Albistea entzun

Euskara

Nafarroako errege-erreginen euskarazko izenak nola eman arautu du Euskaltzaindiak

Akademiaren 192. arauan, Iruñeko eta Nafarroako Erresumako 42 errege-erreginen izenak zehaztu dituzte; besteak beste, Eneko Enekoitz, Eneko Arista, Antso III.a Gartzeitz edo Antso Nagusia, Zuria I.a, eta Joana III.a edo Joana Albretekoa.

Joana Albretekoa, Nafarroako erregin kalbinistaren erretratu bat.
Joana Albretekoa, Nafarroako erregin kalbinistaren erretratu bat. François Clouet (1570) Tamaina handiagoan ikusi

Edu Lartzanguren -

2020ko azaroak 2

Etxeko lanak egin ditu Euskaltzaindiak. Europako hainbat errege-erreginen izenak euskaraz nola eman araututa zeukan aspaldi, eta haien izen-deiturak zerrendatuta. Antzinakoak zein gaurkoak sartzen ziren arau horietan, hala Euskal Herriaren inguruko monarkietakoak (Aragoikoak, Gaztelakoak eta Frantziakoak) nola urrutiagokoak. Baina etxekoak falta. «Euskal Herriaren historian hain toki nabarmena izan zuten Iruñeko eta Nafarroako Erresumako errege-erreginen izenak ez dira arau horietan ageri, izen horiek bereiz eta xeheago landu eta plazaratu nahi baitzituen Euskaltzaindiak», adierazi du akademiak, ohar baten bidez.

Gaur argitaratu du Euskaltzaindiak 192. araua, eta Iruñeko eta Nafarroako Erresumako 42 errege-erreginen izenak zehaztu. Horien artean daude Eneko Enekoitz edo Eneko Arista, Antso III.a Gartzeitz edo Antso Nagusia, Tibalt II.a edo Tibalt Gaztea, Joan II.a edo Joan Usurpatzailea, Zuria I.a, Joana III.a edo Joana Albretekoa.

Nola erabaki dute euskaraz nola eman horien izenak? Euskaltzaindiak irizpideak azaldu ditu arauan bertan: hasteko, erabaki dute izenok euskarara egokitu behar direla, inguruko hizkuntzetan ere hala jokatzen delako garai hartako monarken deiturekin.

Baina Luis eta Maria errege-erreginak, ala Koldo eta Miren? Euskaltzaindiak santutegiko izenen arauan onarturikoa aintzat hartzea erabaki du, alde batera utzita Arana-Eleizalderen izendegiko formak. Beraz, Henrike, Luis, Maria, Katalina eta halakoak agertzen dira Euskaltzaindiak emaniko zerrendan.

'Gartzeiz' eta 'Enekoitz'
Azaldu dute patronimikoak emateko araua ezarri dietela errege-erregin izenei ere. Horrela, gazteleraz Garces eta Iñiguez ematen direnak Gartzeiz eta Enekoitz direla ebatzi du Euskaltzaindiak, Ruitz, Ortitz, Peritz eta beste patronimikoekin egin bezala.

Izenen zerrenda eman dute euskaltzainek, kronologikoki ordenatuta, eta errege edo erregina bakoitzaren informazio gehigarriz lagunduta, hala nola izengoitiak. Frantsesez, gazteleraz eta ingelesez nola ematen diren ere jaso dute arauan.

Euskaltzaindiak aurtengo ekainetik irailera arte Donostian eta Bilbon eginiko hiru bileratan onartu dute araua.

 

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Larunbatetik, COVID ziurtagiria eskatu behar dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako establezimendu batzuetan. Irudian, Donostiako Aratz jatetxea. ©JON URBE / FOKU

Astebetean %52 handitu da positibo kopurua Hego Euskal Herrian

Ekhi Erremundegi Beloki - Oihana Teyseyre Koskarat - Irati Urdalleta Lete

Gipuzkoako intzidentzia metatua 1.183 kasukoa da, pandemiako handiena. Ipar Euskal Herriko ikastetxeetan protokoloak zorroztera egingo dute, eta diskotekak-eta itxi egingo dituzte hilabetez

Manifestazioa, atzo, Durangoko kaleetan. ©FOKU

«Euskararen Errepublika» helburu, hizkuntza politika burujabea exijitu du EHEk

Maite Asensio Lozano

Ehunka lagun bildu dira Durangon, Euskal Herrian Euskaraz-ek egindako manifestazioan. Euskara «prozesu subiranistaren erdigunean» jartzera deitu du

COVID-19aren aurkako txertaketa Illunben, Donostian, abuztuan. ©GORKA RUBIO/ FOKU

Txertoak: bakarrik ez dira aski

Edurne Begiristain

COVID-19aren aurkako txertaketa ez da nahikoa kutsatzeak eta transmisioa eragozteko. Adituen ustez, bestelako neurriak behar dira, eta errefortzu dosiak ere bai.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.