Albistea entzun

Zeliakiaren abiapuntu genetikoa argitu dute

Nazioarteko ikertzaile talde batek eritasun zeliakoa eragiten duen genomaren zati bat identifikatzea lortu du.

EHUko hainbat adituk parte hartu dute aurkikuntzan; 'Science'-n eman dute albistea
Zeliako bat, janaria erosten; adi erreparatu behar izaten diete produktuei, glutenik izan ez dezaten.
Zeliako bat, janaria erosten; adi erreparatu behar izaten diete produktuei, glutenik izan ez dezaten. M.DEL VALLE / ARP

Juanma Gallego -

2016ko apirilak 3

Gaixotasun zeliakoan eragiten duen genomaren zati bat identifikatu dute Columbiako Unibertsitateko (Ameriketako Estatu Batuak) eta EHU Euskal Herriko Unibertsitateko zientzialariek. Orain dela gutxira arte «DNA zabortzat» jotzen zen eremuan egin dute aurkikuntza. Emaitzak Science aldizkarian plazaratu dituzte ostiral honetan.

Zehazki, kodetzaile ez den azido erribonukleiko (RNA) batean gaixotasun zeliakoari loturiko aldaera bat dagoela aurkitu dute zientzialariek. Orain arte, RNA konkretu hori ez zegoen gizakietan deskribatuta, eta Ainara Castellanos-Rubio biologoak gidatutako lanari esker gaixotasunean duen inplikazioa argitzea lortu dute.

Zeliakoengan glutenak sortzen duen hanturari lotuta dago genomaren eremu hori, eta lncRNA izeneko familian kokatuta dago. Adituek RNA ez-kodetzaile luze gisa ezagutzen dituzte, proteinak sortzen ez dituzten geneak direlako. Zeliakoek mota konkretu horretako RNA gutxi dituzte, eta, ondorioz, hantura eragiten duten gene gehiago azaltzen dira.

Ainara Castellanos-Rubio izan da artikuluaren egile nagusia, Columbiako Unibertsitateko Sankar Ghosh irakaslearen laborategian doktore ondorengo egonaldia egin duen biologoa, eta, besteak beste, EHUko Nora Fernandez-Jimenez eta Jose Ramon Bilbao ikertzaileen laguntza izan du azterlana egin ahal izateko. «Lan honek zehatz-mehatz argitzen du nukleotido baten aldaketak maila molekularrean duen eragina, erantzun inflamatorioaren kontrolean», esplikatu du Bilbaok. «Bai eritasun zeliakoan eta bai beste gaixotasun arruntetan, arrisku genetikoaren aldaera gehienak DNA ez-kodetzailean daude. Proteina bati kalte egiten dion mutazio kodetzaileak eragin bortitza izaten du, eta gaixotasun genetiko larriak eragiten ditu jaiotzatik. Genomaren zati ez-kodetzaileko aldaerek, berriz, erregulazioan eragiten dute, modu xumeago batean, ingurumenari erantzuteko gure gaitasuna moldatuz, eta bizitzan zehar garatuko ditugun gaixotasunekiko aurrejoera ezarriz».

Glutenarekiko intolerantzia garatzeko generik garrantzitsuena ezagututa ere, gaixotasun hori «konplexua» dela ohartarazi du Castellanos-Rubiok. Gaixotasunaren garapena «gene askoren aldagaien konbinaketak» eragingo duela gaineratu du. «Arrisku markatzailea izateak ez du esan nahi gainerako aldagaiak dituzula ere. Puzzle bat bezalakoa da: piezarik handiena eduki dezakezu, baina ez baldin badituzu gainerako pieza txikiak, ezin izango duzu puzzlea bukatu».

Puzzle konplexua

«Genomaren %95 zaborra zela pentsatzen genuen orain dela gutxira arte. Orain badakigu badaudela eremu asko RNA ez-kodetzaileak transkibatzen dituztenak eta RNA horiek funtzio garrantzitsuak betetzen dituztela gene kodifikatzaileak erregulatzen», gaineratu du. Castellanos-Rubiok erabilitako metaforari heldu dio Bilbaok ere genetikaren konplexutasuna azaltzeko. «Paziente guztiek ez dute zertan izan pieza guztiz berdinez osatutako puzzlea. Aukera genetiko desberdinak egon daitezke». Infekzioek, elikadurak, edoskitzeak eta gisa horretako faktoreek ere gaixotasunetan rol garrantzitsua betetzen dutela gaineratu du.

Nafarroako Unibertsitatean RNA ez-kodetzaileak ikertzen ditu Maite Huartek, eta aurkikuntza horren inguruko iruzkina egin du Science aldizkarian. Huartek genetikaren alorreko beste hainbat aurkikuntzarekin lotu du ikerketa. «Denbora askoz DNAren zati bat DNA zabortzat jo izan da, proteinak kodifikatzeko gaitasunik ez zeukalako. Gaur egun, ordea, jakin badakigu RNA sortzen dela, eta RNA horrek berezko funtzio bat dauka, proteina bilakatu behar izan gabe. Zeluletan horrelako RNA milaka daudela ikusi dugu, gainera», esplikatu du. «Genoma sekuentzia ezberdinen arabera, jakin badakigu zenbait lagunek gaixotasun konkretu batzuk izateko joera handiagoa dutela. Diabetesa, minbizia edo gaixotasun zeliakoa, esaterako. Baina kasu gehienetan ez da ezagutzen zergatik eragiten duen sekuentzia batek arrisku handiago hori. Korrelazioa dagoela ezagutzen da, baina ez horren zioa».

Columbiako Unibertsitatean bost urte eman ondoren, Euskal Herrira bueltatuko da Castellanos-Rubio orain; Jose Ramon Bilbaoren laborategira, hain zuzen ere.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Sandra Barkaiztegi eta Olatz Mercader, atzo egin zuten agerraldian, Onkologikoaren aurrean. ©ANDONI CANELLADA / FOKU

Arta «integralaren» eskean

Arantxa Iraola

Onkologikoko pazienteek eratutako elkarte bat plazara atera da; kezkatuta daude zentroan gaixoen arretak izan duen «bilakaeraz». Manifestazio bat egingo dute langileekin batera, hilaren 15ean
Euskararen Egunaren harira Elgoibarren 2015ean eginiko egitasmo bat. ©BARREN.EUS

Aterki bat euskaltzaletasunari

Julen Aperribai

Euskara elkarteen baturatik sortu bazen ere, mugimendu izaera hartu zuen Euskaltzaleen Topaguneak 2012an. 25. urteurrena ospatuko du gaur Donostian, gaurko erronketan begia jarrita

45 minututik bost ordura

A. Iraola

Olatz Mercaderrek berriki jaso du arta Onkologikoan; ama 2012an zendu zitzaion, han arta jasota. Alde argiak ikusi ditu, pazienteen arreta egokiaren kalterako.
Emun kooperatibaren 25. urteurrenaren ekitaldia, atzo, Arrasaten. ©JON URBE / FOKU

Emun, 25 urte eraldaketan

Irati Urdalleta Lete

Emun kooperatibak 25. urteurreneko ekitaldia egin du Arrasaten. Eraldaketaren beharraz aritu dira, eta hura bizi edo eragin duten zenbait pertsonaren esperientziak bildu dituzte

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Irakurleen babesa ezinbestekoa da kazetaritza independente eta konprometitua egiten jarraitzeko.