Joan Mari Torrealdai omendu dute, zentsura frankista azaleratzeko egindako lanagatik

Zentsura eta literatura: memoria eztabaidatuak nazioarteko biltzarrean egin diote aitortza, Donostiako Miramar jauregian. Pozik azaldu da Torrealdai zentsuraren gaineko ikerketak jarraipena duela ikusita, eta egun "zentsura likidoa" dagoela aipatu du, "era guztietako formak hartzen dituena".

Itziar Ugarte Irizar -

2018ko ekainak 22

Jakintza eta ekintza. Bere ibibidea bien gurutzaketa etengabean egiteagatik omendu dute, gaur goizean, Joan Mari Torrealdai (Forua, Bizkaia, 1942) idazlea, kazetaria eta euskaltzaina, besteak beste. Oparoa da Torrealdaik hamarkadetan egin duen lana, eta, batik bat, gai bateko zein besteko jakintza herriaren esku uzteko egindako ahalegina goraipatu diote. Antolatzaileen arabera, bera da euskal kulturgintzan zentsura frankistak izandako eragina sakonen ikertu duen pertsona, eta, horregatik, gaurkoa Torrealdai omentzeko "marko ezin hobea" izan dela aipatu du Andres Urrutia euskaltzainburuak bere aurkezpenean.

Torrealdaik idatzitako obra ere gogoan hartu dute ekitaldian; 1977an kaleratutako Euskal idazleak gaur-etik hasi, eta Euskal kultura gaur (1997), El libro negro del euskera (1998), Artaziak. Euskal liburuak eta Francoren zentsura 1936-1983 (2000) eta berriki kaleratu duen Asedio al euskera (2018) arte, besteak beste. Obra horretako zenbait pasarte irakurriz itxi dute omenaldia, eta Mariasun Landa, Martxelo Otamendi, Lorea Agirre, Jon Zarate, Miren Azkarate, Joseba Intxausti eta Nerea Mujikak hartu dute hitza.

Atzo hasi zen zentsuraren eta literaturaen gaineko biltzarra, Donostian. Gaurko egunari Torrealdaik eman dio hasiera, eta Lourdes Otaegi EHUko irakaslea ondoan zuela aritu da bere ibilbidean ikusi-ikasitakoez. Definizio orokor bat jarri dio zentsurari, haren esanetan, frankismorako nola balio duena gaurko egunetarako: "Aginte publikoak edizioaren eta difusioaren gain duen kontrola". Frankismoko zentsuraren kasuan, baina, bi berezitasun nabarmendu ditu: "aurretiazko zentsura" izan zela eta "aparatu oso bat" izan zuela erroan.

Gertutik ezagutu zuen zentsuraren aparatua Torrealdaik. Jakin aldizkariaren zuendari zela, 1969an aldizkaria nola itxi zuten hartu du dogoan, tartean, harik eta 1977an berriz kaleratzea lortu zuten arte. Giro hartan, zentsurak Euskal Herrira "basamortu kulturala" ekarri zuela azaldu du, eta frankismoaren ostean zabaldu zen "desmemoria programatuaren" ondorioak euskal gizarteak oraindik bizi dituela erantsi.

 

 

 

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

Irakurtzen ari zaren edukia libre ematen jarraitu nahi dugu. Euskaraz informatzea da gure eginkizuna, zure eskubidea. Sareko irakurlea bazara, konprometitu zaitez irakurtzen ari zarenarekin. Geroa zugan.

Izan zaitez BERRIAlaguna