Baldin eta euskaltasunik bada

'Cultura vasca vs. euskal kultura' saiakera liburua plazaratu du Ibai Iztueta pentsalariak
Hizkuntza eta identitatearen arteko hartu-emanak harilkatu ditu Ibai Iztuetak.
Hizkuntza eta identitatearen arteko hartu-emanak harilkatu ditu Ibai Iztuetak. JUANAN RUIZ/ ARGAZKI PRESS

Saioa Alkaiza Guallar -

2015eko maiatzak 23

«Euskal kultura euskaraz baino ez da posible ala espainieraz eta frantsesez ere bai?». Horra galdera. Maiz aditutako zalantza. Soilik euskaraz egiten dena dela ziurtatu zuen Jose Luis Alvarez Enparantza Txilardegi-k; Ramoz Zallok, berriz, frantsesez eta espainieraz ere sor daitekeela argudiatu zuen. Eta pentsalari horiek egin bezala, beste askok eman izan dute iritzia. Baina zenbat buru, hainbat aburu. Oraindik ez dago adostasunik, eta deusek ez du adierazten egongo denik. Haatik, galdera erantzutea baino gehiago, galdera bera ezbaian jartzea hartu dute xede zenbaitek; horixe bera da Ibai Iztueta pentsalariaren kasua. Cultura vasca vs. euskal kultura saiakera liburua kaleratu berri du, Utriusque Vasconiae argitaletxearen eskutik. Kritika baino, gogoetabideak zabaldu nahi ditu, identitatearen eta euskararen arteko loturak gertutik behatuta. «Artefaktu diskurtsibo» gisa definitu du lana.

Baina hortxe arazoa: Nola jarri galdera bera zalantzan? «Markoak», alegia, galdera sortu duten testuinguruko elementuak, aztertu eta berridatzi behar direla irizten dio Iztuetak. Hainbat esparru kimatu ditu, hizkuntzaren eta identitatearen sorkuntzan duten eragina aztertzeko xedez. Herriaren eta gizartearen arteko ezberdintasunak eta Euskal Herria deritzonaren nolakotasuna dira aletu dituen aurreneko gaiak. «Galdera bera estaturik gabeko herri subordinatu eta hizkuntza gutxiagotutakoetan egiten den galdera da. Hori aintzat hartu, eta kontzientzia behar da. Marko horren barruan pentsatu behar dugu». Herri eta gizarte dikotomia ere hartu du kontuan, ildo beretik. «Gizartea hiritarren topagune bat da, espazio administratiboki eremutua; herria, aldiz, autoadskripzio bat da: giza talde batek, hau da herritarrek, beren buruari ematen dioten definizioa. Uste dut badagoela euskal gizarte bat non herritartasun ezberdinak bizi diren».

Aztertu beharreko bigarren gaia: hizkuntza. «'Zein toki dauka hizkuntzak euskal kulturan?'. Zuk galdera hori egiten baduzu, aurreiritzi bat ezartzen duzu. Subordinatzen diozu hizkuntza identitateari. Horregatik, erantzunak mugatuak izango dira». «Beste marko bat» proposatu du hori dela eta: «Kontsidera dezagun aspektu bera galdetuz ea identitateak eta kulturak zein toki betetzen duten hizkuntzaren ezagutzan eta erabileran, zeren hori da euskaldunok dugun arazo nagusia».

Eta hausnarketaren kateari beste katebegi bat batu dio: euskaldunek eta erdaldunek euskaltasunari buruz duten ikuspegi ezberdina. Liburuari izatea ematen dion galdera hartu du berriz idazleak ipar orratz. «Euskal kultura eta cultura vasca baliokideak dira? Horrek arazo batzuk sortzen ditu, eta hainbat urradura eman daitezke bien artean. Eta urradura horiek dira prestigiokoak eta emozionalak. Gu nor garen eta nor ez garen sartzen da hor, eta horrek dakar halako inklusio eta esklusio bat, emozio asko sor ditzakeena». Tesia laburbiltzen duen esaldia bota du airera idazleak: «Esan nahi dudana da vasco-k gauza bat adierazten duela, eta euskal-ek beste bat, ez esan guri gero erdaratik gure hitzei zein adiera eman». Zutabeak jarrita, irakurlearen esku utzi du gogoeta.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Albiste gehiago

Bingen Zupiria, gaur, Eusko Legebiltzarrean. ©Raul Bogajo/ Foku

Kultur langileen estatutu bat eratu nahi du Jaurlaritzak

Aitor Biain

Sektorearen erregulazioa eta profesionalizazioa indartuko duen araudi bat sortzea da asmoa.

Tere Irastortza, Antton Valverde, Mari Jose Teleria eta Anjel Lertxundi, gaur goizean, Donostian. ©Gipuzkoako Foru Aldundia

Kantatu ez diren hitzen musika

Itziar Ugarte Irizar

Itxaro Borda, Jule Goikoetxea, Tere Irastortza, Miren Agur Meabe eta Arantxa Urretabizkaiaren zortzi olerki musikatu ditu Antton Valverdek. 'Hitzak hots’ liburuxka eta DVDan jaso dute emaitza, Pamielaren eskutik. Anjel Lertxundik sustatu du lana.

Mikel Martinez eta Patxo Telleria aktoreak, azaroan estreinatuko duten <em>Ez dok ero</em> antzezlanaren entseguko une batean. ©ARITZ LOIOLA / FOKU

Komeriak behingoz utzita

Iñigo Astiz

Patxo Telleriak eta Mikel Martinezek 'Ez dok ero' lana estreinatuko dute azaroaren 10ean eta 11n, Bilboko Arriaga antzokian. Bikotearen ohiko formulan, euskal kultura izango du jomuga komediak

Toti Martinez de Lezea idazlea, atzo, Donostiako Parte Zaharrean, <em>Egurra S.A.</em> nobela berria aurkeztu aurretik. ©GORKA RUBIO / FOKU

Zur beraren askotariko ezpalak

Itziar Ugarte Irizar

Toti Martinez de Lezeak industria editorialean girotu du intrigazko bere lan berria: 'Egurra S.A.'

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna