Albistea entzun

'Hain gutun luzea'

Senegalgo sorginduaren gutuna

Alex Gurrutxaga -

2015eko ekainak 14

Egilea: Mariama Ba. Itzulpena: Iokin Otaegi. Argitaletxea: Edo!

Mariama Bak 1979an argitaratu zuen bere lehen literatur lana, Une si longue lettre, eta bigarrena (Un chant écarlate) argitaratzerako hil zen, 1981ean. Bere jarduera ez zuen literaturara mugatu: irakasle izan zen, eta emakumeen eskubideen alde jardun zuen. Alabaina, lehen literatur lanak nazioarteko sona eman zion idazle senegaldarrari. Gerora ikerketa postkolonialen ikuspegitik ikertu izan dute, eta aitortuak izan dira haren modernitate literarioa eta hark sortutako emakume ereduen balioa. Orain, euskaraz irakur dezakegu Mariama Baren Hain gutun luzea.

Edizio zaindua kaleratu du Edo! argitaletxeak, hala maketazioari nola testu nagusiaren osagarriei dagokienez. Horien artean dago Josune Muñozen hitzoste interesgarria —bide batez, liburuan Baren testua dago aurrena, eta atzetik datoz biografiak eta gainerakoak; kontuan hartzeko eredua, irakurle aktiboa defendatzen badugu—: Muñozen irakurketa eta azalpenek, orekatuak eta emankorrak, geure irakurketa osatzeko bidea ematen digute.

Tituluak esaten duen bezala, gutun luze baten itxuran idatzitako nobela da. Narratzailea aitorpena egiten ari da, baina narrazioak aurrera egin ahala, kontakizuna aberastuz doa. Alde batetik, narratzailearen bizitza dago, etxekoa, familiarena, gutunaren hartzaile den adiskidearena, eta abar. Beste alde batetik, ordea, Dakarreko jendartearen erretratua ere osatzen du egileak pixkanaka: erlijioaren indarra, kasten garrantzia, emakumearen lekurik eza politikan, sindikatua, ezkontza, eskola, ohitura ezarriak eta modernizazioa, eta beste hainbat gai.

Erretratu horretan, narratzailearen ahotsa sakonetik eta indartsu goratzen da. Dakarreko emakume musulman aurrerakoiaren boza da eta, oroz gain, poligamiaren gaiari heltzen dio —horrekin lotuta, jakina, familia, amatasuna, eta abar agertzen dira—. Erlijioak, fede kontua izateaz gain kodigo etiko eta arau sozial ere badenez, lege estuak ezartzen ditu —batez ere amaginarrebak errepresentatzen ditu hemen arauok—; Baren istorioko emakume gazteak, ordea, tinko agertzen dira «lege basati» eta «kausa oker» direnen kontra: «Afrikako emakumeen artean lehen aurrerakoiak geu». Eta horregatik deituko diete protagonistei sorgindu eta deabru.

Estiloa da nobelaren alderdi gorenetakoa. Lehen atala irakurtzea nahikoa da narrazioari darion hats poetikoa sumatzeko. Batetik, deskribapenen edertasuna: iradokitzaile eta zentzumenen pizgarri, irudi sentsualekin. Ez da, halere, nahastu behar estilo poetiko hori zehaztasun faltarekin; hain justu, narratzailearen balioespen eta epaiak zorrotzak dira gertakizun pertsonal zein sozialei dagokienez. Bestetik, ahozkoaren oihartzunak daude han-hemenka; aipatzekoa da, batez ere, woloferazko terminoen agerpena, jendartearen aniztasuna islatuz. Azkenik, oro har, hizkuntza literario dotorea erabiltzen du egileak. Horretan zeresan handia dauka itzultzailearen lanak: koloretsua eta freskoa da Iokin Otaegik baliatu duen hizkuntza, erabat gozagarria, eta ezin hobeto eramaten du irakurlea aurrera.

Azken batean, edonondik begiratuta ere —gaiaren eta egilearen interesa, nobelaren maila altua, itzulpenaren egokitasuna, hitzoste interesgarria, edizio txukuna—, irakurtzeko liburua da Hain gutun luzea.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Euskadiko Orkestra, artxiboko irudi batean. ©Juantxo Egaña

Pascal Gaigneren bi lan estreinatuko ditu Euskadiko Orkestrak gaur

Erredakzioa

'Urrutiko arimak' eta 'Urruneko azalak' obrek osatzen dute diptikoa; pandemian idatziak dira. Hamar saio egingo ditu orkestrak, gaur hasita
Eskulturak, marrazkiak eta argazkiak, denak elkarren ondoan daude erakusketa aretoan. ©VITAL FUNDAZIOA

Basterretxearen begitik

Aitor Biain

Nestor Basterretxearen atzera begirako erakusketa bat zabaldu du Gasteizko Vital fundazioak. Guztira, ia 300 artelan daude ikusgai, horietako batzuk inoiz jendaurrean erakutsi gabeak. Abenduaren 8ra arte ikus daitezke

Amaia Irazabal aktorea, <em>Gure xaharrak</em> antzezlaneko txotxongiloetako batekin. ©BONBON BELTZ

Zaharrekin zer egiten dugu?

Ainize Madariaga

Bonbon Beltz antzerki taldeak etzi estreinatuko du 'Gure xaharrak' txotxongilo antzerkia, Azkainen. Zaharren kudeaketan ikusten duten «sufrikarioak» bultzatu ditu gaia lantzera

Bruckenerren 6. sinfoniaren interpretazioan oinarrituriko kontzertu bateko irudia, Bucaresten, artxiboko irudi batean. ©ROBERT GHEMENT, EFE

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.