Etiketa: euskara

Minutua eta emaitza, lankideok!

2019ko egun goibel honetan, azaroak 5 ditu eta goizeko hamarrak, 8 minutu, eta Twitter herriko futbol zelai iskanbilatsu bezain aldrebes honetan Ayuntamiento de Pamplonaren kontuak 7.839 jarraitzaile ditu eta Iruñeko Udalarenak 2.373*. Euskaldun elebidunak suharki ari dira jokatzen, baina erdaldun elebakarrek nahikoa dute pasotismoari eustea partida bereganatzeko. Markagailuan aldaketak izaten ari dira etengabe, eta ematen du zenbaki dantzak jarraituko duela oraindik ere, baina ez dirudi Navarra Sumak abiaturiko gatazka txiki honen garaipena euskaldunen aldera mugituko denik.

Pena.

Bertze bataila bat galdu dugu. Enegarrena.

Oraingoan, bederen, dibertigarria izan da gatazkatxoa. Baina, onar dezagun, ezinezkoa zen irabaztea, Navarra Sumak, modu zikin zein zitalean, jarriak baitzituen joko arauak. Erran nahi baita euskararen etsaiek lortu dute, bertze behin ere, euskara ghetto batera bidaltzea eta erdaldun elebakarren begiak gure mintzaira zabarrarekin ez zikintzea.

Oraingoz, gaztelaniazko eta euskarazko bi kontuak eduki berdinak ari dira botatzen, aldi berean gutxi gora behera. Ea zenbat irauten duen horrek. Euskarazko kontua edukiz husten hasten direlarik hasiko baita benetako partida.

Gora Osasuna, portzierto.

(*) Euskalerria irratiko entzule edo Berriako zein ZuZeuko irakurle maitea, ziurrenik, hau irakurtzen ari zarelarik zenbaki horiek aldatu dira. Baina nire apostua da euskarazko kontuak ez duela inoiz gaztelaniazkoa gaindituko. Nolanahi ere, kontrakoa gertatuko balitz, nire hitzak patatekin jateko prest nago.

[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2019ko azaroaren 5ekoa] bannerra-EHI

Gure neke ikusezina

Honezkero euskaldun guztiok jakin izanen dugu zein nekeza den, hain zuzen ere, euskaldun izatea. Ez dut uste madarikazio horrek inor ezustean harrapatuko duenik. Aldiz, irudipena dut hagitz gutxitan ikusarazten diegula erdaldunei zer nolako lanak hartzen ditugun euskaldunok beraiek lasai-lasai bizi daitezen.

Kontua da atzo irakasle batek kontatu zidala azkenean erdaldunen aitzinean kexatu zela euskaldun bezala lan bikoitza egiteagatik. Hainbat hizkuntz eredu biltzen dituen ikastetxe bateko Koordinazio Pedagokikorako Batzordearen bilera batean izan zen. Bilera horiek astero egiten dituzte, eta bertan gertatzen eta erraten denaren akta txandaka hartzen dute. Bada, erdaldun bati tokatzen zaiolarik, gaztelaniaz idazten du akta. Baina euskaldun bati tokatzen zaiolarik, bi aldiz egin behar du lan bera, eta akta gaztelaniaz zein euskaraz idatzi.

Irakasleak kexa eman eta sortu zen eztabaida, noski. Eta ika-mika hartan askotariko iritzi-miritziak bota zituzten. Baina, nire ustez, erdaldun elebakar batek asmatu zuen arazoaren funtsa mahai-gaineratzen. Bera gaztelaniazko eta euskarazko ereduak biltzen dituzten ikastetxeen aldekoa zela adierazi zuen, “halakoetan baitago bakarrik denok errealitate linguistikoa ikusteko aukera”.

Eta, bai, errealitate linguistikoa da gaztelaniazko eta euskarazko ereduak biltzen dituzten ikastetxeetan erdaldun bakarra agertzea nahikoa dela bilerak gaztelaniaz egiteko eta irakasle euskaldun elebidunek lan burokratiko bikoitza egin behar izaten dutela anitzetan.

Halako ikastetxeen errealitate linguistikoa da euskara -eta ondorioz euskaldunak- erabat azpiratuta dagoela. Eta erdaldun elebakarrak lasai baino lasaiago bizi direla.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2019ko urriaren 29koa] bannerra-EHI

Oinez maingua

Iragan igandeko Nafarroa Oinezeko 1. gunearen ikuspegia, 13:20ak aldera.

Garai batean 100.000 euskaltzale biltzen ginen euskararen aldeko Nafarroako bestarik handienera. Gerora, 80.000ra jaitsi zuten kopuru magiko hura. Jendetza oraindik ere. 50.000ko taldea osatu omen genuen ondoren. Baina iragan igandean, Tuteran, 20.000 pertsona baino ez ginen elkartu.

Non eta Erriberan. Euskaldunak gutxiengoaren gutxiengoa diren lurraldean. Euskararen aurkako jarrerak inon baino azkarragoak diren tokian. Euskal Herri osoko euskaltzaleen babes eta sostenguaren premia larri eta etengabea behar duten lekuan.

Igandean, erran bezala, euskaltzaleen elkartasun olatua ez zen Tuteraraino ailegatu. Argia ikastolako zuzendaria triste mintzatu zen Euskalerria Irratian biharamunean egin zioten elkarrizketan. Lohi artean murgilduta egonen zen ziurrenik, eta tristeziak ez zion, nire iritziz, azterketa zorrotz bat egiten utzi. Eguraldi txarrari egotzi baitzion jende gutxi bildu izana.

Eguerdian eguraldia asko kaskartu zela erran zuen zuzendariak. Baina ez. Han izan ginenok badakigu bazkalorduan sekulako eguraldia egin zuela, eta euri tantak 16:30ak aldera hasi zirela erortzen. Ordurako, Tuterara joateko asmoa zuten guztiak Tuteran zeuden dagoeneko.

Bakarkako karta jokoan zeure buruari tranpak egitea da ondorioztatzea eguraldia dela Nafarroa Oinezera (igandekora zein aurreko urteetakoetara) gero eta jende gutxiago joatearen arrazoi nagusia.

Bistan denez, konpromiso politikoa ulertzeko moduak aldatu zaizkigu Nafarroan. Badirudi euskararen aurkako zartakoei erantzun jendetsuak emateko garaiak pasatu direla. Eta hezkuntza publiko-pribatu dikotomia nire ustez zitalak arrakala handia zabaldu duela ikastolen aldeko euskaldunen jarreretan.

Eta horregatik guztiagatik, pare bat buelta eman beharko dizkiotela Nafarroa Oinez bestaren ereduari. Ea hala den.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2019ko urriaren 22koa] bannerra-EHI

Molde zaharrak

Oinarriak plataformak Iruñean eginiko manifestazio jendetsu bati buruzko albistea, Euskaldunon Egunkaria-ko azalean.

Iragan astean zartako ederra jaso genuen Nafarroa Garaiko euskaldunok, erran nahi baita Nafarroa Garaian euskaraz bizi garenok. Ez dizuet nik horren inguruan deus berririk kontatuko. Zaharra baino zaharragoa baita gure Nafarroa zoragarri honetan euskaldunok egurra jasotzeko dugun ohitura.

Oraingoan urrats bat gehiago egin dute, urrats luze eta pisutsu bat gehiago, euskara erdaldunen begi bistatik eta belarri entzutetik uxatzeko enpeinu zital horretan. Baina deus berriririk ez. UGT sindikatu eskuindar espainolistak urte mordoa darama euskara aintzat hartzen duten lan deialdi publikoen aurkako helegiteak jartzen. Eta epaitegiek urte mordoa daramate haren erritmoan dantzatzen.

Baten bati irakurri diot azken zartako honi erantzuteko, nolabait, borroka molde berriak asmatu behar ditugula, betikoa eginez betiko emaitza lortuko dugulakoan.

Eta ados, let’s go ekimen eta plan berriak martxan jartzera. Baina horiek asmatzen ditugun bitartean, egin ditzagun bederen garai batean egiten genituenak, ez?

Garai batean, Euskara Kultur Elkargoa izeneko fundazio bat existitzen zen, gatazka juridikoan borrokatzeaz gain, pedagogia egin eta nazioarteko babesa bilatzen zuena. Nork hartu zuen haren lekukoa?

Garai batean, hizkuntz eskubideen alde milaka eta milaka nafar mobilizatzen zituen Oinarriak izeneko plataforma bat zegoen, Nafarroako arazoei Nafarroatik erantzuten ziena. Nork hartu zuen haren lekukoa?

Borroka molde berriak beharko ditugu. Nola ez. Baina ni zaharruno samarra nauzue, eta, zer nahi duzue erratea, molde zaharren falta ere sumatzen dut.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2019ko urriaren 8koa] bannerra-EHI

Desaldaketa lasterra

Iruñeko Udalaren logotipoa 2019ko otsailaren 15 arte.

Larunbatetik aurrera Iruñeko alkate izanen den Enrique Maia ultraeskuindarrak adierazi du bere lehenbiziko -eta berehalako- neurriak izanen direla Armada etorbideari “Armada etorbide” izena ematea berriz eta udaletxeko osoko bilkuren aretoan Espainiako erregearen argazkiari merezi duen tamaina eta lekua ematea.

Iruñeko Udalaren logotipoa 2019ko otsailaren 15etik.

Eta jajajajaja, zelako barreak egin ditugun adierazpen horiekin. Ergelkeria horiek ez omen baitira iruindar gehienen interesekoak. Maia fatxa hutsa da, kontu identitarioak axola zaizkio bakarrik… Eta bla, bla, bla.

Baina bi aldaketa kosmetiko horien ondoren etorriko dira aldaketa sakonagoak, lasai.

Hauteskunde kanpainan Joseba Asiron alkategaiak hainbatetan erran zuen nahiago zuela aldaketa sakona, aldaketa lasterra baino. Eta, zera, esaldi hori Asironen zuri-beltzeko argazki batekin laguntzen baduzu, guatxaperako mezu polita gelditzen ahal zaizu, bai. Baina pixka bat aztertuz gero, berehala gelditzen da agerian, nire ustez, Aldaketak izan duen akats nabarmenena.

Armada etorbideari apirilaren 29an aldatu zioten izena egiazki, hauteskundeetarako hilabete baino gutxiago falta zela. Agian, akaso, beharbada, apika, duela hiru urte aldatu izan balute, Maiak orain birritan pentsatuko luke izena aldatu baino lehen.

Aldaketa mantsoko estrategia okerraren bertze adibide bat: Iruñeko Udala aurtengo otsailaren 15ean hasi zen logotipo berria erabiltzen, gaztelaniari eta euskarari garrantzi bera ematen dio hori. Ez dakit Maiak aldatu nahiko duen, baina kontuan izanik logotipo berriak ia ez duela biderik egin, batere arazorik ez du izanen.

Eta bertze adibide bat, hau bai munta handiagokoa. Iruñeko Udalaren euskararen ordenantza berria legealdiaren azken osoko bilkuran onartu zuten, maiatzaren 2an! Badakizue zenbat kostatuko zaien Maiari eta Esporrini ordenantza hori aldatzea? Ea, egin apustuak.

Hemendik 20 urtera Iruñean berriz ere Aldaketaren alkateren bat baldin badago, mesedez, faborez, otoi eta arren, aldaketa guztiak, sakonekoak zein kosmetikoak, egin daitezela legealdiaren lehenbiziko hilabetean. Horrela, bederen, lau urtez gozatuko ditugu.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2019ko ekainaren 11koa] bannerra-EHI

ETB3 ikusezin hori

Etxean haurrak telebista ikusten ari badira ETB3 katea baino ez dugu ikusten. Aniztasun gutxikoak gara horretan. Nahita. Horretan ere euskararen militanteak baikara. Erran nahi baita badakigu marrazki bizidunetako kate gehiago daudela munduan, baina guk bakarrik euskaraz ikustea erabaki dugu.

Eta ez da ahalegin handiko militantzia bat. Hau da, kasu honetan euskara aukeratzeagatik, eta ez gaztelania, nire haurrak ez dira gelditzen haien gizarteratzerako garrantzitsua izan daitekeen ezer gabe. ETB3 haurrendako telebista kate erabat homolagagarria baita.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoan paratuak dituzten 375 audimetro gezurtiek diote 2018an soilik ikusleen %0,3k ikusi zutela ETB3 hiru probintzia horietan. Aldiz, audientziaren %1,3k aukeratu zuen Clan, eta audientziaren %1,2k, Boing.

Errana dut nik ez dudala audimetro bideratu horien datuetan sinesten. Baina egia balira ere, ez dut uste datu eskas horiek ETB3ren kalitate eskasari egozterik dauden. ETB3ren kalitatea ez baita eskasa, ez bederen Clan edo Boing kateena baino eskasagoa.

Clan, Boing eta ETB3ko atzoko (maiatzak 13) programazioa aztertu dut, 24 ordukoa. Eta azterketa arin batek datu hauek eman dizkit.

  • Clan kateak 38 saio ezberdin eman zituen 24 ordu horietan. Boing kateak 18, eta ETB3k, 46.
  • Boing kateak 4 orduz eman zuen Doraemon eta 3 orduz Mr. Bean. Clan kateak bi ordu eta erdiz eman zuen Bob Esponja eta ia hiru orduz, Henry Danger. Aitzitik, ETB3n bakarrik ordu erdikoa izan zen Doraemon-en emanaldia; berez, izan ziren egun osoan hura baino saio luzeagoak.
  • Bakarrik ETB3n egon zen atzo fikziozko saio propio bat: 3txulo.

Jakin dezazuen, bertzerik ez, eta ETB3ri buruzko mitoak desmuntatzen has zaitezen.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2019ko maiatzaren 14koa] bannerra-EHI

POST SCRIPTUM: azterketa konparatibo on bat egiteko egun bat baino gehiagoko programazioak aztertu beharko lirateke, noski. Baina nik uste dut egun bakarreko lagin txiki horrek nahikoa oinarri ematen digula ETB3ri buruz erran ohi direnak baztertzen hasteko.

POST SCRIPTUM 2: atzoko programazioaren azterketa aldez aurretik ezarritako programazio eta ordutegien gainean egin nuen. Alegia, ez nituen kronometroarekin 24 ordu eman hiru kateetako emankizunak erregistratzen.

Euskararen Geroa

Ez nauzue ni 2015eko aldaketa instituzionalak Nafarroa Garaian abiatu zuen Aldaketari osoko zuzenketa egiten dien horietakoa. Horretan ez nauzue aurkituko. UPNk egiten zuena eta Geroa Bairen Gobernuak -bertze hiru alderdien babesarekin-egiten duena konparatuta, gai naiz ikusteko ez direla gauza bera. Baina, noski, denok baditugu gure intereseko kontuak eta neureetan, bederen, badira arantza batzuk min egiten didatenak.

Euskara da horietako bat, jakina.

Eta, zera, gaurko manifestu honetan etengabe lehen pertsona erabiltzen ari naizenez, utz iezadazue neure burua berriz aipatzen eta 2015eko ekainean idatzi nuen artikulu bat honera ekartzen. Ordu hartan, Gobernu berriari eskatu nion 2000. urtean UPNk euskararen kontra abiaturiko erasoa gogoratzea. Nola dekretuz dekretu, euskarak administrazioan zuen presentzia txikia zokoratzen joan zen UPN, paria euskaldunak are ikusezinago bilakatzeko asmoz.

Eta Uxue Barkosen Gobernuari eskatu nion gutxien-gutxienik, oldarraldi haren aurreko egoerara itzultzea nafar administrazioa. Eta hortik gora.

Bada, normala denez, ez didate kasurik egin, eta dekretu haiei buelta emateko ezer gutxi egin dute.

Geroa Bairendako euskara gaztelaniaren gibelean baitago, bigarren edo hirugarren maila batean, eta ez du batere arazorik jarrera hori erakusteko. Konparazio batera, aurrekoan Espainiako bozetara aurkeztuko dituen hautagaiekin agerraldia egin zuen Geroa Baik, hauteskunde kanpainaren leloak zituen atril bat erabilita. Atrilean “NAVARRA NO SE TOCA”, gaztelaniaz; goi-goian eta hizki larritan idatzita. Eta azpian, “Nik, Nafarroa!” euskaraz, hizki hagitzez txikiagoetan, hizki etzanetan, eta kolore intentsitate baxuagoan; alegia, euskaldun miopeok nekez ikusteko moduan.

Bistan da UPNk umezurtz utzi duen erregionalismoa bereganatu nahi duela Geroa Baik, eta batzuen ustez hori gauza ona da Aldaketarako. Baina asmo horretan euskara eta, beraz, euskaldunak, baztertzeak niri neuri min egiten dit.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2019ko apirilaren 2koa] bannerra-EHI

Isilik egoteko ordua

Twitter izeneko azpimundu horretan eztabaida sutsuan ari dira batzuk. Berdin dio noiz entzuten duzun hori. Oraingoan, enegarren aldiz, atzerriko helduendako filmak euskarara bikoizteaz ala azpitituluak jartzeaz ari dira eztabaidatzen.

Nahiko errepikakorra izaten da ika-mika hori. Batzuok zein bertzeok uste baitute beren hautuak, eta ez bertzeak, egiten diola mesede euskarari, eta ezin-ezinezkoa izaten da erdibideko adostasun batera ailegatzea.

Oraingo nobedadea da bikoiztaile euskaldunak ahaldundu egin direla, beren eskubideak defendatzeko elkarte bat sortu dutela, greba hasi dutela eta beren aldarrikapenak gizarteratzen saiatzen ari direla.

Eta halako abagunean niri guziz sobratzen zaizkit azpitituluen aldeko eta, beraz, bikoizketaren kontrako argudioak. Erran nahi baita bikoiztaileek zerbitzu publiko ona, txukuna eta aberasgarria egiten dute, gizartearendako onuragarria; ez diote inori minik egiten; ez dira zentral nuklear bateko langileak, edo Itoitz eraiki zutenekoak bezalakoak, edo bizkartzainak, edo nik zer dakit, desagertzea nahiko genukeen lanbide batekoak. Eta langile horiek -ziurrenik autonomo faltsu gisa lanean ari direnak- altxatu egin dira, sektoreko hitzarmen baten alde, lan baldintza duinen alde.

Eta, berriz diot, testuinguru horretan, niri guziz sobratzen zaizkit langile horien lana zalantzan jartzen duten argudioak. Batzuetan, isilik egotea, onena.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2019ko otsailaren 5ekoa] bannerra-EHI

Euskara batu perfektuan

Herri honek dituen lehentasunen artean hamaborzgarren mailan dago orain aipatuko dizuedan hau. Baina nik zera proposatu nahi nieke Euskal Filologiako ikasle aurreratuei: egin dezatela doktorego tesia ETAren agiri guztien gainean; azter dezatela euskara batuaren bilakaera agiri horietan agertzen den hizkera oinarri hartuta.

Garai batean bederen, ETAren agirien euskarazko bertsioak osorik irakurtzeko ohitura nuen. Nik uste orain halako perbertsioak aitortzen ahal direla. Eta irakurtzen nituen, hein batean, gustatzen zitzaidalako testuetan hainbat euskalkitako hitzak edo joskerak aurkitzen ibiltzea.

Euskaldunen ohiko jolasa baita ezagutu berri duten bertze euskaldun horren jatorria asmatzen saiatzea, darabilen euskara aintzat hartuta. Pentsatzen dut Polizia ere horretan jostatzen zela, eta horregatik etakideek halako euskalki anabasa egiten zutela beren testuetan.

ETAk maiatzaren 4an zabaldu zuen azken komunikatu horretan ere ez dago asmatzerik egilea nongoa den, baina ez garai bateko jolas hartan aritu direlako, baizik eta euskara batu perfektu batean idatzita dagoelako nire ustez.

Euskara batuak erregistro formalean eman dezakeen hizkerarik onenaren adibide polita iruditu zait ETAren azken agiria. Eduki zaileko testua izan arren, hagitz ongi ulertzen da. Nabari da hitz eta esaldi bakoitza kontu handiz apailatu dutela.

Txostengintzaren aje batzuk ditu, hala nola, “ezaugarritu” eta “egikaritu” aditzak erabiltzea. Baina ikaragarria da ikustea nola euskaraz, baita idatziz ere, egin ohi diren akats guztiak saihestu dituzten. “Burutu”, ezker abertzalaren akats kutunetako bat, ez da inon ageri, nahiz eta ETAk bere bidea bukatu duen honetan primeran zetorkien. Euskaldun askok “beranduago” erabiliko luketen tokian “geroago” erabili du ETAk ongi. Edo denok “borroka jarraituko dute” idatziko genukeen tokian, beraiek “borrokari jarraituko diote” idatzi dute, aditzaren erregimena ederki errespetatuz.

Inkoherentzia txiki-txiki bat baino ez dut aurkitu testuaren datan. Baina hori da akats bakarra.

Areago, agiriari ahotsa jarri dioten Josu Urrutikoetxea bizkaitarraren eta Marixol Iparragirre gipuzkoarraren irakurketek ere euskara batuaren ahoskera zainduari jarraitzen diote nabarmen, eta J-ak yota bezala ahoskatzen dituzte, arraro samar egiten zaigun bukaerako “yo ta ke” hori barne.

Filologoek enmarkatzeko modukoa, benetan.


[Euskalerria Irratiko Metropoli Forala saiorako ‘Minutu bateko manifestua’, 2018ko maiatzaren 8koa] bannerra-EHI

 

Xake partida

Geroa Bai, Eh Bildu, Podemos-Ahal Dugu eta Izquierda-Ezkerra:

Lehenik eta behin, derradan Nafarroako Euskararen Legea kaka zaharra iruditzen zaidala eta uste dudala zonifikazioak kalte handia egiten diola euskararen azkartzeari.

Baina ikusita Euskararen Legea ez dutela legealdi honetan baliogabetuko; eta ikusita lege horren barnean udalerriak eremu batetik bertzera sartzeko jolasean ari direla; eta ikusita UPNk ere jolas horretan jostatu nahi duela; eta ikusita gerta daitekeela Zizurko Zendeako udalak eskatzea eremu mistotik eremu ez-euskaldunera aldatzeko, bada, zera bururatu zait UPN pixka bat estutzeko.

Beharbada zuei lehenago bururatu zaizue, e!, baina badaezpada neuk ere botako dut.

  1. Gaizki ulertu ez badut, Nafarroako Gobernua sostengatzen duzuen lau alderdiok erran duzue udalerri bat eremu batetik bertzera aldatzea onartuko duzuela baldin eta udalerri horretako udalak eskatzen badu. Beraz, koherentzia horretan, Zizurko Zendeako udalaren eskaera ere onartu beharko zenukete Parlamentuan aldeko botoa emanez.
  2. UPNren esku dagoen Zizurko Zendeako udalak eremu aldaketa eskatzen baldin badu, pentsatzekoa da Parlamentuan UPNk horren alde bozkatu beharko lukeela. Baina UPNk ez du baiezkoa emanen baldin eta eremu aldaketa guztiak pack berean badaude.
  3. Bada, lortu behar duzue UPNk udalerriak eremu mistoan sartzearen aldeko botoa ematea.
  4. Horretarako, Parlamentuko bozketan, Euskararen Legean eginen dituzuen aldaketak atalka bozkatu behar dituzue. Hau oso inportantea da!
  5. UPNri argi utzi behar diozue bere parlamentari guztiek aldeko botoa ematen ez badiote 5.1.b atalaren aldaketari, zuek ez duzuela 5.1.c atalaren aldaketa sostengatuko.
  6. Akaso, agian eta beharbada, UPNk ez du 5.1.b atalaren aldeko botoa eman nahi izanen eta, horregatik, Zizurko Zendeako udalari erranen dio txorakeriarik ez egiteko. Nork daki!

PS: Bertze aldetik, udalerriak maiatzaren 11 arte dute eremu aldaketa eskatzeko aukera. Eremu mistoko inor ez da animatuko eremu euskaldunera pasatzen? Polita litzateke.

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer