Dantzariak gastatu zirenekoa

“Soinujoleak ugaldu egin dira, eta dantzariak, gastatu”, zioen Tomas Zubizarreta Zendoia soinujole omendu berriak elkarrizketa batean. Periodikoen orri-pasa nenbilen ni, ia oharkabean irakurtzen den esaldi horietako bat zen soinujolearena. Orriari orri segitu nuen, baina esaldiko zerbaitek zintzilik segitzen zuen nire arretaren gantxotik. Atzera egin, eta esaldiari erreparatu nion berriro. Dantzariak gastatu espresioa zen deigarria egin zitzaidana. Gastatu aditza testuinguru horretan erabili izana zen, zehatzago esateko, harritu ninduena.

Dantzariak nekatzea, arnasarik gabe gelditzea ez da harritzeko: musikaria eserita dago, dantzarien oinek eta besoek ez dute atsedenik, eta, halako batean, energia gastatu zaie. Argibide errazegia iruditu zitzaidan, ordea: soinujoleen ugaltzea eta dantzariak gastatzea kontrajartzen zituen Zendoiaren esaldiak. Gaur egun soinujole asko eta dantzari gutxi daudela esaten ari zitzaigun. Kontraste tristea! Soinujole baten helburua ez da ba jendea dantzan jartzea? Baina ez da zaila Zendoiak esandakoa irudikatzea: igande arratsaldeetan auzo txiki askotan ikusiak gara soinujoleren bat oholtza gainean soinuari eragin eta eragin, jende dezente duelarik bazterren batetik begira, baina dantzari gutxi kriskitinka eta hankak airean.

Burutik pasatu zitzaidan idazle/irakurle bikotean ere ez ote den kontu bertsua gertatzen ari. Neurera ekarri nuen soinujolearen esaldia, zer moduzko musika zeukan entzuteko: “Idazleak ugaldu egin dira, baina irakurleak gastatu”. Hori bururatu izanak ez ninduen batere orijinala egin: periodikoen orri-pasari utzirik, Sándor Márai-k Diarios (1984-1989) guztiz gomendagarria hartu nuen apal batetik:

“Idatzi nahi duen gero eta jende gehiago dago, eta gero eta gutxiago irakurtzeko prest”. Segidan, Máraik hainbat kontsiderazio egiten du Hungariako sistema komunistak garai hartan liburu-produkzioari emandako babesari buruz: “Idazleek (…) uste zuten Estatuak dena argitaratuko zuela… Produkzioaren parte handi bat almazenetan gelditu da”. Ez gaude sistema komunista batean, baina erraza da paralelismoak egitea. Zenbat liburu dago euskal zein gaztelaniazko argitaletxeetako almazenetan hautsak hartuta? Zenbat liburu gelditu da gure oroimen kolektiboko almazanetik kanpo, hautsak hartzeko ere esperantzarik gabe?

Bitartean, idazleok, ugaritzeaz gainera, geure soinuarekin segitzen dugu (ez naiz euskal idazleez bakarrik ari), ohartu gabe —edo, larriagoa litzatekeena, axola handirik izan gabe— dantzariak ez ote diren/ditugun nekatu. Plazatik urrutiratu. Azken batean, urritu, gastatu.

Tesitura bertsua aipa daiteke zine- edo antzerki-ikusleen egoerari buruz ere, eta pentsatu nuen soinu jotzailea auzi sakon baten dianan jotzen ari zela bete-betean —artearen demokrazia!, denok artista!—, eta pentsamenduak, txolarre batek bezala, laster egin zidan jauzi beste puntu batera. Zailagoa da, teorian behintzat, soinujoleak ugaltzea idazleak baino. Soinujoleek orduak eta urteak behar dituzte soinuaren sekretuak ezagutzeko, nakarrezko tekla txikiei harmonia pixka bat ateratzeko; gizakiok, ordea, denok gara hiztun, gehienok moldatzen gara, gutxi-asko, lerro batzuk josten. Zergatik ez denok idazle? Zergatik ez denok hizkuntzalari edo estetikan aditu? Balirudike idazkuntzak ez duela soinujole apal baten esfortzurik eta teknikarik behar, letrak lotzen jakite hutsak guztiz hartzen diela gaina bai eguneroko lanari, bai eguneroko lanik gabe deus ez den senari.

Ari nintzela ari nintzela, pentsatu nuen irakurleak eta irakurzaleak desberdindu beharko genituzkeela ere. Eskolatik pasatu garen guztiok —eta eskolatik pasatu ez den jende gehienak— dakigu irakurtzen, baina horietatik gutxi dira irakurzale. Irakasle, politikari edo kazetari guztiak dira (izango ahal dira!) irakurle, baina ez irakurzale. Irakurleak txosten baten nondik norakoak jakiteko irakurtzen du, azterketak gainditzeko, botika baten arriskuak ezagutzeko, halako politikariren baten iritziak ezagututa bere iritzi propioak sendotzeko. Irakurzaleak, ordea, letren plazerez irakurtzen du; gozo eta sarkor sentitzen du irakurketa on batek inauguratzen dion denbora berria.

Soinujoleak esana berriro neurera ekarriz: gastatu ordez beti ugari mantentzen dena da testu ederrei darien plazera, irakurzale egiten gaituen soinu dultze hori.

(Martxoak 30ean, igandez, Noticias taldeko egunkarietan argitaratua)

 

 

 

Utzi erantzuna

Zure e-posta helbidea ez da argitaratuko. Beharrezko eremuak * markatuta daude