Albistea entzun

Teresa Fernandez-Crespo. Antropologoa

«Megalitoetan sexu bazterketa zantzuak topatu ditugu»

Neolitoan ume eta andreak alboratuak zirela iradoki du antropologoak, trikuharrietako arrastoak aztertuta. Hurrengo pausoa, orduko elikaduraz eta mugikortasunaz gakoak ematea.
BERRIA

Juanma Gallego -

2015eko maiatzak 10

Teresa Fernandez-Crespo antropologoak (San Vicente de la Sonsierra, Errioxa, Espainia, 1983) Euskal Herriko Unibertsitatean doktoretza tesia egin zuen Neolito eta Kalkolito aroetan izan ziren hobiratze motei buruz. Orain Oxfordeko Unibertsitateko (Erresuma Batua) Arkeologia eta Artearen Historiaren Ikerketarako Laborategian lanean ari da, Eusko Jaurlaritzaren doktoretza ondoko ikertzaile modura. Berriki Concepcion de la Rua EHUko Antropologia Saileko katedradunarekin batera ikerketa bat plazaratu du Errioxan eta Arabako zazpi dolmenetan topatutako giza aztarnei buruz. Emaitzen arabera, eta arkeologiaren munduan gehien zabaldua dagoen ideiaren kontra, garai horretan ez zegoen sexuen arteko berdintasunik, eta lehen hierarkizazioa eta bazterketak hasi ziren.

Zein da argitaratu duzuen ikerketaren mamia?

Iradoki dugu trikuharrietan egindako ehorzketetan nahita egindako alborapen bat izan zela, hildakoen adina eta agian sexuaren arabera egina. Izan ere, megalitoetan aurkitu dugun osaketa demografikoa ez dator bat horrelako populazio arkaiko batean espero zitekeenarekin. Garaiko herriek populazioaren zati garrantzitsu bat alboratzen zuten: 5 urtetik beherakoen kasuan era ia sistematikoan izaten zen hori, baina baita hein handi batean emakumezkoen kasuan ere. Arkeologia tradizionalean hobiratze eremu horien erabilpen kolektiboa garai horretan zegoen berdintasunaren adibidetzat jo izan da sarritan, baina baliteke horrek gizarte horietan garatzen hasi zen hasierako hierarkizazio mota bat ezkutatzea.

Nola azaldu liteke bazterketa hori?

Azalpenetako bat izan liteke garaiko populazioaren barruan estatus ezberdinak bazirela, nahiz eta hori ez den, noski, aukeran dagoen argibide bakarra. Hipotesi hori onartzen badugu, baliteke gizartean maila apalagoa zutenak bestelako hobiratze estrukturetan sartu izana. Alegia, trikuharriek behar zuten bezainbeste eraikuntza eta mantentze lana eskatzen ez zuten estrukturetan lurperatzea, hala nola koba naturaletan, harkaitzetako aterpeetan edota lurrean zulatutako hobietan. Dena dela, gure ikerketak ezin du oraindik ezeztatu bestelako arrazoiak egotea ehortzitakoen hautespen hori azaltzeko.

Beraz, Neolitoa ez zen izan aro idiliko bat...

Ez bereziki. Are gehiago, badirudi Neolitoaren amaiera —Ebro ibaiaren Erdiko Haranean behintzat— konplexutasun handiko garaia izan zela: horren adierazgarri dira abeltzaintza eta nekazaritzan oinarrituko ekonomia indartzea, populazioak gora egitea, hasierako hierarkizazioa sortzen hastea, eta indarkeriaren zantzuak topatzea. Gaur egun Errioxak, Arabako Errioxak eta Nafarroaren hegoaldeak osatzen duten eremuan, garai hartako Iberiar penintsula osoan gezi puntaz eragindako zauri kontzentraziorik handiena topatu da.

Zuen emaitzekin bat datorren beste ikerketarik ba al dago?

Antropologian eta demografian oinarritutako antzeko ikerketak ez dira oso ugariak, ez Iberiar penintsulan, ezta Europan ere, eta, horregatik, megalitoen arteko konparazioa oso zaila izaten da. Hala ere, adibide batzuk ere badira: esaterako, Iberiar penintsulako goi lautadako trikuharrietan lurperatutako haurren arrastoak oso eskasak dira, eta gizonezkoenak, berriz, emakumezkoenak baino bizpahiru aldiz ugariagoak.

Orain, isotopo egonkorren analisian oinarritutako ikerlan bat egiten ari zara. Zertan datza?

Karbono eta nitrogeno isotopoen analisiaren bidez, gizarte horien paleodieta ezagutu nahi dugu. Ikerketa mota horrek, era sinple batean esanda, «jaten duguna ere bagara» esaldi ezagunean du abiapuntua. Gizakien zein animalia guztien gorputz ehuna osatzen duten oinarrizko unitateak bizitza osoan jandako elikagaietatik datoz. Hezurretatik kolagenoa atera, eta masa espektrometro baten bidez analizatzen dugu. Neurketa horiek baliatuz jakin daiteke elikadura hori zein proportziotan zetorren animalia eta landareetatik, baita haien jatorria itsasoan, ibaietan edota lurrean ote zegoen ere. Balio isotopiko horiek datu arkeologiko eta antropologikoekin osatzen ditugu: ehorztearen testuingurua, adina eta sexua. Horrela jakin dezakegu, adibidez, trikuharrietan eta leizeetan ehortzitakoen dietan desberdintasunik ote zegoen, emakumezkoek eta gizonezkoek berdin jaten ote zuten, edota umeek, behin edoskitzea bukatuta, helduek jaten zuten berbera ala bestelako elikadura propioa zuten.

Lanak jarraipenik izango al du?

Argitaratu dugun artikuluak galdera berriak zabaldu ditu trikuharrietan ehortzitakoak zeintzuk zirenei buruz, eta bestelako lekuetan ehortzitako lagunekiko zertan ziren desberdinak. Galdera hori, gainera, ez da erraz erantzungo ohiko metodo arkeologikoen bitartez. Behin paleodietari buruzko ikerketa horiek bukatuta, populazio haien mugikortasuna ikertzeari ekingo diogu, eta, horretarako, estrontzio isotopoen analisia egingo dugu, horiek aukera ematen baitute hilobiratzeetan kanpotik etorritako lagunak ote ziren jakiteko.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Irabia-Izagaren Izaga egoitza, Cordovillan, artxiboko irudi batean. ©IÑIGO URIZ / FOKU

Nafarroak batxilergoko ituna eten die ikasleak sexuka bereizten dituzten eskolei

Ion Orzaiz- Irati Urdalleta Lete

Hezkuntza Departamentuaren esanetan, Opus Deiren bi eskolek, Miravalles-Redinek eta Irabia-Izagak, «ez dituzte betetzen itunerako ezaugarriak»
Pilar Alegria Espainiako Hezkuntza ministro eta PSOEko eleduna, atzo egindako agerraldian. ©FERNANDO ALVARADO / EFE

'Soilik baietz da baietz' legea aldatzea Kongresuan proposatuko du PSOEk

Maite Asensio Lozano

Berdintasun Ministerioak ez du uste moldaketak zigor berrazterketen auzia konponduko duenik
Alberto Perez, Sindikatu Medikoko burua, atzoko agerraldian. ©AITOR KARASATORRE / FOKU

Osasunbidearen eskaintza medikuei: soldata igoera eta 32 paziente egunean

Ion Orzaiz

Nafarroako Gobernuak «asmo handiko eskaintza» egin dio Sindikatu Medikoari, greba eragozteko. Esklusibotasuna kenduko lukete, baina trabak jarrita sare publikoan eta pribatuan aldi berean aritzeari
Donostia ospitaleko zerbitzuburuen protesta bat, abenduan. ©JON URBE / FOKU

Negoziazioa «bideratuta» egon arte protestan segituko dute Donostia ospitalean

Julen Aperribai

Elkarretaratzea egin dute berriro ere. »Kronograma» bat bidali zioten Osakidetzako zuzendaritzari, eta horren erantzuna jaso zain daude

Kinka buletina

Klima larrialdiari eta ingurumenari buruzko azken berriak zabaltzen dituen buletina.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.