Albistea entzun

UDAKO SERIEA. Kurdistan (eta VI) Azken asteotako erasoak

Gerra atarian daukate berriro

.

Bake prozesurik inoiz izan bada, birrinduta utzi dute Turkiako Gobernuaren azken asteotako erasoek. Egoera kritikoa dela aitortu du Kurdistango askapen mugimenduak, eta prest dagoela gerra handiago bati aurre egiteko.
Suruçeko sarraskia kolpe handia izan zen askapen mugimenduarentzat; hark Turkiako Gobernuari egotzi zion erasoaren erantzukizuna. Irudian, sarraskia salatzeko protesta bat.
Suruçeko sarraskia kolpe handia izan zen askapen mugimenduarentzat; hark Turkiako Gobernuari egotzi zion erasoaren erantzukizuna. Irudian, sarraskia salatzeko protesta bat. SEDAT SUNA / EFE

Samara Velte -

2015eko abuztuak 9

Kurdistan sutan dago berriz. Hegoaldeko Kandil mendietan bonbardaketa saio ugari egiten ari da Turkiako armada, eta iparraldean sarekada zabalak egin ditu militante politikoen aurka. Herenegun Silopi herria setiopean hartu zuten tankeek, eta hainbat eskualdetan larrialdi egoera ezarri dute. Gerrak atea jo die, beste behin, kurduei, eta oraingoan erantzuna sendoagoa izango da. KJK Kurdistango Emakumeen Batasunetik jakinarazi dute egoera «larria» dela: «Erabateko gerran gaude».

Denbora kontua baino ez zen. PKK Kurdistango Langileen Alderdiak eta Turkiako Gobernuak 2012 urrun hartan iragarritako bake prozesua oso gutxik sumatu dute azken hilabeteotan, eta udaberriaz geroztik galdutzat eman dute guztiek. Gerra deklaraziorik ez dute behar izan sekula existitu ez den bakea hausteko.

Erasoak lehendik ere izaten zirela azaldu dio BERRIAri Dilan Koçer KJK-ko bozeramaileak: «Askapen mugimenduak eta Apo buruzagiak [Abdullah Ocalan PKK-ko buruak] bagenekien Turkiak aspalditik hartua zuela gerraren aldeko erabakia. Ahal dugun guztia egin dugu gobernuak negoziazio ofizialak abia zitzan, baina ez dugu lortu: apiril hasieratik erabat bakartuta dauka Ocalan, eta ez da beste elkarrizketa saiorik egon HDPrekin [Herrien Alderdi Demokratikoa, kurduak Turkiako Parlamentuan ordezkatzen dituena]».

PKK-k 2012ko abenduan erretiratu zituen gerrillari gehienak iparraldeko mendietatik Hego Kurdistanera, eta de facto su-etena ezarri zuen. Koçerrek salatu duenez, Turkiako Gobernuak sarri egin izan ditu operazio militarrak gerrillariak dauden guneetan, «gatazkak probokatzeko»: «Baina gerrillak agindua zeukan hauteskundeetara arte borroka armatuari tarterik ez uzteko. Ordura arte, abisuzko tiro batzuekin lortzen zuten militarrek atzera egitea».

Ekainaren 7ko bozak, ordea, mugarri izan ziren Turkiaren eta PKKren arteko gatazkan. Recep Tayyip Erdogan presidentearen AKP alderdiak gehiengo osoa galdu zuen, lehenbiziko aldiz, 2002an agintera heldu zenetik. Galera HDPren mesederako izan zen nagusiki, hark legebiltzarrera sartzea lortu eta 80 diputatu eskuratu baitzituen. Turkian %10 da parlamentura sartzeko gutxieneko muga, eta hartara ailegatzen ez diren alderdiei dagozkien eserlekuak alderdi nagusiak jaso ohi ditu. HDPren 80 barruti horiek eskuratuz gero, gehiengo absolutua lortuko zukeen berriz Erdoganek; eta horrek bide emango ziokeen konstituzioa aldatzeko, presidentetza sistema ezartze aldera.

Inkestek ohartarazi ziotenean HDPk plana zaputz ziezaiokeela, diskurtso nazionalista zorroztu zuen AKPk, eta kanpaina gogorra abiatu zuen kurduen aurka. Hauteskundeen atarian, alderdiko mahaietan egon behar zuten hainbat behatzaile atxilotu zituzten, militante politikoak zirela argudiatuz; eskuin muturreko taldeek HDPren bulegoei egin zieten eraso; eta presidentegaien azken mitinean bi lehergailuk egin zuten eztanda, publikoko bi lagun hilez eta ehunka zaurituz.

Erasoek ez zieten kurduei atzera eragin. Areago: hauteskunde bezperan ez zegoen beste gairik, hil ala biziko gaia zen HDP parlamentura sartzea. Eta AKPk sustatutako difamazio kanpainak ulertarazten zien gobernua urduri zegoela, kurduek aukera zeukatelako hari gehiengo osoa ebasteko. Azkenean, %13 batu zituen HDPk.

Turkiaren jokoa EIrekin

KCK Kurdistango Herri Konfederazioak ohar bidez nabarmendu duenez, «Erdogan eta AKP ez dira gai izan hauteskundeetako emaitzak onartzeko, eta horregatik erabaki dute kurduen aurkako gerra abiatzea». Koçeren ustez, beste faktore nagusi bat ere badago tartean: «Turkiak gero eta presio handiagoa dauka, ez duelako ezer egin Estatu Islamikoaren aurka».

Ankara izan da, hain zuzen ere, eskualde osoan beranduen eta lausoen posizio hartu duen gobernua. EIren aurkako nazioarteko operazioek koalizio bitxiak sortu dituzte, normalean elkarrekin jarduten ez duten eragileak bando berean elkartzeraino; Iran eta AEBak, adibidez, edo PKKra lerratutako gerrillak eta Hego Kurdistango gobernuaren pexmergak. Turkiak ez du luzaroan parte hartu nahi izan, eta Kurdistango askapen mugimendutik sarri salatu izan dute EIk Ankararen babesarekin jardun duela Siria iparraldean kurduen herriak sarraskitzen; besteak beste, hark muga zabaldu diola armak Siriara sartzeko eta zaurituak iparraldeko erietxeetara eramateko.

Uztailaren 20an eraso odoltsu bat gertatu zen Ipar Kurdistango Suruç herrian, Turkiaren menpeko lurretan: Kobanera zihoan erakunde sozialista eta internazionalista baten kongresuaren erdian, ekintzaile batek bere burua leherrarazi zuen. 30 gazte baino gehiago hil zituen. Segurtasun indarrek EIri egotzi zioten segituan erasoa, baina gertatutakoak Turkiako Gobernua jarri zuen galdera guztien erdian: nolatan gerta zitekeen halako zerbait mugatik iparraldera, EIk arreta Sirian eta Iraken jarri ohi badu? Erantzun gisa, gerra estrategia berri bati ekin dio Turkiak. «'Bi erakunde terroristen aurkakoak' omen diren operazioak egiten hasi da», argitu du Koçerrek: «EIren eta PKKren aurkakoak, alegia. EIra lerratutako 150 pertsona inguru atxilotu ditu, eta 900 kurdu ezkertiar. Horrek erakusten du Turkiak EIren aurkako borroka tresna gisa erabiltzen duela kurduen aurka egiteko».

Handik gutxira, Turkiak aireko erasoak egingo zituela iragarri zuen, ustez EIren Siriako guneen aurka. «Baina horietan ere segituan ikusi genuen benetako helburua kurduen askapen mugimendua zela. Gau bakarrean, 60 gerra hegazkinek gerrillaren kontrolpeko gune osoa bonbardatu zuten, baita Kandil mendiak ere [Hego Kurdistanen]», azaldu du Koçerrek. «AKPk tentsioa igo nahi du gatazkaren maila guztietan». Horregatik abiatu ditu aldi berean bi eraso: bata, militarra, gerrillen hegoaldeko baseen aurka; eta bestea poliziarena, iparraldeko ekintzaile politikoen aurka.

Gerrillak, oraingoz, ez du operazio handirik hasi Turkiako mugen barruan. Ordea, egoerak berdin segitzen badu eta gobernuak negoziatzeko borondaterik adierazten ez badu, «oso litekeena» da han ere erasora jotzea. Koçerrek dioenez, gerrillari asko iparraldean daude dagoeneko: «Turkiako Gobernuaren esku dago guztia. Kurdistango askapen mugimendua oraindik ere prest dago negoziazio mahaira itzultzeko. Baina gobernuak hautsi zuen prozesua, eta hari dagokio lehenbiziko urratsa egitea; esate baterako, HDPko ordezkariei Ocalan bisitatzeko baimena emanda».

Iparraldeko egoerak geroz eta antz handiagoa du 1990eko hamarkadan zegoen gatazka giroarekin. Jokoan dauden indarrak, ordea, aldatu egin dira. PKK ez da gerrilla bat soilik; hainbat talde bereizik osatzen dute kurduen defentsa, eta sendo egituratutako mugimendu politiko eta sozial baten muina dira. Baina, lehen ez bezala, Sirian ere frontea zabalik dute orain. Nahikoa gaitasun ba ote dute Rojava, Kandil eta, beharbada, baita Ipar Kurdistan ere defendatzeko? «Askapen mugimendua inoiz baino indartsuago dago», uste du Koçerrek: «Politikoki ez ezik, militarki ere izugarri hazi da; 2014an soilik, milaka gaztek egin dute bat, baita Kurdistandik kanpoko askok ere. Bakerako zein gerrarako prest gaude; ez dugu gerra lehenesten, baina erasoetatik babesteko gai gara».

Kriminalizazio isila

Egoeraren larritasuna aintzat hartuta, adierazpen bateratua egin dute Kurdistango lau zatietako alderdi nagusiek, hegoaldean gobernatzen duen KDPk izan ezik. NATOri, AEBei eta Europako Batasunari eskatu diete Turkiarekin ez aliatzeko, eta ez baliatzeko hark eskainitako base militarrak Sirian bonbardaketak egiteko. «Munduak txalotu gintuen EIren aurkako borrokagatik; orain etsita gaude, orduan babestuko gintuztela esan zigutenek ez gaituztelako babestu benetan hala behar genuenean». Sirian, gerrillak ere profitatu ditu nazioarteko koalizioaren aireko erasoak, baina laguntza horrek «zentzua galtzen du» Turkia babesten badute: «Nola izango da arrakastatsua EIren aurkako gerra, aldi berean Turkiaren erasoei aurre egin behar badiegu?».

Aliantza militarrez harago doa, ordea, Mendebaldeak kurduen aurka darabilen politika. EBk «talde terroristen» zerrendan dauka PKK, eta, oraindik ez badu handik atera, ez da ezjakintasunagatik: alderdiak milaka jarraitzaile ditu Frantzian eta Alemanian, eta lan diplomatikoa egiten duen sare zabala Europa osoan. Gutxi ezagutzen duenak ere badaki Ekialde Hurbileko eragile garrantzitsua dela. Baina zerrenda beltzak kriminalizatzeko aukera ematen du une oro; jardun erdi klandestinora derrigortzen ditu militanteak; eta zilegitasuna aitortzen dio Turkiaren errepresioari. Handik ateraz gero, mugimendu politiko sendo batekin negoziatu beharko lukete parez pare. Oraingoz ez diote azaleratzen utzi; baina mugimendua sortu eta finkatuta dago aspaldidanik.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Irizpidea duzulako. Giroan zabiltzalako.

Zuk badakizulako.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Egin BERRIAlaguna

Irizpidea duzulako. Giroan zabiltzalako.

Zuk badakizulako.

Egin BERRIAlaguna