Albistea entzun

zientzia

François Englerti eta Peter Higgsi eman diete 2013ko Fisikako Nobel saria

Aurreikuspenak bete dira. Gaur egun 'Higgs bosoia' izenarekin ezagutzen den partikularen inguruan egindako lanagatik saritu dituzte.

Peter Higgs.
Peter Higgs.

Berria -

2013ko urriak 8

Higgs bosoiaren aurkikuntza gertatu berria zen iaz, sarien atarian, eta epaimahaikideek ia ez zuten izan haren hautagaitza hartzeko astirik ere. Horregatik, aurten, inor gutxik pentsatzen zuen bera ez zela izango irabazlea. Saria norekin partekatuko duen izan da galdera, 106 sarietatik 47 soilik izan baitira irabazle bakarrarentzat: François Englertek Peter Higgsekin batera proposatu zuen objektuek unibertsoan hartzen duten masaren mekanismoa.

Hamarkadak egin dituzte fisikariek haren bila. Higgs bosoia partikulen fisikako eredu estandarrean teorikoki aurreikusten zen partikula da. Genevan, CERN laborategian eman zuten iaz horren berri: Higgs bosoiak 125 GeVko masa du.

Sariaren berri eman bitartean behin eta berriz aipatu dute CERN eta ATLAS proiektua, azken finean haiek egiaztatu dutelako Higgs bosoia izan badela, baina sari honek teoria garatu zutenei egiten die gorazarre.

Peter Higgsek arkatz eta paperaren laguntza soila besterik ez zuen behar izan sekula ikusi gabeko partikula bat badela azaltzen duten ekuazioak idazteko. 1964. urtea zen. Egungo partikulen fisika sostengatzen duen eredu estandarrak funtzionatzeko, ezinbestekoa da partikula hori: Higgsen bosoia. Edinburgoko Unibertsitateko fisikariaren ekuazio horiek ahalbidetzen dute unibertsoko partikulek masa edukitzea; beste modu batera esateko: masa hori azaltzen dute.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Baionako geltokitik gertu getatu zen liskarra. ©Bob Edme

Gizon bat larri zauritu dute Baionan, borroka batean

Berria

Denera hiru pertsona zauritu dituzte, labanekin eta botilekin eginiko borrokan.

Proiektua eta kablea, biak doaz ezkutuan

Proiektua eta kablea, biak doaz ezkutuan

Ibai Maruri Bilbao - Bizkaiko Hitza

Gatika eta Frantziako Cubnezais arteko itsaspeko goi tentsioko argindar kableak aurki jasoko ditu baimenak. Haren aurkako mugimendua sortu da Mungialdean, eragingo dituen kalteak eta ordezkatzen duen eredua salatzeko.

Euskaltzaleen Topaguneko kideak, Hendaian. ©

Amonarriz: «Guretzat, aurtengo biltzarra historikoa izan da»

Iñaki Etxeleku - Ipar Euskal Herriko Hitza

Artetxea, Biltxoko, Mintza Lasai, Ote Lore eta Zabalik elkarteak Topaguneko bazkide egin dira. Euskara elkarteen saretzea eta erabilera bultzatzea azpimarratu dute helburu gisa.

Nafarroako zahar etxeetako langileak, atzo, Iruñean, protestan. ©VILLAR LOPEZ / EFE

Egoitzen kudeaketa salatu dute langileek eta senideek

Edurne Begiristain

Nafarroan greba egin dute ELAk, CCOOk, LABek eta UGTk deituta, lan ituna lortzeko. Gasteizen, Babestu Arabak zaintza eredu berri bat eskatu du

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...