Berria.infoko blog komunitatea

Login

Mahai jokoan

Imanol Murua Uria

Mezua: Herri guztia su

2012-04-30

Herri guztia su

umoko kanpaien errepika entzun zutenean Forura pasean zihoazen Kepa, 8 urte, eta Iñaki, 10 urte, ama Joxeparekin. Bi hilabete eta erdi zeramaten Gernikan.

Zarauzko agintari berriek autobus batean sarrarazi zituzten otsaileko egun batean, aurrera joan ziren gudari guztien emazte eta seme-alabekin batera. Getaria, Zumaia, Deba, Mutriku... Lubakiak Ondarroa eta Lekeitio artean zeuden. «Alto el fuego!», eta oinez pasa ziren zakuz osatutako hesien gainetik. Lekeition, harrera udaletxean, salda bero eta guzti. Jarraian, banaketa. Zarauzko familia gehienak Gernikara, Loiola batailoia ere han zen eta. Gauerako, Gernikan ziren.

Handik bi hilabete eta erdira Lumoko kanpaien errepika entzun zutenerako, hots hori ezaguna zuten, gerra hegazkinak sarri ikusiak zituzten Gernikako zeruan eta bonba hotsa ere entzuna zuten, lau aste lehenago adibidez, Durangon lehertu zirenak erraz entzuten baitziren Gernikatik. Ez zuten denborarik galdu udaletxe azpiko bi aterpeetako batean sartzeko. Lehenengo Heinkel 111 iritsi eta Rudolf von Moreau pilotuak tren geltokiaren gainean lehenengo sei bonbak jaurti zituenerako, aterpean zeuden.

10 urteko haurrak nola bizi du bonbardaketa lur azpiko gordelekutik? 85 urteko gizonak nola gogoratzen du 10 urteko haurrak bizitakoa? «[Aterpean] sartu eta handik pixka batera hasi ziren bonbak. Bum! Bum! Urruti, hasieran. Gero eta hurreago. 'Hau hurre huan!'. Gero, bertan. 'Hau bertan huan!'. Halako batean, Braa!, gainean. Ordura arte jendea sartzen, baina aurreneko leherketa harekin, atea blokeatu zen. Gizasemeak hasi ziren esaten: 'Umeak bizkarretan hartu!'. Zertarako? Atea itxi zenean, gero eta estuago, eta arnasa hartzeko edo jendea lasaiago egoteko, umeak bizkarretan. Jendea errezatzen hasi zen eta… Bum! Bigarrengoa. Bigarrena izan zen handiena. Uste genuen erortzera zihoala dena, baina horrelaxe gelditu zen. Jendea negarrez, errezatzen… Hura erortzen bazen beste mundura gindoazela, alegia. Bigarrena erori zenean, paretak eta harri koskor batzuk erori ziren, eta Kepari arrastaren bat egin zion buruan jotako harri koskorren batek. Odola. 'Kepa zer dezu?' Hantxe denak, hirugarrena eroriko zelakoan. Asko aditzen ziren bonbak. Eta halako batean, Da!, berriz ere bertan, baina zera handirik ez. Aguantatu egin zuen».

Aterpe guztiek ez zioten eutsi. Xabier Irujo historialariak bonbardaketari buruzko liburu berria argitaratze bidean du. 11 aterpe zeuden Gernikan, eta hamarrek eutsi zioten. Andra Mari Plazakoa, handienetakoa, hondoratu egin zen. Aterpe hartatik bizirik ateratako bakarraren testigantza dago, Irujoren arabera, eta hondakinetan lanean aritutakoek diote inor ez zutela bizirik atera. 300 lagun inguruk galdu zuen bizia Andra Mariko babeslekuan, Irujoren kalkuluen arabera.

Baina udaletxe azpikoak eutsi egin zion. 10 urteko mutikoa, berriro: «Sarrera hondakinekin tapatuta gelditu zen. Hirugarren bonba hori pasa, bonbardeoak pixka bat segitu zuen, gero isiltzen hasi, gero eta isilago eta, gero, puskatean, isil-isilik. Gu danok, behean, negarrez eta errezatzen. Joan ziren [hegazkinak], baina berriz etorriko zirenik… Handik pixka batera hasi ginen goian soinuak aditzen: pikatxoiak, bozak eta zerak. Behean hasi ziren: 'Ari dira! Ari dira!', 'Laster aterako gaituzte!', 'Animo!', 'Alde egin dute!'. Batzuk euskaraz, besteak erdaraz. Milizianoak, eta gudariak, eta denak. Halako batean, zuloa irekitzea lortu zutenean, 'Primero los niños!', 'Umeak aurrena!'. 'Arriba!'. Hartu eta gora, ateratzen. Atera ahala, 'Lumora!'. Herri guztia sutan zegoen. Herria guztia su! Jendea saltaka, batzuk alde batera, besteak bestera, batzuk esku-oheekin, besteak zerarekin… Suarena bukatzen zen lekuan zain, gero. Errepidea hasten zen lekuan, ama noiz agertuko zain. Ama agertu zenean, heldu, eta gu aurrera. 'Aita non ote dago?'. Aita eta aita. Aita bagenekien Gernikan zela, baina non zen, ez. Hantxe, gora eta behera, elkarri galdezka denak: 'Ikusi al den Hilario?', 'Ikusi al den Leandro?', 'Ikusi al den Patxi?'. Denak horrela. 'Hilario ikusi dinat, hor zebilen Hilario!', esan zion batek amari. Orduantxe emakumeak lasaitzen».

Bilbon hilabete eskas egin zuten. Maiatzaren 21ean Habana ontzian sartu zituzten bi anaiak, kartoizko erronbo bana lepotik zintzilik, norbere izenarekin, beste lau mila haurrekin. Southampton, Southall eta Scarborough, hamabost hilabete etxetik kanpo, gurasoen berririk gabe ia: aita kartzelan zegoela, baina ondo zegoela. Ama, Getarian (Lapurdi); 5 urteko arreba, Garbiñe, Donostian izebarekin; bi urteko anaia, Imanol, Zarautzen amonarekin. 1938ko uztailean bildu ahal izan zuen berriro Murua Arregi familia osoak jaioterrian.

Ez zuten Gernikan egokitu ziren guztiek zorte bera izan.

Erantzunak:

Bidaltzailea: vqw [Bisitaria]
hegazkinak soriatik eta burgostik irten ziren ta han orduan aireportuan konplizeak zituzte, eta hori jakitea ezta zaila epaitu eta kartzelatzea horrela berriz ez gertatzeko
Permalink-a 2012-04-30 @ 21:11
Bidaltzailea: Txantrea [Bisitaria]
Historia irabazleek azaltzen ohi zigutek. Honelako lekukotasunek garrantzi handia ditek gezur guztiak agerian uzteko. Ederki erran duan bezala: Gernikan egokitu ziren guztiek ez zitean zorte bera izan.
Honatx Joseba Tapiak, gure trikitilaririk onenak, Basarri handiari musikatu zizkion bertso hunkigarriok:

Gernika.

Milla ta bederatzireunetan
ogei ta amazazpia,
euskotarrentzat urte bellz illun,
triste ta negargarria,
auts biurturik utzi zutena
Gernika zoragarria,
eusko reliki maitatuenak
gordetzen zitun erria!

Apirilleko illarekin zan
ogei ta seigarrenean
aiñ juxtu ere peri eguna
astelen arratsaldean;
kale baserri millaka anai
gizatasun ederrean,
plaza inguruan arkitzen ziran
lengo oitura zarrean

Kanpantorreko ezkillak asi
ziran dinbili danbala,
goiko piztien motor burrunda
entzuna zan bereala;
emakume ta ume gaxoak
kurrixka zeriotela
eriotzari iges nairikan
nora jo etzekitela!

Bertsoz nork esan bonba txar aien
indar gaiztozko danbarra!
Osorik etzuten utzi beintzat
bizileku bat bakarra;
ta dana txetu zuten garaian
alde guzitik sugarra,
erru-gabeko gixaxoentzat
orra or azken ederra!

Bizi ziranak igesten zuten
sutegi zakar artatik
ta egazkiñak tiro ta tiro
eten gabe goietatik;
kristau gorputzak alde batetik
beso buruak bestetik,
odol gorrizko itxaso artan
etzan ikusten besterik.

Millatik gora izandu ziran
arnasa utzitakoak,
ez jakin zenbat txit zauriturik
eri gelditutakoak;
ta danetatik geien-geienak
andrezko ta umetxoak,
gerra txar ontan erru galantik
izango zuten gaxoak!

Puska dituzte mendi ta erri
apain eta maitekorrak
puska dituzte basetxe txuri
gure kabi on xamurrak,
ta zirtzildurik kaletan utzi
bai euskaldunen ezurrak
Alemanitik gu txikitzera
etorritako maltzurrak!

Basati gaizto odoltzaleak
atzerritikan ekartzen
tokirik zoragarrienari
txikituta su ematen;
auts egindako gure Gernika
antsika dago esaten
Franco ta bere laguntzalleak
zein biotz ona daukaten.

Ikusi zuten ainbat kristau on
odolustu zituztela
ikusi zuten berdin-gabeko
pekatua zeukatela;
ikusi zuten mundua kontra
jeikiko zitzaietela
eta orduan zabaldu zuten
gorriak egin zutela.

Ezta ez alperrikako izan
or ikusi dan odola
pentsa oraindik emaitz ederrak
ematekotan dagola;
eusko gogoa armez ta indarrez
ezin il leike iñola
Gernika erre ziguten baña
zutik daukagu arbola.


Egon bizkor.
Permalink-a 2012-05-01 @ 10:35

Erantzun:

Zure eposta ez da orrialdean erakutsiko.
Zure URL-a erakutsiko da.
Onartutako XHTML etiketak: <p, ul, ol, li, dl, dt, dd, address, blockquote, ins, del, a, span, bdo, br, em, strong, dfn, code, samp, kdb, var, cite, abbr, acronym, q, sub, sup, tt, i, b, big, small>
URLs, email, AIM and ICQs will be converted automatically.
Aukerak:
 
(Lerro saltoak <br /> bihurtzen dira)
(Izena, eposta & url-arentzako cookiak finkatu)
authimage
Erantzuna bidaltzeko idatz ezazu goiko eremuan egiaztapen kodea; goiko aldean ageri den zenbakia, alegia. OHARRA: Zure erantzuna onartzen ez bada, orrialdea berriro kargatu eta kode berria sortu beharko duzu erantzuna bidali aurretik!

Mahai jokoan

Hemengo politikaren partida jarraituko dugu blog honetan, mus partida ikusleak nola: kartak erdi agerian dituztenei begia luzatuz eta kartak ezkutatzen dizkigutenen keinuak antzematen saiatuz. Eta inor azpijokoan sumatuz gero, esan egin beharko dugu.

Martxoa 2019
Ast Ast Ast Ost Ost Lar Iga
<<  <   >  >>
        1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31

Bilaketa

Blog hau sindikatu XML

powered by
b2evolution

Valid XHTML 1.0!  Valid CSS!

Valid RSS!  Valid Atom!