Albistea entzun

Memoria historikoa

Errepresio frankistak 3.507 hildako eragin zituen Nafarroan 1936 eta 1948 artean

NUPeko Nafarroako Oroimen Historikoari buruzko Funts Dokumentala taldeak egin du ikerketa.

1936ko biktimei omenaldia, Sartagudako Memoriaren Parkean, 2018an. /
1936ko biktimei omenaldia, Sartagudako Memoriaren Parkean, 2018an. / Idoia Zabaleta/FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Jone Bastida Alzuru -

2021eko irailak 21 12:59

NUPeko Nafarroako Memoria Historikoaren Funts Dokumentalak ikerketa bat egin du 1936ko gerran eta frankismoaren hasieran (1936-1948) Nafarroan izandako errepresioaren ondorioz hildakoen inguruan, eta, tarte horretan errepresio frankistak Nafarroan gutxienez 3.507 hildako eragin zituela ondorioztatu dute.

1936 eta 1948 bitartean Nafarroan izandako errepresio frankistari buruzko zifrak eguneratu ditu txostenak; lehendik egindako beste ikerketa batzuen berrikuspen batetik abiatuta egin dute lana. Hildakoen inguruko hainbat datu ere jaso dituzte txostenean, eta haien datuak kontsultatzeko modua ere jarri dute.

Datu basean erregistratuta dauden 3.507 biktimen artean agertzen dira Nafarroan bizi zirenak eta Nafarroan hil zituztenak. Azpikategoriatan ere banatu dituzte, hilketak nola gertatu ziren aintzat hartuta: hilketak 2.934 izan ziren; preso zeudela hildakoak, 448; eta beste testuinguru errepresibo batzuetan hildakoak, 125. Hildakoen militantzia politikoa edo sindikala zein zen ere ikus daiteke.

Errepresioaren parterik handiena, Erriberan

Webgunean kartografia atal bat ere ireki dute, eta udalerriaren arabera eraildako pertsonen zifrak eta tasak kontsulta daitezke hor, besteak beste. Iruñean izan ziren hilketa gehienak: 300 guztira. Hortik aurrera, nabarmena da Erriberan izan zuela eragin handiena errepresioak. Lodosan 137 pertsona hil zituzten; Mendabian, 97; Sartagudan, 84; Corellan, 84; Azkoienen, 82; Milagron, 78; Tuteran, 65; Azagran, 64; Carcarren, 58; Buñuelen, 54; eta Fiteron, 50, adibidez.

Tasak ere kalkulatu dituzte: 1930eko erroldaren arabera herriko mila biztanleko zenbat hil zituzten. Herrien arteko konparaketak egiteko balio du tasa horrek, eta horretan ere argi ikusten da Erriberako herrietan frankismoak utzi zuen lorratza: Sartagudan, mila biztanletik 68 hil zituzten; Lodosan, milatik 32; Carcarren, milatik 31; Mendabian, milatik 29,5; Funesen, milatik 28.

Eskualde buruetan, Zangozan 44 hilketa izan ziren; Lizarran, 37; Tafallan, 35; eta Altsasun, 28. Probintziaren iparraldean hilketa askoz gutxiago egin zituen frankismoak. Erriberatik gorakoen artean, hauek izan ziren hilketa gehien izan zituzten herriak, Iruñea alde batera utzita: Olatzagutian, hogei; Atarrabian, hamazazpi; Baztanen eta Etxarri-Aranatzen, bederatzina; Beran, zortzi; Burlatan, zazpi; Izaban, sei.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Ibaetako Campusean duela hilabete batzuk egindako manifestazioa. ©GORKA RUBIO/FOKU

EHUk espediente informatibo bat zabaldu dio eraso sexista batengatik salatu duten irakasleari

Berria

Arkitektura Fakultateko irakasle batek ikasleei eraso sexista bat egin ziela salatu dute UIB Unibertsitateko Indar Batasunak eta Arrakala emakume taldeak. Gertakariari buruzko «informaziorik» ez ematea leporatu diote EHUri.

Ziudadelaren barnaldea, asteazkenean. ©BERRIA

Hipika txapelketa bukatu eta hilabete eta erdira, Iruñeko Ziudadela hondarrak hondatua dago oraindik

Uxue Rey Gorraiz

Iruñeko Udalak antolaturiko hipika txapelketak irailaren 12an izan zuen azken eguna. Ordea, txapelketarako erabilitako Ziudadelako zuloguneak hareaz beteak dira oraindik. Navarra Sumak salbu, udaleko talde politikoek adierazpen bat onartu dute eremua berehala egokitu dadila eskatzeko.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erakundeetako arduradunak izan dira BECen, gaurko aurkezpenean ©Irekia

Zaintza ereduaren «paradigma aldaketa» jaso du Jaurlaritzaren estrategia soziosanitario berriak

Edurne Begiristain

2021-2024 aldirako estrategia soziosanitarioa aurkeztu dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako instituzio nagusiek. Besteak beste, «adinekoak beren etxean edo etxe baten antzekoak diren zentroetan» bizitzea sustatuko dute.

Aste honetan Haurrak Bai-k deituta Ataungo Joxemiel Barandiaran herri ikastetxean egin duten eserialdia. / ©Goierriko Hitza

Jolasgaraian 12 urtetik beherakoak maskara janztera derrigortzen dituen aginduari eutsiko dio Jaurlaritzak

Jon Ordoñez Garmendia

Gotzone Sagarduik argudiatu du haurrak babesteko neurri bat dela, eta esan du gaur egungo egoera ez dela ona.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.