Inguruari begiratzeko erak

Jesus Mari Lazkanoren atzera begirako erakusketa zabala ireki dute Donostiako Kubon, ehun lanekin baino gehiagorekin. Tamaina handiko paisaiak dira gehienak. Urriaren 16ra arte izanen da zabalik
<b>Paisaiak</b>. Paisai errealak ezagutu, behatu eta eraldatu egiten ditu artistak koadrora eramatean.<br /><br /> 
Paisaiak. Paisai errealak ezagutu, behatu eta eraldatu egiten ditu artistak koadrora eramatean.

  JUAN CARLOS RUIZ / ARGAZKI PRESS Tamaina handiagoan ikusi

Ander Perez -

2016ko uztailak 22

Jesus Mari Lazkanoren (Bergara, Gipuzkoa, 1960) obran ez da giza figurarik ageri. Xehetasun eta errealismo handiz margotutako paisaia natural zein urbanoak dira nagusi tamaina handiko koadroetan. Eta, halere, ikusezina izanagatik, gizakiaren presentzia ezinbesteko elementua da, eta motibazio nagusia, azken batean, koadroari ekiteko. Paisaiak, finean, ez baitira paisaia hutsak, baizik gizakia inguratzen eta baldintzatzen duten errealitatea. Eta errealitate horren behaketan jardun du artistak kasik lau hamarkadaz.

Inguruari begiratzeko, edonola, ez dago modu bakarra, nahiz eta, sarri, bat baino ez erabili, Lazkanok dioenez: «Erakutsi diguten bezala begiratzen dugu». Eta horren aurka matxinatu nahi du margolariak: «Artistaren betebeharra da gauzak zalantzan jartzea, eta gauzak begiratzeko beste modu batzuk erakutsi eta exijitzea». Azken batean, dioenez, «margotzea errealitatera hurbiltzeko modu bat da». Xede horren atzetik doaz haren obra gehienak.

Lan horietatik guztietatik, artistaren ibilbide osoko ehun baino gehiago aukeratu ditu Kutxa fundazioak, eta Donostiako Kubo aretoan bildu ditu, publikoari erakusteko. Atzo aurkeztu zuten Lazkano. Ikusmira erakusketa, eta urriaren 16ra bitartean egongo da ikusgai. Asteartetik igandera zabalduko dute, 11:30etik 13:30era eta 17:00etatik 21:00etara, doan. Gainera, tailerrak eta bisita gidatuak izango dira mostrak iraun bitartean.

Atzera begirako erakusketa da zabaldutakoa, baina baita erakusketa antologikoa ere. Are, bien arteko «hibridoa» da, Javier Gonzalez de Durana komisarioaren hitzetan. Lazkanoren ibilbideari begiratu bat egin diote, eta, aldi berean, ibili horretako obra onenak aukeratu dituzte. Gonzalez de Duranaren arabera, ez da ohikoa 56 urte dituen artista bati halako erakusketa bat eskaintzea, baina, Lazkanoren «emankortasun ikaragarria» kontuan hartuta, ez du baztertu aurrerantzean halako gehiago egitea.

Artista pozik agertu da, erakusketarekin «bizi ibilbide osoa» erakusten duelako. Ez da esajerazioa: 5 urterekin idatzitako koaderno bat eta 9 urterekin ondutako koadro bat jarri dituzte ikusgai, Kuboko erakusketarako propio margotutako lanekin batera. Perspektiba hori izateak «entrenamendu» gisa balio dio Lazkanori, orain artekoa berrikus baitezake hala, gaizki egindakoak aztertu eta aurrerantzean konpontzeko. Horrek, halere, erronka latza ere badakarkio: «Hurrengo koadroa margotzea zailagoa izango da».

«Errealismo ez erreala»

Paisaia da Lazkanoren obraren elementu zentral eta ezinbestekoa. Behaketa da haren jardunaren oinarri, eta behatutakoa islatuz osatzen ditu obrak. Alde horretatik, Diaz de Duranak uste du paisaien generoaren tradizioaren «oinordeko» dela: «Tradizio hori sakonean ezagutu eta haren baliabideen jabe egiten da». Halere, «ez da horretan geratzen, berritu egiten du, eta urrats bat gehiago egiten du aurrera». Azken batean, ikonografia eta informazio garaikidea gehitzen dio paisaiari, «gure garaiko pertsona batek bakarrik izan dezakeen informazioa».

Era berean, mota askotako paisaiei heltzen die koadroei ekiteko garaian. Alde horretatik, «haren paisajismoa panpaisajismoa da», komisarioaren arabera. Hau da, ez da paisaia eredu batera mugatzen, nahiago du abanikoa osorik zabaldu. Donostiako erakusketan, haren hastapenetako mikropaisaietik hasi —kale bazterrak, hirietako oinezkoentzako pasabideak, arrandegiak, ateak— eta itsaso nahasiak, mendi elurtuak, etxe orratzen paisaiak, ahanzturari utzitako eraikinak eta aztarna arkeologikoak ikus daitezke, besteak beste.

Horietan guztietan, Diaz de Duranaren arabera, «hausnarketarako gonbita» egiten du artistak. Atzo azaldu zuenez, asko idazten duen artista da Lazkano: obra egin aurretik, bitartean eta ondoren idazten du, eta, modu intuitiboan bainoago, aurretik landutako ideiarekin doa koadroaren bila. Hausnarketa horren ondorioz, komisarioak dioenez, ikuslea «harritu» egiten duten elementuak ageri dira. «Haren koadroetako paisaia ia bakar bat ere ez da existitzen agertzen den moduan. Hango eta hemengo elementuen nahasketak izaten dira, edo perspektiba nahasketak. Horrek ezinegona sortzen du, zerbait arraroa gertatzen ari den sentsazioa». Eta horregatik dio Diaz de Duranak Lazkanoren estiloa errealismoz josia egonagatik «errealismo ez erreala» dela.

Artistaren esperientzia, edonola, guztiz da erreala. Euskal Herrian zein munduan barreneko bidaietan zuzenean ikusi eta ezagututako paisaiak eramaten ditu koadroetara. Artistak izan beharreko inplikazioarekin du lotura horrek, Lazkanoren ustez: «Ozeanoan igeri egitea, mendietako hotza sentitzea, gerriraino bustitzea erreka bat gurutzatzean... horiek dira errealitatearekin lan egitea baimentzen didaten egoerak. Eta horrek ematen dio lanari nahikoa energia karga. Paisaia ikusgarrien 50.000 irudi deskargatu nitzake Interneten, baina lekuak ezagutu eta sufritu behar ditut; bestela, irudia hutsa izango da». Are gehiago, artistak uste du esperientzia hori bizitzeak koadroaren ikuslearekin «konexio emozionala» eratzea dakarrela.

Edonola, «kaotikoa» da haren jarduna, hark dioenez. Erakusketaren ordenak, antza, ez du zerikusirik haren lanarekin. «Dena da desastre bat; nik oso gaizki margotzen dut, eta oso imajinazio txikia daukat. Kostatzen zait koadro bat egitea. Horregatik idazten dut hainbeste, eta bidaiatu, pentsatu. Hortik sortzen dira koadroak, ondorio modura».

Prozesu hori erakutsi nahian, Kuboko gela txikian formatu txikiko lanak, zirriborroak eta marrazkiak paratu dituzte, besteak beste, Lazkanoren lan metodoa azaltze aldera. Gainera, aretoko beste txoko batean, artistak bere ibilbidean erabilitako hainbat koaderno, ohar eta idatzi jarri dituzte, obra handiak egin aurretik izandako gogoetak eta esperientziak bistaratu nahian.

Gainerakoan, modu kronologikoan antolatuta ageri dira koadroak, tamaina handikoak gehienak. Bilbo inguruko hastapenetakoak dira lehenengoak, eta Erroman eta New Yorken izandako egonaldietan egindakoek presentzia nabaria dute. Elementu historiko eta geografikoak elkar nahasita ageri dira sarri, «espazioarekin eta denborarekin jolastea» baita, azken batean, Lazkanoren xedea, hark hala aitortuta. Finean, inguruari bere dimentsio guztietan egindako begirada baita artistarena. Edo, komisarioak dioenez, leku bakoitzean denboran zehar jazotakoaren interpretazioa: «Paisaiak garai ezberdinetako sedimentazioa dira. Garai horiek beren arrastoa utzi dute, eta artistak margotutako espazioan islatzen dira horiek. Igarotako denbora irakur daiteke bertan».

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Santos Indurain kontseilaria prentaurreko batean, artxiboko irudian. ©Jesus Diges/EFE

324 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian

Berria

Kasuen beherakada orokorra izan da herrialde guztietan: Araban 44 kasu detektatu dituzte (-31); Bizkaian, 180 (-31); Gipuzkoan, 35 (-29); eta Nafarroan, 59 (-87). Nafarroako Gobernuak ez du neurri orokorrik ezarriko oraingoz. «Atzokoa ez zen alarma guztiak pizteko modukoa, eta gaurkoa ez da kriskitinak jotzekoa», adierazi du Santos Indurain Osasun kontseilariak.

Gizon bat PCR proba egiten, Donostian. ©Gorka Rubio / FOKU

Hogei milioi koronabirus kasu baino gehiago atzeman dituzte mundu osoan

Oihane Puertas Ramirez

COVID-19a 188 herrialdetara iritsi da, eta 736.000 lagun baino gehiago hil ditu.

Zahar etxe bateko egoiliarrak paseoan, artxiboko irudian. ©Marisol Ramirez/FOKU

Donostiako zahar etxe bateko egoiliar batek positibo eman du

Berria

Zahar etxe bereko bi langile ere kutsaturik daude.

Nafarroako osasun langileak PCR probak egiteko prest, artxiboko irudi batean. ©Jagoba Manterola/FOKU

Agerraldi bat detektatu dute Murillo el Fruto eta Zarrakaztelu inguruan

Berria

30 positibo atzeman dituzte; gehienak, laborarien artean.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna