'Hain gutun luzea'

Senegalgo sorginduaren gutuna

Alex Gurrutxaga -

2015eko ekainak 14

Egilea: Mariama Ba. Itzulpena: Iokin Otaegi. Argitaletxea: Edo!

Mariama Bak 1979an argitaratu zuen bere lehen literatur lana, Une si longue lettre, eta bigarrena (Un chant écarlate) argitaratzerako hil zen, 1981ean. Bere jarduera ez zuen literaturara mugatu: irakasle izan zen, eta emakumeen eskubideen alde jardun zuen. Alabaina, lehen literatur lanak nazioarteko sona eman zion idazle senegaldarrari. Gerora ikerketa postkolonialen ikuspegitik ikertu izan dute, eta aitortuak izan dira haren modernitate literarioa eta hark sortutako emakume ereduen balioa. Orain, euskaraz irakur dezakegu Mariama Baren Hain gutun luzea.

Edizio zaindua kaleratu du Edo! argitaletxeak, hala maketazioari nola testu nagusiaren osagarriei dagokienez. Horien artean dago Josune Muñozen hitzoste interesgarria —bide batez, liburuan Baren testua dago aurrena, eta atzetik datoz biografiak eta gainerakoak; kontuan hartzeko eredua, irakurle aktiboa defendatzen badugu—: Muñozen irakurketa eta azalpenek, orekatuak eta emankorrak, geure irakurketa osatzeko bidea ematen digute.

Tituluak esaten duen bezala, gutun luze baten itxuran idatzitako nobela da. Narratzailea aitorpena egiten ari da, baina narrazioak aurrera egin ahala, kontakizuna aberastuz doa. Alde batetik, narratzailearen bizitza dago, etxekoa, familiarena, gutunaren hartzaile den adiskidearena, eta abar. Beste alde batetik, ordea, Dakarreko jendartearen erretratua ere osatzen du egileak pixkanaka: erlijioaren indarra, kasten garrantzia, emakumearen lekurik eza politikan, sindikatua, ezkontza, eskola, ohitura ezarriak eta modernizazioa, eta beste hainbat gai.

Erretratu horretan, narratzailearen ahotsa sakonetik eta indartsu goratzen da. Dakarreko emakume musulman aurrerakoiaren boza da eta, oroz gain, poligamiaren gaiari heltzen dio —horrekin lotuta, jakina, familia, amatasuna, eta abar agertzen dira—. Erlijioak, fede kontua izateaz gain kodigo etiko eta arau sozial ere badenez, lege estuak ezartzen ditu —batez ere amaginarrebak errepresentatzen ditu hemen arauok—; Baren istorioko emakume gazteak, ordea, tinko agertzen dira «lege basati» eta «kausa oker» direnen kontra: «Afrikako emakumeen artean lehen aurrerakoiak geu». Eta horregatik deituko diete protagonistei sorgindu eta deabru.

Estiloa da nobelaren alderdi gorenetakoa. Lehen atala irakurtzea nahikoa da narrazioari darion hats poetikoa sumatzeko. Batetik, deskribapenen edertasuna: iradokitzaile eta zentzumenen pizgarri, irudi sentsualekin. Ez da, halere, nahastu behar estilo poetiko hori zehaztasun faltarekin; hain justu, narratzailearen balioespen eta epaiak zorrotzak dira gertakizun pertsonal zein sozialei dagokienez. Bestetik, ahozkoaren oihartzunak daude han-hemenka; aipatzekoa da, batez ere, woloferazko terminoen agerpena, jendartearen aniztasuna islatuz. Azkenik, oro har, hizkuntza literario dotorea erabiltzen du egileak. Horretan zeresan handia dauka itzultzailearen lanak: koloretsua eta freskoa da Iokin Otaegik baliatu duen hizkuntza, erabat gozagarria, eta ezin hobeto eramaten du irakurlea aurrera.

Azken batean, edonondik begiratuta ere —gaiaren eta egilearen interesa, nobelaren maila altua, itzulpenaren egokitasuna, hitzoste interesgarria, edizio txukuna—, irakurtzeko liburua da Hain gutun luzea.

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Iruñeko Erruki Etxea Nafarroako zahar etxe handiena da eta han pandemiak eragin handia izan du ©Iñigo Uriz

Zahar etxeen tamaina eta kokagunea faktore erabakigarriak izan dira COVID-19aren eraginean

Berria

Nafarroako Gizarte Errealitatearen Behatokiak lurraldeko 74 zahar etxeetan eta 14 menpekotasun zentroetan pandemiaren olatuak izandako ondorioak ikuskatu ditu txosten batean, eta hainbat gomendio eman dizkio gobernuari.

Familia batzuk kanpoaldetik egoiliarrak bisitatzen, Mutiloako zahar etxe batean. ©Jagoba Manterola, FOKU

Zaharren egoitzetarako protokolo berria onartu du Jaurlaritzak

Uxue Rey Gorraiz

Protokolo berria indarrean, zabaldu eginen dira zahar etxeetara bisitak egiteko aukerak, eta egoiliarrek malgutasun handiagoa izanen dute ateraldiak egiteko. Osasun sailburuak azaldu duenez, “ikuspegi epidemiologikoa eta etikoa” hartu dira kontuan neurriak berrikusteko.

Boris Johnson, rresuma Batuko lehen ministroa, gobernu bilera baino lehen./ ©Neil Hall, EFE

Londresek murrizketa gehiago iragarriko ditu kutsatzeak eragozteko

Arantxa Elizegi Egilegor

Aurreratu dituzten neurrien artean dago tabernak lehenago ixtea eta telelana sustatzea.

Arrauntzeko eskola. Artxiboko irudia. ©Bob Edme

Miarritzeko Andre Maria eskola hetsi dute

Oihana Teyseyre Koskarat

Irakasle batek positibo eman du PCR proban. Pirinio Atlantikoetako departamenduko prefeturak erabaki du eskola hestea.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna