Albistea entzun

'Samina'

Mindura, beti

Alex Gurrutxaga -

2015eko martxoak 8

Egilea: Marguerite Duras. Itzultzailea: Xabier Artola Zubillaga. Argitaletxeak: Erein eta Igela (Literatura Unibertsala).

Marguerite Durasen idazle irudia: batzuek hain maitatua, beste batzuek gorrotatua. Haren bizitza eta literatura, lotuta ez ezik, nahasita ageri zaizkigu, obra eta egilea, biak bailiran fikziozko konstrukto beraren parte. Horren erakusgarri da La douleur, karga autobiografiko handikoa, Hiroshima mon amour-ekin batera, gerrari eta gerraosteari buruzko Durasen lan nagusia.

Liburuaren oinarria Mundu Gerraren amaieran idatzitako kaiera pertsonal batzuk dira. Egilea ez zen hasi testuok argitaratzen 1976ra arte, eta liburu gisa, Samina, 1985ean atera zuen. Testuaren sorreratik argitalpenera dagoen tarte luzea Gerraosteko isiltasunaren isla da, gertaera traumatikoaren eta literatur adierazpenaren arteko kinka; beharbada horrexegatik esaten du Durasek liburuaren hasieran ez omen dela oroitzen kaierak idatzi izanaz, ez duelako «inoiz jakin nola adierazi, nola kontatu garai hura bizi izan ez zutenei, zer-nolako beldurra zen hura».

Ezaugarri desberdineko sei narrazio daude liburuan, baina giroak eta tonuak lotzen ditu euren artean: atmosfera itogarria eta intriga nagusitzen dira, batez ere etengabe hondoan dagoen erresistentziaren bizimodua dela medio. Narrazio nagusia Samina da. Bertan, protagonista, lehen pertsonan idazten duen emakumea, bikotekide deportatua Alemaniatik noiz iritsiko zain dago. Testua eguneroko gisa abiatzen da, 1945eko apirilean, eta bat-batean atzera begirako kontakizun elipsiz betea bihurtzen da. Horrelako jauzi formalak daude hainbat narraziotan, eta idazketa autobiografikoak eragindako ondorio formal zatarrak eman dezakete. Hala ere, esan behar da funtzionatu egiten dutela, pertsonaien barneko tenpoari lotutako aldaketak diren neurrian.

Laztura pertsonalaren lekukotasuna emanez, holokaustoaren eta gerraren zeharkako kontakizuna azaleratzen da Samina-ko narrazio guztietan, izugarrikeriaren testigantza pertsonal eta kritikoa, singularra izanagatik ere, unibertsalaren bidea egiten duena. Durasen jarrerak ez du zalantzarik uzten: «Krimen honi eman dakiokeen erantzun bakarra, denon krimen bihurtzea da. Partekatzea». Zorrotz mintzo da egilea, bere buruaz zein gainerakoez, eta kritika gogorrik ere ez da falta.

Hizkera fragmentarioa da Durasena, errepikakorra, erritmo pertsonalarekin: zurrunbilo batean bezala egiten du aurrera, baina kontakizuna behartu gabe. Batetik, Samina edo Monsieur X testuetan, lehen idatzaldiaren indar basa ikusten da; bestetik, berriz, indar izugarria daukan estiloa da, eta oso ongi bat egiten du protagonistak transmititzen duen egoerarekin.

Liburuak itzultzailearen hitzaurre interesgarria dauka, baina narrazioak irakurtzera bazoaz, beharbada hobe sarrera saltatzea, edo bestela narrazioen ondoren irakurtzea. Izan ere, edizio kritiko baten sarrera izan gabe —kasu horretan justifikatua legoke—, gehiegi kontatuko dizu: liburuaren laburpen xehea dago —zertarako?—, formari eta estiloari buruzko azalpenak —«Deskribapenak oso bisualak dira...»—, baita irakurketa mugatzen duten iruzkinak ere —«Ez duzu liburuan intriga handirik aurkituko...»—.

Gozagarritzat du askok Durasen literatura, beste zenbaitek gustuko ez duen bezainbat; baina ze indar daukan... Haren oihartzuna hango eta hemengo idazleen ahotsetan sumatzen da oraindik. Hil baino lehentxeago aitortu zuen: «Morte, je peux encore écrire».

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

Katixa Agirrek hartuko du parte, besteak beste, Gutun Zurian. ©Gorka Rubio / Foku

Gutun Zuria jaialdia martxoaren 23tik 27ra egingo da Bilbon

Mikel Lizarralde

'HEMEN. Non guztiak biltzen dituen lekua' egingo dute literatur topaketa, eta bertan izango dira, besteak beste, Eider Rodriguez, Txani Rodriguez, Miren Agur Meabe, Katixa Agirre, Damian Tabarovsky, Alexei Yurchak eta David Le Breton

Josu Okiñenak (eskuinetik laugarrena) hainbat egileren oinordekoen, Bingen Zupiria Kultura sailburuaren eta beste hainbat eragileren ondoan aurkeztu zuen atzo OndarE Oficina. ©GORKA RUBIO / FOKU

Musika altxorrak gizarteratzeko egitasmo «zirkularra», abian

Amagoia Gurrutxaga Uranga

OndarE Oficina proiektuak hogeitik gora konposizioren edizio kritikoak eta disko bat argitaratu ditu dagoeneko. Josu Okiñena pianista eta ikerlaria da egitasmoaren sortzailea

Sail Ofizialean hiru emakumezko zuzendari baino ez ziren lehiatu jaialdiaren lehen urteetan: Julia Solntseva, Tatiana Lioznova eta Judit Elek. ©JAGOBA MANTEROLA / FOKU

Lehen urteei ertzetatik begira

Ainhoa Sarasola

Donostiako Zinemaldiaren 1953tik 1970erako 30 argazki ikusgai daude Tabakaleran. Generoari, klaseari eta politikari lotutako «tentsioen» isla diren irudiak hautatu dituzte

Kukai dantza taldearen <em>Biziminak</em> filma ikusi ahal izango da Loraldian, besteak beste. Irudian, ikus-entzunezkoaren fotograma bat. ©LORALDIA FESTIBALA

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.