekin, huskeria/itxurakeria intimista zein sasi-kosmopolitak gehienbat idazpide dituenarekin, bat egiten ez duen idazle gazterik?

Uda honetan Fermin Etxegoienen Zinegotzia (2013) eta Aritz Gorrotxategiren Koldar hutsa zara (2105) nobelak irakurri ditut. Ikaragarri txukun idatzitako liburuak dira, trebe eta libre esango nuke nik, euskal irakurleak gozatzeko modukoak direla, idazkera jasoa bezain jatorra erabiltzen baitute biek. Hala ere, bi nobelon nondik norakoak oso bestelakoak dira, ia-ia kontrajarriak. Etxegoienen protagonista taldetik, tributik, baztertutako abertzale epel, eskuineko eta guztiz konbentzional bat da, ezusteko bategatik bere herriko gehiengo independentistaren aurrean susmagarri suertatzen dena. Etxegoienek bere protagonistaren nondik norakoak jorratzen ditu taldearen ikuspegitik argi eta garbi. Gorrotxategiren protagonista ordea bere 'ni' mozorrotua da duda izpirik gabe, taldetik ezari-ezarian aldentzen doan protagonistaren bilakaera pertsonalaren berri ematen diguna. Bada, beraz, hamaika aldiz lehenago irakurritako prozesu baten istorioa baina gurera egokitua edo girotua; izan ere, horretan datza bere erakargarritasun nagusia, beharbada orain arte euskaraz hain zuzen eta gordin idatzi gabe zegoen taldeari, tribuari, uko egindako prozesu horretan.

Biak oso nobela atseginak eta interesgarriak dira, gure gizartearen errealitatea nola edo hala islatzeko borondate garbia erakusten dutenak nork bere bidetik, ez ordea gorago aipatutako idazle kontsakratuenak bezain borobilak, gauza guztiz normala hastapenetan daudelako, bestalde; baina aurre egiten diote nolabait ordea azken urteotan nagusitu bide zen postmodernitate hutsal eta sumingarri horri.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

James Joyceren <em>Ulises</em>-ek mendea bete du aurten. ©BERRIA
Bilboko Arte Ederren museoko 18. gela hartzen dute Rubensen lanek. ©OSKAR MATXIN EDESA / FOKU

2025ean nahi dute zabalik Bonnat museoa

Iñigo Astiz

Guztira, 4.000 metro koadro izango ditu Baionako Bonnat-Helleu museo berriak, eta maileguak egiten hasteko asmoa dute
Claudia Pages artista eta Clara Montero Tabakalerako kultur zuzendaria, Lau Pareta aretoan. ©GOTZON ARANBURU / FOKU

Gerundioaren buelta biolentoa

Itziar Ugarte Irizar

Claudia Pagesen 'Gerundi circular' bideo instalazioa jarri dute ikusgai Tabakaleran, urtarrilera arte
Inazio Mujika, Aintzane Atela, Miren Arratibel, Manu Lopez eta Joxean Muñoz, gaur goizean, Donostian. ©Gorka Rubio / Foku

Edith Wharton batu da Literatura Unibertsala bildumara

Itziar Ugarte Irizar

Egile estatubatuarraren 1911ko ‘Ethan Frome’ nobela laburra euskaratu dute Miren Arratibelek eta Aintzane Atelak. Izen bereko pertsonaiaren gorabeherak ditu ardatzean.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...