Salba dezagun ETB bada

Ez dezazuen pentsa txoko honetakook tema, obsesio, herra berezirik dugunik, Eneko Olasagasti berriz, Argia-ko artikulu batean orain: «Esadazue, ETB itxiko balute, benetan, zenbat lagun joango lirateke ixtearen kontrako manifara, antolatuko balitz?». Neroni, erantzun nuen; agendan begiratu ondoren, noski. Galdera hori testuinguruan jarri behar da, ordea. Kritikari buruz hitz egiten hasi zuen artikulua Olasagastik, gurean, halakoak onartzerakoan, zeinen eskasak garen: «Indian bezala, badira ukiezinak direnak gurean. Eta nonbait, ETB da horietako bat». Eta partikulazki mingarria suertatu zitzaidan anekdota bat kontatu zigun gero: «Orain dela egun gutxi Bilboko EITBko egoitza erraldoi hutsalean bilduta nengoen. Niretzat gordeko dut norekin. Hona, BERRIA egunkariak berriki argitaratutako audientzien gaineko artikulu baten harira entzun behar izan nuena: «Egia esan, periodiko hori itxiko balute ere, niri berdin».

Hombre, horrelakoa ez mutiko. Gauza bat da ez gustatzea berripaper batek argitaratzen duena, are argitaratzen duena okerra dela pentsatzea, eta beste bat euskaraz dugun egunkari bakarra ixteak bost axola izatea. Olasagastik esplikatzen du hobeki: «Latza da gero, Egunkaria-rekin gertatutakoa bizi ondoren, horrelako perlak entzun behar izatea. Eta hori aurpegira esanda. Auskalo kuadrillan nolakoak botako dituzten. Gogoa sartu zitzaidan esateko, niri ere berdin litzaidakeela ETB ere itxiko balute. Horren ordez, Argia-rako artikulua idatzi behar nuela esan nion. Zeren eta oraindik ere ETB gurea, denona, behar lukeen zerbait bezala sentitzen dut». Neronek ere bai. Kritikak kritika. Edo akaso horrexegatik kritikatzen dugu, gurea, denona, behar lukeen zerbait bezala sentitzen dugulako. Esadazue, beraz, ETB itxiko balute, benetan, zenbat lagun joango liratekeen ixtearen kontrako manifara, antolatuko balitz? Neroni, erantzungo dut orain, agendan begiratu beharrik gabe, noski.

Ez dezazuen pentsa txoko honetakook eta Eneko Olasagastik tema, obsesio, herra berezirik dugunik, Anjel Lertxundi, berripaper honetantxe: «Haizeak eramana da euskarazko telebistaren hasierako asmoa, haizearekin joana da egin beharrak ez eginez perpretatzen ari den kaltearen kontzientzia». Salba dezagun ETB bada. Horretarako, baina, salba dadin nahi izan behar da.

Badauka bertute bat

Marka da gero: Julian Iantziren Nafar Telebistako elkarrizketak behin baino gehiagotan aipatu ditugu hemen, baina pasaran beti, betizuari —ezen, zezenak ez, betizuak dira Lesakakoak, ezta?— ile-adats hori eder horretatik heldu gabe oraindik. Gaurkoa, Ekografiak Nahieran zerbitzuaren hondar emaitza da, gainera. Bezero batek —segur aski, fidelenak— halaxe esan zidan: «Aspaldian Ekografia hori espero dudalako ez nago sekula bakarrik». «Panpox» gehitzea bakarrik falta izan zitzaion. Berdin dio, ezaguna da hemen inguruko jendeak sentimenduak adierazteko duen urritasuna. Ez denek, zorionez. Gera nadin, beraz, A solas con Julián —beldurtxoa— telebista saioarekin.

