Kontrakantxatik

Juan Ignazio Zulaika

Month: martxoa 2018

Perlak, kolpeak, musuak…

Donostia, martxoak 30. Kaixo Jon. Gaur, liburu bati buruz hitz egingo dizut. Perlak, kolpeak, musuak, traizioak, du titulua. Joxe Mari Iturralde da egilea, Tolosan (Gipuzkoa) jaioa 1951an. Iturralderen gurasoak, Tolosan bizi ginen garaian ezagutu nituen. Ultramarino denda txiki bat zeukaten gure auzoan, etxetik gertu. Amak esaten zidan: “Zoaz denda txikira eta ekarri hau eta hau”… Egunero erosten genuen zerbait, eta ordaindu, hamabostean behin. Iturralderen amak paper mutur batean, lapitzez, zenbakiz zerrenda luze baten gehikuntza egingo zuen. Bitxia da Jon, nire haurtzaroan pentsatzen nuen janari denden jabeak aberatsak zirela. Hainbeste fruitu, barazki, kontserba, sardina-zahar kutxa biribilak, edariak… Bai, aberatsak izan behar zuten nahitaez. Gu ez bezala.

Liburua gertukoa egin zait, idazlea bera, eta protagonistak, bi boxeolari: Paulino Uzkudun eta Isidoro Gaztañaga. Uzkudun, errezildarra (Gipuzkoa) zen, gure amona Maria zena bezala. Senideak zirela esaten zigun amonak.

Isidoro Gaztañaga, berriz, zuk ere ezagutzen duzun nire kuadrillako Joxe Mariren osaba zen, Ibarrako (Gipuzkoa) Etxe-txiki baserrian jaioak. Iturralderen gurasoen dendatik hiru bat kilometrora.

Idazleak protagonisten nondik norakoak kontatzen digu, hasieratik bukaeraraino. Boxeo munduan, pisu astunetan, goi mailara iritsi ziren biak. Palmares hobea lortu zuen errezildarrak. Europako txapelak, mundukoa irabazten lehiatu zen. Gaztañaga izatez, dohainak hobeak zituen, ez zen batere zaintzen ordea. Emakumezale eta parrandero amorratua. Kapaz zen onenei irabazteko eta, ondoren, sasoia guztiz galduta, edozeinen aurka galtzeko. Adiskideak izatetik etsai amorratuak izatera igaro ziren, euskaldunoi dagokigun bidetik. Elkarren kontra borrokatu, inoiz ez. Gaztañagak nahi zuen, ahaleginak egin zituen. Uzkudun ordea, beldur zen. Gutxi irabazteko eta asko galtzeko; pilotan ere gertatzen dira halakoak.

Joe Luisekin gauza bera gertatu zitzaion Gaztañagari. Borroka eguna eta tokia zehaztuta eduki arren, atzera egin zuten Joe Luisen taldekoek. Alemanian ikusi zuten Gaztañaga borrokatzen eta txunditua geratu ziren Ibarrakoaren dohainekin, bere ezker-gantxoarekin, batik bat. Kikildu eta Uzkudunen hautu egin zuten. Izena bai baina honezkero, onenak emandako boxeolaria. KO teknikoz irabazi zion Detroiteko Bonbaketariak errezildarrari.

Gaztañaga, bitartean, emakume fatalen besoetan, etenik gabeko parrandetan. Emakume zale amorratuak eta erremediorik gabeko parrandazaleak ziren bi boxeolariak. Gaztañaga batik bat.

Liburua irakurtzen ari nintzela Gillermoren figura etortzen zitzaidan gogora. Entzuna nauzu Gillermo Amutxastegiri buruz hizketan. Gure garaia baino lehenago, atzelari onena leku guztietan. Ondarroarra, 1910 jaioa, lau urte Gaztañaga baino gazteagoa, traza berekoa zen. Den-dena lortu zuen: ospea, dirua, emakumeak, parrandero aseezina… Azkenean, ezer gabe bukatzeko. Hirurak garai berekoak izanik, izango zuten elkarren berri. Bartzelonan, La Habanan, New Yorken edo Mexikon, bide beretik ibili baitziren. Berezko indarra, segailak, dohain apartekoak, herri txikietan sortuak. Bai, bazituzten amankomunezko jokabideak. Ordekatik amildegira pausoa emateko zorian behin eta berriro.

Hollywoodeko izarrak, opera kantariak, dantzariak, vedettak, prostitutak, Uzkudun eta Gaztañagaren bidelagunak. Gillermorenak ere bai, liburuan ez agertu arren. Goi mailakoak, karismatikoak, Gaztañaga eta Gillermo batik bat. Gidoilari baten aginduetara jardun zirela euren bizitza osoan ematen du. Ez zuten bukaera onik izan. Akordatzen naiz Gillermo ikusi nuenean Fort Pierceko (Florida), pilotalekuan, tiketak saltzen leihatila batean.

“Gillermo da”, esan zidaten. Agure bat nuen begi-bistan, zahar itxura zuena zaharra izan gabe. Pilotaren Miraria, Ondarroako Lehoia!… inoiz izandako atzelari handiena! Hollywoodeko izarren lagun mina, Esther Williamsen besoetan izandakoa. Alicia Parlá dantzari kubatarraren senar ohia. Hemingwayren parrandakide… Cantinflas, Babe Ruth, Agustin Lara… Midas erregea izandakoa, apustutarako tiketak saltzen eta Estatuak utzitako piso ziztrin batean bakardadez  bizi zena Miamiko (Florida) auzo batean.

Zer egiten zuen Gaztañagak, Izzi Ederrak, La Quiacako (Bolivia) herrian, pulkeria batean, tipo batek, emakume bat medio, hiru tiroz zerraldo utzi zuenean?

Zer egiten zuen Uzkudunek falangistaz jantzita Espainiako Gerra Zibilaren garaian, metraileta eskuan, presoak seinalatuz, esukaldunak tartean, kamioian eramango zituztenak inoiz ez itzultzeko? Traidore halakoa!

Zer egiten zuen Gillermo Amutxastegik San Antonion (Texas) azken arnasa eman zuenean?

Iturraldek jasotako istorioak ez zituen asmatuko Hollywoodeko gidoilari trebeenak. Hainbeste perla, kolpe, musu, traizioak… neurri batean hain ezagunak, hurbilekoak, egin zaizkidanak.

Aste ona izan! Jon.

Maria Luisa Orbegozo: 81 urteko botilleroa

Donostia, 2018ko martxoak 26.

Kaixo Jon. Doi-doi baretu zaizkit bihotz taupadak. Gasteizko (Araba) Ogeta pilota-lekuan partida bukatu berria. Tanto baten aldearekin irabazi dute Elezkano II.ak eta Rezustak, markagailuan 18 eta 21 atzetik joan eta gero. Irabazi beharra zuten, galduz gero finaletik kanpo geratzen zirelako. Bukaera emozioz gainezkakoa izan da, asko baitzegoen jokoan. Altuna II.ak eta Martijak irabazi bazuten Olaizola II.a eta Imaz izango ziren finalean. Atera kontuak. Tanto bakar batek zer suposatzen zuen.

Seguru nago Maria Luisak ere nerbioetatik bukatu duela. Altunaren zalea baita. Oro har, gaurko eguna  bete-betea izan da Maria Luisa Orbegozorentzat. Goizean, Eibarko Astelena pilota-lekuan botillero lanetan aritu da; eta arratsaldean, astebururo bezala, telebistaren aurrean pilota partida ikusteko prest, ogitartekoa eta baso-erdi bat ardo aurrean dituela.

Baina zein da delako Maria Luisa hau, galdetzen ariko zara honezkero. Bada, esango dizut. 81 urte ditu eta esan liteke bere bizi guztia pilotarekin lotuta eman duela, Azpeitiko Elosiaga auzoan jaiotako emakume honek.

Aitona eskuzko pilotaria zuen. Senarra, Iñazio, ospe handiko Txikuri eskuzko pilotaria. Bi semeak, Aitor eta Jagoba, pilotariak baita ere. Lehena, erremontean aritutakoa, profesionaletan. Bigarrena, Jagoba, palaz lehendabizi, zesta-puntaz gero, Bartzelonan eta Hartforden (USA) aritutakoa. Azken hau, Jon, ezagutzen duzu, nire laguna baita. Koinatuak, Iñazioren anaiak, puntistak izandako Pedro eta Santi, Mexikon bizi direnak. Bai, honezkero jabetu zara nortaz ari naizen: Txikuritar pilotarien sagaz oparoaz: eskuz, palaz, erremonte eta zesta-puntaz jokatu duten pilotariez.

Maria Luisa Orbegozok 33 urte eman zituen Donostiako Anoeta auzoan zegoen trinketean, kantxero lanetan. Jagoba bertan jaio omen zen, geneak pilotariarenak bazituen, inguruak lagunduko zioten. Pilota burukoaren azpian gordeta lo egiten omen zuen Jagobak. Bi umeak eskolan zirela, Maria Luisa squashen jokatzen aritzen zen…

Kontu ugari esan zizkion lehengo batean Maria Luisak Iñaki Elorza kazetariari, Euskadi Irratiko Katedra saioan. Bitxi da, Jon. Maria Luisa bizi guztia pilotarekin harremanetan, eta zer dela eta, orain dela gutxi bere iloba Oihana Orbegozok, Emakumeen Master Cupen eskuz jokatzen ari denak, botillero lanak egiteko eskatu zion. Maria Luisa, lehenengo harrituta, lotsatuta gero. Semeek animatu zuten. Jagobak esan omen zion: “aitak zenak ikusiko bazintu”… Ameriketatik ere animatu omen zion koinata batek. “Har ezazu orujo kopatxo bat kantxara irten aurretik”… Izan ere, garai bateko kontuak dira, botilleroek pattar kopatxo bat izaten zutela aldamenean, behar izanez gero.

Gasteizko gaurko partidan ez dira botilleroak izan, pilotariak enpresa berekoak zirelako. Bestela Elezkanok beharko zuen pattar pixka bat kantxara atera aurretik. Amaieran egindako adierazpenetan aitortu duenez, zeharo lotuta atera da.

Maria Luisak pilota maite du. Baita jarraitu ere. Larunbatero eta igandero, baso-erdi bat eta ogitartekoa aurrean, eroso jartzen da telebistaren aurrean. Irujoren zale sutsua da Maria Luisa. Tantua galdu arren eta berebizikoak esan ostean, berriro ekiten zion jokoari Irujok; amorrazioz. Horixe gustatzen zitzaion Maria Luisari.

Horixe aholkatzen dio Maria Luisak Oihanari ilobari. Ez etortzeko behera. Tantua galdu arren, amorrazioz berrekiteko jokoari; Irujok egiten zuen bezala.

Promoziozko finala jokatu du gaur Oihana Orbegozok Alaitz Badiolarekin, Eibarko Astelena pilota-lekuan. Tanto gutxi batzuk ikusteko aukera izan dut. Harmailak gainezka, sekulako giroa. Iruditu zait Maria Luisaren irudia ikustea kontrakantxan, kolore biziak soinean.

22 eta 20 galdu dute 81 urteko botilleroaren neskek. Gutxiena da. Pilotak irabazi du, emakumearen pilotak. Hamaika ikusteko jaioak gara eta Maria Luisaren senideek gauza bera pentsatuko zuten. Mexikon eta Euskal Herrian. Txikuritarren saga luzea eta oparoa baita.

Aste on!

Ezkurdia eta Zabaleta

Donostia, martxoak 19

Egutegiaren arabera udaberrian sartzera goaz, baina leihotik begira jarrita, bestelako itxura dauka. Euri langarra eta haize hotza. Aiako Harriak ditut begi-bistan eta zuri-zuri ageri dira. Bitartean zuek,  Floridan, goxo-goxo, urteko sasoi onenean. Bero handirik gabe; benetako hotza, ezagutu gabe. Gozatu ahal den bitartean!

Gozamena joan den igandean Eibarko Astelena pilotalekura hurbildu zirenak, baita etxetik, EITBtik, jarraitu  genuenona. Etxeko sala kontrakantxa paregabea bihurtzen da halakoetan, kanpoaldean giro makurra egiten duenean batik bat.

Ez dakit partida jarraitzeko aukera izan zenuen, bost orduko aldia daukagu zuekin, aste-bukaerarako berriro seikoa izango dugu; arratsalde luzeak izango ditugu laster. Igandekoa partida motza egin zitzaidan. Ezkurdiak eta Zabaletak, nahi eta nahi ez, irabazi  behar zuten, bestela aukerarik gabe geratzen ziren finalean sartzeko. Aurten esku-pilotako Binakako Txapelketa oso orekatua gertatzen ari da. Astelenan (Eibar) ere oreka horren isla izango zelakoan, berdintasuna espero nuen markagailuan. Bi bikoteek dena ematera etorriak. Altuna III.ak eta Martijak, ordea, Zabaletarekin egin zuten topo.

Fernando Goñiri (eskuzko pilotari ohia) irakurri diodan twitter batean, zera dio, “Ez dela berdina jotzea eta dominatzea”. Ados nator berarekin. Zabaletak biak egin zituen Eibarren: jo eta dominatu. Konbinazio ezin hobea.

Bitxia da, Jon. Jotzaileek normalean pilota dezente galtzen dituzte. Zabaletaren kasua da. Txapelketa barruan, Astelenan bertan, desastre ibili zen duela aste gutxi. Horregatik igandean dirua Altuna III. eta Martijaren alde aterako zen. Apustularia banintz Ezkurdia eta Zabaletak jokatzen dutenean mendi buelta bat ematera joango nintzateke. Asma ezak horiekin!

Haizearen norabidea aldatzen den bezala, hala aldatzen da bikote horren errendimendua. Bi zaldi basatiak dira Ezkurdia eta Zabaleta, purasangreak. Aspeko teknikari den Etxanizek nahikoak lanak izaten ditu bi zaldiak otzantzen.

Igandean lortu zuen. Etxaniz ikusi omen zuten bi zaldien belarrietara zerbait xuxurlatzen.

Zabaletak frontisaren erdira bidaltzen ditu pilotakada gehienak eta pilotak abiadura handiz ateratzen da; seko ematen baitio nafarrak. Naiz eta ez asko atzeratu, aurkariarentzat gaiztoak, kolokatzeko astirik eman gabe. Eta pilotaria, hain ondo dakizun bezala, ez bada egoki kolokatzen, hanka bakar batekin jotzea bezalakoa da.

