Adarrak okerrak

Akerrak adarrak okerrak ditu. Edo akerrak adarrak okerrak lituzke, eta ez *okerak, baldin eta semea R gogorra ahoskatzeko gai balitz. Baina ez da gai, edo ez daki, edo ezin du. Batek daki. Eta horregatik logopeda batengana eraman nahi dugu. Eta euskaldunok hizkuntzarekin dugun obsesio patologiko horrengatik, semea gure etxeko mintzairan artatuko duen logopeda baten bila gabiltza.

Baina ez dago erraz, aizue. Interneten bilaka ibili naiz, baina ez dut aurkitu Iruñerrian zerbitzua euskaraz eman eta halaxe iragartzen den logopeda euskaldunik. Azkenean Twiterren galdera bota eta Burlatako Lecto zentroa aipatu didate. Deitu dut, eta baietz, euskaldunak direla, baina ikaragarrizko itxaron zerrenda dutela, eta afera premiazkoa ez bada, hobe dugula bertze inor bilatzea.

Eta zera, premiazkoa, premiazkoa, bada, ez dakit premiazkoa ote den. Jakin baitakit R gogorra ongi ahoskatu gabe ere semea goi mailako bertsolaria izan daitekeela, eta inoiz Euskal Herriko txapela irabaz dezakeela. Baina, aukeran, nahiago dugu orain gure esku dagoen guztia egitea semeak euskaldunondako hain beharrezkoa den soinu hori egiten lortze aldera.

Duela bederatzi urte, Iruñeko Alde Zaharrean “jatEKO” kontsumo taldea sortu genuelarik, buruhauste ederrak izan genituen arrautza ekologikoak aurkitzeko, garai hartan halakoen ekoizle bakarra baitzegoen Nafarroan. Azkenean, galdetu eta galdetu ibili baikinen, eta gurekin batera bertze kontsumitzaile askok eskaera sortu baitzuten, Nafarroako hainbat arrautza ekoizle ekologikoan egiten hasi ziren.

Bada, Iruñerriko logopedekin berdin egin beharko dugu. Argi eta garbi erran beharko diegu hemen negozio handia dutela, ager eta iragar daitezela. Euskaldunok adarrak okerrak nahi ditugula.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2019ko urtarrilaren 15ekoa] bannerra-EHI

Azkoiengo baratzea (II)

“Hokoke… hokoke… damun fi oroke. Lan hansaha lau adamuni” ari gara egunotan kantatzen Huerta de Peraltako langileen eguneroko mobilizazioetan. Guk halaxe itzuli dugu: “Nire eskubideak nire zainetako odola dira. Hiltzen banaute ere, ez ditut ahantziko”. Hala moduko itzulpena izanen da ziurrenik, eta kantatzera animatzen garen bakoitzean zenbat ostiko ez dizkiogu arabierazko ahoskerari emanen. Langileek “Jo ta ke, irabazi arte” oihukatzen dutenean bezainbertze.

Baina berdin dio. Egunotan erakutsitako duintasun, elkartasun eta babes keinuek txikikeria horiek anekdota polit bilakatzen baitituzte.

Huerta de Peraltako langileen borroka gogorra izaten ari da. Ikaragarrizko esplotazioa eta prekarietatea jasaten ari zirelako hasi ziren antolatzen. LAB sindikatuaren babesa bilatu eta aurkitu zuten. Hitzarmen kolektiboan jasota dauden oinarrizko eskubideak eskatzen hasi ziren. Enpresak urtetan ordaindu ez ziena eskatzen hasi ziren. Eta enpresak kaleratzeekin eta zigorrekin erantzun zien.

Enpresak, gutxienez, 440.000 euro zor dizkie langileei. Berriz erranen dut: 440.000 euro. Batere lotsarik gabeko enpresari horiek aberasten ibili baitira langileak esplotatzen zituzten bitartean. Eta orain, langileak ahaldundu direlarik, beraiei dagokiena eskuratzea baino eskatzen ez dutelarik, enpresariak lotsagorritu ordez, harroputz agertu zaizkigu, beren enpresa eredugarria dela erran digute, beraiek demokratak direla eta gu biolentoak, beraiek zintzoak direla eta gu gezurtiak. Prekarietatearen bortizkeria estrukturala erabili duenak erran du hori, Foruzaingoaren bortizkeria fisikoa erabili duenak, epaiketa bat bertzearen atzetik galtzen ari denak.

Nafarroan badira nekazaritza enpresari asko hitzarmena bete eta lan eskubideak aintzat hartzen dituztenak. Baina Huerta de Peraltakoak ez dira halakoak. Eta horregatik egin behar zaie aurre, inoiz baino tinkoago, kazikeek gure herrietan tokirik ez dutela argi izan dezaten.

Eutsi lagunok!


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2019ko urtarrilaren 8koa] bannerra-EHI

Inkesta freskoak

Iragan astean, oso egun gutxiren buruan, Nafarroako Parlamenturako 2019ko hauteskundeei begirako hiru inkesta argitaratu zituzten: Juan Jose Dominguez politologoarena, Gizaker enpresak EITB taldearendako eginikoa eta Nafarroako Parlamentuak berak unibertsitate publikoari eskaturiko Navarrometroa.

Dominguezen inkestak Geroa Bai jartzen du irabazle, UPNri aurrea hartuta; Aldaketaren aldeko iragarpena egiten du, 26-24koa; eta bederatzi alderdiko legebiltzarra irudikatzen du, foruen kontrako Ciudadanos eta Vox alderdi espainolista ultraeskuindarrak gurean sartzen lortuko dutela aurreikusita.

Aitzitik, EITB komunikazio talde jeltzaleak Gizaker enpresa are jeltzaleagoari eskaturiko inkesta fantastikoan, Aldaketaren indarrek 29-21 irabaziko lukete, nahiz eta Geroa Baik ez liokeen UPNri lehen postua kenduko.

Azkenik, Nafarroako Unibertsitate Publikoak Nafarroako Parlamentuarendako egiten duen urteroko inkestan, Navarrometroan, Aldaketaren eta Erregimenaren indarren arteko lehian azken hori aterako litzateke irabazle, markagailuan 27-23 bat utziz.

Eta zer nahi duzue erratea. Mahai gainean hiru inkesta jarri dizkigute, ia une berean eginak eta antzeko galderak egiten dituztenak, baina errealitatearen hagitz interpretazio ezberdinak ematen dituztenak.

Hortaz, aitortu beharko dugu, bai, anitz gustatzen zaigula hauteskunde inkesten jolas hau, batez ere saltokia inkesta freskoez betetzen digutelarik. Baina sinesgarritasun handirik ez eman, e!


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2018ko abenduaren 18koa] bannerra-EHI

 

‘Kuneteroak’

Mahai-inguru harrigarria egin zuten aurrekoan Zumaian (Gipuzkoa), bertako gazte mugimenduak antolatua. Alde batean Eneko Compains Sortuko Kontseilu Nazionaleko kidea jarri zuten, eta haren eskuinean benetako izena ezkutuan gorde nahi izan zuen eta argazkietan aurpegia lausoturik ageri den Kolitza izengoitiko bat.

Ekitaldiari buruz, Axier Lopez ( @axierL ) kazetariak zinez kronika interesgarria idatzi du Argia astekarirako. Nire ustez izenburua eta sarrera lerratu samar baldin badaude ere, arretaz irakurtzea merezi du. Benetan.

Bada, ekitaldi mamitsu hartan, gauza anitz aipatu zituzten bi gonbidatuek, baina kronika irakurrita argi dago eztabaida batez ere izan zela hainbat gazte militantek Ezker Abertzalearekin duten “haustura agerikoaz”.

Eta, tira, ni ez naiz nor haustura horretaz mintzatzeko. Baina ez dut eztabaidaren xehetasun txiki bat komentatu gabe uzten ahal. Gipuzkoan egonagatik ere, Nafarroa berehala agertu zen elkarrizketan. Compainsek halako batean adierazi zuen Nafarroan aldaketaren alde edo kuneteroen alde egin behar dela. Eta Kolitza horrek erantzun zion Ezker Abertzalea kuneteroekin ari dela gobernatzen Nafarroan, Geroa Bairen barnean EAJ baitago sartuta.

Eta zera, ni ez nauzue oso Geroa Baizalea, eta are gutxiago EAJzalea ere. Baina halakoak ezin dira bota; zintzo eta zorrotz jokatu nahi badugu, ez bederen. Nahi izanez gero, eztabaidatzen ahal dugu Napar Buru Batzak faxisten altxamenduarekiko beldurrez edo konbentzimenduz hartu zuen jarreraz. Baina ezin diogu EAJri kunetero deitu, Fortunato Agirre Lizarrako alkatearen eta Nafarroako bertze hogei alderdikideren oroimena zikindu gabe.

Zorroztasun pixka bat, mesedez.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2018ko azaroaren 20koa] bannerra-EHI

Azkoiengo baratzea

Atzo Azkoienen izan nintzen, Huerta de Peralta enpresako langileei nire elkartasuna adierazten, eta ahal izan nuen moduan laguntzen. Greba eguna izan baitzuten atzokoa, “enpresaren dinamika errepresiboa salatzeko”. Eta eguneko irudiak, soinuak eta usainak gogoratzeko modukoak izan ziren.

Huerta de Peralta enpresan barazkiak hazten dituzte, eta produktu freskoak ontziratu. 130 langile ditu – gehien-gehienak pertsona migratzaileak-, eta hartara sektore horretako enpresa handienetariko bat da. Hala ere, 2017 arte ez zuen ordezkari sindikalik izan. Orduan egin ziren lehenbiziko hauteskundeak. LABek 6 ordezkari lortu zituen; CCOOk, 2; eta UGTk, 1.

Emaitza hark ilusio handia eragin zuen sindikatu abertzalean, garaipenaren kokapen geografikoagatik eta, batez ere, langile horien prekarietate eta esplotazio egoera larria zelako oso. Ordezkari sindikalak lanean hasi eta gutxika-gutxika joan ziren lan baldintzak hobetzen: urteak lanean zeramatzaten langileei kontratu mugagabea egin behar izan zieten; jaiegunak ordaintzen hasi behar izan zizkieten; eta 12, 13 edo 14 orduko lanaldiak egin ordez, 7 orduko lanaldia ezarri behar izan zuten.

Enpresaburuek baina, orain arte egindakoagatik lotsagorritu ordez, mendeku dinamika bati ekin zioten, eta hasi ziren langileak kaleratzen eta zigorrak ezartzen. Eta langileak injustiziaren aurka matxinatu dira, noski. Atzo, barazkiak hazten lan egiten duten langile guztiek egin zuten greba; oro har, enpresako langile guztien %80.

Eta ikustekoak izan ziren irudiak: dozenaka magrebtar LAB sindikatuaren banderak astintzen eta euskarazko, gaztelaniazko zein arabierazko mezuak zituzten kartelei eta pankartei eusten.

Eta entzutekoak izan ziren soinuak: bozgorailu batetik arabierazko kanten Spotify-ko aukeraketa bat, iragarki eta guzti.

Eta aditzekoak izan ziren usainak: bazkalorduan Huerta de Peraltako langileek eta LABeko sindikalistek partekatu zuten kuskusa eta tea.

Eutsi gogor, lagunok!


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2018ko azaroaren 13koa] bannerra-EHI

Inkestatxoa

Espainiako estatistika erakunde ofizialak CIS izena du, Ikerketa Soziologikoen Zentroa, eta tarteka-marteka barometro izeneko inkesta sorta argitaratzen du. Urriko barometroan, dozenaka galdera-emaitzen artean, batez ere batek erakarri du gure arreta, sentimendu erlijiosen ingurukoa hain zuzen ere.

CISen azken inkestak kontatu baitigu Espainia deitzen duten horretan Nafarroa dela sentimendu erlijioso txikiena duen erkidegoa. Inkestaren arabera Espainian %66,2k jotzen dute beren burua katolikotzat (Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %64,6k), baina Nafarroan bakarrik biztanleen %38,1ek omen dute sentimendu hori.

Hori ikusita, ohe elastiko baten baleude bezala hasi dira batzuk saltoka. Konparazio batera, Uharteko kazetak atzo azalera eraman zuen albistea, poztasun handiz.

Baina ejem, ejem, eta ejem.

Nafarroa Garaia pixka bat ezagututa, gurean erlijioak izan duen eta oraindik duen pisua jakinda, nik uste okertzeko arrisku handirik gabe erraten ahal dugula emaitza horrek ez duela ez hanka ez buru. Sentitzen dut. Baina Nafarroan aunitzez katoliko gehiago ditugu.

Orduan, zergatik eman du CISek datu hori? Tira, CISek datu hori lortu du Nafarroan soilik 42 inkesta eginda. Eta hori erranik, gogoratu beharko dugu inkestak ez direla errealitatearen erregistro bat, errealitatearen interpretazio bat baizik. Eta kasu honetan, gainera, interpretazio hori egin dute oso lagin txikia kontuan harturik. Eta agian, hango batek erran zuen gisara, beharbada, apika, 42 inkesta horiek Nabarreria plazan egin zituzten, ortzirale gau batean, iturriaren inguruetan esertzen diren gazteen artean.

Beraz, lasaitu pixka bat. Oraindik ez baitugu zerua irabazi.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2018ko azaroaren 6koa] bannerra-EHI

Harrapaketa hirukoitza

Iragan asteburuan Iruñean izan ziren mobilizazio guztien artean gutxienez bada bat nahiko oharkabean pasatu dena; Maria Exposito Diaz familiak eginiko elkarretaratzea, hain zuzen ere.

Kontua da Maria Exposito Diaz 64 urteko andrea duela urtebete hil zela, Txantrean, auto batek harrapatuta. Halakoetan, erran nahi baita harrapaketa mortaletan, gertaerari buruzko epaiketa nahiko laster egin ohi da, eta normalean auto gidariari kartzela zigor txiki bat ezartzen diote, inondik inora beteko ez duena, eta gida baimena pixka baterako kentzen diote.

Baina oraingo honetan ez da halakorik gertatu. Auto gidaria foruzain bat baitzen. Horixe salatu nahi izan zuen familiak elkarretaratzearekin, alegia, emakumearen heriotza eragin zuen auto gidariari fabore tratua eman ziotela, polizia zelako.

Duela lau hilabete, Nafarroako Auzitegiak erabaki zuen kasua artxibatzea eta epaiketarik ez egitea, epailearen ustez emakumea behar ez zen tokitik pasatzen ari zelako. Eta tira, hori eztabaidagarria izan daiteke, baina afera da familiak ez duela aukerarik izanen bere jarrera epaiketa batean defendatzeko, auzitegiak bide hori itxi baitu, foruzainak Maria Exposito Diaz emakumearen bizitza itxi zuen modu berean, kolpe batez; betiko.

Familiak salatu du prozesuan irregulartasun anitz egon dela. Adibidez, auto istripuetan ohikoa da inplikaturiko pertsonei alkoholemia proba egitea. Hildakoari egin zioten. Ez, ordea, foruzainari. Eta foruzainaren maniobra arraroa kontatu zuten lekukoen testigantzak ere ez dituzte aintzat hartu. Eta bertze hainbat gauza.

Iruñean, legealdi honetan, 15 pertsona hil dira dagoeneko ibilgailu motordunek harrapatuta. Kasu guztiak dira lazgarriak, baina are gehiago Maria Exposito Diazena, Txantreako emakumeak harrapaketa hirukoitza jasan baitzuen: mortala, poliziala eta judiziala.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2018ko urriaren 30ekoa] bannerra-EHI

 

Gure errealitatearen fikzioa

Wayne Knight aktorea, ‘Jurassik Park’ filmean informatikari gaiztoaren rola jokatzen.

Informatikaren zale amorratuen -hau da, frikien- irudi estereotipatua Jurassic Park filmarekin sortuko zitzaigun ziurrenik. Ordenagailuekin eginiko efektu bisualen industrian iraultza ekarri zuen film hura … ez zaitezte jaiki eserita zaudeten tokitik … 1993koa da. Eta film hartako gaizkilea -dinosauroak alde batera utzita- informatikari bat da, lodia baino lodiagoa, betaurrekoduna, paperez jositako mahai baten bueltan inkrustaturik hiru ordenagailurekin lan egiten duena, hamaika pizza zati eta coca-cola poto husturen artean.

Bada, halako gizaseme baten itxura etorri zait burura 2016ko sanferminetan bortz basapiztik bortxatu zuten neskaren datuak interneten zabaldu zituen ergela identifikatu dutela entzun dudalarik. 40 urteko nerabea, oraindik aitarekin bizi dena, informatikan aditua, Legio talde militarraren zalea, eta bere gaiztakeriak egiteko bizilagunari wifi seinalea lapurtzen diona.

Filmetako imaginarioak agintzen du hemendik lasterrera Robocop gisa janzten diren polizia batzuk sartuko direla frikiaren etxean, atea danbateko batez botaz eta beharrezkoa den bortizkeria guztia erabiliz, eta atxilotuko dutela epailearen aitzinean deklaratu baino lehen.

Ez dute eginen, noski. Halako ekintza polizial pelikuleroak gaizkile euskaldunekin bakarrik egiten baitituzte. Aurreko astean, adibidez, zortzi gazte atxilotu zituzten Iruñean aurtengo sanferminetako txupinazoan egon zen liskar batean parte hartzeagatik. Dozenaka polizia joan ziren haien bila, eta atxilotu zituzten, epaile baten aurrera eramateko. Zortzi eskutitz bidalita egiten ahal zen tramitea. Baina, ez.

Gure Euskal Herri maite honetan, fikzioan bakarrik gertatzen dena baitugu eguneroko errealitate.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2018ko urriaren 23koa] bannerra-EHI

 

Zirimola ideologikoa

Nafarroan zalaparta handia sortzen ari den kontu batek zirimola ideologiko batean sartuta nauka. Amatasun eta aitatasun baimenak direla-eta ama eta aitei kobratu zitzaizkien zergen itzultzeaz ari naiz. Kontu benetan korapilatsua da, arantza anitzekoa.

Espainiako Auzitegi Gorenak erran du Pertsona Fisikoen Gaineko Zergaren bidez ama eta aitei harturiko diruak itzuli behar zaizkiela. Eta lehenbiziko kolpean, guau!, ze ongi!, dirua itzuliko didate, bi semerengatik gainera. Baina berehala sortu zaizkit zalantza politikoak, gauza bat baita norberaren egoera pertsonala eta bertze bat gizartearendako bidezkoagoa dena.

Soldata moduko bat den prestazio horretan, zergatik ez lirateke zergak ordaindu behar? “Jendeak haur gehiago izatea laguntzeko”, erantzunen luke batek. “Baina mundua jendez mukuru dugun honetan, benetan haur gehiago behar ditugu?”, galdetuko luke bertzeak. “Eta bai, mundua jendez beterik dago, ez ordea gure mundutxo hau”, erantzunen lehenbizikoak. “Eta, gainera, haurrak gutxi ala asko izanik ere, kontziliazioa beti lagundu behar da”.

Bufff… Demografiak eta justizia sozialak ez ezik, subiranotasun gogoak ere sortzen digu duda. Agian gauza ona izanen da Espainiako Auzitegi Gorenak erabaki duena. Baina aizue, hemen bizi, hemen erabaki; hemen haurrak izan, hemen erabaki; hemen ordaindu, hemen erabaki. Eta hain zuzen ere, Nafarroak 2012an erabaki zuen, lege baten bidez, gurasoek zerga hori ordaindu behar zutela. Joe, bai, Nafarroak erabaki zuen. Baina zein Nafarroak? UPNk, PSNk eta PPk bozkatu zuten lege haren alde. Eta orain zer diote Erregimen zaharreko alderdi horiek? Bada, beraiek sortu zuten legea hankartetik pasatu beharko genukeela orain eta Espainiari men egin. Eta horregatik babestu eta sustatu dute amen manifestazio susmagarri bat.

Nik neuk, bederen, ikaragarrizko nahaspila dut buruan kontu honi dagokionez. Beraz, halakoetan ohi dudanez, Cordovillako kazetak zer dioen irakurtzera joko dut, kontrako jarrera hartzeko betiere.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2018ko urriaren 16koa] bannerra-EHI

Mikroborrokak

Koinatu eta koinaten betiko leloa izaten da erratea protesta egiteak ez duela deustarako balio. Demokrazia batean, edo demokrazia itxurako batean, gehiengoek erabakitzen baitituzte gauzak, berdin dio gutxiengo batek kasketa hartzea. Horra koinatuen irakurketa.

Lan munduari  aplikatzen diote anitzetan betiko lelo hori. Baina, hain zuzen ere, nik erranen nuke lan munduan egiten duela huts teoria horrek. Langileek patroien aurka borrokatzen dituzten gatazketan uste duguna baino ohikoagoa izaten baita langileek irabaztea.

Iruñean dugu azken adibidea. Aurtengo sanferminen bezperan La Sangiovesa jatetxeak lau langileren kaleratzea jarri zuen borroka taulan, LAB sindikatuaren hautagaitza babestu zutelako. Une hartantxe kaleratze bat gelditzea lortu zen, eta bertze hirurei dagokienez, orain jakin dugu itzultzea erabaki duena berriz hartu behar izan duela enpresak eta bertze biei zegokiena ordaindu behar izan diela. Gainera, bidean, langile guztiei hainbat lan baldintza hobetu behar izan dizkie enpresak.

Jakina, La Sangiovesakoek atzera egin dezaten behar-beharrezkoak izan dira bertako langileen, bertze langile batzuen eta sindikalisten protesta eta presio ekintzak. Patronalari nahi duena egiten utziz gero, nahi duena egiten baitu, batere lotsarik gabe.

Egin kasu. Borrokatzea merezi du. Beti merezi du. Eta irabazten delarik, nahiz garaipen txikiak izan, lau haizetara zabaldu behar da. Langile guztiek jakin dezaten. Patroi guztiek jakin dezaten.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2018ko urriaren 9koa] bannerra-EHI

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer