Albistea entzun

Baldin eta euskaltasunik bada

'Cultura vasca vs. euskal kultura' saiakera liburua plazaratu du Ibai Iztueta pentsalariak
Hizkuntza eta identitatearen arteko hartu-emanak harilkatu ditu Ibai Iztuetak.
Hizkuntza eta identitatearen arteko hartu-emanak harilkatu ditu Ibai Iztuetak. JUANAN RUIZ/ ARGAZKI PRESS

Saioa Alkaiza Guallar -

2015eko maiatzak 23

«Euskal kultura euskaraz baino ez da posible ala espainieraz eta frantsesez ere bai?». Horra galdera. Maiz aditutako zalantza. Soilik euskaraz egiten dena dela ziurtatu zuen Jose Luis Alvarez Enparantza Txilardegi-k; Ramoz Zallok, berriz, frantsesez eta espainieraz ere sor daitekeela argudiatu zuen. Eta pentsalari horiek egin bezala, beste askok eman izan dute iritzia. Baina zenbat buru, hainbat aburu. Oraindik ez dago adostasunik, eta deusek ez du adierazten egongo denik. Haatik, galdera erantzutea baino gehiago, galdera bera ezbaian jartzea hartu dute xede zenbaitek; horixe bera da Ibai Iztueta pentsalariaren kasua. Cultura vasca vs. euskal kultura saiakera liburua kaleratu berri du, Utriusque Vasconiae argitaletxearen eskutik. Kritika baino, gogoetabideak zabaldu nahi ditu, identitatearen eta euskararen arteko loturak gertutik behatuta. «Artefaktu diskurtsibo» gisa definitu du lana.

Baina hortxe arazoa: Nola jarri galdera bera zalantzan? «Markoak», alegia, galdera sortu duten testuinguruko elementuak, aztertu eta berridatzi behar direla irizten dio Iztuetak. Hainbat esparru kimatu ditu, hizkuntzaren eta identitatearen sorkuntzan duten eragina aztertzeko xedez. Herriaren eta gizartearen arteko ezberdintasunak eta Euskal Herria deritzonaren nolakotasuna dira aletu dituen aurreneko gaiak. «Galdera bera estaturik gabeko herri subordinatu eta hizkuntza gutxiagotutakoetan egiten den galdera da. Hori aintzat hartu, eta kontzientzia behar da. Marko horren barruan pentsatu behar dugu». Herri eta gizarte dikotomia ere hartu du kontuan, ildo beretik. «Gizartea hiritarren topagune bat da, espazio administratiboki eremutua; herria, aldiz, autoadskripzio bat da: giza talde batek, hau da herritarrek, beren buruari ematen dioten definizioa. Uste dut badagoela euskal gizarte bat non herritartasun ezberdinak bizi diren».

Aztertu beharreko bigarren gaia: hizkuntza. «'Zein toki dauka hizkuntzak euskal kulturan?'. Zuk galdera hori egiten baduzu, aurreiritzi bat ezartzen duzu. Subordinatzen diozu hizkuntza identitateari. Horregatik, erantzunak mugatuak izango dira». «Beste marko bat» proposatu du hori dela eta: «Kontsidera dezagun aspektu bera galdetuz ea identitateak eta kulturak zein toki betetzen duten hizkuntzaren ezagutzan eta erabileran, zeren hori da euskaldunok dugun arazo nagusia».

Eta hausnarketaren kateari beste katebegi bat batu dio: euskaldunek eta erdaldunek euskaltasunari buruz duten ikuspegi ezberdina. Liburuari izatea ematen dion galdera hartu du berriz idazleak ipar orratz. «Euskal kultura eta cultura vasca baliokideak dira? Horrek arazo batzuk sortzen ditu, eta hainbat urradura eman daitezke bien artean. Eta urradura horiek dira prestigiokoak eta emozionalak. Gu nor garen eta nor ez garen sartzen da hor, eta horrek dakar halako inklusio eta esklusio bat, emozio asko sor ditzakeena». Tesia laburbiltzen duen esaldia bota du airera idazleak: «Esan nahi dudana da vasco-k gauza bat adierazten duela, eta euskal-ek beste bat, ez esan guri gero erdaratik gure hitzei zein adiera eman». Zutabeak jarrita, irakurlearen esku utzi du gogoeta.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Eskulturak, marrazkiak eta argazkiak, denak elkarren ondoan daude erakusketa aretoan. ©VITAL FUNDAZIOA

Basterretxearen begitik

Aitor Biain

Nestor Basterretxearen atzera begirako erakusketa bat zabaldu du Gasteizko Vital fundazioak. Guztira, ia 300 artelan daude ikusgai, horietako batzuk inoiz jendaurrean erakutsi gabeak. Abenduaren 8ra arte ikus daitezke

Amaia Irazabal aktorea, <em>Gure xaharrak</em> antzezlaneko txotxongiloetako batekin. ©BONBON BELTZ

Zaharrekin zer egiten dugu?

Ainize Madariaga

Bonbon Beltz antzerki taldeak etzi estreinatuko du 'Gure xaharrak' txotxongilo antzerkia, Azkainen. Zaharren kudeaketan ikusten duten «sufrikarioak» bultzatu ditu gaia lantzera

Bruckenerren 6. sinfoniaren interpretazioan oinarrituriko kontzertu bateko irudia, Bucaresten, artxiboko irudi batean. ©ROBERT GHEMENT, EFE
Euskadiko Orkestra, artxiboko irudi batean. ©Juantxo Egaña

Pascal Gaigneren bi lan estreinatuko ditu Euskadiko Orkestrak gaur

Erredakzioa

'Urrutiko arimak' eta 'Urruneko azalak' obrek osatzen dute diptikoa; pandemian idatziak dira. Hamar saio egingo ditu orkestrak, gaur hasita

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.