Zabaleta jotzen ikusten ari nintzela… frontisaren harlauza bat gorago bilatuko balu, eskumuturrarekin eta gerriarekin pitin bat lagunduz, noraino botako luke pilota, etortzen zitzaidan burura. Gustura galdetuko nioke Etxaniz botileroari ea zergatik ez dion altura gehio ematen.

Arrisku handiko bikotea osatzen dute Ezkurdiak eta Zabaletak; galdetu bestela Altuna III.ari eta Martijari, ia-ia agur esan diotenek aurtengo Txapelketari. Luzatu galdera bera apustulariei, bekozkoa zimurtuko dute.

Ezkurdia eta Zabaletaren errendimendua da pairatzen ari garan eguraldiaren antzerakoa. Aldakorra. Haizeak ipar-mendebaletik astintzen duela-eta, derrepente, hegotik hasten da jotzen. Hogei graduko berotik, bostetara, hotzak akabatzen… Erotzeko modukoa.

Datorren asteburuan zer espero da? Eguraldi nahasia seguruenik. Joxe Landaren pronostikoei adi-adi egon behar. Ezkurdia eta Zabaleta neurtuko dira Olaizola II.a eta Imazekin. Apustulariak dar-dar jartzeko modukoa.

Mexikon berriz, D. F. hiriburuan, Nazioarteko Zesta-punta Txapelketaren finala jokatu zuten joan den larunbatean. 30-28. Goikoetxea nagusi Inza hendaiarrarekin batera. Olharan eta Ekhi gasteiztarra, aurrez aurre. Ez dut aukera izan finala ikusteko baina badirudi ona atera zela. Ikusi al duzu zuk? Giro apartekoa omen zen, harmailak mukuru, Labriten larunbatean eta Astelenan igandean bezala. Goi mailako neurketetan eta txapelak jokoan daudenean, jendeak erantzun egiten du.

Aste on!

Bi urnietar eta bi azkoitiar elkarren kontra

Donostia, 2018ko martxoak 15. Kaixo Jon. Joan den igandean esku-pilota partida telebistaz ikusten arin nintzela, halako batean, ume denborako pilotari bat etorri zitzaidan gogora. Arroyo zuen abizena, Panaderito de Oyón bezala oso ezaguna. Nik Tolosako (Gipuzkoa) Beotibar pilotalekuan ikusi nuen jokatzen. Ikusi egin behar sinesteko! Nolako abiadura ematen zion pilotari, atxiki eginez! Harrika botatzen zuela zirudien. Berebiziko trebetasuna zuen horretarako. Bularraren pare edo gorago harrapatzen bazuen pilota, misil bat balitz bezala jaurtitzen zituen bote-boleak. Bestela, behetik jo behar zuenean, ez zuen pilota mugitzen, ustelak  ziren Panaderitoren pilotakadak.

Aurkariek —Oreja III.a etortzen zait gogora—  txapa-gainean, behetik jokatzen zioten, atxikiaren beldur-kalteak saihesteko.

Taktikak, izan ere, zuk hain ondo dakizun bezala, garrantzi handia du pilota jokoan, eskuz, palaz edo xisteraz. Goi mailan batik bat, aurrelariei pilota ez bazaizue kentzen, sekulako mina egiten dezue. Eskuz bada, zer esanik, ez. Barrura goxo-goxo uzten dutela, edo ezker-gantxoz zabalera. Altuna III.ari edo Olaizola II.ari ez bazaie pilota kentzen, larrutik ordaintzen da. Usotarako postuetan bezala egoten dira, eskopetak prest, dinbi-danba, bata besteari tiroa botatzeko. Goi samar etortzen bazaie, ordea, orduan komediak. Bi azkoitiarri gertatu zitzaien moduan.

Ezagutzen nauzu, Jon. Zalea naiz istorio zaharrak irakurtzen eta horretarako non hobetoago Auspoa bilduman baino. Bada liburu bat: Gerrateko ibillerak, Iñaki Alkainen ahotik, Antonio Zavalak jaso eta argitara eraman zuena. Pazientzia pixka bat hartzen baduzu esango dizut altxor bat dela liburu hau. Espainiako Gerra zibilean kokatuta dago. Iñaki Alkain urnietarra Eusko Gudarostearen gudaria zen, Bizkaia aldean eman zuen denbora gehiena, faxisten aurka borrokan.

Atal batean pilota partida baten berri ematen du. Bi urnietar, bi azkoitiarren kontra. Taktikaren garrantzia nabarmen geratzen da, ez goi mailan, baita lagun arteko neurketa batean ere. Horrexen arabera egin liteke partida galdu edo irabazi.

“Egun batez, Bermeotik Orduñara joan behar izan genuen, zerbaiten zalantzarengatik. Bitartean, batailoia komentu huts batean gelditu zen. Bi gau egin eta hurrengo egunean, Garagorrik eta biok Azkoitiko Urzelai eta bere herritar Soduperi jokatu genien pilotan eskuz, han zegoen pilota-lekuan.

Sodupek aurretik jokatzen zuen, eta Urzelaik atzetik. Bi azkoitiar eta bi urnietar elkarren kontra, beraz, laurok ere pilotan aspaldian ibili gabeak.

Hasi gara jo eta ke. Azkoitiarrak, urnietarrak pilotan ezer jokatzen ez zutela uste zuten, eta gero izan ziren istiluak.

Denbora pasatzearren hasi ginen. Eta, eguraldi hotz samarra baitzen, berotzearren ere ba, elkartasun ederrean. Bai ederki asko berotu ere, alajainetan. Alde egin zuten laister asko atzapar eta gorputzeko otzak.

Lehendabizitik, erraz samar aurreratu ziren azkoitiarrak. Sodupek berez bolea zuelako eta gorputzez luzea zelako, niri pilota asko harrapatzen zizkidan. Eta, Garagorrik zuen jenio gizatxar harekin, niretzat ziren errieta guztiak, boleatik Sodupek tanto egiten zionean.

Honela, gero eta amorru gehiagorekin ari ginen, bainan beti gu lau edo bost tanto atzetik; eta azkoitiarrak irripar guri eginez, amorruan gehiago jartzearren.

Bainan, halako batez, Garagorriri hor etorri zaio buruzbide bat, eta honela dit: “Hi, Zarpa, hik atze hortatik zertarako altzatzen duk horrenbeste? Arrapatzen deken guztia jo ezak txapa gainera, eta ikusiko duk horren bolea nora joango den. Egin ezak hori eta laister izkutuko dituk hauen irrifar txoro horiek.

Garagorrik arrazoi guztiak izan zituen. Berak esan bezala hasi naiz, eta, hemezortzi eta hamabi gaudela, uste gabean, hor berdindu ditugu hogeiean, hogei eta bira. Orduan bai alde egin zutela irrifar haiek.

Berak partida berritu egin nahi eta guk ez, han ziren eztabaidak eta komeriak. Nolabait, behintzat Garagorri poliki hartu eta berriz hamabi tantora jokatu genuen, bake-bakean, eta hamabi eta zazpi guk irabazi.

Joan den igandean dirua Altuna III.a eta Martijaren alde atera zen, faborito garbiak katedrarentzat. Orduñan azkoitiarrak ziren faboritoak. “Azkoitiarrak, azkoitiar zirelako, gure aldean pilotan askozaz ere hobeak zirela uste zuten. Nik hori banekien hasterako ere. Baina nire lagun Garagorri, haien irrifar hura ikusirik, sutu egin zen; eta sutu egin zenean, orduan bururatu zitzaion joko berria”, kontatu zuen Alkainek.

Olaizola II.a eta Imaz sutu, ez dakit sutu ote ziren. Garagorrik egin zuen bezala, bai asmatu zutela joko berri bat, partida aurrera ateratzeko. Alkainen esanetan: “uste ez den lekutik ateratzen dela erbia”. Galdetu bestela Olaizola II.a bezalako ehiztari amorratu bati.

Raketisten ausardia

Donostia, 2018ko martxoak 11. Kaixo Jon. Altuna III.a-Martija; Olaizola II.a-Imaz, partidua hasi aurretik, lerro batzuk bidaltzen dizkizut. Joan den astean omenaldia egin zieten emakume pilotari izandakoei: Raketista Kolektiboari. Gure etxetik gertu, Galarreta Jai-alai frontoiaren ondoan, Orona enpresak duen ausardiaz asmatutako eraikin barruan. Ezagutzen nauzu, Jon, nire erara kontatuko dizut.

Aita-semea patata ateratzen aritu dira. Sukaldeko mahai gainean, periodikoa: Diario de Navarra. Semeak bistazko bat eman edio eta begiak iltzatuta geratu zaizkio iragarki batean: “Bartzelonako Colon pilotalekuan palistak behar dira”.

Joan da semea Bartzelonara; handik hiru hilabetera koadroko palista onena bilakatu da. Datozen hogei urteetan pala modalitateak eman duen pilotari onenetakoa: Manolo Iturri.

Kontxi zuen izena, arten hogei urte bete berriak. Kuadrillako lagun baten anaia Madrilen ari da zesta-puntaz jokatzen, oporretan ailegatu berria da herrira. Raketistak behar direla aipatzen du etxean. Arrakasta itzela edukitzen ari direla eta enpresariak, Ildefonso Anabitarte donostiarra, mandatu bat eman dio. Ea neskaren bat konbentzitzen duen, esan dio. Ez Kontxik, ez Solek, ez dute inoiz eskuz jokatu, are gutxiago xisteraz. Kirola zer den ere, herrian ez da ezagutzen. Bata besteari animoak emanda lortu dute raketa bana. Egokiak dira, laster hartu diote tankera. Entsaio batzuk eginda abiatu dira Madrilera. Urtebete geraogo, Kontxik Mexikorako kontratua lortu du; Sole Habanara doa.

Sasoi berean, gure aita zenaren arreba bat, Maria Angeles, Parisera joan da neskame. Bost urte emango du bertan. Zarautzera itzuliko da eta ezkondu egingo da, arropa denda jarriko du, frantziar turistei frantsesez mintzatuko da.

Ama zenaren aldetik, zortzi anai-arreben artetik, hiruk Argentinara joan dira, bizimodu hobe baten bila. Ez dut uste aukerarik izan zuten raketa hartu eta ofizioa ikasten hasteko. Asteasu, Villabona, Iruran askok izan zuten aukera baliatuz.

XX. mendearen lehenengo zatia, Euskal Herria leku pobrea da, naiz industrializazioa indarrean jarri. Emigrazioa da irtenbide bat aurrera egiteko. Gizonezkoak bati bat, maiorazkoa dela eta, Amerikan itxaropenak jarriak. Emakumeak ere harantz doazte, senargaiaren ildotik edo bestela baita ere.

Zer nolako gizartea ote zen Euskal Herrikoa sasoi hartan. Zer giroa herri txikietan, lan eskasia, nazional-katolizismoaren hatzaparrak, etorkizun latza gehienetan, emakumeentzat batik bat. Etxekoandre edoneskame Donostian edo Bilbon; Parisera agian, izeba Maria Angeles bezala. Orbean edo Alfan lanean, edo tailer batean taladrinaz nazka-nazka eginda, baserriko lanaz gain.

Ausartak izan ziren izeba Koro eta Margari, baita Dorita ere. Argentinarako bidean, Monte Unbe transatlantikoan, Doritak Ignazio mungiarra ezagutuko du, Buenos Airesera (Argentina)ailegatzen direnean ezkondu egiten dira. Ausarta izeba Maria Angeles…

Solek amari esan dio Madrilera doala. Aita sutan jarri da. Ezta pentsatu ere!… Pilotariak golfo batzuk dira, emakumezaleak, irabazten duten guztia xahutu, joan ziren bezala itzultzen dira asko, sosarik gabe. Beste batzuk berriz, hortik zehar gelditzen dira… Begira Alkain, joan huen Filipinetara eta inork ez du haren berri. Eta Aristondo?… Mexikotik bidali zutena: articulo 33, vagos y maleantes legea aplikatuz…

Azkenean, aitak amore eman du; Sole Madrilera joan da.

Ausartak izan ziren emakume haiek. Kirola apenas ezagutzen zen garaian, praktikanteak gizaseme gutxi batzuen esku. Zer dela eta, ofizioa ikasi dute, gona motzetan, raketa eskuan, jende aurrean, apustuak gau giroan… Duela ia ehun urte hasi ziren etxetik alde egiten, ofizio berri batean itxaropenak jarriz. Madrilera lehendabizi; Bartzelona, Tenerife, Sevilla, Mexiko, Habana, Miamira…

Bitxia izan da raketaren historia. Ez Euskal Herrian, ez inon, ez zen existitzen. Propio sortutakoa orain dela ehun bat urte. Ildefonso Anabitarte pilotari ohiari okurritu zitzaion, seguruenik tenisean oinarriturik. 60 bat urte iraundu zuen raketa modalitatek, 1980an Bartzelonan jokatu zen azken partidua. Geroztik, ez du arrastorik utzi. Joko-moldeak ez du jarraipenik izan, ezta amateurretan, azken boladan testimonialki ez bada. Sortu bezala itzali zen 60 urte iraundu zuen loreak.

Tarteka izan dira omenaldiak, erakusketak, dokumental bat ere eginda, martxoaren 15an Errenterian erakutsiko dena. Gipuzkoako Foru Aldundiak, Carmen Adarraga saria eman dio Raketisten Kolektiboari. Merezita.

Ur Handitan

Donostian 2018ko martxoak 7

Kaixo Jon. Aste-bukaera hontan hastear da esku-pilotako bi-bitako ligaxka. Ikusmin handia sortu da, sarrera gehienak salduta omen, bai larunbatekoa, Iruñean jokatzen duten Ezkurdia-Zabaleta; Elezkano II.a-Rezusta. Baita igandean, Donostiako Atano III.a pilotalekuan, Altuna III. eta Martija; Olaizola II.a eta Imazen aurka. Hor, (Estatu Batuetan ) esaten den moduan: sold out.  Sarrera guztiak agortuko dira. A! Ezagutu nituen nik halakoak, Miamin, Bridgeporten

Atanotarrek haserre samar hartu zuten Migel Gallastegiri egindako omenaldirako gonbidatuak izan ez zirelako. Biharamunean, Diario Vasco egunkarian, Gallastegiren gertukoek barkamen eske atera ziren. Despiste bat izan zela, alegia, besterik ez.

Ez dizut esan. 100 urte betetzen zuela esku-pilotako patriarkak, Gallastegik, eta ekitaldi bat antolatu zuten. Nik, prentsan, egun berean jakin nuen burutzekoa zela. Pilotari asko, pilotazale, kazetari, jendez gainezka ikusi zen EITBn eman zuten notizietan. Badakit zuk streaming bidez jarraitzen dituzula hemengo berriak. Bart berriz, Ur Handitan programan —EITBn ere bai. Gallastegiri eskaini zioten saio osoa. Beste omenaldi bat. Kariñoz egindakoa, ur handitan sartu gabe, ur axaletan ibili zirela iruditzen zait. Agian, aukera on bat galdu zen saio sakonago bat egiteko; pertsonaiak ematen zuen jokoa.

Ez zela helburua XX. mendearen esku-pilotaren azterketa egitea Gallastegi bitarteko hartuta… Esku-pilotak izan duen ahots kritikoena azken hamarkadetan, hanka puntetan, oharkabean joan zen singladura osoan. Gorpuzkera handiegia Gallastegirena txalupa mugitzen hasteko, uretan blai bukatzeko arriskuaz.

Arrazoi duzu. Atzokoa festa bat zen, birthday cake, tarta bat egin zuten gure patriarka omentzeko. Kariño handiz egindakoa.

Denak ezin kabitu eta hutsuneak sumatu nituen, Amatiñorena adibidez, eibartarra Migel bezala. La pelota según Gallastegi liburua atera zuena. Edota Eibarren bizi den Jose Agustin Larrañaga markiñarra, azken honek liburu batean bildut ditu Gallastegik jokatutako partidu guztiak. Atanilloren lekukotasuna baita ere….

Urpekari lanetan ur handitan aritu beharrean, ur axalean arraunean aritu ziren hainbat unetan.  Badakit erantzuna, Jon. Horretarako dokumental bat burutu behar, sakontzeko, ur handitan nabigatzeko eta erakusteko, besteak beste, Euskal Herrietan esku-pilotaren garrantzia XX. mendean…

Irrifarrez sumatzen zaitut… Ezagutzen nauzu, Jon. (Don`t rock the boat?). Bai, arrazoi duzu.

Ez luke inor asebeteko gainera. Begira zer gartatu zen Jai Alai Blues dokumentalarekin, orokorrean harrera oso ona izan arren, barruan, gremioan, kritika latzenak. Ezin asmatu, beraz.

Halakoetan, niri, erlea-9. zenbakian irakurri nuena etortzen zait gogora. Bernardo Atxagak hizketaldi bat izan zuen Amaya Hernandorenarekin. Teodoro Hernandorena zenaren alabarekin. Zu, pilotari oso gaztea zara eta ez zenuen entzungo Hernandorena anaiei buruz. Zizurkilen (Gipuzkoa) jaioak, zesta-puntan ikasi eta  Habanan, Shanghai eta hainbat tokitan jokatzen aritu zirenak. Ba, Teodoro, anaia zuten, bera ere pilotan ibilitakoa naiz dentista ikasi, ogibide bilakatuz.

Atxagak aktibista bezala deskribatzen du Hernandorena, kulturan eta politikan. Pilotazale amorratua, errebote modalitatearena sustatzailea; bertsozale ere bai. Ba, bere kabuz, bakar bakarrik, bere dirua jarriz, Kataluniara joan zen eta teknikari hoberenak ekarri zituen pelikula bat egiteko: Euzkadi. 1933.an egin zena. Gerraostean galduko zena, ez da kopiarik agertu inon.

Amayak, Atxagari: “Leku askotan eman zen, eta aita pozik. Pilota, estropadak eta horrelakoak filmatu zituen. Hartu-emana zuen Aita Donostiarekin eta hari enkargatu zion musika. Eta harremanetan egon zen Jorge Oteizarekin ere. Jorge Oteizak, Irunen bizi zenean, esaten zidan: “La película de tu padre es purra-purra, pi-pi-pi-pi-pi… esanez bezala oso ñoñoa zela. Ulertzen?”

Amaya Hernandorenak azaltzen dio Atxagari ñoño izatearen arrazoia. “Oteizak hori esaten zuen nire aitak andre zahar baserritar bat oilategian filmatu zuelako…

Horra hor: purra-purra-purra, pi-pi-pi-pi”… Ñoñoa alegia.

Astelenean segituko dugu. Ni neu  ere, irrikaz nago Altuna II. eta Olaizola II.aren arteko borroka ikusteko.

Migel Gallastegi eta Shaquille O´Neall

Donostia, 2018ko martxoak 3

Kaixo Jon, agindu nizun bezala hemen nauzu berriro, baina oraingoan Berria egunkariko “Kontrakantxatik” sailean idazten. Ez duzu jakingo, oso gaztea zinelako, ehundik gora artikulu idatzi nituen Egunkarian lehendabizi, Berrian gero, pilotarekin lotutako lanak.

Ezagutzen nauzu, Jon. Berriak berriro eman dit aukera idazteko, ez paperean plazaratzeko, formatu digitalean baizik. “Kontrakantxatik” du titulua blogak. Zu, pilotaria izanik, ondo dakizu kontrakantxa leku egokia dela jokoa jarraitzeko. Beraz, leku pribilegiatu horretatik saiatuko naiz kontatzen nire erara. Ezagutzen nauzu, Jon.

Migel Gallastegi museo bat ematen duen etxeko saloian dago telebista ikusten. Pilota partidua ematen ari dira. Aurreko koadroetan Laso eta Irribarria, Gallastegiren gustuko pilotariak biak; atzekoetan, Albisu eta Merino II. Migelek entzuten duena eta ikusten ari denarekin ez dator ados, esatarien ahotsa kentzea erabaki du.

Aldameneko mahaitxoan betaurrekoak ditu, bereziak dira. Migelek ehun urte bete berriak, biloba batek egindako oparia, 1.500 bat euro ordainduta.

Gallastegi telebistak eskaintzen dituen irudiak ikusten ari den bitartean, gogoa iraganera joan zaio, maiz gertatzen zaiona. Esku-pilotaren patriarka bere garaiaren defendatzaile sutsua da. Ez da nostalgia kontua, ezta ere egozentrismoa. Desagertu den aro baten lekuko da Gallastegi eta ez da isiltzen Estiloa baloratzen du, indarra… joko maila. “Orduan pilotariak bat ona eta beste bat hobea ziren… Baziren dozena bat pilotari fenomenoak”…   

Nik ere, Jon, ezagutu dut Gallastegik aipatzen duen mundua, berrogei urte gazteagoa izan arren, balore horien arrastoak indarrean zeuden nire ibilbidearen zehar. “Pilotan gehiago estutzen zituzten pilotariak, gehiago exijitzen zitzaien”…

A!… pentsatzen ariko zara dagoeneko:  “zaharren kontu zaharkituak”… Nekosoa, astuna egingo zaizu, ulertzen dut.

Baina zuri ere, pilotari gaztea izanagatik, gauza berdina gertatuko zaizu. Datorrena desberdina izango da. Gure garaian pilotazaleak hurbiltzen ziren frontoietara pilota ikusi nahi bazuten. Orain etxetik jarraitzen dute, baina jada ez dira pilotazaleak, ikusleak baizik. Nukleo gogorrak hor jarraitzen du, estiloa, indarra… balioesten. Ikusle berriak beste zerbaitekin asetzen dira. Ikuskizunaren liluraz hurbiltzen dira kontsumitzaile berriak. Abiadura gustuko dute, beste edozer gainetik.

Badakizu Jon?… Google, Alibaba edo Warner bezalako erraldoi teknologikoak milioiak inbertitzen ari direla mixed reality, errealitate areagotua eta birtuala nahasten? Ideia nagusia da zaleak sentitu dezan esperientzia bat pabiloian, kantxatik gertuen, barruan balego bezala. Eguzkitarako erabiltzen diren betaurrekoen tamainakoak erabiliz. Imajinatu zure etxetik baina frontoain bertan zaudela, zuzenean partidua jarraituz, sare sozialak, pantaila desberdinak eskura, informazio mordo bat. Bost urte baino lehenago posible izango dela diote.

Entretenimendua esperientzia ikaragarria bilakatuz.

Dagoeneko NBAko partidu historikoak ikusteko aukera bada mixed reality teknologia erabiliz.

Shaquille O´Neal basket jokalariak frogatu omen du eta haluzinagarria dela zioen. “Kantxa osoa ikusten nuen eta LeBron zegoen justu nire aurrean. Besoa mugitu nuen eta Orlando Magic Lakersen aurka ikusten jarri nintzen”…

Sustapenerako irudiak inpaktanteak omen dira. Zure etxeko saloia NBAko pabiloi bat bihurtuta. Jokalariak birtualki etxeko hormak apurtuz errealismo ikaragarri batean. Izan ere, promozioan zure egongelako adreiluak apurtzen dituena Shaquille O¨Neal omen da bere 216 zentimetroekin, 150 kilo.

Irribarriak eta Merino II.ak aurrea hartu dieta Laso eta Albisuri. Gallastegiri jakin-mina sartu zaio. Zertarako ote dire bilobak oparitutako betaurrekoak… Jantzi ditu eta bat batean. Boooommm!!… hain ezaguna duen Astelena pilotalekuan sentitu da, pilotaren zarata! artekarien garrasia!… Irribarriak salto egin du horman eta leherketa bat somatu da etxe barruan, Gallastegiren saloiko horma birrindu du pilotari gazteak, estilo handiz eta indarrez… Besoa jaso du patriarkak nahi gabe eta… beste eztanda bat. Shaquille O´Neall da oraingoan jauzi eginez zutik geratzen ziren salako adreiluak txikituz…

Gallastegi shock egoeran aurkitu du bilobak etxera itzuli denean…

© 2018 Kontrakantxatik

Theme by Anders NorenUp ↑

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer