Ortzirale beltza

Ekologistak Martxan elkarte ekologistaren kartel bat, 2010eko Erosketarik Gabeko Eguna iragartzeko.

Koldo Biguri idazleari irakurri diot Black Friday ekimenari “ostiral beltza” edo “viernes negro” izena jarri izan baliote inork ez lukeela “txitxarro bat ere” salduko.

Eta, bai, hala da. Erosketarik Gabeko Eguna deitzen zitzaion garai batean azaroko laugarren ortzegunaren ondoko ortziraleari. Elkarte ekologista eta antidesarrollistetan genbiltzanok, bederen, halaxe deitzen genion: Erosketarik Gabeko Eguna.

Halako egunerako kontsumo greba egitea proposatzen genuen, hau da, egun oso bat deus ere erosi gabe igarotzea. Eta aurreko astean truke azokak antolatzen genituen, edo kontsumismoaren aurkako hitzaldi eta tailerrak, ortziralekoa berotzen joateko.

Eta Erosketarik Gabeko Egun hartatik zer gelditzen zaigu? Bada, deus ere ez. Ezer ez. Kapitalismoak hezur-muinetaraino sartu digu Black Friday hori, eta lortu du egun hori izatea, hain zuzen ere, kontsumo handieneko eguna. Hori da marka hori!

Mugimendu ekologistak ez ohi du garaipen askorik izaten. Areago, trebea da porroten bilduma egiten. Baina ortzirale beltzarena itzela da.

Eta, bueno, gaurkoan istorio negargarri hau gogorarazi nahi nizuen. Bertzerik ez. Egun ona izan dezazuela.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2020ko azaroaren 24koa]

bannerra-EHI

Kamioilariarena

Neu bezalaxe albiste ergelen zale baldin bazarete, akaso irakurriko zenuten Erandioko kamioilari horrena, iragan igandeko goizaldean foruzainek Beran harrapatu zuten horrena.

Kar, kar, benetako txapelduna, aizue.

  • Bortz drogatan eman zuen positibo: marihuana, anfetaminak, metanfetaminak, heroína eta kokaina.
  • Kamioian bazuen haxixa.
  • Ez zuen asegururik eta Ibilgailuen Azterketa Teknikoa berritu gabe zuen.
  • Eta, gainera, Nafarroan sartu zen etxeratze aginduari muzin eginez.

Falta horiengatik guztiengatik 6.000 euro pasatxoko isunak jasoko ditu, baina ez diote epaiketarik eginen, ez baitiote deliturik leporatzen.

Kar, kar, kar, ederretik libratu da kaikua! Txoriburu halakoa!! Kar, kar, kar. Eta Berako lagun bat bisitatzera omen zihoan. Benetan, e… Txistea dirudi.

Txistea? Lehen erran dut, eta berriz erranen, albiste ergelen zale naiz, baina kamioilariarena, hain zuzen, ez nuke zaku horretan sartuko. Niri serio baino serioagoa iduritzen baitzait. Agian zuek irribarre batekin irakurri duzue. Eta nik eskatu nahi nizueke buelta pare bat ematea afera honi, drogatuta gidatzea, motordun ibilgailu bat oso drogatuta zaudela gidatzea ez baita txantxetarako kontua.

Barka gaurko doktrinamendua. Baina errateko gogoa nuen.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2020ko azaroaren 18koa]

Igandetiarrez mukuru

Turistak bertzeak dira. Gu, aldiz, bidaiariak gara, eta leku ederren bat bisitatzen dugularik, zoritxarraren zoritxarrez, turiztez betea aurkitu ohi dugu.

Igandetiarrak ere bertzeak dira. Guri igandeaz gozatzea gustatzen zaigu, eta atsegin dugu eguraldi ona egiten duelarik leku politak zapaltzea, baina, ene bada!, jendez mukuru daude beti. Ez ote daude toki gehiago inguruotan?

Koronabirusaren hedatze gehiegizkoa dela-eta Nafarroatik ateratzea debekatu diguten honetan, antza denez, Nafarroa ezagutu dugu nafarrok. Edo berriz ezagutu. Eta zenbait ibilbide goxo autobide bilakatu ditugu; zenbait herri lirain, hiri zaratatsu; eta zenbait mendi tontor, Everesteko ilara.

Nafarrez beteriko igande nafar hauetako zoramena hasi zenean, Aezkoa eta Zaraitzuko batzarrek “zuhurtzia” eta “errespetua” eskatu zuten, Iratiko inguruetan gertatzen den masifikazioaren ondorioak gehiegizkoak izan ez zitezen. Ez erran zentzuzko eskaera bat ez denik.

Nik gauza bakarra gehituko nuke: onar dezagun behingoz igandetiarren gauza onak egitea gustatzen baldin bazaigu igandetiarrak garela; eta behin hori onartuta, errazagoa eginen zaigu igandetiarren gauza txarrak ez egitea, hurrengo igandean.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2020ko azaroaren 11koa]

bannerra-EHI

Eneko Aritza

Ez ohi dut Euskaltzaindia kritikatzea gogoko. Errespetu handia diot erakundeari; batetik, bere lana hagitz beharrezkoa delako; eta, bertzetik, arrunt lan zaila delako.

Baina… Ze arraio! Egunen batean ekin behar nion kirol nazional honi, ez?

Kontua da Euskaltzaindiak 192. araua argitaratu duela, Iruñeko eta Nafarroako erresumako erregina-erreginen euskarazko izenak arautzen dituena. Eta, zera, ni ez naiz hasiko erabili dituzten irizpideen kontra argudiatzen, bertzeak bertze, filologoa ez naizelako, halako kontuez ideia zipitzik ez dudalako eta, ziurrenik, hanka barruraino sartuko nukeelako.

Baina 2020ko azaroan etortzea Iruñeko erresumako lehenbiziko erregea ‘Eneko Aritza’ ez baizik eta ‘Eneko Arista’ dela finkatzera. Bada, zer nahi duzue erratea; berandu samar, ez? Ikaragarri berandu samar.

Erran nahi baita Wikipediakoak oso diziplinatuak dira eta dagoeneko zuzendu dute erregearen abizena. Baina zer eginen dugu Gabairekin? Eta Lur eta Ametsekin? Eta orain arteko euskarazko historia liburu eta ikasliburuekin? Eta Nabarralderen komikiarekin? Eta Altsasuko ikastolaren izenarekin?


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2020ko azaroaren 4koa]

bannerra-EHI

Lotsagabeen zerrenda lotsagabea

Twitterren arrantzaturiko irudia, afari lotsagabe horretan egon omen zirenen zerrenda erakusten duena.

Lepoa jokatuko nuke zuei ere gertatzen zaizuela. Sinesgaiztasun sentsazio etengabeaz ari naiz. Hau da, martxotik bizitzen ari garen gauza asko eta asko ezin sinetsita ibiltzea.

Atzo, sentsazio hori areagotu egin zitzaidan, El Español agerkari digital ultraeskuindarraren omenezko bestaren argazkiak ikusi nituelarik. Zuek ere ikusiko zenituzten, noski: Espainiako goi mailako 150 gobernukide, politikari, enpresaburu, militar eta aberats, Madrilen, jauregi itxurako areto zoldatsu eta itxi batean gauez eginiko party instituzional batean, elkarrengandik oso gertu, maskararik gabe anitzetan, eta duela ehun urteko janzkera zuten zerbitzariez inguratuta.

Irudi lizunagorik, ezin. Argazkietan badaude, batetik, gobernatzen gaituztela uste dutenak eta, bertzetik, benetan gobernatzen gaituztenak, eta horiek guztiak gutaz trufa egiten ari ziren, hankartetik ari baitziren pasatzen herritar hilkorrei gomendatzen eta/edo agintzen dizkiguten arau guztiak.

Eta barkatu analisi sakonago eta burutsuago ez ematerik. Baina kontua da ezin sinetsita nabilela oraindik. Lotsagabe horiek guztiek ez zuten halakorik egin. Ez da posible.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2020ko urriaren 28koa]

bannerra-EHI

Antipodetan

Interneten edozein txorakeria aurkitzen ahal da. Zer kontatuko dizuet nik zuei. Eta gaur gure antipodak kalkulatzeko webgune tonto batekin jostatzen aritu naiz; Antipodes Map du izena.

Geografia eskoletan despistaturik ibili zirenei erran behar zaie antipoda dela gu gauden lur zatian zulo zuzen bat eginen bagenu munduaren bertze aldean gure burua azaleratuko litzatekeen lekua.

Bada, webgune tonto horretan baieztatu ahal izan dut, zoritxarrez, Iruñearen antipodetan hutsa dagoela. Edo Etxarrin erranen luketen gisan, ‘utse’. Hau da, ura: Zeelanda Berritik sobera urruti ez dagoen itsaso zabala. Marrazoz beterikoa, ziurrenera.

Eta, han nengoela, erran nahi baita, gure antipodetan nengoela, bururatu zait Iruñean bizi diren milaka eta milaka pertsonaren antipodetan nagoela. Pertsona horiek ordezkatzen dituen alkateak ahoa irekitzen duen bakoitzean, bertze aldean bainago ni. Beti. Gaia edozein dela ere -euskara, mugikortasuna, pandemiari aurre egiteko azken neurria, Eguberrietako argiak, genero indarkeria, polizia eredua…-, edozeinetan, ni beti antipodetan.

Hartara, Enrique Maia alkateak Vox alderdi ultraeskuindarraren defentsa egin duelarik, nik dena ordenean ikusi dut. Antipodetan.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2020ko urriaren 21ekoa]

bannerra-EHI

Ikurrin gaixoa

Sanferminen lenengoa,
txupinazoko borroka.
ikurrina sartu nahian
udaltzainekin mokoka
ibili behar dagola.
Eztute nahi gogoratu
etxe hortan genuenekoa.
(Unetxoak. The Trikiteens, 2009)

Barkatuko didazue autoaipamena, oraintsu… ejem… “kantatu” dizuedan bertsoa neuk idatzi bainuen aspaldi. Baina kontua da niretako beti xarma berezia izan duela txupinazoan urtero gertatzen den ikurrinaren aldeko borroka horrek.

2013ko txupinazoan bizardunek goia jo zuten Iruñeko udaletxe aitzinean paratu zuten ikurrin erraldoiarekin. Ekintza zinez hunkigarria izan zen abertzale guztiondako. Guztiondako? Ez, orduan ere entzun behar izan nion baten bati politagoa izanen zela baldin eta ikurrina beharrean Nafarroako bandera eskegi izan balute.

Bada, ez. Nork bere gustuak izanen ditu bandera baten eta bertzearen artean. Baina ukaezina da emantzipazio aldarrikapenari dagokionez Nafarroako bandera eta ikurrina ez daudela parez pare. Eta badakizue zergatik dakidan hori? Bada, emantzipazio horren aurkakoek ikurrina dutelako debekaturik. Ez bertzea.

Bai, bai. Nafarroa Garaian debekaturik dugu eraikin ofizialetan ikurrina erakustea. Eta baten bat ausartuz gero, batzuetan epaileengandik, eta bertzeetan poliziengandik, baina egurra jasoko du seguru.

Hain zuzen ere, egurra jasotzen azkenengoetarikoa Joxe Abaurrea Iruñeko EH Bilduren zinegotzi zintzoa izan da. 2019ko txupinazoan ikurrina erakusten saiatu zen. Une hartantxe udaltzainen egurra jaso zuen. Eta, orain Fiskaltzarena, haren kontra bi urte eta erdiko kartzela zigorra eskatu baitu.

Eta honekin guztiarekin soilik erran nahi nuen ezin dugula onartu inor kartzelara joatea ikurrina defendatzeagatik. Ez, ezin dugu onartu.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2020ko urriaren 14koa]

bannerra-EHI

Minikonfinamenduak

Seme bat konfinatua izan dut. Eta ni harekin konfinaturik egon naiz. Badakit zuetako askori ere gertatu izan zaizuela, edo ondokoren bati, eta gaia ez zaizuela arrotz egiten. Baina iduritzen zait ez dela sobran egonen mini itxialdi hauek aipatzea.

Serio baino serioago erranen dut eskoletan neurri zorrotzak ezartzen eta betetzen ari direla ikastetxe barnean ikaslerik kutsa ez dadin. Horixe da nire irudipena, nire semeen bizipenean oinarritua.

Lehen Hezkuntzan neurri higieniko asko ezarriak dituzte, maskararekin ematen dute egun osoa eta bakarrik gela berekoen artean elkartzen dira. Eta gela bateko ikasle batek positibo ematen duelarik, gelakide guztiak etxera bidaltzen dituzte, 10 eguneko itxialdia egitera.

Baina, nire uste apalean, azken kontu horri buelta bat eman beharko litzaioke. Dirudienez, eskoletan ez da kutsatze askorik gertatzen ari. Baina milaka ikasle ari gara hamar egunez etxeetan ixten, kutsaturik egon gabe.

Semeari eta gelakideei bi PCR proba egin dizkiete: lehenbizikoa, positiboarekin azken kontaktua izan eta lau egunera; eta bigarrena, bederatzi egunera. Bietan negatibo eman dute denek. Eta ezjakintasunetik galdetzen dut: ez ote zen nahikoa izanen test bakarra egitea, adibidez borzgarren egunean, eta negatibo emanez gero berriz eskolara itzultzea?


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2020ko urriaren 7koa]

bannerra-EHI

Amianto isilarazia

Egunero-egunero ematen dizkigute Covid-19ak eragiten dituen heriotzen kopuruak, egunero-egunero gertatzen diren tren istripuak balira bezala. “Atzoko istripuan lau pertsona hil ziren, baina herenegungoan zazpi. Beraz, hobera goaz”.

Eta, kasu, ongi iduritzen zait kopuru horiek ematea. Herritarrok jakin behar baitugu gaixotasunaren larritasun maila non dagoen. Baina, era berean, kontuz ibili behar dugu, koronabirusaren inguruko guztiak estal ez dezan badirela heriotz goiztiarrak eragiten dituzten bertze gaixotasun edo gertaera batzuk, agian eragozten ahal ditugunak.

Atzo berean jakin genuen Laminaciones de Lesaka lantegi zenaren enpresa ondorengoetako batek onartu duela faktorian 30 urtez amiantoaren eraginpean aritu zen langile baten heriotza, hain zuzen ere, amiantoak eragin zuela. Gainera, enpresa horrek behar bezalako kalte-ordaina emanen dio defuntuaren familiari.

Hiltzaile isila erran ohi zaio amiantoari. Isila eta isilarazia. Enpresak ahal duten guztia egiten saiatzen baitira beren langileak amiantoaren eraginpean lan eginarazteagatik duten ardura ezkutatzeko.

Zorionez, noiz edo noiz agertzen dira Lesakakoa bezalako albisteak, amiantoagatik hil zirenen edo gaixo daudenen familiei nolabaiteko adorea ematen dietenak. Baina, zoritxarrez, oraindik bide luzea dago egiteko, amianto isilaraziari bozgorailu ozena jartze aldera.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2020ko irailaren 30ekoa]

bannerra-EHI

Orain ikusten duzu?

Nik uste aitak trauma sortu zidala txikitan tabakoaren kontura. Asko-asko erretzen zuen. Une orotan. Baita otorduetan ere. Ducados. Bi edo hiru pakete egunean.

Bihotzekoak jo zion arte, noski. Ez zen hil; baina hortxe-hortxe ibili zen. Eta beti pentsatu izan dut ordutik eta horregatik diodala gorrotoa tabakoari.

Tabakoaren inguruko guzti-guztiak ematen dit atzeraka: keak, usainak, soinuak, testurak… Adibidez, tabakoaren inguruko albisteak ez ditut irakurtzen nik, baldin eta erretzen ari den pertsona baten argazkia badaramate. Ezin dut. Benetan.

Edo, adibidez, ez eskatu niri piztuta duzun zigarrokinari eusteko zuk jertsea janzten duzun bitartean. Ez dizut hartuko. Nahiago nuke azazkalen azpitik orratzak sartzea, horrek hozki txikiagoa sortuko bailidake.

Hartara, nire txalorik beroenak helarazi nahi dizkiet aurreko batean Arrotxapeko Maiteminduen Parkean ordubete pasatxoan 3.400 zigarrokin bildu zituztenei. Nik ezin izanen nukeen halakorik egin, ez bada Fukushiman sartzeko moduko jantzi hermetiko batekin.

Auzoko Ezkaba aldizkariak antolatu zuen garbiketa, erretzaile arduragabeek zigarrokinak lurrera botatzerakoan sortzen duten kutsaduraz ohartarazteko. Ekintza sinbolikoa izan zen, ziurrenik parkea hurrengo egunean zigarrokinez bete baitzen. Baina, bederen, espero dut balio izana erretzaile arduragabe gutxi batzuek ikus dezaten eguneroko keinu hori zerrikeria hutsa dela.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2020ko irailaren 23koa]

bannerra-EHI

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer