Albistea entzun

Espazioaren esplorazioa

Marteko lehen irudiak bidali ditu 'Zhurong' ibilgailu txinatarrak

Ostiralean iritsi zen Martera, baina oraindik ez zuen hango argazkirik bidali. Marten ondo lur hartzea lortu duen bigarren herrialdea da. Lehen saioan lortu du.

Marte, 'Zhurong' rover ibilgailutik.
Marte, 'Zhurong' rover ibilgailutik. CNSA Tamaina handiagoan ikusi

Jakes Goikoetxea -

2021eko maiatzak 19 15:29

NASA Ameriketako Estatu Batuetako Espazio Agentziaren Perseverance ibilgailua baino ikuskizun eta ikusgarritasun txikiagoarekin, baina Txina ere iritsi da Martera (Perseverance-k otsailaren 18an lur hartu zuen). Txinaren zunda bat Marteren orbitan bueltaka zebilen otsailetik, baina, iragan ostiralean, jaitsiera modulua zundatik askatu zen, eta lur hartu zuen Marten, Utopia Planitian zehazki. Txinako Gobernuak baieztatu egin zuen, baina irudiak falta ziren, bai jaitsierakoak, bai Marten ateratakoak. CNSA Txinako Espazio Agentziak gaur argitaratu ditu.

Jaitsiera modulua Marten dago, eta, orain, moduluaren gaineko Zhurong rover motako ibilgailua jaistea falta da (Txinako mitologiako suaren jainkoaren izena jarri diote). Jada jarri dituzte bi arrapala, ibilgailuaren gurpilak bertan sartzeko eta jaisteko. Hiru hilabeteko misioa da Tianwen 1. Argazkietan ikusten denez, Zhurong-ek eguzki plakak zabaldu ditu, haien bidez energia lortzeko. Marten ohikoak dira hauts ekaitzak, eta arazoak eragin izan dituzte NASAren zenbait ibilgailuren eguzki plaketan, estali egin dituztelako. Zhurong-ek eguzki plaketatik hautsa kentzeko sistemak ditu, bai hautsa aldaratuz, bai plakak zutik jarriz eta hautsa eroraraziz. 240 kiloko gailua da Zhurong (Perseverance, berriz, tona batekoa). Halako misioetan ohikoa den tresneria du Zhurong-ek: kamerak, radarrak (lur azpian izotza atzemateko) espektrometroak (harrien eta mineralen osagai kimikoak jakiteko), estazio meteorologikoa...

Txina Martera iristea lorpen historikoa da. Historikoa, Marten lurreratzea prozesu korapilatsua delako: zundak abiadura handian jaisten dira; Marteko airea Lur planetakoa baino finagoa da, baina marruskadurak bero handia eragiten du han ere; abiadura moteltzeko, paraxuta zabaldu behar da; paraxuta askatu eta gero, retromotorrekin kontrolatu behar da abiadura; eta gozo-gozo lur hartzen saiatu behar da. Hori guztia, aldez aurretik programatutako sekuentzia baten bitartez, Lurretik eragiteko aukerarik gabe. Eta abiadurak, beroak eta kolpeak tresneria hondatu gabe. Izuaren minutuak deitu izan diete. Txinaren kasuan, bederatzi izan ziren. 

Historikoa da, halaber, Txinak ez daukalako beste herrialde batzuen —nagusiki AEBak— eskarmenturik espazioaren esplorazioan. Hala ere, urte gutxian sekulako urratsak egin ditu. Martera iristea ikusgarria da, baina Txinaren espazioko programak beste bi zutabe nagusi ditu: Ilargia eta espazio estazioa. Txinak zunda bat eta rover ibiligailu bat (Yutu 2) ditu Ilargiaren ezkutuko aldean. Ilargian 1,7 kilo lagin bildu eta Lurrera ekartzea lortu zuen iazko abenduan. Espazio estazio propioaren modulu nagusia bidali zuen apirilaren amaieran, eta hiru astronauta bidaliko ditu ekainean. Espazio estazioan astronautak edukiko ditu, etengabe, hurrengo urtetik aurrera, ISS Nazioarteko Espazio Estazioan gertatzen den moduan.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

 ©MONIKA DEL VALLE / FOKU

«Albokari izaera mitologikoa eman zaio: benetan, jotzea ez da hain gaitza»

Amaia Igartua Aristondo

Kantuak entzuten, eta partitura irakurtezinek lagunduta: hala ikasi du alboka jotzen Koteronek. Autodidakta izan da: tresnaren inguruan ezer gutxi egon denez, sortuz joan behar izan du, beste batzuekin batera. Filosofia irakaslea da ogibidez.
Paul Verhoeven zinemagilearen <em>Benedetta</em> filma (2021) euskarazko azpidatziekin ikus daiteke Movistar Plusen. ©BERRIA

Movistar Plusen 148 film azpidatzi zituzten euskaraz 2021. urtean

Urtzi Urkizu

Iaz, 31 telesailetako 279 atalen euskarazko azpidatziak jarri zituen plataformak. Konpainiak 2014an hasi zuen akordioa Jaurlaritzarekin

Arturo Campion euskaltegiaren 50. urteurrenaren besta, atzo. ©IÑIGO URIZ / FOKU

Beste hamaika istorio bizitzear

Yasmine Khris

IKA Iruñeko Arturo Campion euskaltegiaren 50. urteurrena kari, egun osoko besta egin dute. «Etxea» aurkitu zutela gogoratzera joan dira ikasle berriak, ikasle ohiak eta irakasleak.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...