Noiz sortua: 2019-01-15 13:49:54

Rosa Luxemburg

Haren hilketarekin amaitu zen iraultza

Ehun urte bete dira Alemaniako paramilitarrek Rosa Luxemburg hil zutenetik, Berlinen. XX. mendeko iraultzaile ezkertiarrik handienetakotzat hartzen da.

Rosa Luxemburg ekonomialaria, filosofoa, teorialari marxista, gerraren kontrako ekintzailea eta iraultzaile sozialista izan zen.
Rosa Luxemburg ekonomialaria, filosofoa, teorialari marxista, gerraren kontrako ekintzailea eta iraultzaile sozialista izan zen. Berria Tamaina handiagoan ikusi

Ane Eslava -

2019ko urtarrilak 15

1919ko urtarrilaren 15ean hil zuten Rosa Luxemburg, 1918ko Azaroko Iraultzaren lorpenak defendatzea helburu zuen Altxamendu Espartakistaren porrotaren ostean. Esanahi handiko gertaera bat izan zen Luxemburgen heriotza Alemaniako historiarentzat; jazoeraren pisua ezin da ulertu, ordea, pentsalariaren biografia ezagutu gabe.

Luxenburg Zamoscen (Polonia) jaio zen, 1871an, familia judu batean, eta goiz hasi zen Karl Marxen gisako filosofoen obra ikasten. Hamasei urte zituela, Suitzara alde egin zuen. Zuricheko Unibertsitatean ikasi zuen, eta, ondoren, SPD Alemaniako Alderdi Sozialistarekin liluratuta, Alemaniara joan zen.

1915ean, SPDk defendatu zuen Alemaniak Lehen Mundu Gerran parte har zezala. Luxemburgek ez zuen bat egiten erabaki horrekin; ondorioz, Spartakusbund alderdia sortu zuten, Karl Liebknechtekin batera, gerora KPD Alemaniako Alderdi Komunista bihurtu zena. Azaroko Iraultzan Die Rote Fahne egunkaria sortu zuen, eta horretan politikaz idazten zuen.

1916an espetxeratu zuten Luxemburg, Alemaniako proletarioei Lehen Mundu Gerran parte ez hartzeko eskatzeagatik. Preso zela, korrespondentzia baliatu zuen munduan gertatzen ari zenaren berri izateko, eta artikuluen bitartez parte hartu zuen unean uneko eztabaida publikoetan. Adiskide askorekin trukatu zituen gutunak. Sophie Liebkechti bidalitakoak euskarara ekarri zituen aspaldi Amaia Lasak, eta Katakrakek urrian argitaratu zituen, Kartzelako gutunak Sophie Liebknechti izenburupean. Haren biografia iraultzailearen itzalpean geratu ohi diren alderdi batzuk erakusten ditu liburuak, Hedoi Etxartek azaldu zuen moduan: «Ez da Rosa Luxemburg bezalako ikono politiko batengandik espero dena, ez gaiak, ez ikuspuntua, ez sentsibilitatea». Liburu horretaz gain, Luxemburgen Erreforma edo iraultza ere euskarara ekarria dago, eta Lorea Agirrek haren biografia idatzia du.

Luxemburgek 1919eko urtarrilaren 5etik 12ra Berlinen izan zen Espartakisten Altxamendua kritikatu bazuen ere, horretan parte hartu zuen. Armadak gogor zapaldu zuen altxamendua, ordea. Egun batzuk geroago, hilaren 15ean, Alemaniako sozialdemokraten aginduetara zeuden Freikops paramilitarrek hil egin zituzten Luxenburg eta bere 32 burkide, Berlinen. Luxemburgen gorpua hiriko ubide batera bota zuten, eta urtarrilaren 31ra arte ez zuten aurkitu. Ordurako, iraultza itota zegoen. Hori dela eta, Luxemburgen hilketa mugarritzat hartu izan da: Alemaniako matxinaden aroaren amaieratzat.

Luxemburg XX. mendeko iraultzaile ezkertiarrik handienetako baten gisan oroitzen da. Berlinen, urtero-urtero, manifestazio bat egiten dute, haren omenez, urtarrileko bigarren igandero, eta denbora gehien iraun duen martxa izan dela esaten da.

 

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Ekainaren 1ean eguneratua, 19:00etan. ©BERRIA

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Azkeneko 24 orduetan ez da inor hil COVID-19 gaitzaren eraginez. Bost positibo atzeman dituzte PCR probekin, eta 11 gaixo ospitaleratu dituzte. Euskal Herrian 29.309 gaixok eman dute positibo guztira, koronabirusa atzemateko probaren bat eginda. Horietatik 2.066 hil dira. Grafikoak, albiste barruan.

Guardia bat pertsona bezero bati tenperatura hartzen, saltoki baten sarreran, Panama Hirian. ©Bienvenido Velasco / EFE

Munduan sei milioi pertsona baino gehiago kutsatu ditu birusak

Berria

375.000 pertsona hil dira COVID-19aren eraginez. Horien artean 105.000, Ameriketako Estatu Batuetan.

Gallartako agerraldiaren irudia, Josu Erkorekaren Twitter kontuan agertua ©@Jerkoreka

Urkulluk Euskal Herri osoan ibiltzea baimentzeko eskatu die Frantziari eta Espainiari

Gotzon Hermosilla

Jaurlaritzak espero du astelehenetik aurrera Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa hirugarren fasera pasatuko direla.

Baionako ostatuetako terrazak, artxiboko argazki batean. ©/ ISABELLE MIQUELESTORENA

Ipar Euskal Herrian bigarren fasean sartu dira

Berria

Besteak beste, ostatuak eta jatetxeak ireki ahal izango dituzte; baita kiroldegiak, jostalekuak, parkeak eta antzerki gelak ere.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna
Ane Eslava

Informazio osagarria