zientzia

François Englerti eta Peter Higgsi eman diete 2013ko Fisikako Nobel saria

Aurreikuspenak bete dira. Gaur egun 'Higgs bosoia' izenarekin ezagutzen den partikularen inguruan egindako lanagatik saritu dituzte.

Peter Higgs.
Peter Higgs.

Berria

2013ko urriak 8

Higgs bosoiaren aurkikuntza gertatu berria zen iaz, sarien atarian, eta epaimahaikideek ia ez zuten izan haren hautagaitza hartzeko astirik ere. Horregatik, aurten, inor gutxik pentsatzen zuen bera ez zela izango irabazlea. Saria norekin partekatuko duen izan da galdera, 106 sarietatik 47 soilik izan baitira irabazle bakarrarentzat: François Englertek Peter Higgsekin batera proposatu zuen objektuek unibertsoan hartzen duten masaren mekanismoa.

Hamarkadak egin dituzte fisikariek haren bila. Higgs bosoia partikulen fisikako eredu estandarrean teorikoki aurreikusten zen partikula da. Genevan, CERN laborategian eman zuten iaz horren berri: Higgs bosoiak 125 GeVko masa du.

Sariaren berri eman bitartean behin eta berriz aipatu dute CERN eta ATLAS proiektua, azken finean haiek egiaztatu dutelako Higgs bosoia izan badela, baina sari honek teoria garatu zutenei egiten die gorazarre.

Peter Higgsek arkatz eta paperaren laguntza soila besterik ez zuen behar izan sekula ikusi gabeko partikula bat badela azaltzen duten ekuazioak idazteko. 1964. urtea zen. Egungo partikulen fisika sostengatzen duen eredu estandarrak funtzionatzeko, ezinbestekoa da partikula hori: Higgsen bosoia. Edinburgoko Unibertsitateko fisikariaren ekuazio horiek ahalbidetzen dute unibertsoko partikulek masa edukitzea; beste modu batera esateko: masa hori azaltzen dute.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlaguna

Irakurtzen ari zaren edukia libre ematen jarraitu nahi dugu. Euskaraz informatzea da gure eginkizuna, zure eskubidea. Sareko irakurlea bazara, konprometitu zaitez irakurtzen ari zarenarekin. Geroa zugan.

Izan zaitez BERRIAlaguna