Garai zaharretan

Notizia hil ala bizikoa baitzen: Valentzia erdigunera iritsi eta trafiko seinalea katalunieraz bakarrik dagoela ikustea. «Ba, egia esan, ez daukat batere garbi autoarekin pasa behar naizen edo ez». Neska gazte bat da, sorpresa baino izu aurpegiarekin ia, hala mintzo dena. Katalanaren aldeko hizkuntza politika bidegabeak kaltetutako beste biktima bat. 952 milioi hildako eragin bazituen Stalinek, auskalo zenbat eragin dituen katalanaren aldeko hizkuntza politikak. Eskerrak Antena3 daukagun, genozidio hori salatzeko. A, baina ze pena, jendea ez dela erabat inozoa: baten batek deskubritu du sorpresa baino izu aurpegiarekin mintzo den neska gaztea kazetaria dela, katalan hiztuna, MediterraneoTV kateko bideoetan ederki asko agertzen duen moduan; eta, kurioski, iazko udan Antena3eko albistegietako erredaktore gisa lan egin zuela.

Bartzelonako banku okupatuaren harira ere, erabateko kaosean erortzekotan izan ginen. Eskerrak berriz ere Antena3 geneukan hor, kanoiaren oinean. Zuzeneko konexio batekin. Biktima, kasu honetan, emakume adineko bat; bistan da, zer esango digute adinekoek, bada: gazteria oso gaiztoa dela, dena suntsitzen dutela eta Maduroren jarraitzaile direla, 98 milioi hildako eragin dituen diktadore hori. Noski, gero mikrofonoa jarri eta emakume adinekoa hasten bazaizu esaten «lokal hau gurea da, jende guztiarena da, oinezko guztiok ordaindu dugu; zergatik datoz orain eta kentzen digute, lagundu baino ez bazuen egiten, politikari zerriek egiten ez dutena», noski, zer egin dezakezu. Adineko emakume gaixoa bere horretan utzi, hitz egiten, pixkanaka urrundu mikrofonoa, kamera, zu zeu urrundu pixkanaka eta, bye, bye, beste bat arte.

Urrutira joan gabe, Azpimarra saioan, zeinek, dena esan behar bada, gertutik jarraitu duen Gipuzkoa Zutik, gonbidatzen dute Lander Arbelaitz mugimenduko kidea, eta galdetzen diote akanpadaz. Eta, bitartean, telefonoz baita elkarrizketa, irudiak jartzen dituzte, ze aspergarria bestela; baina denbora guztian, guzti-guztian, poliziarekiko tentsio uneak, biolentziazkoak, desatseginak. Eskerrak, eta oraingoan ironia izpirik gabe, Arbelaitz geneukan: «Polizia egunero etortzen zaigu bisitan, gero albistegietan irudi horiek ateratzeko». Eta oraindik galdetuko dute ea nor dagoen garai zaharretan.

Alemanian en español

Leku bateko pentsamolde komun oinarrizkoa ezagutu nahi baduzu, piztu telebista. Ez dago herri baten idiosinkrasiaren deskribapen zehatzagorik. Hor dago, mundu guztiaren bistan, nazioaren sekretu inplizitua, normaltzat hartuko den guztia, tokiko oinarrizko biziraupen kit kulturala. Oso gauza praktikoa da zurea ez den herri batean bizi zarenean —APM? eta Polònia gabe ea nondik atera behar nituen nik familia-bileretan beti funtzionatzen duten txisteak—.

Gero daude nazioak eta nazioak. Eta, jainko potzoloa, batzuetan bai zaila dela ondoan —tira, gainean— daukagun nazio horren normaltasuna jasatea. Aste batzuk daramatza Antena3en Buscando el norte telesailak —izan zezakeen lasai asko Vente p’Alemania Pepe titulu salerosoagoa—. Berlinen bizibide bila dabiltzan españolitoen ibilerak kontatzen ditu, nobedade handirik ez: lanik ez dagoela, baldin badago protagonistei formazioa falta zaiela, pisurik ez dietela alokatu nahi… eta —hemen dator pentsamolde komun espainiarraren parte lakarra— alemanez hitz egiten dutela denek. Marka da gero, alemanak alemanez hizketan, non eta Alemanian. Hori errespetu falta intentzio onenekin beren burua esplotatzen uztera joan diren etorkin espainiar gaixoentzat — hain justu, «etorkin» hitza ez duzu telesailean inoiz entzungo—.

Inkonpetentzia linguistikoa erabat barneratuta daukan nazio bat, horixe erakusten digu Buscando el norte-k. Eta inkonpetentzia hori dezenteko problema narratiboa bihurtzen da Berlinen girotutako telesail batean. Ezin dituzu alemanez ondo moldatzen diren pertsonaiak pantailaratu, ikusleari gutxiagotasun konplexurik ez eragiteko. Eta ezin duzu Berlinen istorio bat kontatu han beste hizkuntza bat hitz egiten dela kontuan hartu gabe. Beraz, etengabe espainolez dakiten pertsonaiak azaltzen dira deus ex machina: orain ospitalean dagoen jatorri espainiarreko emakumea, gero aita espainola duen Ulrike izenekoa, atzetik Burgoseko norbaitek bezain ondo —esateko modu bat da— ahoskatzen duen turkiarra.

Alemanian alemanez ez hitz egiteko tema ikusita, hobeto ulertzen dut Pablo Iglesiasek proposatutako Plurinazionalitate Ministerioak —a ze inbentoa— eragin zituen erreakzioak. Erakundearen buruak XXXL tailako galtzak beharko lituzke egin beharreko lan guztia kabitzekotan.

Sakrifizioak

Aurrerantzean interesgarria izango da ostiraletako lehia telebisiboa! Tira, Espainiako kate pribatuetan lehiatuko diren bi saioen zaleak ez garenontzat, ez da zirraragarria izango. Baina, aizu, Antena3 kateari aitortu behar zaio balentria: Allí abajo telesailaren denboraldi berria ostiraletan jartzea erabaki dute, Sálvame deluxe arrakastatsuarekin lehiatzeko. Tu cara me suena lehiaketaren denboraldia amaitzear dagoela, otsailaren 12an hartuko du Plano a Plano ekoiztetxearen telesailak lekukoa. Gogora ekarri dit Canal +ek eskaintzen zuen Vikings telesail marabillosoa: protagonistek ondo zekiten noiz sakrifikatu behar zuten eta ondorioz hil, noski, taldearen hobebeharrez. Biziraupenaren ajeak. Gainera, pozik egiten zuten heriotzara bidea, izan ere, hiltzeari zentzua ematen zioten. Baikorrak izan gaitezen, eta pentsa dezagun Espainiako farandularen inguruko txutxumutxuak baino deigarriagoak izango direla fikzioak ekarriko dizkigun maitasun kontuak.

Allí abajo-rekin lotura estua —pantailan eta pantailatik kanpo— du Oscar Terolek. Sakrifizioaz zerbait badaki. Izan ere, telesailari gertatuko ez zaiona gertatu zitzaion berari La Sexta katerako egin behar zuen ¿Tú que sabes? lehiaketarekin. Gogoan daukat Gabonetan ikusi nuela, eta kostata ulertu nuela zein zen lehiaketaren funtsa. Alegia, nondik nora zihoan edota zergatik izan behar zuen interesgarria. Asko aspertu nintzen. Kontua da programa horren hiru atal grabatu zituztela, kateak grabazioa bertan behera uzteko agindu zuenean. Beraz, materiala aprobetxatze aldera, Gabonetan eskaini zituzten zerbait berezi izango balitz bezala. Emankizun bereziak, uler dadila.

Tiraderetan geratzen diren proiektuez ari garela… Bai, lagunok, horixe bera: Non dago Safari Wazungu? Berriz ere programatuko dute? Egunek aurrera egiten duten heinean, reality-aren protagonisten bizitzak ere bai, eta luze jotzen badu itxaroteak, posibleki gaurkotasuna galduko du bertan gertatutako guztiak. Agian GHVIP saioa amai dadin esperoan daude. Ulertu beharra dago konpetentzia zuzena egitearena zaila dela eta zartako ederra izan daitekeela galtzaile suertatzen den katearentzat. Kalitateaz beste egun batean hitz egingo dugu. Dirudienez, inportanteena baita sakrifizioak ez direla edonorentzat.

Soluzio txarra

Ez bakarrik Durangoko Azokan egoteko pagotxa, Durangoko Azokaz idazteko tartea ere hartu du Palaciosek. Momentu batez desio izan nuen: astelehen gaueko eztabaida politikoa ikusi izana, eta kentzea niri ikusi behar izateko fardela. Zer, aukera posible bat zen: disko eta liburuz mukuru betetako paradisuaren erdian egonik ere, auskalo pantaila erraldoi batean, adibidez Kulturaren Plazan. Horretarako prestatuta zegoen ikuskizuna: aurretikoak, eztabaida, gerokoak. Kirol emankizun baten traza zuen denak, bereziki, futbolarena. Nahiz gero partida bera, Txapeldunen Ligakoa baino, iruditu hirugarren mailakoa.

Eta emaitza, bada, jantzita daramagun kamisetaren araberakoa. Pertsonalki, irabazlea iruditu zitzaidan Pablo Iglesias, ideiak garbi —besapeak ez hainbeste—, diskurtsoa besteengandik bereizien, egoeraren gaineko kontrola. Albert Rivera ohikoan baino traketsago ikusi nuen, nahasiago, iaioa baita ezer esan ez baina zerbait esaten ari denaren itxurak egiten. Soraya Saenz de Santamaria ez hain gaizki, nahiz uste baino okerrago: Rajoyren alternatibarik onena bada, leku ederrean daude —presidentearen erridikulua ekidin bazuen behintzat, gaitz erdi—. Eta Pedro Sanchez, zer nahi duzue esatea, bere ordez enbor bat jarri izan balute, berdin —edo hobeto, hartara ez genukeen ikusi beharko, eta entzun, bere barre behartua—. Baina, esandakoa: emaitza, norbere gustukoa. Pentsa, Pedro Sanchezek irabazletzat hartu zuen bere burua.

Baina, azken buruan, eztabaidak boto emaileen iritzian, hauteskundeen emaitzan zer eragin izan dezakeen ez dakit. Segur aski, pentsa dezakeguna baino txikiagoa. Ez dakit, esate batera, eztabaida irabazi izanak lagunduko dion gora egiten Iglesiasi —hainbatean aipatu zuen remontada hitza; beste behin, kirol lexikoa—. Neronek aspaldi galdu nuen gisa horretako saioekiko fedea. Saiatzen diren arren, gauza txikiak moldatzen, berrikuntzaren bat sartzen, ia ezinezkoa da erakargarri egitea, pasta kartoikoak diren politikariekin. Asteleheneko eztabaidaren kasuan, graziarik ez zidan egin Twitter bidez jarraitzeak ere. Eta gauza bat da eztabaida politiko baten gauzarik interesgarriena izatea eztabaida horren gaineko iruzkin umoretsua. Baina horrek ere funtzionatzen ez badu, uste dut soluzio txarra duela gauzak.

Aberriagatik dena

Badakizue astearte gauak orain «pikoleto gauak» direla. Baina, ez, itxoin, epaile jauna, ez aplikatu nigan Mozal legea: Guardia Zibilaren Twitterreko kontu ofizialak eman zuen definizioa. Motiboa: bi telesail, bi, ematen hasi dira orain egun horretan, polizia erakunde horri buruzkoak. Gainera, pikoleto, zeinen hitz ederra. Egin proba: errepikatu hiru aldiz, azkar, pikoleto, pikoleto, pikoleto; hunkigarri bilakatzen zaizu ia. Pikoleto, gehiago esan behar da.

Hasi zen lehenik Olmos y Robles, Espainiako telebista publikoan —bai, bertako langileei Espainiako banderaren zina eginarazi nahi dien horretan—. Kontxo, engantxatzen du. Ezkarai, Errioxan kokatua —pentsa, Donemiliaga Kukula ere agertu zen behin—, herriko guardia zibil kaiku batzuen istorioa da; polizia zientifikorik aurreratuenak ere nekez argituko lituzkeen kasuak argitzen dituena, ordea. CSI moduko bat, baina zoldarekin. Eta maitagarriak dira, hartara, identifikatuta sentitzeraino. Hara Interpoleko polizien arteko elkarrizketa bat: «Ezin diozu kasurik egin pikoleto abarkadun bati»; «Ni ere pikoleto bat naiz, jauna». «Ni ere pikoleto bat naiz, jauna», atera zitzaidan halaber niri, ahots gora. Eskerrak bakarrik nengoen egongelan.

Baina hasi eta bi astera, hots, joan den astean, hasi ziren ematen Mar de plástico, kasu honetan Antena3n. Eta, kontxo, engantxatzen du. Andaluzian, berotegi erraldoi horien bueltan, poliziak argitu beharreko kasuak gertatzen dira. Baina gehitzen ditu kontu sozialak, ingurugirokoak, etorkinenak, langileen esplotazioa, arrazakeria, eskuin muturra. Eta, horiek gutxi balira bezala, pikole, barka, Campoamaroko polizia judizialeko buru berria euskalduna da, Hector Agirre —nahiz izan hamargarren belaunaldikoa—.

Hainbeste denbora umezurtz, hainbeste denbora polizia maitearen saiorik gabe, eta bi batera jarri dituzte. Asteak zazpi egun ditu: guardia zibilei buruzko zazpi telesail ikus genitzake; baina izan dadila bakoitza egun diferente batean. Eta bi telesailen artean bihotza erdibituta, egin dezatela hirugarrena. Ez Errioxan, ez Andaluzian girotua; aukeran Donostiako auzoren batean, intxaurrak ematen dituen zuhaitzaren izena duen horretan. Zalantzarik ez nuke orduan zein ikusi. Aizue, izan dadila, esan ohi den legez, aberriagatik dena.