Eta esan dezadan beste ezer baino lehen Julian Iantzi dela tipo bat izugarria —eta izugarri zentzu onean, noski; horrela, hurrena gurutzatzen dudanean aurpegi eder hau osorik atxikiko dudanaren esperantzan—. Baina elkarrizketa horiek, uf, nola esan. Egia da, elkarrizketatzaile bezala badauka bertute bat, garrantzitsua oso, elkarrizketatzaile askok ez daukatena: elkarrizketatuari hitz egiten ez diola uzten, etengabe moztu, zapaldu, ahoa bete hitz uzten duela —tira, nik neuk imajinatzen ahal dudala aurreko zutabean iradoki nizuena: Julian Iantzik Julian Iantzi elkarrizketatzea—. Eta hori, segun eta zein den elkarrizketatua, pila bat eskertzen da. Batzu-batzuk pasa dira sofatik, Nafarroa Garaiko gizon-emazte itzaltsuak guztiak ere: Gran Hermano-ko Jacinto, esaterako. Baina Marea taldeko abeslari Kutxi Romerori egindako elkarrizketa aipatu nahiko nuke, paradigma gisa. Huntaz eta hartaz aritu ondoren, azkenik iritsi zen egiaren ordua: «Badakit badagoela gustatzen ez zaizun beste tipo bat, zure arabera ez ditu etxeko lanak ondo egiten, ez da dokumentatzen elkarrizketetarako, eta neroni buruz ari naiz. Eta niri esateko gogoa zenuela». Goia jo zuen une horretan egometroak. «Bai, El Drogasi egin zenion elkarrizketa bat izugarria» —eta izugarri zentzu txarrean orain, noski—. Momentu gorena, ordea, Kutxik Iantzi euskal Paula Vazquez dela esan zuenean izan zen. Ez da konparaketa txarra. Erabatekoa izateko, ordea, xehetasun bat falta du. Aspaldi honetan telebistatik aparte xamar dabil Vazquez, bi urte-edo izango dira. Eta prentsan irakurri diot: «Badakit ez dudala sekula berriz ere telebistan lan egingo».

Ez dugu babesik behar

Jose Diego Yllanes hiltzailearen abokatuak, epaiketan defendaezina dena defendatzeko, Nagore Laffage biktima errugabea zela esan zuen. Alegia, Laffagek ez zuela ezer egin norbaitek hil zezan. Baina, zer demontre esan nahi zuen? Neskak errurik balu zilegi litzatekeela hilketa? Zer da errua? Zeren errua? Kasu honetan noren begiradaren araberakoa da erruaren definizioa? Laffagen irudia goraipatu eta Yllanesen ekintza nardagarria babesteko trikimailu zikin hori erabiltzea iraingarria da. Esate baterako, zalantzan jartzen duelako 20 urte dituen neska gazte baten hautu askea. Horren guztiaren azpian Nagore Laffagen erabakia morala izan zen edo ez epaitzen duelako. Onartezina da hori: Yllanesek emakume aske bat hil zuen askea zelako. Ezetz esateko askea zelako. Yllanesek Laffage hil zuen Laffagek bere menpekoa izan nahi ez zuelako. Etxe horretatik alde egin nahi izan zuelako. Para gaitezen lasai analizatzera: nola da posible moralina zipriztinak dituzten argudioak erabili izana Nagore Laffagen epaiketan? Nola da posible Laffage babesteko mekanismo legal nahikorik ez dituen sistema batek tranpa dialektikoak baimentzea? Epaiketan hilketa azpikeriarik gabeko ekintza izan zela ondorioztatu zuten. Ezin izan zuten genero indarkeriaren markoan kokatu, biktimak eta hiltzaileak aldez aurretik harreman erromantikorik izan ez omen zutelako. Hildakoa edo hiltzailea, nor babesten du sistema legalak?

Matxismoak hiltzen du. Gorputzaren kontrol mekanismoek hiltzen dute. Heteropatriarkatuak hiltzen du. Lege heteropatriarkalek hiltzen gaituzte. Zergatik? Legeak ez direlako orden heteropatriarkala kolokan jartzeko eraikiak, ezta dinamikak aldatzeko eraikiak ere. Ez ditugu erasoen aurrean babestuko gaituzten legeak behar, defendatzeko erabili ahalko ditugunak baizik. Ez dugu babesik nahi eta erasoen aurrean nazkatuta gaude.

Nagore Laffagen hilketaren urteurrena dela-eta, ETB1k gertakariaren inguruko dokumentala eman zuen berriz ere. Hautsak harrotu zituen gertakaria memorian iltzatua daukagun arren, hilketa sexistak gertatzen jarraitzen dute. Erasotzeko asmoa dutenek argi izan beharko dute kontu bat: sanferminetan zein beste edozein testuingurutan egongo garen emakumeok ez dugu gure askatasunaren defentsan sekula atsedenik hartuko.

Sintoma bezala

Uste nuen oraingoan ere libratuko nintzela. Uste nuen oraingoan ere ahal izango nuela. Uste nuen oraingoan ere geratuko nintzela Gu ta gutarrak ikusi gabe. Oposizioa ez baita izan nolanahikoa: bost edizio eta orain arte lortua nuen emanaldi bakar bat ere, hasi eta buka, ez ikustea. Orain arte. Nirekin ahal izan du zerbitzu publikoa ematearen kontzientziak. Eta, zergatik ez esan, erakarmen gutxiko gauzek nigan eragiten duten erakarmen indarrak. Ikusi nuen, beraz, 5. edizioko gutar final handia.

Gainera, ze demontre, final bat zen. Han zeuden denak: DJ Tirapu; gure kuxkuxeroak, tartean Txurru berria —«gogorra izan da porque nik beti ile luzea izan dut»—; Euskal Herriko youtuberrik arrakastatsuena, lehen aldiz, platoan, Hola Julen; eta, noski, kuadrilla urdina, kuadrilla arrosa. Saria, saioaren tamainakoa: New York edo Londres, baina baita Eivissa edo Salou ere. Garrantzitsuena, jakitea bakarrik edo kuadrillan joango den irabazlea. «Goi-goian amaitu nahiko genuke». Falta ziren finalistak. Bikoteren bat —«gure saioan elkar ezagutu eta enamoratu egin zaizkigu»-, pertsonalitatea duen bat —ez dakit noren kutxi-kutxia—, eta ospetsua izan nahi zuen bat —«eta lortu egin du»—; ez dakidana da bere etxean, edo harago. «Gazte jatorrenaren bila dabilen programa: Gora gu ta gutarrak!» —Lehenik Euskadi eta Gora Gu ta gutarrak gero—. A ze finalistak. Emakumeak, gizonak eta bi zerbeza hartakoak baina puskaz zozoagoak. Haien euskara, bidenabar, eta oro har, lotsaemangarria. Eskerrak ondarrutarrei. Eta Salyri. Emanaldiko une negar-egingarria —eta multikulturala— eskaini zigun: familia Frantzian dauka, gurasoak eta bi ahizpa, baina a ze sorpresa, final handiaren egunean hortxe daude, platoan. Eta nork irabazi jakin bitartean zer: 5. edizioari errepasoa, adibidez gutarrak, ibaian bainatzen —eta hori nobedadea da ETBn, ipurdiren bat ikusi baitzen—. «Aurpegi honekin ezin naiz atera, aurretik txapa y pinturatik pasa behar naiz». «Nago txinatzen, pero un monton». Edo ustez kameratik kanpo, zuzenean espainolez. Jatorrenetan jatorrena nor den ezagutzeko ordua. Azkenik erabakia, opor leku bat eta norekin. Salou, noski, eta kuadrillarekin. Sintoma bezala. «Irailean, ez ahaztu, Gu ta gutarrak 3X2. Udara mundiala igaro». Beharko. Irailean kalapita berdinarekin etorriko badira.

Zer bihurtu garen

Cites ikusten uzten zen telesail bat da. Misteriorik ez du: Interneten kontaktua egin eta zita bat lotzen dute unean uneko protagonistek, gizon nahiz emazte, zahar ala gazte. Azkenaldian edonon jartzen duten Firts dates hori bezala, baina fikzioan —eta Carlos Soberarik gabe—. Bestela esateko: norberaren amore minak biziaraziko dituen saio bat, tentsio sexualeko eszenak barne —edo tentsio sexualeko eszenak, batez ere; eta ez diot ironiarekin, osasungarria iruditzen baitzait oso—. Praktikan jarrarazten du, gainera, gehien gustatzen zaigun kiroletako bat, txutxumutxua: sandiek ohean bukatuko dute, urliek lagun, berendiek ez dute bi Gaur egun ere iraungo. Bere xalotasunean, tira, ikusten uzten zen, eta zertarako engaina: harreman batzuek pizten zuten, astelehen gauetan, itzalita zegoen zerbait.

Baina azken kapituluak erabat sutu nau. Eta ez zentzu positiboan. Ulertzen dut hasieratik hona aldaketak egin izana, deituko diete doiketak; ulertzen dut hasieran gehiago lotzea originalari, Dates britainiarrari, eta mugatzea batez ere, bada, horixe, Interneten kontaktua egin ondoreneko zitari, eta denborarekin askatzen joatea, molde propioagoen bila. Baina ez dudana ulertzen da bilakatu izana nerabeentzako telesail aurreikusgarri, gatzgabe, lotsaemangarri batean. Labur: lehen txortalagun izan zitezkeenak, orain dira harreman korapilotsu, txotxolo, konbentzionalak. Sugetzarretik gero eta gertuago dagoela, alegia. Eta ez dudala ulertzen esan dut, baina, gezurra: ulertzen dut, noski, ikusita azkenaldian TV3n arrakasta izan duten telesailak zein izan diren. Hemen inoiz aipatu eta Maite Iturbek ere ahotan hartu duen Merlí, adibidez, kapituluko 200.000 euro balio dituen hori, orain La Sextan ikus daitekeena (eta, bai, telesailak ez dira bakarrik ekoizten, erosi ere egin daitezke). Eta segur aski TV3eko inoizko arrakastarik handiena izan duen telesaila, Polseres vermelles, Espainia aldean Antena3ek eman zuena, eta gero ABC estatubatuarrak erosi —ez da, Aitaren etxea-ren kasuan bezala, ERT kate greziarra, baina zer nahi duzue—. A, beste txikikeria bat: Steven Spielbergek ere eskuratu ditu eskubideak.

Cites, beraz, zer ginen eta zer bihurtu garen. Baina, egia esan, ez ote zaigun hori gertatzen denoi, harremanetan; telesailekin ditugunetan ere bai.

Zamarik handiena (revisited)

Ekainaren 26ko hauteskundeei arreta berezia eskaini zien ETBk. Horixe iragartzen zuen EITBk bidalitako prentsa oharrak, eta halaxe izan zen. ETB1en, esate batera, 19:50ean hasi zen gaua, programa berezi batekin: Maddalen Iriartek eta Xabier Usabiagak gidatuta, Pilar Kaltzada kazetariarekin batera, Asier Blas eta Eider Alkorta politologoak ikusi ahal izan genituen. Zuzeneko konexioak ere egin zituzten albistea zegoen leku guztietatik. ETB2n, bestalde, 19:15etik aurrera, Estibaliz Ruiz de Azuak, Africa Baetak eta Xabier Lapitzek aurkeztu zuten saio berezia. Alfredo Retortillo soziologoak komentatu zituen datuak, eta bi solasaldi mahai egon ziren: batean, Jon Urresti, Garbiñe Biurrun eta Felix Arrieta; bestean, Elkarrekin Ahal Dugu, EAJ, EH Bildu, PSE-EE, PP eta Ciudadanoseko ordezkariak. Laburbilduz: ETB1en bi kazetari eta hiru gonbidatu. Hasi, 19:50ean. 35 minutu beranduago, alegia. ETB2n, aldiz, hiru kazetari eta lau gonbidatu, gehi politikarien solasaldi bat.

Eta hauteskunde gauaren jarraipen ona egin zuen ETB1ek, noski, ez zen egon aitzakiarik ez ikusteko. Baten batek esan dezake, gainera, tira, hain garrantzitsua ere ez dela, adibidez, ETB1en bi aurkezle izatea eta ETB2n hiru —are aurkezle horietako bat Lapitz bada—; adibidez, ETB1en hiru gonbidatu izatea eta ETB2n lau —are euskarazkoan Asier Blas eta Eider Alkortaz disfruta badaiteke—; adibidez, ETB2n politikarien mahai bat egotea eta ETB1en ez —politikarien mahai bat? Nork nahi du halakorik?—; adibidez, ETB1eko saio berezia 35 minutu beranduago hastea —are inkestak ezagutu eta benetako emaitzak eskuratzen hasi arteko tartea zinez asperramorragarria izanik—. Txikikeriak direla guztiak? Baliteke. Ez dut nik kontrakoa esango. Baina zer arraroa txikikeriak beti alde berera erortzea, ezta? Zergatik ez dira inoiz erortzen beste aldera, zergatik ez da diskriminazio positibo pixka bat egiten, pixka bat, eta lehenesten da euskarazko katea, ahulena, hain txikikeria badira?

Josu Goikoetxeak esana du. «ETB1ek dituen zametako batek badu izena: ETB2». Halaxe bukatu nuen abenduaren 22ko Ekografia: «Astea joan, astea etorri, zametako bat zena, ez ote den zamarik handiena bilakatzen ari». Egun hartako zutabearen bertsio berritua baita gaurko hau. Baina zertarako aldatu ezer, ETBk bere horretan jarraitzen badu.

Eta nola

Patuak nahi izan du, kuak, Palaciosek Vis a vis aipatu duen aste berean emakumea eta kartzela lotzen dituzten dokumental pare bat ikusi izana —eta barka telesailaren hariari ez badiot jarraitzen, baina ezin izan dut Vis a vis-ekin, bereziki Najwa Nimrirekin; ez hartu kontuan, arren—. Emakumea eta kartzela lotzen dituzten dokumental pare hori Arte katean ikusi dut, noski, bata bestearen atzetik, gaiak harrapatu banindu bezala —eta hori gaiak harrapatzeko aldez aurreko jarrerarik ez nuela—. Lehena zen kanpotiko begirada bat, nolabait, kanpotikoa, baina, era berean, barrukoa, eta intimoa: En bataille: portrait d’une directrice de prison. Kartzela zuzendari baten potreta, beraz, Liancourt izeneko kartzelakoa; Marie Lafont, emakumezkoa, gaztea oso, narratzailearen arabera herabe, hauskorra, 800 gizonezko preso dituen kartzela zuzentzen. Ez esan irudia ez denik gotorra. Eta, tarteka, rock star baten bizimodua ikusten ari zarela iruditu arren, merezi du dokumentuak.

Bigarrena, Les enfants en prison. Emakumea, hortaz, baina haurrak ere bai. Eta, nola ez, giltzapetzea. Kartzelazainek Jovanovic deitzen duten neska gazte bat da hemen protagonista, hiru haurren ama. Bi daude harekin, itxita. Hitz askorik gabeko dokumentala. Baina beharrik ere ez, irudiek nahikoa hitz egiten dute eta. Kolpagarriak dira, eta ez gutxitan: adibidez, haurren aurpegiak, presoek protesta zaratatsu bat egiten dutenean, builaka ari direnean, emagaldua gora, emagaldua behera; zaurgarriak hiru urte ere ez dituen haurraren arropak haztatzen dituztenean; bihotz-urragarriak kanpoan dagoen seme nagusiak —zer izango ditu, lauzpabost urte?— ama bisitatzen duenean. Kontxo, baina Jovanovic hitz egiten hasten denean: «Malko guztiak ordainaraziko dizkiet», «lehen baino gaizkileagoa izango naiz», «egiten ari didatena ez dut sekula ahaztuko», «nire seme-alabengatik zin dagit». Kartzelatik atera eta etxean atxilotuta egotea eskatu du, baina ukatu diote. Begirada galdu hori, ezein aktorek —ezta Nimrik ere— berdinduko ez duena.

Palaciosek atzo gogoratzen zigun Vis a vis fikzio bat dela, erakusten duena ez dela Espainiako kartzeletan bizi duten errealitatea. Gaur esan behar dugu Arte kateko dokumental pare horrek, zoritxarrez, baietz, erakusten dutela kartzeletan bizi duten errealitatea. Eta nola.

Eragindako koma

Bai, Palacios: komuna garbitzea Espainiako politikariak telebistan ikusi behar izatea baino lan txatxiagoa bilakatu da guretzat —bide batez, oroitarazi gero komuna oraindik egin gabe daukadala, mesedez—. Edozer gauza, beraz, hauteskunde kanpaina telebistaz jarraitzearen aldean. Adibidez, Eneko Olasagastiren hitzak larunbateko berripaperean —eta kasu honetan ez da edozer gauza, noski, pulamentuzko hitzak baizik—. ETB1en telesailik ez dagoela eta, zera zioen Olasagastik: «TVErekin baino gehiago, Galiziako TVGrekin alderatu beharko litzatekeela ETB». Urtzi Urkizuk jarraitzen zion: Galizian galizieraz egindako fikzioak, kopuruan behinik behin, osasun askoz hobea du euskarazko fikzioak baino. 2015-2016ko denboraldian, TVGk eguneroko telesail bat eman du, O Faro, eta beste bost telesailen atalak ere bai: Pazo de familia, Serramoura, Hospital Real, Urxencia Cero eta Casa Manola. 2016-2017ari begira, aipatutako batzuek jarraituko dute, eta, horrez gain, Dalia, a modista eta Hotel Vidago estreinatuko dituzte -azken hori, gainera, Portugalgo RTPrekin elkarlanean-. Labur: nahiko ondo ateratzen zaiela galegoei analitika. Eta Mareas vivas mitiko hartatik ez ditudanez Galiziako telesailak batere jarraitu, egin dezagun orain katalanen osasun-azterketa, egoera gehixeago ezagutzen dut-eta. Alde batetik dago, 2010etik, La Riera, eguneroko bazkalosteko sugetzar klasikoa, El cor de la ciutat, Ventdelplà eta beste klasiko batzuk ordezkatzera etorri zena. Gero, astean behin, egon da Itxaro Bordak eta biok sutsuki gomendatu dugun Nit i Dia. Maite Iturbek aipatutako Merlí ere bai; La Sextan ikus dezakegun bitartean, TV3n dagoeneko denboraldi berri bat iragartzen hasiak dira. Eta aste hauetan ematen ari dira berriz Cites, bigarren denboraldia, inoiz edo behin hemen aipatu izan duguna, Channel 4 britainarreko Dates haren egokitzapena. Tira, Katalunian katalanez egindako fikzioak, kopuruan akaso ez beti, baina kalitateari dagokionez ETBk eta segur aski TVGk baino osasun hobea duela. Gurean fikzioan aritzen den eta izenik eman nahi izan ez duen langile batek esan zuen larunbatean: aurrekontuaren parte handi bat alor teknikoak eramaten du, eta merkeena gidoiak izaten dira. Kantitatea, hortaz, baina kalitatea ere bai. Ez da nobedadea: ETB1en telesailen egoera, eragindako koma baita.

Antidoto aproposa

Erabaki bat hartu dut —eta ez dakizue ze pozik nagoen, hainbeste kostatzen zait erabakiak hartzea—: ez dut Espainiako Gorteetarako hauteskundeen kanpaina telebistaz jarraituko. Erabaki guztiak bezala hori ere diskutigarria da, noski. Baina utzidazue motiboak aipatzen. Lehenik, botoa aspalditik erabakita daukadalako, aurreko hauteskundeetako berdina izango delako —badakit inori ez zaiola inporta, baina nik ere, Santi Leonek bezala, emazteki bati eman behar diot—. Bigarrenik, Urtzi Urkizuk ondo seinalatu zuelako: «Show-etik atera ezinda daude hautagai batzuk» —politainment kontzeptua oparitu zigun, gainera, politikariak eta entretenimendua uztartzen dituena—. Eta hirugarrenik, kanpainaren jarraipena Palaciosek egiteko esperantza dudalako —atzokoan, luze gabe, goitik behera xehatu zuen hautagai nagusien debatea; eskerrik asko—.

Kanpainaz gainezka eginda zaudetenoi alternatiba bat eskaintzera natorkizue. Neronek baliatu nuen, hautagai nagusien debatea aprobetxatuta —eta Eurokopako partidarik ematen ez zutenez; a ze bizioa, jainko potzoloa—: aspaldian abandonatu samar nuen Hamaika telebistako Ertzak saioa ikustea. Hauexek izan dira azken emanaldien izenburuak, galdera forman: Euskararen aktibismoa birdefinitu behar da?, Sindikalgintza: borroka berrietarako errezeta berriak?, Ekonomia sozial… eraldatzailea?, Pentsio sistema: zahartzaro duina bermatuta dugu?. Eta jarraian 30 minutu inguruko tarte atsegina erantzunak ematen saiatzeko. Azkena, adibidez, asteartekoa, denboraldiko azken atala: Ezkerra, krisian?. Europa, Espainia eta Euskal Herriko ezkerreko mugimenduaren egoera aletu zuten, Asier Blas politologo eta unibertsitate irakasle eta Jule Goikoetxea poetarekin. Gauza interesgarri asko esan ziren: ezkerreko agintari politikoak aritzen direla ia kasta baten antzera; diskurtso elitista dutela; deskonexioa dagoela hauteslego objektiboarengandik; ezkerra ez dela neoliberalismoaren aurkako indar nagusia, gaur egunean, eskuin muturra dela; konektatzen duela hobeki langileen interes batzuekin; eta klase arazoen zentroan genero botere harremanak daudela. Beste hainbat konturen artean, noski. Hauteskunde kanpaina errepikakor, aspergarri eta lo-eragile bati aurre egiteko antidoto aproposa iruditzen zait niri.

Garai zaharretan

Notizia hil ala bizikoa baitzen: Valentzia erdigunera iritsi eta trafiko seinalea katalunieraz bakarrik dagoela ikustea. «Ba, egia esan, ez daukat batere garbi autoarekin pasa behar naizen edo ez». Neska gazte bat da, sorpresa baino izu aurpegiarekin ia, hala mintzo dena. Katalanaren aldeko hizkuntza politika bidegabeak kaltetutako beste biktima bat. 952 milioi hildako eragin bazituen Stalinek, auskalo zenbat eragin dituen katalanaren aldeko hizkuntza politikak. Eskerrak Antena3 daukagun, genozidio hori salatzeko. A, baina ze pena, jendea ez dela erabat inozoa: baten batek deskubritu du sorpresa baino izu aurpegiarekin mintzo den neska gaztea kazetaria dela, katalan hiztuna, MediterraneoTV kateko bideoetan ederki asko agertzen duen moduan; eta, kurioski, iazko udan Antena3eko albistegietako erredaktore gisa lan egin zuela.

Bartzelonako banku okupatuaren harira ere, erabateko kaosean erortzekotan izan ginen. Eskerrak berriz ere Antena3 geneukan hor, kanoiaren oinean. Zuzeneko konexio batekin. Biktima, kasu honetan, emakume adineko bat; bistan da, zer esango digute adinekoek, bada: gazteria oso gaiztoa dela, dena suntsitzen dutela eta Maduroren jarraitzaile direla, 98 milioi hildako eragin dituen diktadore hori. Noski, gero mikrofonoa jarri eta emakume adinekoa hasten bazaizu esaten «lokal hau gurea da, jende guztiarena da, oinezko guztiok ordaindu dugu; zergatik datoz orain eta kentzen digute, lagundu baino ez bazuen egiten, politikari zerriek egiten ez dutena», noski, zer egin dezakezu. Adineko emakume gaixoa bere horretan utzi, hitz egiten, pixkanaka urrundu mikrofonoa, kamera, zu zeu urrundu pixkanaka eta, bye, bye, beste bat arte.

Urrutira joan gabe, Azpimarra saioan, zeinek, dena esan behar bada, gertutik jarraitu duen Gipuzkoa Zutik, gonbidatzen dute Lander Arbelaitz mugimenduko kidea, eta galdetzen diote akanpadaz. Eta, bitartean, telefonoz baita elkarrizketa, irudiak jartzen dituzte, ze aspergarria bestela; baina denbora guztian, guzti-guztian, poliziarekiko tentsio uneak, biolentziazkoak, desatseginak. Eskerrak, eta oraingoan ironia izpirik gabe, Arbelaitz geneukan: «Polizia egunero etortzen zaigu bisitan, gero albistegietan irudi horiek ateratzeko». Eta oraindik galdetuko dute ea nor dagoen garai zaharretan.