Euskara

Nafarroako errege-erreginen euskarazko izenak nola eman arautu du Euskaltzaindiak

Akademiaren 192. arauan, Iruñeko eta Nafarroako Erresumako 42 errege-erreginen izenak zehaztu dituzte; besteak beste, Eneko Enekoitz, Eneko Arista, Antso III.a Gartzeitz edo Antso Nagusia, Zuria I.a, eta Joana III.a edo Joana Albretekoa.

Joana Albretekoa, Nafarroako erregin kalbinistaren erretratu bat.
Joana Albretekoa, Nafarroako erregin kalbinistaren erretratu bat. François Clouet (1570) Tamaina handiagoan ikusi

Edu Lartzanguren -

2020ko azaroak 2

Etxeko lanak egin ditu Euskaltzaindiak. Europako hainbat errege-erreginen izenak euskaraz nola eman araututa zeukan aspaldi, eta haien izen-deiturak zerrendatuta. Antzinakoak zein gaurkoak sartzen ziren arau horietan, hala Euskal Herriaren inguruko monarkietakoak (Aragoikoak, Gaztelakoak eta Frantziakoak) nola urrutiagokoak. Baina etxekoak falta. «Euskal Herriaren historian hain toki nabarmena izan zuten Iruñeko eta Nafarroako Erresumako errege-erreginen izenak ez dira arau horietan ageri, izen horiek bereiz eta xeheago landu eta plazaratu nahi baitzituen Euskaltzaindiak», adierazi du akademiak, ohar baten bidez.

Gaur argitaratu du Euskaltzaindiak 192. araua, eta Iruñeko eta Nafarroako Erresumako 42 errege-erreginen izenak zehaztu. Horien artean daude Eneko Enekoitz edo Eneko Arista, Antso III.a Gartzeitz edo Antso Nagusia, Tibalt II.a edo Tibalt Gaztea, Joan II.a edo Joan Usurpatzailea, Zuria I.a, Joana III.a edo Joana Albretekoa.

Nola erabaki dute euskaraz nola eman horien izenak? Euskaltzaindiak irizpideak azaldu ditu arauan bertan: hasteko, erabaki dute izenok euskarara egokitu behar direla, inguruko hizkuntzetan ere hala jokatzen delako garai hartako monarken deiturekin.

Baina Luis eta Maria errege-erreginak, ala Koldo eta Miren? Euskaltzaindiak santutegiko izenen arauan onarturikoa aintzat hartzea erabaki du, alde batera utzita Arana-Eleizalderen izendegiko formak. Beraz, Henrike, Luis, Maria, Katalina eta halakoak agertzen dira Euskaltzaindiak emaniko zerrendan.

'Gartzeiz' eta 'Enekoitz'
Azaldu dute patronimikoak emateko araua ezarri dietela errege-erregin izenei ere. Horrela, gazteleraz Garces eta Iñiguez ematen direnak Gartzeiz eta Enekoitz direla ebatzi du Euskaltzaindiak, Ruitz, Ortitz, Peritz eta beste patronimikoekin egin bezala.

Izenen zerrenda eman dute euskaltzainek, kronologikoki ordenatuta, eta errege edo erregina bakoitzaren informazio gehigarriz lagunduta, hala nola izengoitiak. Frantsesez, gazteleraz eta ingelesez nola ematen diren ere jaso dute arauan.

Euskaltzaindiak aurtengo ekainetik irailera arte Donostian eta Bilbon eginiko hiru bileratan onartu dute araua.

 

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

Bilboko Udaletxea, artxiboko irudi batean ©Luis Tejido/ Efe

Bilbo eta beste hemeretzi udalerri itxiko dituzte bihar

Berria

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hogei herrik dute azkeneko hamalau egunetan 100.000 biztanleko 500 kasu baino gehiago, eta itxi egingo dituzte bihar. Ostalaritza ere itxi egingo dute herri horietan. Tartean dira Bilbo, Elorrio, Azpeitia, Pasaia, Zumarraga eta Legutio. Soilik Deba aterako da eremu gorritik.

"Jotzera egingo dugu tiro"

«Jotzeko egingo dugu tiro»

Edu Lartzanguren - Maider Galardi F. Agirre

Donostiako lau gazte atxilotu zituzten atzoko istiluetan, eta Ertzaintzak ez du baztertzen gehiago atxilotzea. Bideo bat zabaldu da sare sozialetan: ertzain batek agintzen du «jotzeko tiro» egiteko. Bederatzi zauritu daudela esan du Segurtasun Sailak.

Baheketak Durangon (Bizkaia), artxiboko irudi batean. ©Marisol Ramirez, FOKU

1.340 kasu positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian

Uxue Rey Gorraiz

Osakidetzak eta Osasunbideak ia 17.000 test egin zituzten atzo, eta horien %8k eman dute positibo: 1.340k. Laugarren egunez jarraian, handitu egin da egun bakarrean zenbatutako positibo kopurua.

Josu Zubiaga Eusko Jaurlaritzao Segurtasun sailburuordea ©ARITZ LOIOLA / FOKU

Zubiagak dio prozeduraren parte dela pertsonei tiro egitea

Maider Galardi F. Agirre

Donostiako Parte Zaharreko Gazte Asanbladak salatu du auzotar asko zauritu zirela atzo. Udalak, berriz, «gertaera tristea» deitoratu du.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.