Kontrakantxatik

Juan Ignazio Zulaika

Abel Barriola: pedagogo

Egokitu izandu zait esatari lanetan aritzea telebistan, zuzeneko emankizunean, gonbidatu gisa. Eta ez da batere samurra. Kaskoak kaskezurrean dituzula eta mikrofonoa aurrean, arraroa egiten da. Gainetik, suposatzen da asko dakizula, horregatik deitu dizute, aditu bat zarelako. Beraz, ezin hutsik egin. Batek daki zenbat entzule dituzun telebistaren aurrean. Presioa sentitzen da. Ondorioz, presaka hitz egiten duzu eta gehiegi, beharbada. Behin, lanak bukatuta, etxerako bidean: “Hau esan banu, edo beste hura”. Sentsazio gaziarekin bukatzen duzu. Ez, ez da erraza esatari lanetan aritzea gonbidatu gisa. 

EITBk baztertu egin ditu Errasti eta Tolosa eskuzko pilota emanaldietatik. Bi pilotari ohirekin ordezkatu ditu: Idoatek eta Barriolak hartu dituzte euren lanpostuak, Lehena, Idoate, Josetxo Lizarzarekin aritzen da. Barriolak, Euzkitzerekin osatzen du bikotea. 

Euzkitzek eta Barriolak osatzen duten bikotea jarraitzeko aukera izan dut igande batzuetan, eta iruditzen zait aldaketak asko irabazi duela. Haize berria sartu dela telebistaz eskaintzen dituzten eskuzko pilota partidetan. Binakako neurketetan tanto luzeak izaten dira, badute, beraz, denbora sobera solasean aritzeko. Aproposa esatarientzat. Gauza bat da, ikuslearen tokian, gozatzea pilotarien jokoarekin, ikuskizunarekin. Bestea da disfrutatzea esatariek esaten dutenarekin. Euzkitzek eta Barriolak osagarri dira eta bikote apartekoa egiten dute.

Irudiaz ere aldaketak izan dira. Janzkerak etxetik ekarritakoak izan beharrean, EITBk emandako uniformeak dira, NBAko amerikar esatarien estiloan. Aldaketa aproposa iruditzen zait. Fashionezko jakak edo lepo luzeko jertseak alboratu eta irudi korporatiboa erakutsiz, lankideak direla erakusten dute, eta ez pilotalekuan egokitutako bi lagun. Baina estetika alde batera utziz, mamiaz ere asko irabazi du Barriolaren ekarpenarekin. Saio batetik bestera hobera egin du plazagizona dela erakutsiz. Pilotari handia izan da leitzarra kantxetan, profesional bikaina. Horrek, ez du esan nahi, ordea, esatari bezala ona izango denik. Esperientzia, jakinduria, ez dira nahikoak. Komunikatzaile trebea izan behar. Euzkitzen gonbidatua izatea aukera ezin hobea da luzitzeko. Baina, aldi berean, zure onena eman behar duzu. Aurrelari onenekin jokatzea tokatzen zaizunean bezala. Erraztu egiten dute lana. Hala ere, atzelariak lan karga handia hartzen du bere gain, aurrelariak tantoa bukatu dezan. Goi mailako bikotea osatzen dute Euzkitzek eta Barriolak.

Aspaldidanik ezagutzen ditugu Euzkitzen dohainak mikrofonoarekin. Mintzo ederrekoa, mendiko iturritik ateratzen den hitz jarioa da berea. Freskagarria. Edozeini egarria asetzeko modukoa. Jokoaren deskribapena, ikusten ari garena, azaltzen digu azpeitiarrak, tarteka areago joanez, urteek ematen duten baliabideaz. Ez da derrigorrezkoa pilotari profesionala izan beharra aditu bilakatzeko. Halere, kantxa zapaldu izana, ogibidez, beste abantaila puntu bat ematen du. Barru-barrutik ezagutu dituzun esperientziek plus bat ematen dute esatari lanetan tokatzen denean. Ez azalpen teknikoak ematerako unean soilik, baita buru barruko sentsazioez aritzerakoan. Konfiantzaz jokatzea zer den, edota zeharo konfiantzarik gabe, miserablea sentitzeraino Egun beltz baten ondoren, partida erraz galdu ostean, sekulako errridikulua eginez. Aldageletatik irten inor ikusi nahi ez duzula, automobilaren bila zoazela, beldur topo egiteko ezagunen batekin. Kirolari profesionala izatea, askotan, sufrimenduaren sinonimoa da. 

Barriolak kontatzen dizkigunak ikusten ez direnak dira, ezkutuko faktoreak, begi-bistatik haratago daudenak. Pedagogia egiten du esatari nafarrak. Eskertzeko da. Partida onak, ikuskizunak, pizten du zaletasuna. Baina pilotari egokiak ez badaude kantxan alferrikakoak dira esatarien ahaleginak. Ikusleak zapping egiten bukatuko duelako. Joko ona bada kantxan, esataria luzitzeko aukera ematen du. Barriola luzitu egiten da. Ezagutzen ditu pilotariak, duela gutxi arte eurekin jokatzen zuelako. Ezagunak ditu kantxa ezberdinak. Materiala, hots, pilota motak: biziak, motelak, azpitik ibiltzen direnak, gastatzen direnak. Kokatzeaz maiz egiten du aipamen, pilotaria konfiantzaz dagoenean edo faltan. Lekuko pribilegiatu bat da Barriola. 

Steven Pinker, psikologo amerikarrak esaten du bere liburu batean, idazle askok idazten dutela irakurleek beraiek bezainbeste ez dakitela konturatu gabe. Jakinduriaren sindromea edo, antzerako zerbait aipatzen du Pinkerrek. Ez da Euzkitze eta Barriolarekin gertatzen dena. Behin eta berriz azaltzen dute gertatu dena zergatik gertatu den, ikuslearen jakin-mina asetuz eta jakinduria aberastuz. Pedagogoak dira biak.  Barriolaren kasuak gogora ekartzen dit kirol idazle batzuekin gertatzen zaidana. Nahiz, nire kasuan, azaleko kirol jarraitzaile izan, kronikak onak direnean, gozatu egiten dut. Halako zerbait sentitzen dut txirrindularitzarekin. Xabier Usabiaga tartean denean, orduak emango nituzke bere azalpenak entzuten. Bai Usabiaga, baita Barriola, biak kirolari profesionalak izanak dira. Mikrofonoa aurrean dutela pedagogo bilakatu direnak.

In dubio pro operario?

Ez dakit Daniako (Florida) frontoian pilotarion artean aipatu duzuen Danel Elezkano eskuzko pilotariari egin diotena, eskuzko bi-bitako txapelketatik kanpo utzi izana, nahiz eta iaz bera izan txapeldun. Minduta agertu da Elezkano II.a komunikabideen aurrean. Errespetatzen duela enpresak hartutako erabakia, baina berak ez duela bat egiten emandako arrazoiekin. Zaletuen artean ere izan dira ahotsak injustizia aipatuz, errespetu falta txapeldunari. Neronek ere, lehenengo burutazioan, erreakzio bera izan dut. Ez dago eskubiderik. 

 Ezagutzen nauzu, Jon, hasi naiz bueltak ematen gaiari. Aspaldian ikasi bainuen emozioekin tentuz jokatzen. Eta, in dubio pro operario zepoaren aurrean, haratago joatea erabaki dut. Ikuspegi zabalago baten bila. 

    Duela urte gutxi arte pilota profesionala, modalitate guztietan, hierarkikoa zen, kategoriaz osatuta. Estelarrak jokatzen zituzten pilotariak ziren, bigarren mailakoak eta, azkenik, tertzerakoak. Eskailerak bailiren gorantz egin behar, urteen poderioz. Apustua zen negozioaren bizkarrezurra, jaialdiak ugari urtean zehar. Esku-lanaren premia handia eskatzen zuen, koadro handiak. Pilotarien estatusak ematen zuen bermeaz, egitura sendoaren itxura erakusten zuen pilota profesionalak. 

   Sistema hierarkikoari pitzadurak atera zitzaizkion apustuaren garrantziak, menpekotasunak, behera egin zuenean. Eskuzko enpresak egokitu egin ziren pixkanaka egoera berriari aurre egiteko. Ikuskizuna eskatzen zuen kirolari aldaketak egin behar. Ohartu gabe, hala moduzko homologazio baten aurrean topatu zen pilota profesionala, gero eta antza gehiago hartuz gainerako kirolekin. Apustuaren gainbeherak jaialdien murrizketa ekarri zuen, esku-lanaren premia gutxituz. Aurpegi berrien beharra, bestaldetik, ezinbestekoa. Nobedadeak, freskotasuna. 

   Ustezko errespetua galtzen hasi zen (gainerako kiroletan kontuan hartzen ez dena). Eskuzko enpresek, Baikok eta Aspek, naturan, hautaketa naturalak duen eraginaren pareko, bi enpresek, esku beltza balitz bezala, hartu zuten ardura sistema hierarkikoa purifikatzeko, nolabait, biziraupena bermatzeko, ezinbestekoa erabakiak hartzera bultzatuz. 

   Gaur gun ez da harritzekoa hasiberriek estelarrean debutatzea. Deskuiduan, handik urte gutxira kontraturik gabe gelditzeko. Lege zaharreko sistemak, gorantz egitekoak, zentzua galdu du. Berehala nahastuko dituzte izen handiko pilotariekin, futbol talde bat balitz bezala. Eskuz aldatzeak ere izan dira, enpresa batetik bestera. Kirol txikia da esku-pilota, murriztua, baina izan dira kasuak. Elezkano II.a lanik gabe utzi zuen Asegarce enpresak eta Aspek, kirol irizpide batean oinarrituz, bere baitan hartu zuen. Geroztik berebiziko maila erakutsi du. 

  Odol berria eskatzen duen sistema da ikuskizunean oinarritutako kirola. Duela aste gutxi egin zuen debuta Salaberria gazteak, Tolosan (Gipuzkoa), estelar batean. Rezusta lagun, ELEZKANO II.a eta Bikuñaren aurka. Bitxia.

Joan den astean jakin zen Aspek ez diola kontratua berrituko Mendizabal III.ari. Beste zenbait kiroletan normaltzat hartzen diren neurriak, harridura sortzen dute pilota munduan. Homologazioa ez baitugu ikusten edo ez gara ohartzen. 

Aspe enpresak Danel Elezkano bi-bitako txapelketatik kanpo utzi izana, abisu bat ez ote da, inor ez dela seguru adierazteko modua. Beste kiroletan bezala, hautatzaileak eskubide osoa daukala bat edo beste titular bezala jartzeko. Inor asaldatu gabe. 

Litekeena eztabaida hauek desagertzea botileroen aferarekin gertatu den bezala. Edo hormak berdez margotzen hasi zirenean bezalaxe. 

  In dubio pro operario? Ez nago hain ziur. 

Lurrean arrastaka

Lur jota ikusi nuen Jokin Altuna partidua bukatu ostean. Ezustezko galanta hartu baitzuen. Irabazteko espektatiba handiak zituen. Nonbait, aurreko egunetan ez zuen pentsatu galtzeko posibilitatea benetakoa zela. Konfiantzaz gainezka zetorren. Finala jokatu aurretik erakustaldi bikainak emanak zituen amezketarrak. Gehienok faboritotzat jotzen genuen. Baita katedrak ere, dirua doblean atera baitzen joan den igandean Navarra Arenan, eskuzko lau eta erdiko finalean.

    Borroka epikoa ikusi genuen. Niri, behinik behin, halaxe iruditu zitzaidan. Wagnerren walkiriak alde batean, Chopinen nokturnoak bestean. Ballet dantzaria espartinetan, Basajauna Salomon oinetakoetan. Ederra eta Piztia. Motozerra eskuetan batak, makilatxo majikoa besteak. Bi estilo ezberdineko pilotariak. 

    Abel Barriolak, EiTBrako esatari lanetan, zera zioen, besteak beste: garai bateko pilotariek bi-paretak edo txokoan egindako dejadak jasotzeko, ez zutela bere burua lurrean arrastaka botatzen. Seinale txarra izaten zela. Kantxan kolokatzeko gabezia. Hala izango zen. Niri behintzat, gaur gun, ikaragarrizko abiaduran jokatzen dutela iruditzen zait. Ikusi besterik ez zenbat bider sartzen diren airez. Sinestezina! Horrek behartzen ditu pilotariak lurrean arrastaka ibiltzera.

Ez, ez dut irudikatzen Josean Tolosa lurrean arrastaka, laprast egin ezean. Ezta aurrekoak ere, Migel Gallastegi eta enparauak.

   Partidaren lehenengo zatian Altuna III.ak harat-honat ibili zuen Ezkurdia gizajoa, mandatuak egiten. Ardi txakurra artzainaren aginduetan ibiltzen den moduan. “Joseba! zabalera… Joseba! Txokora”… Lurrean arrastaka sarri, lege zaharreko pilotarien iritziaren kontra. “Lehertuko duk nafarra!”, nioen nire baitan. “Lehertuko duk, hainbeste korrika egin eta gero!”.

   Amezketako “Printze Txikia” edo “Harry Potter”, nahi duzuena, Jokin Altuna, alegia. Txapela nahi zuen, lau eta erdikoa. Osoa, banakakoa kantxa osoan, eskegita baitauka bere laborategian. Aurten bai, magia egiteko tramankulu guztiak ekarri zituen poltsatxoan, prestidigitatorea baita amezketar gaztea. Beste batean, Barriolak esaten zuen moduan: “Azken unea arte ezkutatu egiten du kolpea”. Ez dakizula, alegia, txokoan utziko duen pilota, edo zabalean. Sorginkeriak erabiliz, ezkutatu egiten du pilota. Pilotari gutxik egin dutena, horixe baita gauzarik zailena. 

   Bigarren zatia. Ai! bigarren zatia. Zeharo ezberdina izan zen. Arbizuarrak badaki zer den lur jota bukatzea, lurrean arrastaka ibili ostean. Baita buruz eta animoz ere. Larre motxekoa baita Joseba Ezkurdia arlo horretan. Jotako aharia. Bigarren zatia, motozerrra eskuetan, abarken ordez Salomon-ak oinetan, lokatzetara jauzi egin zuen. Jokoa nahastuz, aginte makila eskuetan artzainaren paperean oraingoan. Odolkiak ordainetan. Border-collie-a makur-makur eginda, umil, nagusiak zer aginduko duen zain.

   Gutxitan ikusi den Jokin Altuna bat ikusi genuen podiumean. Lur jota. Lurrean arrastaka ibili ostean, hainbatetan. Altxako da, ordea, pilotari gaztea. Zailduko da, Ezkurdia zaildu egin den bezala. Altxatzen lanak Danel Elezkanok izango ditu. Iaz bi-bitako txapeldun izan zen Rezustarekin batera. Aurten, aldiz, txapelketatik kanpo utzi dute. Ez du parte hartuko, ordezko gisa ez bada. Lurrean arrastaka ibiltzea gaitza bada, lur jota bukatzeko gero, zer esanik ez lur eman nahi badizute!

Animo Danel txapeldunari! 

Koteto Ezkurra

Autobus geltokira hurbildu naiz. G-1 hartuko dut, Hernanitik Donostiara doana. Erabaki zuzena izan da autoa etxean uztea. Abisatu zuten, gainera. Ahal  bazen garraio publikoa erabiltzeko, pilotalekuaren inguruan jende pilatzeak saihesteko. Agure bat dago markesinan. Laurogei bat urtekoa. Beisboleko txapela buruan, Nike logoarekin. Kirola egiteko oinetakoak.

Ze maiztasunez pasatzen den autobusa galdetu dit gazteleraz. Ez nago seguru eta markesinan ageri den oharrei begiratu diet. Larunbata da, hamabost minutuero, beraz. Euskaraz erantzun diot. Berehala konturatu bainaiz euskalduna dela.

“Hortik zatoz”, galdetu diot. Buruarekin Galarreta pilotalekua seinalatuz. Baietz berak. “Ederra izanda, e!?”

“Bai, merezita”, berak.

Nongoa den galdetu diot. Egiten duen euskara ez baita Donostialdekoa. “Azpeitiarra naiz, Urrestillakoa”. Hara! pentsatu dut nire artean. Txikuriren (garai bateko eskuzko pilotari ospetsua) koinatua dela azpimarratu dit.

“Jagoba (nire lankide ohia) ezagutzen duzu”? esan diot. “Bai, iloba”.

Ni, Arturo Bandini naiz, idazle ospetsua, aurkeztu dut nire burua, eskua luzatuz. Ez da mugitu. Ez dit jaramonik egin. Galarretara begira dago, auskalo zer pentsamenduetan.

“Ona al zen Koteto?”

“Ona!?” Nik 40 urtean ezagutu dudan onena. Esaten dute Abrego hau eta bestea, ez nuen hura jokatzen ezagutu, baina Ezkurra bezalakorik, ezta pentsatu ere”.

Zirikatzeko edo, Intxauspe aipatu diot. Hura ere aurrelari ikusgarria.

“Tira, tira”… mespretxuzko irribarrez.

“Ezkongai nago. Hortxe, 40 urte eman ditut etortzen. Urtea da utzi niola etortzeari. Badakizu, aspertu azkenean, kuadrillakoak banan-banan joaten, azkenean gure taldetxoan, jaialdiko hurbiltzen ginenok, urritzen… Gehiago ez etortzea erabaki nuen!”

”Baina, gaur etorri zara?”

“Nola ez, ba!, nola ez, ba!”…

“Zer zeukan Kotetok hain berezia izateko?”

(Gogoan oraindik frontoian bizitutakoa. Omenaldi ederra bezain hunkigarria. Lankideak, lankide ohiak, ikusleek… eskainitako maitasuna. Kotetoren erantzunaren pareko. Villabonako Oinkari dantza taldeak erakutsitako koreografia ederra bezain originala… Ezkurraren alabak eta ilobak eskainitako aurreskua. Berez aurreskua hunkigarria bada, bi senideek erakutsitako aurreskua  malkotan utzi ninduten. Xumea izan baitzen. Ezohikoa, zangoak buruaren gainetik, dantzari trebeen moduan. Alabak eta ilobak erakutsitakoa, adierazpen  fisikohutsa izatetik harago zegoen… muturreko maitasunarekin zer ikusia duena).

Sutu da pitin bat urrestildarra, egindako galderaren eraginez.

“Zer zeukan Kotetok!? diotsu?…

Dena! Zango azkarrak. Bista edo kolokazioa inork ez bezala. Kolpea apartekoa. Pilotak saskia zeharkatzen zuenean, zarata baino, xuxurla. Hain fina, hain delikatua. Beste gauza bat esango dizut. Kantxan egindako balentrien arabera neurtzen dituzte figura handiak. Urtean zehar emandako abantailak. Irabazitako txapelak… Niretzat erantsi behar zaio beste zerbait. Lankideekin izandako harremana. Epaileekin. Publikoarekin errespetuz jokatzea. Intendentearekin. Enpresarekin hortzak erakutsiz erakutsi behar zenean, eta malgu jokatzen bolada txarretan. Kotetok denak bete izan ditu. Goitik behera txapelduna. Horregatik etorri naiz gaur”.

Txaloak bai baino inoiz txistuak joko zenioten, galdetu diot. Pikaroaren irribarrea marraztu zaio ezpainetan. Berak ezer esan baino lehenago aurrea hartu diot. “Dirua barra-barra jokatzen zen bertan. Askorentzat Sodoma eta Gomorra izan da Galarreta, jokalarien paradisua”…

“Ni, ni ez naiz apostalaria izan. Tira, kantitate txikiak, bai. “Bokilleroa” —harmailetan, bosgarren koadroaren parean, euren artean trabesak eginez, artekariak saihestuz, korretajea, beraz, ordaindu gabe— nintzenez gutxi jokatzen nuen, denbora-pasa. Baziren batzuk, ordea, 500 euro arte jokatzen zutenak.

Behin, ari ginen gure artean bata besteari deman eta, hurbiltzen zaigu Erzilla jerentea esanez debekatuta zegoela era horretan apustuak egitea. Bazen gure artean harri-jasotzaile bat (ez diot ulertu zein herritakoa). Altxa da gizon puska hura, eta paparretik helduz esaten dio Erzillari. “Aizu, guk sarrera ordainduta sartu gara eta ez hasi hemen kargu hartzen. Hemen ezin bada apustuak egin, hor ere ez! artekariak seinalatuz. Ospa hemendik!”

Isil-isilik, buru makur alde egin zuen Erzilla jerenteak.

Laino beltzak ageri dira zeruan. Langarrak espaloia bustitzen hasia du. Galarretako aparkalekua gainezka dago. Festak jarraitzen du. Egun luzea izango da gaurkoa Ezkurrarentzat. Luzea izan da Kotetoren ibilbidea kantxetan. 28 urte eman ditu profesionaletan. Alabak eta ilobak aurreskua dantzatu dute bere aurrean. Ba ote dago sari preziatuagorik?

Badator G-1 autobusa. Igotzerakoan, ni igotzeko aurrena esan dit urrestildarrak. Igo naiz. Orduan, zerbait harrigarria gertatu da. Urrestildarra Galarreta pilotalekura begira jarri da. Aurpegia jiratu bezain pronto gatzezko estatua bilakatu da. Autobusaren barrutik ikusi dut dena. Gizajoa geltokian geratu da, mugiezin. Galarretara, Sodoma eta Gomorrara begira. Lot-en emaztea bezala.

Mendebaldeko nobelak

Aldageletan gaude. Bridgeport-eko (AEB) Jai-Alai pilotaleku erraldoian. Partida (kiniela) bukatu berria da. Pilotariak irten gara kantxatik, maldizio batzuk entzuten dira, batek kaskoa jaurti du lurrera amorrazioz, buru makur goaz pilotari gehienak. Bestela, isiltasuna. Bakoitza bere armairura doa. Hurrengo kiniela jokatu behar dutenak, kamiseta aldatzera. Ez da nire kasua, bederatzigarren kiniela ez dut jokatzen. Hamargarrena arte itxaron behar dut, beraz. Jaka jantzi dut eta goiko solairura joango naiz. Egongela handi bat dago bertan, telebista ikusteko edo kartetan jolasteko.

Armairu baten kontra erdi etzanda ikusi dut Badiola ondarroarra, zigarro bat esku batean, liburuxka bat bestean. Arraroa egin zait. Pilotari bat liburu bat irakurtzen aldageletan, partiden arteko atseden denboran.

Zer ari den irakurtzen galdetu diot Badiolari, jakin-mina asetzeko. Hitzik esan gabe eskua jaso eta liburuxkaren azala erakutsi dit. “La mascota de la pradera”, titulua. Marcial Lafuente Estefania, egilea.

Ahaztuta neukan Estefania kutuna. Zeharo gainera. Haurtzaroan, debuta egin aurretik (14 urterekin) Estefaniaren mendebaldeko nobelak bata bestearen atzetik irakurtzen nituen. Berdin zitzaidan —100 orriadeko liburuxkak, esku baten tamainakoak—  gehienak berdin samarrak izatea. Planta ederreko bakeroa, ia-ia bi metrokoa, ilehoria, herrixkara iristen zen. Berehala hasiko zen justizia egiten, herriko jauntxoaren aurka eta honen morroiak mendean hartuz, tiroketa eta hildako ugari bidean.

“Cayó cuan largo era”, zenbat eta zenbat halako esaldi gogoangarri!

A! eta bukaeran, arrantxoko jabearen zintzoaren alabarekin ezkonduko zen, herriko sheriffa izendatzen zuen aldi berean. Zoragarria benetan!

Tolosan (Gipuzkoa) eman nuen haurtzaroa. Korreo kalearen bukaeran, Cafe Iruña eta Gorriti tabernatik gertu, bazen liburu-denda txiki bat, Vargas izenekoa. Han aurkitzen nituen Marcial Lafuente Estefaniaren mendebaldeko nobelak. Merkeak izan behar zuten, nahikoa merkeak. Behin irakurri ostean, gainera, trukatzeko aukera ematen zuen dendariak, zerbait ordainduta.

Hura pagotxa! Ni bezalako Estefaniazale batentzat.

Nolako zura halako ezpala. Gure aita zenak ere makina Estefaniaren liburuxkak irakurri omen zuen soldaduska garaian. Eskuz esku pasatzen zituzten koadrila euskaldunen artean. Berari esker izango nuen Estefaniaren berri, pentsatzen dut.

2.600 liburutik gora idatzi zituen Marcial Lafuente Estefaniak, tarteka ezizenak erabiliz. Toledon (Espainia) jaioa 1908an, ingeniari ikasketak burutu zituen. Espainiako Gerra Zibilean jeneral izendatu zuten. Gerraostean, erbesterako bidea hartu ordez, bertan gelditu zen. Presondegian hasi zen idazten. “Orririk ez, ezta lumarik. Lapitzez eta komuneko paperean hasi nintzen idazten”, aitortu zuen handik urte batzuetara, idazle ezaguna egin zenean.

Jardiel Poncela idazlearen aholkua jarraitu zuen. “Idatzi, jendea dibertitzeko. Dirua irabazteko bide bakarra da”.

Baita asmatu ere. Gerra ondorenean, eta geroago ere bai, astean behin argitaratzen zen Estefaniaren mendebaldeko nobela berri bat. Vargasen liburu-dendara ez ezik, urrutiago ere iristen ziren haren lanak. Atzerrian, Latinamerikan eta hainbat tokitara. Texasen (AEB), erietxetan, latindar jatorrizko gaixoei ozenki irakurtzen omen zizkieten Estefaniaren mendebaldeko nobelak.

Badiolari eskatu nion uzteko liburuxka berak bukatu ostean. Ez zen burutazio egokia izan. Hasi nintzen irakurtzen eta 20 bat orri irakurri ostean, bertan behera utzi nuen. Irentsiezina egin zitzaidan. Ezin aurrera jarraitu.

Tolosako Vargas liburu-denda itxi eta taberna ireki zuten bertan, izen bera mantenduz. Badiola ikusten dudan hurrengoan (Bridgeporten bizi da), galdetuko diot ea jarraitzen duen Estefaniaren mendebaldeko nobelak irakurtzen.

  

Zaldiak akatzen ditugu ba

Adinekoa zen gizona. Igerilekutik ezagutzen genuen. Goizero ikusten genuen irteten bere apartamentutik gurditxo batean. Izan ere, guk, bazkaldu aurretik ordubete-edo ematen genuen igerilekuan, bainu bat hartu eta eguzkitan etzanda, karramarroen moduan. Kontu handiz, ordea, Floridan bero sapa egiten du ia-ia urte osoan, eta ez da komenigarri kirolari batentzat eguzkitan egotea. Nerbioa jan egiten dizu, ahuldu arte.

Hura bizimodua! Paradisua existitzen bada, gertutik ezagutu genuen, nahiz eta askotan pentsatu infernu batean bizi ginela, pilotalekuan jasaten genuen presioa medio.

Artean, 1977an, hogeita bat urte nituen. Goizean nahikoa lo egin ondoren, gosaldu, erosketak egin astean bitan, eta hondartzara joaten ginen maiz. Bestela, bainujantzia eta toalla hartu eta, igerilekura. Ondoren etorriko ziren bazkaria, siesta eta frontoira joateko ordua. Pilotalekuko lanak bukatu ostean, gauero, klub batera edo bestera, garagardo batzuk edan eta, neskaren bat egokitzen bazen, orduan bai: what a wonderful world! mundu zoragarria! alegia.

Hasiera batean, agure elbarriak ez zigun kasurik egiten; ezta guk berari ere. Apurka-apurka, ordea, elkar agurtzen hasi ginen, “Hi!”, (kaixo) lehor batekin.

Gurdian eserita, itzalean jartzen zen, bere apartamentuko atarian, uretatik metro gutxira. Behin batean, garagardo bana eskaini zigun. Baita guk onartu ere. Bakarrik bizi zen. Koreako gudan ibilia, zangoak moztu zizkioten. Geroztik, war veteran gisa, pentsio txar bat jasotzen zuen. Marihuana erretzen zuen, sendagileak hala aginduta.

Fucking war!” esaldia maiz aipatzen zuen.

Konfiantza hartzen hasi ginenean marihuana zigarroren bat eskaintzen hasi zitzaidan.

“Kalitate handiko pot duk hau, gobernuaren bitartez lortuta”.

George musika zale amorratua zen. Big band orkestrak zituen gogoko. Glen Miller, Tommy Dorsey edo Benny Goodman. Bi bozgorailu jartzen zituen ate ondoan eta Amerikako Estatu Batuetako big band ospetsuen berri ikasi genuen Georgeri esker.

Dantzari amorratua omen zangoak galdu aurretik. Depresio urteetan, 1920. hamarkadan, langabezian, gorriak ikusi zituen. Urte latz haietan dantza lehiaketak antolatzen ziren. Maratoi antzerako dantzaldiak, orduak eta orduak ematen zituzten pistan, atsedenik hartu gabe, bikote dantzariak lehertzeraino. Zutik gelditzen zen bikoteak eramaten zuen saria. Batean, Georgek, Cathy andregaiarekin, hogei ordu segidan eman zituen dantzan. Leher eginda, oinak arrastaka utzi zuten dantzalekua, bost bikote lehian jarraitzen zuten bitartean.

” Oh, boy, that was insane“, erokeria zela, alegia, esan zidan.

Eguerdi batez, Sebastian eta Joakin bazkaria prestatzera alde egin zutela, biok bakarrik geundela, garagardo botila eskuetan, Benny Goodmanen orkestra jo eta ke, Georgek, aurpegia serio, esan zidan.

“Juan, zerbait kontatu nahi dizut.

Banuen iloba bat, Theresa. Hogei urte zituen. Jai-alai player batekin ateratzen hasi zen. Ez naiz bere izenaz akordatzen, bai abizena. Mandiola. Planta ederreko mutila zen, pilotari ona gainera!”

Ez zen gai izan hizketan jarraitzeko. Malkoak sumatu nituen masailetan behera. Utzi nion bere onera etortzen, arnasa berreskuratu zezan. Georgek, ozta-ozta berrekin zion istorioari.

Abendua omen zen. Tampan (Florida) neguak samurrak izan arren, badira gauak hotz samarrak, ipar-ekialdeko haize leiaren ondorioz.

Demetriok eta Theresak planak egin zituzten drive-in zinema batera joateko. Tampa Jai-Alai pilotalekuaren aldamenean zegoen lur sail handi bat, pantaila erraldoi batekin. Autoak lerroz lerro, ikusleek auto barrutik jarraitzen zuten filma.

Gau seinalatu hartan ohikoa den baino hotz handiagoa egin zuen. Motorra piztuta utzi zuen Demetriok. Buick zaharraren erraietatik ateratzen zen haize beroak auto barrua girotu zezan.

Gozo-gozo biak, apurka-apurka, betiko loak harrapatu zituen. Inoiz ez esnatzeko.

Poliziaren txostenaren arabera, karbono-monoxidoaren eraginez hil ziren Theresa eta Demetrio Mandiola, gaueko hamabiak aldean. Besarkatuta aurkitu zituzten. Filmaren titulua eta dena agertzen zen txostenean: “They shoot the horses. Don´t they”? (“Zaldiak akatzen ditugu ba”)

Demetrio Mandiola Solozabal, aurrelaria. Etxebarriko (Bizkaia) Ubei baserrian jaioa, 1930.eko abenduaren 22an. Palma de Mallorcan jokatu zuen, 1951tik 1954a arte. Baita Zaragozan eta Bartzelonan ere. 1958an Madrilgo Recoletos pilotalekuan ari zen. 1958tik 1960ra, Tampan (Florida).

 “Istripuz” hil zen Tampan, 1960an.

Annie Hall

   

      Duela zenbait urte zeharo maiteminduta egon nintzen Annie Hall izena zuen emakume batez. 1977ko udazkenean gertatu zen, Jimmy Carter zela Amerikako Estatu Batuetako presidentea. Artean, ni hogeita bat urteko pilotaria nintzen, eta Ocala Jai-Alai frontoian jokatzen nuen udako denboraldian.

   Pilotalekua, Ocala izena zeraman. Herriko lur-eremuetan kotatuta zegoen, Orange Lake konderrian, Alachua eta Marionekin muga eginez;  Floridako estatuan, hain justu.     

     Baina nik, Annie Hall ez nuen Ocalan ezagutu, Gainesvillen baizik. Pilotalekua inongo erdibidean galduta zegoen, basoz, arrantxoz, arrantzale etxolaz, eta krokodiloz betetako zingiraz inguratuta. Behartuta geunden oihan hartatik urruntzen, zibilizazioaren bila. Ondorioz, Gainesvillen alokatu genuen apartamentua.

Oso herri lasaia zen iraila bitartean. Bat-batean, irailean, hogeita hamar bat mila ikasle hurbiltzen ziren Gainesvillera, University Of Florida ospetsuan ikastera. Gaines jeneraleren ohorez sortutako herria —seminola tribuen aurka gerra-txikizioak egindako militarra—, campus izugarri bat bilakatzen zen uda amaieran, apartamentuen errenta-sariak, eta  trafikoko isunak, bi halakotuz. Lau urte ziren Vietnamgo gerra bukatua zela, eta bakearen aldeko ikasleen “manifak” eta protesta kantuak memoriaren ganbaran zokoratuta zeuden jada. Gogoko nuen herri hura, bizikletaz egiten ziren ikasleen joan-etorriak, fraternities eta sororities egoitzak, bazter guztietatik etorritako estudianteak, partyak (garagardo-festak) Crossby, Stills and Nashen musika eta belar errearen usain sarkorra;  gure etxekoneko zuzenbide ikasleak ziren Bill eta Toniren apartamentutik batik bat.

Annie Hall Gainesvilleko downtown-en ezagutu nuen, hiriko erdigunean, eraikin zahar bateko areto batean,  Backstage izeneko tabernan. Gauero ikasle andana biltzen zen bertara, modan baitzegoen. Handik gertu, Talese ́s izeneko taberna zegoen, han ezagutu nuen nik zuzeneko jazz musika, garagardo pare bat hartzen nituen bitartean.

  

   Ikusi bezain pronto maitemindu nintzen. Haren irribarre-garbia, begi beltzaranak betaurreko handien atzean ezkutatuta, masail biribil-biribilak. Janzteko estilo elegantea eta, aldi berean, informala. Txalekoa, alkandora zuria eta gorbata, lihozko galtza lasaiak, zuri kolorekoak haiek ere. Klasea zuen emakumea zen Annie Hall, klasea zerion alde guztietatik. Gainera, tankera hartzen nionez  emakume jasoa, kultua, alegia.

   Nire desesperaziorako, denbora guztia gizontxo batekin eztabaidatzen pasatu zuen. Gizontxoa burusoila zen, kristal lodiko betaurrekoak zeramana, pastaz egindako egitura. Alvey deitzen zion gizontxoari. Bere bikotekidea zirudien, niri ulertezina egiten bazitzaidan arren.

  Aukera izanda, ez dakit izango nuen nahikoa adorea harengana hurbiltzeko, bion arteko distantzia gaindiezina iruditzen zitzaidalako; hain goian ikusten bainuen. Zelata egitearekin etsi nuen, haien solasaldia entzunda. Gehien jota, zera egin nezakeen, amestu, egunen batean Annie frontoiko aparkalekuan nire zain egongo zela, ni ezagutzeko asmoz, neska batzuekin gertatzen zitzaigun bezala. Handik, Gainesvillera abiatuko ginen, 441 errepidea hartuta, Backstage tabernara eta han  biok mahai batean eseriko ginen, nik  michelob bat eskura, bloody-mary bat berak. Hitz egingo nion Garcia Lorcari buruz, amerikarrek maite duten poeta baita. Edo, agian, Kerouak, Allan Ginsberg eta  beat belanauldiko morroi batzuen gainean. Ziur inpresionatuko nuela eta konturatuko zela ez nintzela kirolari soil bat, banituela beste burutazio batzuk. Hain kultua iruditzen zitzaidan Annie Hall, zerbait asmatu beharra nuen haren mailan egoteko.

Agian, batek daki… nitaz maitemindu eta popatik hartzera bidaliko zuen Alvie “gizajoa”. Planak egingo genituzke nire oporretan, denboraldia amaitu bezain pronto nuen VW kanperra hartu eta I-75 autobidean zehar, Floridako cayoe-tara joateko.

Key Westeko kaleetan paseatuko ginateke, Sloppy Joe ́s-en zerbeza edango genuke, juke-box-etik sortutako Jimmy Buffet-en “Mother, mother ocean, I hearyou cryentzuten genuen bitartean; eta handik, Ship ́s and Wheels-en otarraina bana jango genuke; ondoren, key-lime pie pastela!

    Bi txartel bost dolarretan erosi, bi mastako belaontzia hartu eta, bi orduz, Kubarantz abiatuko ginateke, berde koloreko uraren gainean beti, izurdeak atzetik genituela. Brankan eseri eta musuka ariko ginen Annie Hall eta biok.

   Ez nuen etsi. Gauero Backstagera joaten jarraitu nuen, Annie han ikusiko nuen esperantzarekin, bloddy-mary bat aurrean zuela, lagun-giroan eserita. Bat-batean, begirada altzatuko zuen eta niri begira, irribarre gozo batekin, eskuarekin imintzio egingo zidan, beraiengana hurbiltzeko adieraziz.

    Ez zen inoiz gertatu, nahiz eta ni gauero bertara joan. Funtzioa bukatu bezain laster, segundo bat galdu gabe, Highway 441 hartzen nuen, Micanopy izeneko lur-eremua atzean utziz. Abaila batean,  denbora gehiago eduki nezakeen, taberna goizeko ordu bietan isten zutelako. Leku estrategikoan jartzen nintzen, barraren erdi-erdian, nire begiak Annieren bila. Ez nuen gehiago ikusi. Zantzu bakarra, Backstageko sarreraren gainean, txartel haundi bat: ANNIE HALL hizki handietan. Beste miresle baten lana ote zen, bururatu zitzaidan. Neonezko errotulu erraldoi hark, bizpahiru aste iraun zuen. Ez nuen amorerik eman bere bila denbora horretan; alferrik ordea.

Ocalako 1977ko denboraldia bukatu zen. Geroztik, ez dut izan Annie Hallen berririk.

Bukowski maite genuen

Etxe eder bat alokatu genuen Tampan, Florida, Amerikako Estatu Batuetan, 76ko denboraldian, MacDill aireportu militarretik gertu. Chapin kalean zegoen etxea, Dale Mabry etorbidearen ondoan, pilotalekutik minutu gutxira. Kale lasaia, cul de sac zenez, trafikorik gabekoa, bizilagunena izan ezik. Zorte handia izan genuen etxe hura bost hilabeterako alokatu izana; izan ere, denbora laburregia alde batetik, bestaldetik, gazteak eta parrandazaleak ginenez, bekozkoz begiratzen ziguten alokatzaile gehienek; beraz,  loteria tokatu zitzaigula esan liteke.

Denboraldi hartan Joxeramon Lujanbio min hartuta zegoenez, Euskal Herrian geratu zen, ebakuntza egin behar ziotelako-edo. Sebastian Arruabarrena, Joakin Alkorta eta hirurok bizitzen jarri ginen elkarrekin. Lehendabiziko egunsentian damutu ginen etxe hura alokatu izana, ordu gutxi loak hartu gintuela, zarata ikaragarri bat, leherketa modukoa, sentitu genuen gure buruen gainean. Hegazkin istripuren bat edo, lehenengo burutazioa.

MacDill militar basetik goizero ateratzen ziren eskuadrilla desberdinak ariketak egitera, Phantom hegazkinak, gure etxeko teilatutik metro gutxira pasatzen ziren Mexikoko Golkoan barrena desagertu aurretik.      “Konponduta gaituk”, esan zuen Astigarragako Sebastianek.

“Luzitu gaituk aurten”, gehitu zuen Joakin mutrikuarrak.

Handik hiru egunera, MacDilleko, Estatu Batuetako eta NATOko bonbardatzaile guztiak gure etxeko teilatu gainetik pasatuko baziren, gu ez ginen jabetuko. Hogei urteko morroi axolagabeak ginen, legezaharreko pilotarien bizimodua eramanez, ordu txikietan oheratuz.

Akordatzen naiz, gure etxearen aurrean bizi baitzen. Cadillac beltza gidatzen zuen, traste zahar bat. Auskalo zein urtetakoa, Almorzak, Zaldiak, zeukana bezalakoa, baina askozaz zaharragoa. Telebistan serie bateko protagonistak, Cannon detektibeak, zeukan igualtsua.

Tipoa itsusia zen, aurpegia pikorrez beteta, bizar urdina apaindu gabekoa, betaurreko beltz lodi . Hasiera batean beldurra ematen zuen, Ogroa ezizena jarri genion. 60 urtetik gora izango zuen; agure zahar bat guretzat, oso zaharra.

Berak, begi onez ikusten gintuen, gustukoa zuen nonbait halako auzoak izatea, gazteak, zaratatsuak. Party bat antolatzen genuenean, etxe ataritik begira geratzen zen, ume baten legez izozki batera gonbidapenaren zain edo. Denboraldi hartan erosi nuen Honda 750 motozikleta, lau zilindrokoa. Inoiz motor bat gidatu gabekoa, ari nintzen goiz batean eginhalak egiten motorra mendean hartzeko. Hurbildu zitzaidan Ogroa esanez, nahiko gaztelera txukunean:

“Usted, tener más valor que El Cordobés”

Barrezka hasi ginen biok.

Trago bat  hartzera gonbidatu nuen.

“Vodka bat tonika bikoitzaz eta lima pittin batekin jartzen badidak, eskertuko nikek”…

“Limarik ez daukat”, esan nion.

“Entzun, gazte, gauean hire ohean lo lasai egin nahi baduk, hobe duk lima lortu. Aitzakiarik gabe, adiskide, ez baduk izan nahi arnasketa arazorik.

Ikaratu nintzen, eskerrak une horrretan azaldu zela Sebastian ohetik jaiki berria. Ogroa algaraka hasi zen.

I was jus kidding with your roommate”, (Hire lagunarekin txantxetan ari ninduan), esan zion Sebastiani gure bizilagunak.

Begi klisk batean hiruzpalau vodka hartu zituen segidan. Gazteleraz batzutan, ingelesez besteetan, Los Angelestik Tampara etorri berria zela alabari bisita egitera, eta, bide batez, Txolar Gorriaren… bila, hori da nik ulertu niona behinik behin, nire ingeles maila kaskarra baitzen. Idazlea omen, baina nik frakasatu eta zurrutero itxura harekin ez nuen pentsatu idazle profesionala zenik; ospetsua, seguruena ez. Dena dela, garai hartan Nobel saridun bat gure etxean azaldu izan balitz, guk ez genion jaramonik egingo. Guk beste asmo batzuekin bizi ginen.

Sekulako mozkorrak harrapatuz gain, bazen zerbait berezia Ogroarekin, noiznahi jende ezberdina, emakumeak batik bat, bisitatzen zutela. Tarteka berebiziko haserreak erakutsiz, bisitariak popatik hartzera bidaliz.

Eguerdi batez, ate joka norbait gure etxeko atarian. Sebastianek ireki zuen atea. Bi morroi, mafioso itxurakoak, kapela eta gabardinaz jantzita; halako janzkerak deigarri ziren Floridan. Handienak, armairu bat bezain zabala, galdezka, errusiar-edo abizeneko batengatik.

-Hemen gauza onik ez ziok”, esan zidan Sebasek.

Bost bat minutu geroago, gure etxe aurrean ziren. Eztabaidan hasi ziren bi gorila eta Ogroa. Halako batean, Ogroak, egundoko ukabilkada eman zion estomagoan armairua zirudien kankailuari. Denbora galdu gabe 45 kalibreko errebolberra jarri zion kopetan beste gorilari. Korrika atera ziren biak, Pontiac Lemans batean sartu eta gurpilei txinpartak atereaz, ihesari eman zioten, Ogroak oihu egiten zien bitartean:

“¡Ask the dust”…!

Guk, leihotik begira, ez genuen tutik ulertzen zer gertatzen ari zen.

Urte hartan erosi nuen Honda motozikleta eta igande goizetan Clearwaterko hondartzara joaten ginen Sebastian eta biok. Itzulerakoan Ogroa gonbidatzen genuen trago batzuk hartzera, gu noiz etorriko zain egoten baitzen. Zurruta eta zaldi lasterketak gustatzen zitzaizkion —beti zeraman soinean zaldi lasterketarako programaren bat—, eta emakumeak ere gustatzen zitzaizkion, jakina. Ez zen harritzekoa Dale Mabry etorbidetik pasatzen ginenean, Lamas Club aparkalekuan Ogroaren Cadillac-a ikustea, zurruta egitera eta emakumeen bila joaten baitzen. Jai-alai-a Tijuanatik ezagutzen zuen, ez zuen gustukoa frontoia baina, nahiago izaten zituen zaldi karrerak. Bere editoreak bidalitako txeke bat jaso bezain pronto Sarasotako hipodromora joaten zen apustuak egitera.

Denboraldi hartan Gillermoren bisita izan genuen. Gillermo zen zesta-puntak emandako pilotari handienetakoa, baita golfo handiena ere, beharbada. Ogroa eta Gillermo elkar ezagutu zirenean, berehala sortu zen bien artean kimika berezia, betidanik ezagunak izan balira bezala. Gillermok artean 66 urte zituen, hortxe-hortxe ibiliko zen Ogroa baita ere. Zaharrak guretzat, oso zaharrak.

Artean, gu ez ginen konturatzen Gillermoren garrantziaz, zenbaterainoko figura izandakoa zen jai-alai munduan. Gillermo Amutxastegi, Ondarroan jaioa 1910ean, hamabi urterekin Madrilen debuta egin, handik urtebetera Cienfuegos (Kuba) jokatu zuen. Hamabost urterekin Miamin zen jokatzen Hialeah pilotalekuan, Floridan eraikitako lehendabiziko frontoian; 1924an jaso baitzuten, hain justu. Gillermo oso gazte egin zen figura, atzelari onena. Kantxa barruan onena bazen, kantxatik at ere, fenomeno apartekoa izan zen, ausarta, bizimoduari zukua ateratzen zekiena. Hamabost urte zituela, Miamiko Byskaine pilotalekua hurakan batek suntsituta utzi ondoren, Gillermok ihes egin zuen New Yorkera joateko, Jack Smith gaizkilearekin gangsterraren ofizioa ikastera.

Amerikako Estatu Batuek eman badute Bukowski bezalako idazle lotsagabe, politikoki ez-zuzena, beste hainbeste esan dezaket Guillermori buruz, ausarta zen, lotsagabea, galtzailea, bere burua amildegira eramateko prest zegoen hura! Gillermo bat etortzen da Pio Barojaren irudikapenetik sortutako pertsonaiekin… Gillermoren bizitza, —Neuk! liburuan Pako Turrillas kazetari donostiarrak kontatua— abenturetako nobela sailean koka genezake. Hain da indartsua, hain sinestezina.

Gure harremana Guillermorekin guztiz arrunta izan zen, beste lankide batekin izango genuena. Bera ere, guretako bat sentitzen zen, erlojua geratuta baleuka bezala. Izan ere, pilotariok badugu zerbait amankomunean, garai ezberdinetakoak izan arren, solasaldi berdinak ditugu, harrokeria puntu berbera, festarako bera.

Gillermo eta Ogroa lagunak bilakatu ziren. Biak bakarrik gelditzen zirenean, ez dakit zertaz berba egiten zuten. Afaldu ostean, ordu txikitan banan-banan erretiratzen ginenean, han gelditzen ziren bi beteranoak, zurrutan, solasaldian, egunsentira arte. Beste galaxia batekoak ziren.

Tampako denboraldia bukatu eta batzuk Ocalara jokatzea joan ziren. Nik, urte hartan, Euskal Herrirako bidea hartu nuen, itsasoz, New Yorketik Cherbourg-era (Frantzia), Queen Elizabeth II trasatlantikoan, Sebastian, Etxeba eta Azkaraterekin batera, Hegoalde eta Iparraldeko frontoietan jokatzera.

Ogroa, Charles Bukowski, ez nuen gehiago ikusi. Ahaztuta nengoen berataz liburu bateko kontrazalean duela hilabete gutxi identifikatu nuen arte. Zeinek esango zidan, artean, Ogroa kultuko idazlea zenik, dirty realism-aren aitapontea. Zeinek esango zidan niri halakorik,1976ko denboraldian, Tampako Chapin kalean, hogei urte nituenean eta nire burutazioak beste leku batzuetan zeudenean.

Jostaldi pilotalekua Hondarribian

Arratsaldeko laurak dira. Bero sapa pilotalekuaren kanpoaldean, 30 bat gradu egingo ditu, pentsatu dut nire artean, eskerrak iparraldeko brisari, batek daki bestela. Aparkalekua hutsik, bizpahiru auto izan ezik. Bista altxa eta, eraikinaren fatxadan irakur daiteke: JOSTALDI PILOTALEKUA. Gainean, oihal batean, irakur daiteke: Hondarribia Jai-Alai, hiru hizkuntzetan iragarkiak zera dio: ostiral guztietan, uztaila eta abuztuan, zesta-punta partidak, 20:00 etan-

Sartu naiz pilotalekuan. Beroa itogarria da, jasanezina, suediar sauna baten antzekoa. Pilotaren hotsa hormen kontra, oihu batzuekin nahasten da: “Sartu”!… “Irten¡”… gero eta ozenago… korridoreak kantxara eramaten du. Lau pilotari, lau ausartak, kolore desberdineko elastikoekin berebiziko partida jokatzen ari dira. Harmailak hutsik daude.

Bi pilotari urrutitik etorriak dira, Mexiko hiriburutik. Beste biak euskaldunak dira, gipuzkoarrak, hondarribiarra bat, errenterirara bestea. Duda sartu zait, bertan geratu edo inguruko kafetegi batera joan, aire egokituaren abaro bila. Geratzea erabaki dut.

Bizkarra erabat izerdiz blai sentitzen dut. Nire buruari galdetzen diot nola sentituko diren lau ausartak, ordu horretan, halako hotz-beroetan. Zer motibazio sentitzen ote duten.

Daniel Inclan eta Eduardo Cordovak, bi mexikarrak, badakite saio hauen mende dagoela sailkapena datorren urrian Bartzelonan jokatuko den Munduko Zesta-punta Txapelketarako. Lehendabizi Mexikon jokatu beharko dute Txapelketa Nazionala. Irabaziz gero, Bartzelonan izango dira.

Eduardo Cordovak atzean jokatzen du, 30 bat urte izango ditu, gerri-bueltan nabaritzen zaio kilo batzuk soberan dituela. Uniformeak egiten dituen entrepresa bateko nagusia da. Konfiantza handia dauka sailkatzeko, bikote ona osatzen dutela. Gainera, egun hauetan saio asko egiten ari dira, aukera ematen dieten une eta egun guztietan. Dagoeneko, Biarritz, Mutriku, Gernika, Zumaian aritu dira entrenatzen…

Daniel Inclan abokatua da, Samuel Inclan handiaren lehengusu propioa,

—Mexikok eman duen puntista onenetakoa— nekatuta omen dago, bart Biarritzen entrenatzen aritu ostean afaria, gero parranda txiki bat ere bai. Beteranoa da Inclan, berrogei urte paseak. Antzematen da ofizioa ezagutzen duela, zeharkako errematea, errebotea bi eskuekin, erraz mugitzen da kantxan, gazte debutari baten sasoiaz.

Biek jokatu dute profesionaletan joan den denboraldian Mexiko hiriburuan.

Beste lekuetan, beste kiroletan, tenperaturak hain gora egiten duenean, gizakiaren osasuna arriskuan jartzen denean, eten egiten da jokoa. Hemen ez. Barregura ematen didate muturreko kirolek hau ikusita. Lau ausartek berearekin jarraitzen dute, lagunak aldatu eta segi aurrera, atsedenik hartu gabe.

Oier Enrique errenteriarra da, gaur du oporretan lehenengo eguna. Ondartzara edo mendira joan ordez, entrenatzera etorri da, gustatzen zaiona egitera. Urteak darama horrela, pilotari bezela edo monitore lanetan. Gaur sparring lanak egitea egokitu zaio Mexiko maila gorenera eraman nahi duen bikote batentzako.

Antton Agueda da Oierren atzelaria, 25 urte ditu eta injeniari elektronikoa da. Antton, Yoni Amboagerekin batera, biak hondarribitarrak, Hondarribiako Pilota Eskolaren alma materrak dira. Nire buruari galdetu diot zer litzateke pilota bolondres horien gabe… Aurten sekulakoa lortu dute. Hondarribia eraman dute Herriarteko txapelketara, zesta-punta modalitatean

Lanak bere fruituak ematen dituela, irakurri dut pilotalekuaren sarreran.

Ordubete pasea daramate jo eta ke, korrika barrura, zabalera, aurrera, paretan gora, erreboteatzen, erremateak egiten… Halako batean Antton kantxatik irten da eta ur botila bat eskaini dit. Ezetz esan diot nahiz eta deshidratatzen egon. Solidaritatez, errukituta sentitu naiz, izerdi patsetan egon arren.

Beste ordu erdi bat joan da, bostak eta erdiak dira jada. Gustatuko litzaidake berriketan egitea beraiekin, euren bizitzaz pitin bat gehiago jakitea, baina osasuna dut jokoan. Berriro diot, barregura ematen didate muturreko kirolek. Hondarribiko Jostaldi pilotalekura etor daitezela, hartu zesta eskuan eta hasi astintzen, lau ero horiek egiten ari diren moduan, helburu desberdinarekin baina pasio berberaz.

  

Karmen eguna Markina-Xemeinen

Karmen eguna Markina-Xemeinen berezia da. Herriko jaiak direnez, “Pilotaren Unibertsitatea” leporaino betetzen da urtero zesta-puntako pilotari onenekin; baita aurten ere.

Karmen eguna berezia da pilotari ohiontzat; bilkura gune modukoa bilakatzen da pilotalekua. Diasporan bizi diren markinarrek, herriko festen tiradizoaz, ahaleginak egiten dituzte herrira itzultzeko. Herritik kanpo bizi direnak ere badira, egun seinalatuan agertzen dira.

Juan Jose Bilbon bizi da, urteak dira bertan ezkondu zela. Uztailak 16an, joan den Karmengo egunean elkartu ginen “Unibertsitatean” Juan Jose eta biok 30 urte elkar ikusi gabe pasatu eta gero. Bartzelonan ezagutu genuen bata bestea jokatzen ari ginenean, duela 47 urte.

Amerikako Estatu Batuetan, Bridgeporten, egin genuen topo berriro, 1982an. Elkarrekin bizi ginen etxe berean, Julian bere anaia eta Juanmari Iriondo ondarroarra. Bi anaiak mariatxizale amorratuak ziren. Jaiki orduko mexikar musika herrikoia jo eta ke entzungo genuen, etxean ematen genuen ordu guztietan: Vicente Fernandez, Jose Alfredo Jimenez, Alvaro Solis, Pedro Vargas… orduan ezagutu nituen.

“Ni bezainbat dakiena mariatxien gainean gutxi izango dira, ezta Mexikon ere. Hiru urte eman nituen Mexikoko hiriburuan jokatzen”. Vicente Fernandez eta Jose Alfredo Jimenezekin argazkiak badituela esan zidan. Noizbait erakutsiko zizkidala.

“Zer moduz anaia Julian”, galdetu nion. “Miamin bizi da, masaje emaile  lanetan aritzen da. Ez dugu harremanik, ez gara eroaten” , erantzun zidan.

Bost operazio izan dituela Juan Josek azkenengo urteetan, ondo dagoela orain. Entzuna neukan minbizia izan ote zuen. Ez nintzen ausartu galderak egiten.

Anaien artean fenomenoa Jabier duzue, esan nion. Deustuko Unibertsitatean katedraduna, Euskaltzaindian euskaltzain oso.

“Bai, denetatik atera gara… Ez duzu jakingo baina arreba bat guardia zibila den kapitain batekin ezkondu zen”…

Informazio gehiago behar nuela, esan nion txantxetan. Agian badela gaia beste Patriarenbat asmatzeko. Barre egin genuen.

Aspaldiko adiskideak izatea badu abantaila. Nahiz 30 urte pasatu arren elkar ikusi gabe, egunero elkar ikusiko bazina bezain eroso sentitzen zara.

Datorren urte arte agur esanez agurtu ginen, Karmen egunean berriro elkartzeko.

« Older posts

© 2019 Kontrakantxatik

Theme by Anders NorenUp ↑

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer