Albistea entzun

Auzitegi Nazionalak 40 urte. Euskal kazetariak

Auzitegiaren behatzaileak

Jose Ioldi 1977an hasi zen Auzitegi Nazionaleko gaiak lantzen. Amaia Etxezarreta iaz arte aritu zen. Teresa Todak ere jardun zuen. Euskal gai asko jorratu dute. Esan dute ez dela erraza izan.
Kazetariak, argazkilariak eta kamerariak, 2014an, Espainiako Auzitegi Nazionalaren atarian.
Kazetariak, argazkilariak eta kamerariak, 2014an, Espainiako Auzitegi Nazionalaren atarian. ANGEL DIAZ / EFE

Enekoitz Esnaola -

2017ko otsailak 12

Teresa Todari (Brasil, 1950) hiru erara «tokatu» zaio harremana izatea Espainiako Auzitegi Nazionalarekin: «Egin-eko kazetari modura (1984-1990), Josu Muguruzaren hilketako epaiketako lekuko modura (1993) eta 18/98 auziko auzipetu gisa (2005-2007)». Gaztetan ABC egunkarian Madrilen praktikak egin zituenean, berriz, auzitegi ondoan bizi izan zen, amonaren etxean. Jose Ioldik (Donostia, 1954) eta Amaia Etxezarretak (Andoain, Gipuzkoa, 1969) kazetari gisa soilik izan dute harremana auzitegiarekin, El País-en eta EITBn arituta, hurrenez hurren.

Han ibilbiderik luzeena Ioldik egin du: 35 urtekoa (1977-2012). Hasieran Europa Pressen aritu zen, gero El País-en. «Nolabait esanda, Auzitegi Nazionalean bizi nintzen. Hango fluoreszenteak baino urte gehiago neramatzan...». Lan handia egin zuela dio, eta «beti garbi» jokatu zuela: «Gauza garrantzitsu bat argitaratu aurretik inplikatuei deitzen nien zertara gindoazen esateko».

Todak sei urtean 700 epaiketa ingururen kronikak egin zituen, ia den-denak ETAri eta Komando Autonomo Antikapitalistei buruzkoak. «Garai hartan atxiloketa masiboak egiten zituzten, jende asko egoten zen komandoetan, eta epaiketa ugari izaten zen. Frantziako Estatuak euskal iheslarien aurka egindako estradizio masiboak ere gogoan dauzkat».

Etxezarretak 2000-2016 artean jardun zuen Madrilen kazetari lanetan; lehenik Euskadi Irratirako eta gero ETBrako. Operazio eta auzi «politiko» asko egokitu zitzaizkion: atxiloketak, epaiketak... Bi aitatu ditu: «18/98 auziko epaiketa osorik jarraitu nuen. Ia urte eta erdikoa izan zen; oso luzea. Ez zen erraza jarraitzea; hain zen handia sumarioa. Auzi saioetan epaileak funtzionarioei esaten zien tomo batzuen bila joateko eta ez zituzten aurkitzen. Bestetik, Egunkaria auzian Pello Zubiriaren kasuaren berri eman nuen, eta oso gogorra egin zitzaidan».

Arrazoi desberdinengatik, hirurek aitortu dute Madrilen ez dela erraza euskal gaiak jorratzea. «Zubiriaren egoera fisikoaz idatzi nuela eta, El País-eko zuzendariorde batek iskanbila sortu zidan», adierazi du Ioldik. «Egunkaria auzia bera astakeria bat zela idatzi nuen». Etxezarretak uste du euskal hedabideetako kazetariek Auzitegi Nazionalean «zailtasun handiagoak» dituztela iturri onak lantzeko. «Gu, gainera, beti gai beraren bueltan aritu gara han. Euskaraz aritzeak berak ere etiketa jartzen dizu. Beraz, kostatu egiten zaigu auzitegiko konfiantza sareetan sartzea». Tratua, bestela, ona izan dela esan du. Todak azaldu du pairatu zuela «presiorik»: «ETAk [1989an] Carmen Tagle Auzitegi Nazionaleko fiskala hil ostean Jose Luis Corcuera Barne ministroak esan zuen nik seinalatu nuela Tagle. Efe-koek deitu zidaten, eta adierazpen batzuk egin nizkien, baina ez zituzten argitaratu. Taglerenetik aurrera, agindu baten ondorioz edo, Espainiako hedabideek aldatu egin zuten gurekiko harremana. Guardia Zibileko eta Espainiako Poliziako buruen mehatxuak ere jaso nituen. Agustin Azkarate presoari elkarrizketa bat egin nion Carabanchelen [Madril], eta ikusi nuen tortura aztarnak zeuzkala. Argitaratu egin nuen hori, ezin bainintzen isilik geratu, eta Polizia arduradunei ez zitzaien gustatu. Behin nire aurkako diligentziak hasi zituzten, baina kasua artxibatu egin zuten».

