Albistea entzun

Koronabirusa

Koronabirusaren gakoak: adenobirus txertoak

 

Teknopolis - Berria TB -

2021eko otsailak 23 07:29

Europak onartu zituen lehenengo txertoak RNA mezularian oinarritutakoak izan ziren. Orain, adenobirusetan oinarritutakoak ere baimendu dituzte. Nola funtzionatzen dute?Ana Galarraga Elhuyarreko zientzia dibulgatzaileak azaldu digu.

BERRIAk asteartero jasotzen du Elhuyarrek Euskal Telebistaren Teknopolis saioan egiten duen bideoa. Aurreko bideoetan, gai hauek landu ditu:

Genero ikuspegia

COVID-19ak sortutako krisiaren eraginak desberdinak dira gizonengan eta emakumeengan. Ana Galarraga Elhuyarreko zientzia dibulgatzaileak azaldu du aste honetako bideoan.

Non da gripea?

Zergatik aurten ez dago griperik? Nola liteke COVID-19ari aurre egiteko hartu diren prebentzio neurriak egokiak izatea gripe kasurik ia ez egoteko aurten, eta, aldiz, ez izatea gai COVID-19a gerarazteko? Ikertzaileek arrazoi batzuk eman dituzte paradoxa hori ulertu ahal izateko.

RNA bidezko txertoak

Sendagaien Europako Agentziak onartu dituen lehenengo txertoak RNA bidezkoak dira. Zer esan nahi du horrek? Nola funtzionatzen dute? Eta zeintzuk dira beste txerto moten aldean dituzten abantailak eta desabantailak?

Mutazioak

Koronabirusaren azken aldaerek kezka eragin dute gizartean. Mutazio hitzak beldurra ere eragiten dio askori. Baina zer dira mutazioak? Eta, zehazki, zer dakigu koronabirusaren mutazioei buruz?

Botiken efikazia, efektibitatea eta efizientzia

Botiken onura neurtzeko modu asko daude, eta bakoitzak bere terminoa dauka. Efikazia, efektibitatea eta efizientzia hitzak erabiltzen dira horretarako. Antzeko hitzak hirurak, baina bakoitzaren esanahia ez da bera. 

Anosmia

COVID-19ak kutsatutakoen erdiek baino gehiagok galtzen du usaimena eta dastamena. Zer dela-eta gertatzen da koronabirusak eragindako anosmia? Zenbat irauten du? 

Erruduntasuna

Osasun eta gizarte krisietan arrisku handia dago erruduntasun eta estigmatizazio fenomenoak sortzeko. Nola eragiten du horrek gaixotasunaren garapenean? COVID-19ak eragin al ditu sentimendu horiek? Zer pertsonaren artean? Komunikabide eta sare sozialek zer eragin dute?

Neurrien eraginkortasuna

79 herrialdetan egindako ikerketa batek pandemiaren lehenengo olatuan ezarritako neurri ez -farmakologikoen eraginkortasuna neurtu du. Zeintzuk izan dira emaitzarik onenak ekarri dituzten neurriak?

Berrinfekzioak

COVID-19a pasatu duen pertsona bat berriz infektatu al daiteke? Zenbat denbora irauten dute antigorputzek gure organismoan? Ez berrinfektatzeko adina defentsa sortzen al dituzte?

Txertoarekin errezeloa?

Txertoei buruzko albiste uholdea ikusirik, kaleratzen den lehena zein izango den jakitea baino gehiago, hura eraginkorra den baieztatzea lortu nahi da. Abiada bizian sortzen ari direnez, ordea, errezeloa sortu du haien segurtasunaren inguruan.

Gizarte baldintzatzaileak

Pertsona bat nola hazi edo bizi den baldintzatzen duten ezaugarri sozialek eragin zuzena dute norbanakoen osasunean. Horri aurre egiteko, neurriak ezartzeko errealitate ezberdinak kontuan hartzea beharrezkoa da, horietako bakoitzak ez baitie guztiei berdin eragiten.

Talde immunitatea

COVID-19ari aurre egiteko estrategien artean «zalapartarik handiena» sortu duena da talde immunitatea modu naturalean lortzea. Baina posible da hori aurrera eramatea? Galarragak gaiaren ingurukoak azaldu ditu.

Bakartzea

Koronabirusak kutsaturikoari bere burua bakartzeko eskatzen diote. Bakartzea zer den, nola eragiten duen eta noiz erabili behar den azaldu du Ana Galarraga dibulgatzaileak. Gainera, bakarraldia ondo egiteko gomendio batzuk eman ditu atal honetan.

Aerosolak

Izurriaren hasieratik, zientzialariek ikusi dute COVID-19 gaitza eragiten duen birusa tanta txikien bidez transmititzen dela. Kutsaturiko norbaiten ahotik edo sudurretik, ur tanta txikietan kanporatzen da, eta airean bidaiatzen du, beharbada beste norbait kutsatzeraino. Aerosolak esaten diete tanta txiki horiei, eta Ana Galarragak azaldu du nola sortzen diren, nola mugitzen diren, eta zer egin daitekeen horiez ez kutsatzeko.

Test berriak

Koronabirusa detektatzeko probak oinarrizkoak dira izurria kontrolatzeko eta prebentziorako. Zer proba dauden eta nolakoak diren azaldu du Galarragak. PCRak dira gehien hedatuak eta fidagarrienak, baina garestiak ere badira. Antigorputz testak ere badaude, eta antigenoenak zabaltzen ari dira.

Sindemia

The Lancet aldizkari mediko ospetsuaren arabera, dugun egoera hau ez da pandemia bat, sindemia bat baizik. Alegia, krisi ezberdinen batura. Izan ere, COVID-19ak ez du osasun krisi bat bakarrik ekarri, agerian utzi ditu aurretik genituen beste hainbat krisi; esaterako, ingurumen edo eta gizarte krisiak. Ana Galarraga Elhuyarreko zientzia dibulgatzaileak eman dizkigu azalpenak.

Txertoaren itxaropena

COVID-19aren aurkako txertoari buruz galdera asko dago. Izango al da benetan txertorik? Eta zer garapen puntutan dago etorriko den hori? Nolakoa izango da? Zer mugarri edo fase gainditu behar ditu? Galdera horiei erantzun die Galarragak.

COVID-19 iraunkorra

«COVID-19a gaixotasun berria denez, alderdi asko oraindik ezezagunak dira edo denborarekin doaz ikusten eta ikasten», dio Galarragak. Horretan, birusaren iraunkortasuna izan du hizpide, zenbait gaixok denbora luzea igarota ere sintomak baitituzte. Herbehereetako ikerketa bateko datuen bidez funtsatu du birusaren iraunkortasunaren azalpena Galarragak. «Hori dela eta, gero eta ikerketa talde gehiago daude munduan gai hori aztertzen».

COVID-19aren izurria argitzen

Oraingo hau ez da BERRIAk Elhuyarrekin egiten duen halako lehen elkarlana. Apirileko lehen egunetan, osasun krisi betean, koronabirusaz gehiago jakiteko, Elhuyarren bederatzi bideo argitaratu zituen BERRIAk sarean. Orduko horietan ere Galarraga izan zen aurkezlea. Elhuyarrek azaldu zuenez, «euskarazko informazio irizpidedun eta kalitatezkoa ematea ezinbestekoa» da.

Irailaren 26an hasi zen ETBren zientzia saioaren denboraldi berria. 23. denboraldia du Teknopolis-ek, eta larunbatetan 13:30ean ikusi ahal izango da ETB1en.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

Txertaketaren aurreko urratsak

Txertaketaren aurreko urratsak

Miren Garate - Gipuzkoako Hitza

Txertoak jarriko diren gunera eraman aurretik, Hernaniko Bexen Medical Oiarsok gordetzen ditu Pfizerren dosiak, ultraizozkailuetan, eta enpresa arduratzen da desizozteaz ere. Kontrol zorrotza eskatzen du prozesuak; era berean, ezinbestekoa da une oro tenperatura egokiari eustea.

Zarauzko moila zulatuta, iazko otsaileko denboralearen ondorioz. Golkoko itsaslasterra ahultzeak halako fenomeno bortitz gehiago eragingo dituela adierazi dute. ©FOKU

Euskal Herria epeltzen duen ur lasterra ez da egon horren ahul mila urtean

Edu Lartzanguren

Alemaniako, Erresuma Batuko eta Irlandako zientzialari talde batek Golkoko itsalasterraren azken 1.600 urteko historia berreraiki du. Ikertzaileek uste dute litekeena dela neguko ekaitza bortitzagoak ekartzea itsaslasterra ahultzeak.

Egunean 560.000 musuko egiteko gai
Neurriek

Egoiliarren eskubideak eta askatasunak «larriki mugatu» dituztela salatu du Bizkaiko Bioetika Batzordeak

Maria Ortega Zubiate

Bisiten kopurua eta maiztasuna handitzea eta egoiliarren arteko harremanak berriz ezartzea proposatu dute.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna