Salba dezagun ETB bada

Ez dezazuen pentsa txoko honetakook tema, obsesio, herra berezirik dugunik, Eneko Olasagasti berriz, Argia-ko artikulu batean orain: «Esadazue, ETB itxiko balute, benetan, zenbat lagun joango lirateke ixtearen kontrako manifara, antolatuko balitz?». Neroni, erantzun nuen; agendan begiratu ondoren, noski. Galdera hori testuinguruan jarri behar da, ordea. Kritikari buruz hitz egiten hasi zuen artikulua Olasagastik, gurean, halakoak onartzerakoan, zeinen eskasak garen: «Indian bezala, badira ukiezinak direnak gurean. Eta nonbait, ETB da horietako bat». Eta partikulazki mingarria suertatu zitzaidan anekdota bat kontatu zigun gero: «Orain dela egun gutxi Bilboko EITBko egoitza erraldoi hutsalean bilduta nengoen. Niretzat gordeko dut norekin. Hona, BERRIA egunkariak berriki argitaratutako audientzien gaineko artikulu baten harira entzun behar izan nuena: «Egia esan, periodiko hori itxiko balute ere, niri berdin».

Hombre, horrelakoa ez mutiko. Gauza bat da ez gustatzea berripaper batek argitaratzen duena, are argitaratzen duena okerra dela pentsatzea, eta beste bat euskaraz dugun egunkari bakarra ixteak bost axola izatea. Olasagastik esplikatzen du hobeki: «Latza da gero, Egunkaria-rekin gertatutakoa bizi ondoren, horrelako perlak entzun behar izatea. Eta hori aurpegira esanda. Auskalo kuadrillan nolakoak botako dituzten. Gogoa sartu zitzaidan esateko, niri ere berdin litzaidakeela ETB ere itxiko balute. Horren ordez, Argia-rako artikulua idatzi behar nuela esan nion. Zeren eta oraindik ere ETB gurea, denona, behar lukeen zerbait bezala sentitzen dut». Neronek ere bai. Kritikak kritika. Edo akaso horrexegatik kritikatzen dugu, gurea, denona, behar lukeen zerbait bezala sentitzen dugulako. Esadazue, beraz, ETB itxiko balute, benetan, zenbat lagun joango liratekeen ixtearen kontrako manifara, antolatuko balitz? Neroni, erantzungo dut orain, agendan begiratu beharrik gabe, noski.

Ez dezazuen pentsa txoko honetakook eta Eneko Olasagastik tema, obsesio, herra berezirik dugunik, Anjel Lertxundi, berripaper honetantxe: «Haizeak eramana da euskarazko telebistaren hasierako asmoa, haizearekin joana da egin beharrak ez eginez perpretatzen ari den kaltearen kontzientzia». Salba dezagun ETB bada. Horretarako, baina, salba dadin nahi izan behar da.

Ez dugu babesik behar

Jose Diego Yllanes hiltzailearen abokatuak, epaiketan defendaezina dena defendatzeko, Nagore Laffage biktima errugabea zela esan zuen. Alegia, Laffagek ez zuela ezer egin norbaitek hil zezan. Baina, zer demontre esan nahi zuen? Neskak errurik balu zilegi litzatekeela hilketa? Zer da errua? Zeren errua? Kasu honetan noren begiradaren araberakoa da erruaren definizioa? Laffagen irudia goraipatu eta Yllanesen ekintza nardagarria babesteko trikimailu zikin hori erabiltzea iraingarria da. Esate baterako, zalantzan jartzen duelako 20 urte dituen neska gazte baten hautu askea. Horren guztiaren azpian Nagore Laffagen erabakia morala izan zen edo ez epaitzen duelako. Onartezina da hori: Yllanesek emakume aske bat hil zuen askea zelako. Ezetz esateko askea zelako. Yllanesek Laffage hil zuen Laffagek bere menpekoa izan nahi ez zuelako. Etxe horretatik alde egin nahi izan zuelako. Para gaitezen lasai analizatzera: nola da posible moralina zipriztinak dituzten argudioak erabili izana Nagore Laffagen epaiketan? Nola da posible Laffage babesteko mekanismo legal nahikorik ez dituen sistema batek tranpa dialektikoak baimentzea? Epaiketan hilketa azpikeriarik gabeko ekintza izan zela ondorioztatu zuten. Ezin izan zuten genero indarkeriaren markoan kokatu, biktimak eta hiltzaileak aldez aurretik harreman erromantikorik izan ez omen zutelako. Hildakoa edo hiltzailea, nor babesten du sistema legalak?

Matxismoak hiltzen du. Gorputzaren kontrol mekanismoek hiltzen dute. Heteropatriarkatuak hiltzen du. Lege heteropatriarkalek hiltzen gaituzte. Zergatik? Legeak ez direlako orden heteropatriarkala kolokan jartzeko eraikiak, ezta dinamikak aldatzeko eraikiak ere. Ez ditugu erasoen aurrean babestuko gaituzten legeak behar, defendatzeko erabili ahalko ditugunak baizik. Ez dugu babesik nahi eta erasoen aurrean nazkatuta gaude.

Nagore Laffagen hilketaren urteurrena dela-eta, ETB1k gertakariaren inguruko dokumentala eman zuen berriz ere. Hautsak harrotu zituen gertakaria memorian iltzatua daukagun arren, hilketa sexistak gertatzen jarraitzen dute. Erasotzeko asmoa dutenek argi izan beharko dute kontu bat: sanferminetan zein beste edozein testuingurutan egongo garen emakumeok ez dugu gure askatasunaren defentsan sekula atsedenik hartuko.

Zamarik handiena (revisited)

Ekainaren 26ko hauteskundeei arreta berezia eskaini zien ETBk. Horixe iragartzen zuen EITBk bidalitako prentsa oharrak, eta halaxe izan zen. ETB1en, esate batera, 19:50ean hasi zen gaua, programa berezi batekin: Maddalen Iriartek eta Xabier Usabiagak gidatuta, Pilar Kaltzada kazetariarekin batera, Asier Blas eta Eider Alkorta politologoak ikusi ahal izan genituen. Zuzeneko konexioak ere egin zituzten albistea zegoen leku guztietatik. ETB2n, bestalde, 19:15etik aurrera, Estibaliz Ruiz de Azuak, Africa Baetak eta Xabier Lapitzek aurkeztu zuten saio berezia. Alfredo Retortillo soziologoak komentatu zituen datuak, eta bi solasaldi mahai egon ziren: batean, Jon Urresti, Garbiñe Biurrun eta Felix Arrieta; bestean, Elkarrekin Ahal Dugu, EAJ, EH Bildu, PSE-EE, PP eta Ciudadanoseko ordezkariak. Laburbilduz: ETB1en bi kazetari eta hiru gonbidatu. Hasi, 19:50ean. 35 minutu beranduago, alegia. ETB2n, aldiz, hiru kazetari eta lau gonbidatu, gehi politikarien solasaldi bat.

Eta hauteskunde gauaren jarraipen ona egin zuen ETB1ek, noski, ez zen egon aitzakiarik ez ikusteko. Baten batek esan dezake, gainera, tira, hain garrantzitsua ere ez dela, adibidez, ETB1en bi aurkezle izatea eta ETB2n hiru —are aurkezle horietako bat Lapitz bada—; adibidez, ETB1en hiru gonbidatu izatea eta ETB2n lau —are euskarazkoan Asier Blas eta Eider Alkortaz disfruta badaiteke—; adibidez, ETB2n politikarien mahai bat egotea eta ETB1en ez —politikarien mahai bat? Nork nahi du halakorik?—; adibidez, ETB1eko saio berezia 35 minutu beranduago hastea —are inkestak ezagutu eta benetako emaitzak eskuratzen hasi arteko tartea zinez asperramorragarria izanik—. Txikikeriak direla guztiak? Baliteke. Ez dut nik kontrakoa esango. Baina zer arraroa txikikeriak beti alde berera erortzea, ezta? Zergatik ez dira inoiz erortzen beste aldera, zergatik ez da diskriminazio positibo pixka bat egiten, pixka bat, eta lehenesten da euskarazko katea, ahulena, hain txikikeria badira?

Josu Goikoetxeak esana du. «ETB1ek dituen zametako batek badu izena: ETB2». Halaxe bukatu nuen abenduaren 22ko Ekografia: «Astea joan, astea etorri, zametako bat zena, ez ote den zamarik handiena bilakatzen ari». Egun hartako zutabearen bertsio berritua baita gaurko hau. Baina zertarako aldatu ezer, ETBk bere horretan jarraitzen badu.

Garai zaharretan

Notizia hil ala bizikoa baitzen: Valentzia erdigunera iritsi eta trafiko seinalea katalunieraz bakarrik dagoela ikustea. «Ba, egia esan, ez daukat batere garbi autoarekin pasa behar naizen edo ez». Neska gazte bat da, sorpresa baino izu aurpegiarekin ia, hala mintzo dena. Katalanaren aldeko hizkuntza politika bidegabeak kaltetutako beste biktima bat. 952 milioi hildako eragin bazituen Stalinek, auskalo zenbat eragin dituen katalanaren aldeko hizkuntza politikak. Eskerrak Antena3 daukagun, genozidio hori salatzeko. A, baina ze pena, jendea ez dela erabat inozoa: baten batek deskubritu du sorpresa baino izu aurpegiarekin mintzo den neska gaztea kazetaria dela, katalan hiztuna, MediterraneoTV kateko bideoetan ederki asko agertzen duen moduan; eta, kurioski, iazko udan Antena3eko albistegietako erredaktore gisa lan egin zuela.

Bartzelonako banku okupatuaren harira ere, erabateko kaosean erortzekotan izan ginen. Eskerrak berriz ere Antena3 geneukan hor, kanoiaren oinean. Zuzeneko konexio batekin. Biktima, kasu honetan, emakume adineko bat; bistan da, zer esango digute adinekoek, bada: gazteria oso gaiztoa dela, dena suntsitzen dutela eta Maduroren jarraitzaile direla, 98 milioi hildako eragin dituen diktadore hori. Noski, gero mikrofonoa jarri eta emakume adinekoa hasten bazaizu esaten «lokal hau gurea da, jende guztiarena da, oinezko guztiok ordaindu dugu; zergatik datoz orain eta kentzen digute, lagundu baino ez bazuen egiten, politikari zerriek egiten ez dutena», noski, zer egin dezakezu. Adineko emakume gaixoa bere horretan utzi, hitz egiten, pixkanaka urrundu mikrofonoa, kamera, zu zeu urrundu pixkanaka eta, bye, bye, beste bat arte.

Urrutira joan gabe, Azpimarra saioan, zeinek, dena esan behar bada, gertutik jarraitu duen Gipuzkoa Zutik, gonbidatzen dute Lander Arbelaitz mugimenduko kidea, eta galdetzen diote akanpadaz. Eta, bitartean, telefonoz baita elkarrizketa, irudiak jartzen dituzte, ze aspergarria bestela; baina denbora guztian, guzti-guztian, poliziarekiko tentsio uneak, biolentziazkoak, desatseginak. Eskerrak, eta oraingoan ironia izpirik gabe, Arbelaitz geneukan: «Polizia egunero etortzen zaigu bisitan, gero albistegietan irudi horiek ateratzeko». Eta oraindik galdetuko dute ea nor dagoen garai zaharretan.

Hauek ez

Hauek bai, hauek ondo ari dira», zioen Gorka Erostarbek igandeko zutabe gogoangarrian. Noski, hizpide zuen Gipuzkoa Zutik, gure M15, gure Nuit debout partikularra. Hitz zehatzak jarri zizkiola, alegia, orain askok sentitzen dugunari: «Hauek ondo ari dira», hauek bai ordezkatzen gaituzte. Mugimendu horren aurrean, hedabide ofizialek, telebistak, besteak beste «gureak», isiltasuna aukeratu dute. Isiltasun erlatiboa, egia da. Baina ez dakit zein den aukeretan makurrena. Adibidez, larunbatean 2.000 lagun biltzea lortu zuen elkarretaratzearen inguruan. Garbiñe Muguruzarekin ireki zuen ETB1ek arratseko albistegia. Notizia andana bat pasa zuten gero. Esaterako, Makina Erremintaren Biurtekoa, noski, «azken urteotako ediziorik onena» —eta zer inporta zait niri?—. Halako batean aipatu zuten elkarretaratzea, 20 segundoz —seguru baten bati eternoak egin zitzaizkiola—. Luzeago aritu ziren jarraian, eta zuzenean, Bartzelonako banku okupatuaren eta gero hustuaren berrokupazioaz —eta ez da berri horren kontra ezer dudanik, kontrara; baina bata bestearekin ondotik jartzeak ageriago utzi zuen tratamenduaren aldea, batere inuzentea ez dirudien konexioa gauzatuz, gainera—. Beste zer aipatzen dute bestela? Asmatu duzue: «Lau lagun atxilotu ditu Ertzaintzak», luze gabe, asteartean. A, noski, nola ez, istilu, istilu saio, ustezko istiluak gertatzen direnean, horiek bai, horiek beti agertuko zaizkigu telebistan. Donostiako kaiaren pribatizazioa bainu batekin salatu zutenean, adibidez, non zeuden kameralariak? Asanbladak, elkarrekin otorduak prestatzea, egitaraua osatzea, problematika ugariren inguruko ekintza irudimentsuak antolatzea eta abarrekoak zergatik ez ditugu ikusten telebistan? Bartzelonako banku okupatuaz telebistek egin duten jarraipena, zentzu horretan, ez da izan batere diferentea. Zer jaso dugu telebistetatik? 2011tik etenik gabe auzoko jende babesgabeenarentzat egindako lan eskerga, eskergarri, ezinbestekoa? Edo bizpahiru egunetan gertatu diren istilu bestalde erridikuluak? Zer erakutsi digute telebistek? Auzokideak elkarri laguntzen edo sutan kontainer bat? Kazetaritzaz nik baino gehiago dakitenek esango dute zer izen duen horrek. Telebistaz ari garela, ordea, Erostarberen ifrentzua datorkit burura niri: «Hauek ez, hauek ez dira ondo ari».

Baloiak kanpora

Poztekoa da norberak kaskoan bueltaka dituen zera, zalantza, ezinegonak besteren ahotan entzutea. Palaciosek itaundu dizkio horietako asko orain gutxi Maite Iturbe EITBko zuzendariari, Martin Ugalde kultur parkean izandako hizketaldi batean. Eta bertan esan zituenak bikain jaso zituen Arantxa Iraolak biharamunean, ez ditugu berriz hona ekarriko. Baina oin-ohar bakan batzuk egin nahiko nituzke; besteak beste, horretarako ordaintzen digute eta.

Lehenengoa, orokorra: esango nuke baloiak kanpora botatzearen erakustaldi paregabe bat izan zela. Adibidez, ETBren audientziak atera zirenean —ETB1eko audientzia «pauperrimoa» dela esan zuen EITBko zuzendariak—. Beherakadaren arrazoiak eman zituen: baliabide gutxiago, merkatuaren aldaketa, kontsumo ohituren aldaketa, aldaketa teknologikoak… Egia berdaderoak. Baina autokritikarik ñimiñoena ere ez. Desafekzioa orokorra dela, ez bakarrik ETBrekiko, identitate, euskararekikoa ere bai. Berriz ere egia. Baina ETBk desafekzio horretan duen ardura zein da? Partida inportanteak ETB2n jokatzen ote diren galdetuta —nik behin eta berriro aipatzen dudan kontua, Palaciosen hitzetan; astun deitzeko ze modu sotila—: dirutan, ezetz, aurrekontuari begira gehiago gastatzen dela euskarazko kateetan. Eta zer? Gero ez bada ikusten ondorioetan. «Zenbatek ikusten du hemen ETB1?», galdetu zuen Iturbek. Intuitzen zuen gutxik. Baina galdetu duzu zergatik? Fikzioa garestia dela, eta, hala ere, TV3ren aldean, erdia baino gutxiagorekin produktu duinak egiten dituztela —ez zuen adibiderik jarri, badaezpada—. Merli telesaila aipatu zen, pozten naiz: zergatik ez dute erosi, La Sextak egin bezala? Audientzia handia omen du mezak, eta horregatik ematen da, errespetua zor zaio ikus-entzuleari. Beste erlijioak, hori bai, legeak agintzen duenaren arabera kubritzen dituzte. Emakumezkoen kirola atera zen: «Garrantzia izan behar du» —izan behar du: noren esku dago, bada, garrantzia izatea?—. Autokritikaren antza duen zerbait entzun uste izan nuen: «Aurretik ez genien aukera hori eman» —orain emango baliete bezala—. «Baina audientzia ez da berdina» —audientziak ez ote dira sortzen ere?—. Palaciosek jo zuen, bete-betean: «Noraino da audientzia inportante zerbitzu publikoan?». Uste dut baloi hori Urnieta aldean aurkitu dutela.

Ondo pasako dugu

Ez dakit nik zer demonio duen ETBk funtzionatzen ez duten gauzekin. Uler dezaket, ados, bihozkada bat izan eta zerbaitekin probatu nahi izatea. Baina behin ikusita kontuak ez duela aurrera egiten, zergatik hainbesteko tema? Egin dute herenegun hemen aipatu genuen Nekane Amaya—rekin —eta ez zuen ezertarako balio izan: lasai arraio eman zuten telesaila bart gauean—. Egin dute, atzo Palaciosek gogorarazi bezala, Safari Wazungu-rekin, esplotatzaile onena aukeratzea helburu duen reality-arekin —oraingoan joan dira ez dakit nondik ez dakit nora, baina auskalo jarraitzen duten, ez bakarrik etengabe askatzen urrin matxitoa, gizonezkoak full time emakumezkoen ehizan; baizik eta lehiakide batek jasaten beste lehiakide batzuen homofobia—.

Egin zezaketen Cuatro kateak bezala, behintzat errepikatzen dutela funtzionatzen duena. Adibidez, Granjero busca esposa. Bost urteren ondotik, bueltan da. Baina nobedade batzuekin: aurkezlea Carlos Lozano izango da, Gran Hermano VIP-eko irabazlea —Lujan Arguelles gabe ez da izango gauza bera—. Bost hautagai aukeratu ahal izango ditu baserritar bakoitzak, eta hiru joango dira etxaldera. Eta beste nobedade bat: lehen aldiz egongo dira Espainiatik kanpoko etxaldetarrak. Esaterako, aristokrata bat, ez dena fitxaketa txarra eskrupulurik ez duenarentzat: adinean sartu samar dago, zorte pixka batekin hamar urteren buruan zurea izan daiteke dena. Baina badaude, noski, granjeros made in Spain. Horietako bat, Lander, behiei xuxurlatzen zien gizona. Iparraldeko morroskoa, altua, guapoa eta, nola ez, Athleticekoa. Behiak dira bere bizitza. Goizean esnatu eta behi bat ikusten duelarik, zoriontsu da. Bat du maiteen: Rebeca. «Begirada limurtzailea du. Entzuten nauen bakarra da, eta erantzuten. Zuk maite nauzu?», esaten dio. Erantzuna: mu. «Nire buruan daukat eta beste nonbait». Mesedez, ez dut jakin nahi non. «Egiatan gizon egin nauena izan da. Bi bihotz dauzkat: ezkerrekoa maitemintzeko eta eskuinekoa Rebecarentzat». Esaten dute, goiz edo berandu, nagusiaren antza hartzen duela animaliak. Edo alderantziz zen: animaliaren antza hartzen du nagusiak? Auskalo. Kontua da zabalik dagoela casting-a. Deitu, idatzi, animatu baserritar horien bihotzak konkistatzera. Ez zaizu damutuko. Edo bai. Baina guk ondo pasako dugu bitartean.

Grisak gustuko dituena

Astelehen gauarekin bukatu zen, snif, Nit i dia. Lehen denboraldia. Eta hemendik aurrera askoz ere lasaiago biziko naizen arren, badakidalako —spoiler alert— atsoak seriean hiltzen zituen asasinoaren mehatxua bukatu dela —mehatxu telebisiboa, ez pentsa orain kaletik beldurrez nindoala; ez behintzat horren beldur—, bada, era berean, ezin izan diot tristura poxi bati izkin egin, hain nengoen telesailari katigatuta. Izan ere, aspaldi honetan ikusi dudan onena baita. Telesail adituak zaretenontzat —eta, aparra dezente jaitsi dela iruditzen zaidan arren, esango nuke oraindik bazaretela gutxi batzuk—, inpresio soila baino iritzi arrazoituago bat beharko duzuenez, motiboren bat behintzat telesaila ikusi, ez ikusi erabakitzeko, esan, thriller bat dela, beltza, haatik grisak gustuko dituena. Hasiera-hasieratik dakigu nor den atso hiltzailea, pertsonaiarik gaiztoetan gaiztoena, baina telesailak aurrera egin ahala, gainontzekoak ere pasako dira, gara, pixkanaka alde ilunera. Ez da bakarrik erakusten odola, erakusten da, halaber, haragia, ausartuko nintzateke esatera nobedade dena; eta ez bakarrik autopsia mahaian: berdin hotel batean, piszina ertzean, ez zorionez asasinoaren ekinean. Eta bere garaian aipatu nuen, baina pasaeran bezala: bereziki euskaldunontzako interesgarria den azpitrama bat izan du telesailak, Aitor eta Miren pertsonaiena, zeini hurrenez hurren emaztea eta ama hil baitzien ETAk; eta non besteak beste kontatzen den biktima horiek, zehaztuko dugu Aitorrek, inkontruak dituela emaztea hil zioten komandoko kide batekin kartzelan. Baina, benetan, ahaztu gaiari buruz burura datorkizuen ikus-entzunezko erreferentzia oro: esango nuke lehenengo aldiz eta behingoagatik gerturatzea dela sanoa, sinestekoa, barka pedantekeria baina artistikoa. Ados, baliteke orain arteko guztiak oraindik konbentzitu ez izana. Bada, esan beharra dizuet Itxaro Bordak ere maite izan duela, eta ez bakarrik maite, idatzi ere idatzi diola. Berripaper honetantxe, Xala forever izeneko artikuluan: «Nit i dia telesailak zoratzen nau bai» —eta «Eibarko Astelena ezker-paretan, Xala gureak, hegoaldean eskaini zuen azken pilota partiduaren etengabe berrikusteak». Normal—. ETBk egokitu baino, erosi, bikoiztu —edo azpititulatu, ados, Urtzi Urrutikoetxea jauna— eta lasai asko emateko modukoa.

Maite dut feminismoa

Ematen du mania diodala Fermin Etxegoieni. Inbidia dela esango du baten batek; azken batean, ibilbide tarte batean paraleloak eraman ditugu. Baina beti atzetik ni: Ekografia hauetan jardun zuen, Deabruaren abokatua elkarrizketa sail hartan —zailagoa ikusten dut neronek inoiz Berandu baino lehen aurkeztea—. Eta sinetsidazue, ez da mania, ez da inbidia, telebistarekiko interes soila da. Ondo esan zuen Josu Goikoetxeak: ez dira pertsona eta pertsonaia nahastu behar. Eta hemen, ez baitut pertsona ezagutzen, pertsonaiaz aritu naiz beti.

Gaur ere ez dut Fermin Etxegoienez hitz egin nahi, beraz. Pertsonaiaz, edo pertsonaiak ordezkatzen duen jendeaz arituko naiz. Josebe Iturriozekin izan zuen elkarrizketa ikusi bitartean banan-banan eta izen-abizenekin pasatu zitzaizkidalako aurretik hainbat gizonezko. Ez dakit nork esan zuen —Saizarbitoria datorkit burura, ez dakit zergatik— emakumezkoen borrokak erabateko nahasmena eragin diola bere garaiko gizonari. Eta galderak, hain zuzen, izan ziren noraez horren adierazgarri: «Non dago idatzia, emakume jaiotzeagatik, zure ama, are zure senarraren ama zaindu behar duzunik? Nork behartzen zaitu? Esan nahi didazuna da sistemak niri sartu dizkidala ideia batzuk, eta ni sentitzen naizela, emakumea zaren partetik, zure gainetik?». Bakarrik erantzuten ziren galderak askotan, ze ikusteko modukoa izan zen «zuk benetan pentsatzen duzu gizona zarela?» Iturriozen galderak jarraian eragin zuen gehiagotasunezko barrea. Iturriozek esan zion momentu batean: «Bazilatzen ari zara». Eta, egia esan, ez zuen ematen, baina: «Inoiz pentsatu izan dut modeloak hain argalak direla emakume eredu horren atzean dauden diseinatzaile gehienak ez dituztelako emakumeak gustuko. Gu izango bagina diseinatzaileak» —eta gu horrekin nori egiten zion erreferentzia ez dakit— «potologoak izango lirateke». Argudioaren homofobiaz ohartarazi zuten arte. Baina halako batean esan zuen: «Maite dut feminismoa». Eta orduan bai, definitiboki, pertsonaia bazilatzen ari zen.

Eta beragan zentratzen ari gara denbora guztian, baina Iturriozek gauza interesgarri asko esan zituen: adibidez, ez zaiola inkoherentea iruditzen pertsona ezkertiar bati erakargarri suertatzea Arantza Quiroga. Ze lasaitua. Ez esan gero feminismoa maitagarria ez denik.

Beharrak

Enpresa ikasketak hasten dituzunean, irakasle guztiek errepikatzen dizute gauza bera. Eskaintzaren eta eskariaren arteko oreka beharrak sortzen duela. Hor dago koxka, eta tranpa ere bai. Hau da, enpresa batek zerbait saldu nahi badu, eta saldu nahi duen horrek oinarrizko beharrak asetzeko ez badu balio, enpresak gizartean beharra sortu behar duela. Kontsumitzaileen desioak piztea sistema kapitalistaren zutabeetako bat da. Eta sistema kapitalistak porrot egin duela argi dago. Zergatik? Desiatzen dena lortzeko, oinarrizko beharrak alde batera utzi direlako. Alegia, diru publikoa bankuak erreskatatzeko inbertitu da, osasun sistema edo kultur sistema duin baten alde egin beharrean.

Eszenario horren erdian, ezinezkoa zirudien arren, ikus-entzunezkoek loraldia bizi dute. Hainbat plataforma jaio dira: Hamaika Telebista, MU Telebista, Topatu.info, Ttalaka, webserieak eta abar. Txanponaren bi aldeen erakusgarria da fenomenoa. Batetik, langileok sektoreak jasan duen inoizko egoera prekarizatuenean lan egiten dugunez, irtenbide bila buruari eragiten diogu etengabe. Bi arrazoirengatik: egunero jan ahal izateko, eta jarrera politikoagatik, hau da, ikusezin bihurtu nahi dutena ikusarazteko. Bestetik, zenbat telebista kate eta proiektu berri jaio diren ikusita, eztabaidaezina da ikus-entzunezkoak beharrezkoak direla. Beharra erreala dela. Ahaztu gabe informazioa jasotzea oinarrizko eskubide bat dela, ez pribilegio bat.

Prekarizazioak denbora librearen murrizketa dakar, eta horrek zuzenki eragiten du informazioa kontsumitzeko moduetan. Hori dela eta, geroz eta gehiago dira audientzia mantendu ahal izateko multimedia atala indartu duten hedabideak: informazioa azkar jaso nahi dugu, eta modu deigarrian bereganatu behar gaitu. Beraz, ez gara soilik ari irudian oinarritutako hedabide berriak sortzeaz, baizik eta dagoeneko martxan diren hedabideen ildo estrategikoa ekoizpen multimediara lerratzen ari dela.

Haatik, orain arte ikus-entzunezkoen ispilu nagusia izan den telebista klasikoak gainbehera bizi du. Nola da posible? Gehiegizko eskaintzari leporatu izan zaio audientzia gainbehera, baina baliteke erantzuna mutur aurrean egotea. Edo telebistak desioa pizteko bere burua berrasmatzen du, edo beharrak markatuko dio zein den bere tokia.