Oztopoak ikertzeko

Ioldik «susmatzen» zuen bazirela euskal militanteen aurkako torturak, baina erantsi du kazetariek ez zutela «sarbiderik salaketen ikerketara». Toda oztopoez mintzatu da: «Gogoan dut ETAren Madril komandoaren erorketa. Poliziak auzitegitik aparte zen biltegi batera eraman zituen kazetariak, atxilotuei ustez atzeman zietena erakusteko, baina nik uste Poliziaren asmoa gu orduan auzitegian ez egotea zela».

Etxezarretaren esanetan, «oso kazetari onak» daude Auzitegi Nazionalean, «espezializatuak eta zuzenbideaz asko dakitenak. Iturri onak lortzen dituzte, eta lehen eskuko informazioa daukate». Ioldik iturriak lantzeari berebiziko garrantzia ematen dio: «Auzitegiko funtzionarioekin ere banuen harremana, humanoa. Kontu pertsonalez hitz egiten genuen, eta, horri esker, batzuetan auzietako pistak ematen zizkidaten: joateko harengana, daturen bat, gertaeraren bat… Halakoak balekoak izaten dira gaietatik tiratu eta informazioa lortzeko».

EITBkoak «izugarrizko boteregunetzat» du Auzitegi Nazionala. «Une jakinetan gauza beldurgarriak egiteko tresneria handia dauka. Gaur egun beldurraren izenean gizarteak onartu egiten du hainbat gauza, eta Auzitegi Nazionalak hori baliatzen du». Esan du han ere gauzak ondo egingo dituztela, baina dio normaltzat hartu ezin diren auziak segitzea tokatu zaiola, «gaizki egindako sumarioak, txantxa ere sorrarazten dutenak, baina gero auzibidea segitzen dute». Euskal gaiei buruz «salbuespeneko» neurriak txarretsi ditu Todak. El País-eko kazetari ohiak, berriz, 2006ko abenduan ETAk T4an egindako atentatua du jarrera aldaketa baten mugarritzat: «Horren ostean auzitegiko fiskaltzak oso ildo gogorra ezarri zuen».

Egin-eko berriemaile izandakoari atxilotuen senideak laguntzea ere egokitu zitzaion, pentsioak non dauden-eta esanez. «Harrezkero, jendea etorri izan zait laguntza eskertzera». Epaiketetan «euskal militanteen belaunaldi aldaketa» ere nabaritu zuen: «Janzkeran antzematen zen, adibidez. Hasieran alkandora koadrodunak zituzten epaituek. Gero, irudi desberdinarekin azalduz joan ziren: belarritakoarekin, elastiko lelodunekin… ».

Lanerako baliabideak

Beste aldaketa bat: auzitegiaren baliabideak eta teknologia. BERRIArekin mintzatu diren hiru kazetariek ere igarri zuten «hobekuntza». «Ni 2000n hasi nintzen hara joaten, baina artean ez zuten prentsa bulegorik. Oso zaila zen auzi bateko auto bat lortzea», dio Etxezarretak. «Gero jarri zuten komunikazio taldea, eta horrek erraztu egin zizkigun gauzak, baina, era berean, gure lana kontrolatuagoa zeukaten». Todak 1980ko hamarkadan Egin-era testuak Correoseko telexean idatzita igortzen zituen, edo premiazkoak, telefono kabinatik. «Eskola ona izan zen». Ikasketa juridiko-teknikoak jaso izana baliagarri izan zitzaien lanerako, ikasi baitute hobeto behatzen.

Halaber, hirurak bat datoz euskal abokatuek lan ona egiten dutela. Eskertu zuten «gertuko harreman profesionala».

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

Harkaitz Millan, urriko prentsaurreko batean. ©BERRIA

Harkaitz Millan Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura diputatuak dimisioa eman du, bart atxilotua izan ondotik

Uxue Rey Gorraiz

Autoritatearen kontrako atentatua egitea leporatuta atzeman du Ertzaintzak, Donostiako taberna batean izandako istilu batean. Maria Jose Telleria izanen da haren ordezkoa.

Lore eskaintza egin zioten Zabalzari Altzan, haren muralean. ©JON URBE / FOKU

Madrilek Mikel Zabalza biktima gisa aitor dezala eskatu diote Denis Itxasori

Joxerra Senar

Heriotzaren 37. urteurrenean, omenaldia egin diote Donostiako Altza auzoan. Gaitzetsi dute Espainiako Gobernuak ez duela aldatu jarrera
EH Baiko zuzendaritza berria, atzo, Baionan egin zuten ekitaldian. ©BOB EDME

EH Baik lurralde elkargo berezi bat nahi du, Euskal Herri burujabea helburu

Ekhi Erremundegi Beloki

Lehen kongresua egin du ezkerreko abertzaleen mugimenduak, Baionan. 2022-2026 aldirako bide orri politikoa onartu dute
EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegi, atzo egindako agerraldian. ©JAIZKI FONTANEDA / FOKU

EH Bilduk %75era igo nahi du energia autohornikuntza 2045erako

Xabier Martin

Koalizio abertzaleak «Euskal Herriko eraldaketa ekosozialerako» bere energia estrategia plazaratu du. Energia berriztagarrien aldeko apustua berretsi du, munduko «klima kaosaren aurrean»

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...