zientzia

François Englerti eta Peter Higgsi eman diete 2013ko Fisikako Nobel saria

Aurreikuspenak bete dira. Gaur egun 'Higgs bosoia' izenarekin ezagutzen den partikularen inguruan egindako lanagatik saritu dituzte.

Peter Higgs.
Peter Higgs.

Berria -

2013ko urriak 8

Higgs bosoiaren aurkikuntza gertatu berria zen iaz, sarien atarian, eta epaimahaikideek ia ez zuten izan haren hautagaitza hartzeko astirik ere. Horregatik, aurten, inor gutxik pentsatzen zuen bera ez zela izango irabazlea. Saria norekin partekatuko duen izan da galdera, 106 sarietatik 47 soilik izan baitira irabazle bakarrarentzat: François Englertek Peter Higgsekin batera proposatu zuen objektuek unibertsoan hartzen duten masaren mekanismoa.

Hamarkadak egin dituzte fisikariek haren bila. Higgs bosoia partikulen fisikako eredu estandarrean teorikoki aurreikusten zen partikula da. Genevan, CERN laborategian eman zuten iaz horren berri: Higgs bosoiak 125 GeVko masa du.

Sariaren berri eman bitartean behin eta berriz aipatu dute CERN eta ATLAS proiektua, azken finean haiek egiaztatu dutelako Higgs bosoia izan badela, baina sari honek teoria garatu zutenei egiten die gorazarre.

Peter Higgsek arkatz eta paperaren laguntza soila besterik ez zuen behar izan sekula ikusi gabeko partikula bat badela azaltzen duten ekuazioak idazteko. 1964. urtea zen. Egungo partikulen fisika sostengatzen duen eredu estandarrak funtzionatzeko, ezinbestekoa da partikula hori: Higgsen bosoia. Edinburgoko Unibertsitateko fisikariaren ekuazio horiek ahalbidetzen dute unibertsoko partikulek masa edukitzea; beste modu batera esateko: masa hori azaltzen dute.

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Covid-19 daukaten gaixoak zaintzen duten bi erizain besarkatzen 55 egun gaixo zeraman gizon bat sendatzean. ©Andoni Lubaki / Foku

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Euskal Herrian 31.166 gaixok eman dute positibo guztira, koronabirusa atzemateko probaren bat eginda. Horietatik 2.150 hil dira. Grafikoak, albiste barruan.

Osasun langile bat pertsona bati PCR proba egiten, herenegun, Ordizian. ©Jon Urbe / Foku

58 dira Ordiziako agerraldiarekin lotutako kasuak

Iosu Alberdi - Irati Urdalleta Lete

Positibo emandakoek ezingo dute bozkatu Ordizian. Bai, ordea, haien kontaktu zuzenek. Araban beste foku bat izan den ikertzen ari da Osasun Saila, azken orduetan bederatzi kasu atzeman ostean.

Ordiziakoa Etxezarreta kalea, atzo. ©JUAN HERRERO / EFE

Ikara bozkalekuetan

Jon Ordoñez Garmendia

Ordizian bozkalekuetan egon behar dutenak beldurrez bizi dira igandetik. Zalantza asko dituzte, eta arriskuan sentitzen dira. Gaur dute bilera udalarekin.

Agerraldien ondorioz, jolas parkeak itxita daude berriro Ordizian. ©Juan Carlos Ruiz / Foku

Osasun Sailak «neurriak aurreikusi» dituela «egiaztatu» du Hauteskunde Batzordeak

Berria

Ordiziako agerraldiaren harira, osasun eta boto eskubideak bermatze aldera EH Bilduk eginiko eskaera aztertu du batzordeak.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna