Zubi-edo

Bartzelonara eta gero Madrilera, idazle-lanak duen alde deserosoenetako batekin betetzera: Ihes betearen erdal itzulpenaren promozioak etxetik kanpo edukiko nau, eta gero zubia datorrenez

Orijinaltasuna

Editore bat bere autore ezagunenak aurkezten dizkion orijinalak ukitzen, aldatzen, erdira ekartzen. Zurrumurruak ziren, besterik ez, baina Alessandro Bariccok, auzia bolo-boloan utzi ordez, Indianako Bloomington hirixkara jo zuen, han gordetzen baitituzte Raymond Carverren eskuizkribuak. Zertaz ari garen maitasunaz ari garenean ezagunaren orijinala eta guk ezagutzen duguna konparatu zituen. Zurrumurruek egia zioten: Gordon Lish editoreak zuzendu, aldatu, kimatu, laburtu egin zituen testuok, eta erdiraino makurtu.

Irakurlea honezkero hasia dut mingaina bisturi gisa zorroztu eta pozoia loditzen: nor geratzen da ipuinon benetako egilea, zer uste dute editoreek, non geratzen da orijinaltasuna eta abar?
Baina nago editoreak ezer gutxi egin zezakeela Carverren orijinaletako hoztasunik, errealismo zikinik, laztasun biluzirik gabe.

Gordon Lish bizi da. Ez du adierazpenik egin nahi izan.

OHARRAK (Post scriptum)

Kontua ez da gaurkoa, baina kontuaren atzean dagoena, bai. Interesa lukeenak hemen.

Beti aipatzen den koska da bi editore klase daudela: anglosaxoi eredura lotzen dena eta mediterraneoa. Anglosaxoiarentzat, ezinbestekoa omen editorearen eta idazlearen arteko konplizitatea eta lana. Idazleak, bere testua burututakoan, editoreari pasatzen dio. Honek, liburu asko eta asko zuzendu izanaren eskarmentua baitu, hainbat apunte egiten omen dizkio idazleari: horko pertsoniaia horrek ez dik entitaterik, hango argumentu hark ez dik batere indarrik, gaiarekin batere ondo ez doan estilo motela darabilk, eta abar. Eta idazleak bigarren idazkuntza bati ekiten dio, eta, beharrezkoa bada, baita hirugarren bati ere

Esperoan

Batzuetan, sari bat balira bezala bizi ditu orduak. Gehienetan, ordea, penitentzia baten moduan. Ez dio egunero zapore bera hartzen eguneroko garagardoari. Gizaki bakar batek zenbat gizaki ezkutatzen ote dituen, horixe etorri zaio burura, baina badaki bera dela garagardoari zapore desberdina ematen diona, berea dela munduari neurria ematen dion begirada. Horren kontzientziak, ordea, ez du zoriontsuago egiten. Kontrara. Da, bizi beharra dago, iraupena du motore bakar. Jende artean beti, jenderik gabeko existentzia bat da berea. Merezi du tenore horretako bizitza batek? Ez da gustatzen zaion galdera bat. Eta burura etortzen bazaio, uxatzen ahalegintzen da.

Beste garagardo bat eskatu du.

Norbaiten edo zerbaiten zain dagoela ematen du, horixe adierazten duen zirkin batez begira dago tabernako atera. Musika isildu da, bezeroek alde egin dute, tabernaria erratza pasatzen hasi da bere inguruan.

Basomutilak

Basomutil bat zer den ezagutu nahi baduzu, adiera bakarra jasoko duzu hiztegitik: basoan lan egiten duen gizona. Hitzak, ordea, ba omen zuen beste adiera bat ere euskaldunontzat: gerrillaria; basoan ezkutatzen zena norbaiten kontra egiteko.

Izenak izana baldin badakar, adiera horrek zera esan nahiko luke: gurean ere bazirela Robin Hood edo Willem Tell bezalako basomutilak. Bidelapurrak ziren, heroiak ziren? Erromantizismoak Erdi Arotik jaso eta edertu zuen arketipoaren arabera, boteretsuei kentzen omen zieten behartsuei emateko. Kausa justu baten alde borrokatzen zenaren aurpegia nagusitu zaio, bada, gaizkilearenari.

Egunotako albisteek Robin Hood ezkutatzen zen Sherwood baso mitikora eraman gaituzte: neurriak hartzen ez badira, pagorik gabe eta soilduta geratuko omen da. Ez da guztiz galduko: Errol Flynn-en ibileren eszenategian lehiatu eta leziatua da gure haurtzaroko irudimena.