Zezenketen salbatzera

Badago aretoan Iruñekoa ez denik? Tira, lasai, Iruñekoa ez izanagatik ere aise ulertuko duzue zer-nolako tema dugun iruindarrok sanferminekin.

Ziur naiz zuen herrietan dozenaka eztabaida izaten dituzuela herriko besten inguruan, zer egin eta nola egin. Bada, Iruñean eztabaida horiexek berak izaten ditugu, baina bider mila, uste baitugu gureak munduko jairik onenak direla. [spoiler: ez dira]

Une honetan eztabaida da sanferminak egin ala ez egin. Eta sekulako amorrua ematen dit, baina oraingoan Enrique Maia Iruñeko alkate eskuindarraren taldean nago, berak bezala neuk ere uste baitut goizegi dela jakiteko zer arraio egin ahal izanen dugun uztailean.

Zorionez, Enrique Maiari izugarri gustatzen zaizkio hedabideen orburuak, eta ur azpian ere isiltzen ez denez, zezenketak salbatzearen aldeko apologia zoldazu eta sutsua egin du: Ganadutegiak desagertzear direla, eta ahalegina egin behar dugula Iruñean zezenketak izateko aurten. Eta horretan ez, Kike; horretan ez gatoz bat. Sanferminetatik zer edo zer kendu behar bada, hori zezenketak dira.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2021eko martxoaren 3koa]

Mendia erretzeaz

2001eko irailaren 21eko Nafarkaria-ren azala.

Duela 20 urteko Nafarkaria-ren ale bat irakurtzen ari naiz. Nafarkaria, bai, millennial malapartatuok, Euskaldunon Egunkariak Nafarroarako ateratzen zuen astekaria. Euskaldunon Egunkaria, bai, boomer ezjakinok, duela 18 urte Guardia Zibilak… Bueno, berdin dio!

Uztondoen erreketari buruzko hagitz erreportaje interesgarria irakurtzen ari naiz. Oso ongi idatzia, gainera. Asier Azpilikueta izeneko gazte batek egin zuen, gauza handiak egitera deitua zegoen kazetari ausart batek.

Tira, harira, minutua joanen baitzait fundamentuzko deus erran gabe.

Kontua da duela hogei urte UPNren eskuetan zegoen Nafarroako Gobernuak, EHNE nekazari elkarte abertzaleak, ekologistek zein UAGN patronal erregionalistak antzeko gauzak erraten zituztela uztondoak erretzearen inguruan: erretze horiek sute gehienak sortzen dituztela, lurra babesik gabe uzten dutela, CO2 anitz askatzen dutela, mikrofauna akabatzen dutela, hobe dela halakorik ez egitea, hobe dela lastoa xehetzea eta lurperatzea -horrek materia organikoa itzultzen baitio lurrari-, eta guos, guos, guos. Baina zuk eta nik badakigu oraindik ere erreketa asko egiten dituztela nekazariek.

Gauzak horrela, nik ez dakit Nafarroan, Gipuzkoan eta Lapurdin 3.000 hektarea erre dituen sutea nekazarien erreketek eragin ote duten. Baina hau izan ez bada, hurrengoan izanen da. Beraz, faborez, utzi hori egiteari.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2021eko otsailaren 24koa]

Estrategia haurduna

Nafarroa Garaian, hamarkadak daramatzagu D ereduko matrikulazioa kopuru osoaren %30etik hurbil dagoela, baina ez duela inondik inora ere gainditzen. Erabat geldirik gaude, eta, gure zirkuluetatik kanpora, ez dugu euskarara bertze inor gehiago erakartzen, ez betiko nafarrak eta ez duela gutxikoak ere.

Agintariek ez dute laguntzen, noski. Eta, gainera, haien esku dagoen guztia egiten dute euskarak gehiago zabaltzeko aukerarik izan ez dezan.

Gauzak horrela, eta kontuan izanda gure familietatik kanpo daudenak konbentzitzen ez ditugula, zergatik ez dugu ahal dugun guztia egiten, hain zuzen ere, gure familia euskaldunak anitzez ere handiagoak izan daitezen?

Nafarroa Garaian bizi den emakume bakoitzeko, gutxi gorabehera, 1,4 haur jaiotzen dira. Hau da, haur bat eta bertze baten zatitxo batzuk. Eta estatistika hori urtetik urtera gero eta makurragoa da; gero eta zatitxo gehiago galtzen ditugu.

Baina horrek badu gauza on bat, eta hori da euskaldunok oso erraza dugula D ereduko ehuneko negargarri hori hobetzea. Azken batean, geure haurrak konbentzitu behar ez ditugunez, izan ditzagun haur asko eta asko, eta bete ditzagun eskolak ume euskaldunez.

Izan ere, hori ez bada, nik ez dakit zer arraio egin dezakegun egoera honi buelta emateko.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2021eko otsailaren 17koa]

bannerra-EHI

Kastoreak

2005. urtean-edo, Alemaniako 18 kastore askatu zituzten Aragoi eta Ebro ibaietan. Ez dakigu nork egin zuen hura, legez kanpoko askatze bat izan baitzen.

Hurrengo urteetan, Errioxako eta Nafarroako gobernuek milaka euro batzuk gastatu zituzten kastore horiek guztiak harrapatzeko. Baina ez zuten lortu. Eta kastoreek ibaian goiti egin zuten, eta egun Iruñean ere baditugu.

Hagitz kasu berezia da kastorearena. Berez, ez baita espezie aloktonotzat jotzen, eta are gutxiago inbaditzailetzat. Gizakiak XVII. mendean desagerrarazi zituen Iberiako penintsulako kastore guztiak. Eta gizakiak berriz ere ekarri zizkigun kastoreak Nafarroara duela hamabortz urte.

Gobernuek, noski, ez zuten ekintza ilegal hura onartu nahi izan eta horregatik saiatu ziren kastoreak harrapatzen. Baina emaitza ikusita, ez dirudi ahalegin handirik egin zutenik. Itxurakeriatan ibiliko ote ziren?

Iruñean ibaiaren inguruan sortua dugun lorategitxoa pixka bat itsusten digute kastoreek, bai; zuhaitz gutxi batzuk botatzen dizkigute lurrera. Baina finean, kastoreek on egiten diote gure ibaietako biodibertsitateari, eta merezi dute gure artean bizitzea. Eta, zer arraio, hain dira moñoñoak!


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2021eko otsailaren 10ekoa]

bannerra-EHI

Chill Mafia

Nekez labur daiteke minutu batean azken bi egunetan Chill Mafiaren inguruan sortu den kalapita. Zenbat gauza gertatu diren. Zenbat gauza erran diren. Zenbat sentimendu askatu diren.

Beti bezala, ez baduzue Twitter konturik, edo sare sozialetan asko ibiltzen ez bazarete; hau da, pertsona normalak baldin bazarete, ez duzue ideia zipitzik ere izanen zer arraiotaz ari naizen.

Bada, kontua da Chill Mafia izeneko Iruñerriko gazte talde batek Gazte arruntaren koplak izeneko bideoklip ederra argitaratu duela. Kantak gazteen bizitza hedonista-nihilistaren gorazarrea egiten du, trap musikaren erritmoan.

Hasieran, Euskal Herriko kultur mundutxoan, denek goratu dute gazteen ekinaldia, euskarak bertze esparru bat irabazi duela baieztatuta. Baina kantari batek bideoari kritika egin dio -“genero-ikuspegitik” eta bideoan agertzen den neskato bat loreontzi baten pare jarrita-, gazteek kritika erasotzat hartu dute eta sekulako irain zaparrada eskaini diote, eta ondoren 35 urtetik gorakoek gazteen aurkako oldarraldi paternalistari ekin diote. Sekulakoa sortu da.

Baina nik, hemen eta orain, ika-mikaren inguruan eginen dudan gauza bakarra izanen da haren erregistroa zigilatu. Chill Mafia. Gertatu da. Jakin dezazuen.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2021eko otsailaren 3koa]

bannerra-EHI

Jasanezina… Edo ez

“Iruñeko Udalak are gehiago murriztuko du euskarazko eskaintza bere haur eskoletan”. Berdin dio noiz irakurtzen duzun hau.

Administrazioan Euskaraz taldearen meme bat.

“Nafarroako Gobernuak ez du azken lan deialdian euskararen ezagutza aintzat hartuko; bai ordea aleman, frantses eta ingelesarena”. Berdin dio noiz irakurtzen duzun hau.

Gure erakunde nagusiak behin eta berriz ari dira Nafarroa Garaiko euskaldunen hizkuntz eskubideak urratzen. Eta nik erranen nuke giro euskarafobiko hau jasanezin ari dela bilakatzen. Baina ez nago oso ziur.

Izan ere, batetik, euskalgintza saiatzen ari den arren, oraindik ez du lortu kaleko erantzuna erasoaren tamainakoa izatea. Eta bertzetik, Parlamentuan ordezkaritza duten alderdi guztietatik inorendako ere ez da oraingoz euskaldunen eskubideen defentsa zeharkatu ezin den marra gorri bat.

Eta, zera, barkatu, gaur berriz okerreko hankarekin jaiki bainaiz. Berdin dio noiz irakurtzen duzun hau.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2021eko urtarrilaren 27koa]

bannerra-EHI

Hiriburua

Probokazioa bota du batek. Nahita, noski; probokazioa jakinaren gainean egiten den zerbait baita. Eta bere probokazioan erran du ez duela Iruñea Euskal Herriko hiriburu gisa ikusten.

Eta ongi dago. Ez da deus gertatzen. Euskal Herria bera estatu gisa existitzen ez denez, zertarako nahi luke Iruñeak titulu honorifiko hori izan?

Nik neuk ez dut uste inoiz 7 probintzietako Euskal Herri bat estatu bihurtuta ikusiko dugunik. Nahiko ezkorra naiz horretan. Iduritzen baitzait horretarako aukera gutxi dagoela. Izatekotan, nik posibleago ikusten dut guk denok buruan dugun Euskal Herria independente bat hiru egitate administratiboren batura gisa, nork bere erakunde, hizkuntza eta hiriburuekin.

Nolanahi dela ere, modu bateko zein bertzeko Euskal Herri independentea eraiki nahi baldin baduzue periferiak gutxietsiz eta baztertuz, hau da, Madril edo Parisen eredu zentralistak kopiatuz, nitaz paso egin, ados?


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2021eko urtarrilaren 20koa]

bannerra-EHI

Ona ala txarra?

XX. mendearen azken urtea izanen zen. Nik Kazetaritza ikasketen lehen ikasturtea nuen, eta ez-dakit-zein ikasgaitako irakasleak debatea sortu nahi izan zuen ikusentzunezko produktuen kalitatearen inguruan. Eztabaidarako amu gisa erabili zuen galdera izan zen ea The Simpsons marrazki bizidunetako telesaila kalitatezko produktu bat zen ala ez.

Gogoratu nahi dut ikasle askok -ez nik, noski!- erantzun zutela ezetz, telesail horrek ez zuela kalitaterik, zabarra eta zakarra zela. Eta gogoratu nahi dut irakaslearen erantzuna izan zela nolatan ez den kalitatezko produktu bat izanen hainbertze jenderi hainbertze urtez gustatu izan bazaio. 2021ean gaude (urte berri on, portzierto), eta Simpsondarren andantzak eta mudantzak milioika telebistaren pantailetan daude oraindik.

Nik, egiaren aitortzeko, debate hartatik argi atera nuen bakarra izan zen ikusentzunezkoetan ez dela batere erraza kalitateari buruzko iritzi kontsentsuatu bat lortzea.

Eta hau guztia aipatzen dut aurrekoan Baserria lehiaketa estreinatu zutelako ETB1en. Hasi baino lehen, batek baino gehiagok zabortzat jo zuen. Eta nik ezin iritzirik eman, ez bainuen estreinaldia ikusi. Baina, dirudienez, jende askok ikusi zuen, euskaldun askok, eta hagitz audientzia datu onak izan omen zituen.

Eta honatx galdera eta zalantza: gauza ona ala txarra da halako produktu bat euskaraz ere izatea?


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2021eko urtarrilaren 13koa]

bannerra-EHI

Davalor

Neure burua goi mailako analista gisa nabarmendu nahian-edo, bilatzen ibili naiz interneten, ea Davalorren inguruan zer edo zer idatzi ote nuen bere garaian, Twitterreko mezu enigmatikoren bat sikiera.

Baina, deus ez. Ordu hartan, bai, pentsatu nuen Manu Aierdi buruzagi jeltzaleak Davalor enpresari digitalki eman zizkion diruek ez zutela usain onik. Legala izanen zen kontua, baina oso arraroa zen, oso. Eta halaxe aipatu nion nire inguruko baten bati. Baina ez nuen inon idatzi.

Eta agian baten batek zuzenduko dit, baina nik ez dut gogoratzen ezkerretik salaketa nabarmenik egin zenik Aierdik Davalor enpresari diru publikoa hain modu irregularrean eman ziolako; edo bertzerik gabe, eman ziolako.

UPNk, bai, ederki baliatu zuen aukera hura, bai eta politikoki erabili ere, Aldaketaren gobernuaren kontra egiteko. Baina bere benetako arrazoiak gorabehera, orain, UPNren kereilak bere bidetxoa egin du, Auzitegi Goreneraino ailegatu da, eta batek daki nola bukatuko den kontua.

Eta nire kezka da Nafarroako politika ekonomiko neoliberal eta desarrollista azken urteetan gidatu duten buru nabarmenetako baten kontrako auzian ezkerra desagertua dagoela.

Zaindu eta egun ona pasa.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2020ko abenduaren 16koa]

bannerra-EHI

Ortzirale beltza

Ekologistak Martxan elkarte ekologistaren kartel bat, 2010eko Erosketarik Gabeko Eguna iragartzeko.

Koldo Biguri idazleari irakurri diot Black Friday ekimenari “ostiral beltza” edo “viernes negro” izena jarri izan baliote inork ez lukeela “txitxarro bat ere” salduko.

Eta, bai, hala da. Erosketarik Gabeko Eguna deitzen zitzaion garai batean azaroko laugarren ortzegunaren ondoko ortziraleari. Elkarte ekologista eta antidesarrollistetan genbiltzanok, bederen, halaxe deitzen genion: Erosketarik Gabeko Eguna.

Halako egunerako kontsumo greba egitea proposatzen genuen, hau da, egun oso bat deus ere erosi gabe igarotzea. Eta aurreko astean truke azokak antolatzen genituen, edo kontsumismoaren aurkako hitzaldi eta tailerrak, ortziralekoa berotzen joateko.

Eta Erosketarik Gabeko Egun hartatik zer gelditzen zaigu? Bada, deus ere ez. Ezer ez. Kapitalismoak hezur-muinetaraino sartu digu Black Friday hori, eta lortu du egun hori izatea, hain zuzen ere, kontsumo handieneko eguna. Hori da marka hori!

Mugimendu ekologistak ez ohi du garaipen askorik izaten. Areago, trebea da porroten bilduma egiten. Baina ortzirale beltzarena itzela da.

Eta, bueno, gaurkoan istorio negargarri hau gogorarazi nahi nizuen. Bertzerik ez. Egun ona izan dezazuela.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2020ko azaroaren 24koa]

bannerra-EHI

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer