Oroimena argazkilari

Haurtzaroko oroitzapenen bidez, Arantxa Urretabizkaiak 1947 eta 1960 arteko Donostiako giroa islatu du 'Zuri-beltzeko argazkiak' liburuan
Arantxa Urretabizkaia, atzo, liburu aurkezpenera iristen.
Arantxa Urretabizkaia, atzo, liburu aurkezpenera iristen. JUAN CARLOS RUIZ / ARP

Juan Luis Zabala -

2014ko azaroak 26

«Kontakizunaren osagai nagusia nire haurtzaroa da, baina ez da hori kontatu nahi dudana», azaldu du Arantxa Urretabizkaiak, Zuri-beltzeko argazkiak (Pamiela) kronika liburua aurkeztean. «Hauxe da nire asmoa: nire haurtzaroan kokatutako tresnaz, argazkiak hartu dizkiot iraganari, eta argazki horiekin kontatu nahi dut nola izan zen hezia gaur zahartzaroaren atarian dagoen belaunaldia, nolakoa zen bizitza, sasoi hartan, urte haietan, Donostiako bazterreko auzo apal batean bizi zen familia euskaldun, euskaltzale, antifrankista, kristau eta langile baten inguruan». Donostiako Txomin Enea auzoan jaio zen Urretabizkaia, aita —Patxi Urretabizkaia Kortajarena, 36ko gerran gudari izana— kartzelan zela. Urte batzuk geroago, familia hiriko beste auzo batera aldatu zen, Egiara. Idazlearen lehen 13 urteetako oroitzapenak ditu oinarri liburuak, 1960 bitartekoak.

«Zuri-beltzeko argazkiak ez da memoria liburu bat, nahiz eta memoria liburu bat ere baden», Jose Angel Irigarai Pamiela argitaletxeko editorearen iritziz. «Egunerokotasuneko kontu guztiz xumeen» kontaketaren bitartez, «pretentsiorik gabe» idatziz eta kontatutakoaren inguruko ondoriorik plazaratu gabe, Urretabizkaiak «garai bateko gorabeheren berri» ematen du, zehaztasun, sinesgarritasun eta indar handiz, Irigarairen ustez, «Donostiako familia langile, euskaldun, euskaltzale, abertzale, errepresaliatu baten baitatik ikusita». Liburua irakurtzean, gaur egungo Arantxa Urretabizkaiak «garai hartako Arantxa Urretabizkaia nerabeari luma utzi diola dirudi», Irigaraik dioenez. «Ez ditu gaur egungo idazleak atera ditzakeen ondorioak ateratzen osagarri gisa». Diskrezio horrek, testua «askoz eraginkorragoa» bihurtzen duela deritzo.

Pertsonaiak eta argazkiak

Bi atal nagusitan banatuta dago liburua: Notario batek egiaztatuko lukeena eta Argazkiak. Lehenengoa «ingurua» aurkezteko baliatu du egileak, eta, horrekin batera, baita «pertsonaia nagusiak» nahiz «bigarren mailakoak» ere: aita, ama, amona, Izeba Pakita… Bigarren atalean, oroimena gidari duela, idatzizko «argazkiak» egin ditu, bere haurtzaroaren garaiko kontu ugariren berri emateko: Eliza, Gorputza, Arropa, Ikatza, Franco, Dirua, Euskara, Jolasak, Mutilak eta neskak, Baserria, Jatekoak eta Ikasketak dira bigarren ataleko azpi-atal edo «argazki» horiek.

Arantxa Urretabizkaia 3 Mariak eleberria idazten ari zela hil zen Carmen Bejarano Luluaga, Arantxa Urretabizkaiaren ama, 2005ean. Hari buruzko kontu batzuk idatziz kontatzeko beharra sentitu zuen orduan Urretabizkaiak, eta hainbat ohar idatzi zituen Amari buruz kontatu nahi dudana izenburuaren azpian bilduak. 3 Mariak eleberria amaitu ondoren berrirakurri zituen ohar haiek, «proiektu berri baten bila» zebilela. «Ohar haiek berrirakurtzerakoan, sumatu nuen gauza bat kontatu nahi nuela batez ere amaren inguruan: zer-nolako haustura mingarria gertatu zen garai hartako gazteentzat, eta emakumeentzat bereziki, Errepublikaren eta gerra ondoaren artean. Era berean, askotan entzuten nuen, eta orain ere entzuten dut, krisia dela eta, gure ondorengoak gu baino okerrago biziko direla. Eta hori entzun dudan bakoitzean pentsatu izan dut: ni baino okerrago ez. Nik ez dut paradisurik ezagutu orain hainbeste loriatzen den iragan horretan».

Bernardo Atxagak egindako eskariari erantzunez Erlea aldizkarirako kontakizun autobiografiko labur bat idatzi zuenean, «oroitzapenak mozorrorik gabe adierazten, zuzenean» eroso sentitzen zela jabetu zen Urretabizkaia. Horrek gaia lantzen jarraitzera adoretu zuen. «Osagai guztiak jarri nituen mahai gainean eta hasi nintzen errezetaren bila, ikusteko ea nola sukaldatu kontu haiek guztiak. Fikzioa eta errealitatea nola uztartu bilatzen jardun nuen, eta azkenean erabaki nuen sukaldatu gabeko oroitzapenak izango zirela liburu honen mamia. Biluziak. Oroitzapen soilak». Horrekin, 1947 eta 1960 urteen arteko garaiaren «kronika» bat egin nahi izan du. «Fikziozkoa, noski, ez baitago memoria baino fikzio hoberik. Fikziogile ona da memoria».

«Emozioak kontatzen ditut, baina ez intimitateak», ohartarazi du egileak. Ez du horren premiarik sentitu, baina ez da hori arrazoi bakarra: «Nire intimitateak ez dira nire intimitateak; dira gure intimitateak, pluralean. Eta nik ez dut inoren bizitza inbaditu nahi, ezta neronen bizitza ere».

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Jon Insaust, Josemi Beltran eta Patxi Presa, gaur goizean, Donostiako Viktoria Eugenia antzokian. ©Idoia Zabaleta / Foku

Ostiralean abiatuko da Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren 31. Astea

Itziar Ugarte Irizar

Azaroaren 6ra bitarte, 50 proiekzio inguru izango dira: generoko urteko ale nabarmenetako batzuk, klasikoak eta baita beste zenbait jarduera ere. Jaialdiaren egoitza nagusiak Antzoki Zaharra eta Viktoria Eugenia izango dira.

Virginia Woolf idazle ingelesa; jardun betean zegoen 1920. urterako, baina bide oparoago baten atarian oraindik. ©BERRIA

«Negu sasoiko lehen eguna»

Joannes Jauregi

Idazle baten egunerokorik ezagun eta oparoenetako bat izango da Virginia Woolfena, ia bizi osoa eman baitzuen osatzen. Gaur duela ehun urte, astelehenarekin, Woolfek 38 urte zituen; idazle argitaratua zen, baina artean onenak eman gabea. Eta sarrera bat egin zuen egunerokoan.

 ©JON URBE / FOKU

«Tentsioa dakarten lanak falta dira»

Itziar Ugarte Irizar

Formatu bikoitzeko lan batekin itzuli da: 'Unisonoa', lerro bateko poesia liburua eta hamabi soinu pieza. Lengoaia behatzeko eta entzuteko denboratzat du idazketa.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna