Kontrakantxatik

Juan Ignazio Zulaika

Month: iraila 2018

Mendebaldeko nobelak

Aldageletan gaude. Bridgeport-eko (AEB) Jai-Alai pilotaleku erraldoian. Partida (kiniela) bukatu berria da. Pilotariak irten gara kantxatik, maldizio batzuk entzuten dira, batek kaskoa jaurti du lurrera amorrazioz, buru makur goaz pilotari gehienak. Bestela, isiltasuna. Bakoitza bere armairura doa. Hurrengo kiniela jokatu behar dutenak, kamiseta aldatzera. Ez da nire kasua, bederatzigarren kiniela ez dut jokatzen. Hamargarrena arte itxaron behar dut, beraz. Jaka jantzi dut eta goiko solairura joango naiz. Egongela handi bat dago bertan, telebista ikusteko edo kartetan jolasteko.

Armairu baten kontra erdi etzanda ikusi dut Badiola ondarroarra, zigarro bat esku batean, liburuxka bat bestean. Arraroa egin zait. Pilotari bat liburu bat irakurtzen aldageletan, partiden arteko atseden denboran.

Zer ari den irakurtzen galdetu diot Badiolari, jakin-mina asetzeko. Hitzik esan gabe eskua jaso eta liburuxkaren azala erakutsi dit. “La mascota de la pradera”, titulua. Marcial Lafuente Estefania, egilea.

Ahaztuta neukan Estefania kutuna. Zeharo gainera. Haurtzaroan, debuta egin aurretik (14 urterekin) Estefaniaren mendebaldeko nobelak bata bestearen atzetik irakurtzen nituen. Berdin zitzaidan —100 orriadeko liburuxkak, esku baten tamainakoak—  gehienak berdin samarrak izatea. Planta ederreko bakeroa, ia-ia bi metrokoa, ilehoria, herrixkara iristen zen. Berehala hasiko zen justizia egiten, herriko jauntxoaren aurka eta honen morroiak mendean hartuz, tiroketa eta hildako ugari bidean.

“Cayó cuan largo era”, zenbat eta zenbat halako esaldi gogoangarri!

A! eta bukaeran, arrantxoko jabearen zintzoaren alabarekin ezkonduko zen, herriko sheriffa izendatzen zuen aldi berean. Zoragarria benetan!

Tolosan (Gipuzkoa) eman nuen haurtzaroa. Korreo kalearen bukaeran, Cafe Iruña eta Gorriti tabernatik gertu, bazen liburu-denda txiki bat, Vargas izenekoa. Han aurkitzen nituen Marcial Lafuente Estefaniaren mendebaldeko nobelak. Merkeak izan behar zuten, nahikoa merkeak. Behin irakurri ostean, gainera, trukatzeko aukera ematen zuen dendariak, zerbait ordainduta.

Hura pagotxa! Ni bezalako Estefaniazale batentzat.

Nolako zura halako ezpala. Gure aita zenak ere makina Estefaniaren liburuxkak irakurri omen zuen soldaduska garaian. Eskuz esku pasatzen zituzten koadrila euskaldunen artean. Berari esker izango nuen Estefaniaren berri, pentsatzen dut.

2.600 liburutik gora idatzi zituen Marcial Lafuente Estefaniak, tarteka ezizenak erabiliz. Toledon (Espainia) jaioa 1908an, ingeniari ikasketak burutu zituen. Espainiako Gerra Zibilean jeneral izendatu zuten. Gerraostean, erbesterako bidea hartu ordez, bertan gelditu zen. Presondegian hasi zen idazten. “Orririk ez, ezta lumarik. Lapitzez eta komuneko paperean hasi nintzen idazten”, aitortu zuen handik urte batzuetara, idazle ezaguna egin zenean.

Jardiel Poncela idazlearen aholkua jarraitu zuen. “Idatzi, jendea dibertitzeko. Dirua irabazteko bide bakarra da”.

Baita asmatu ere. Gerra ondorenean, eta geroago ere bai, astean behin argitaratzen zen Estefaniaren mendebaldeko nobela berri bat. Vargasen liburu-dendara ez ezik, urrutiago ere iristen ziren haren lanak. Atzerrian, Latinamerikan eta hainbat tokitara. Texasen (AEB), erietxetan, latindar jatorrizko gaixoei ozenki irakurtzen omen zizkieten Estefaniaren mendebaldeko nobelak.

Badiolari eskatu nion uzteko liburuxka berak bukatu ostean. Ez zen burutazio egokia izan. Hasi nintzen irakurtzen eta 20 bat orri irakurri ostean, bertan behera utzi nuen. Irentsiezina egin zitzaidan. Ezin aurrera jarraitu.

Tolosako Vargas liburu-denda itxi eta taberna ireki zuten bertan, izen bera mantenduz. Badiola ikusten dudan hurrengoan (Bridgeporten bizi da), galdetuko diot ea jarraitzen duen Estefaniaren mendebaldeko nobelak irakurtzen.

  

Zaldiak akatzen ditugu ba

Adinekoa zen gizona. Igerilekutik ezagutzen genuen. Goizero ikusten genuen irteten bere apartamentutik gurditxo batean. Izan ere, guk, bazkaldu aurretik ordubete-edo ematen genuen igerilekuan, bainu bat hartu eta eguzkitan etzanda, karramarroen moduan. Kontu handiz, ordea, Floridan bero sapa egiten du ia-ia urte osoan, eta ez da komenigarri kirolari batentzat eguzkitan egotea. Nerbioa jan egiten dizu, ahuldu arte.

Hura bizimodua! Paradisua existitzen bada, gertutik ezagutu genuen, nahiz eta askotan pentsatu infernu batean bizi ginela, pilotalekuan jasaten genuen presioa medio.

Artean, 1977an, hogeita bat urte nituen. Goizean nahikoa lo egin ondoren, gosaldu, erosketak egin astean bitan, eta hondartzara joaten ginen maiz. Bestela, bainujantzia eta toalla hartu eta, igerilekura. Ondoren etorriko ziren bazkaria, siesta eta frontoira joateko ordua. Pilotalekuko lanak bukatu ostean, gauero, klub batera edo bestera, garagardo batzuk edan eta, neskaren bat egokitzen bazen, orduan bai: what a wonderful world! mundu zoragarria! alegia.

Hasiera batean, agure elbarriak ez zigun kasurik egiten; ezta guk berari ere. Apurka-apurka, ordea, elkar agurtzen hasi ginen, “Hi!”, (kaixo) lehor batekin.

Gurdian eserita, itzalean jartzen zen, bere apartamentuko atarian, uretatik metro gutxira. Behin batean, garagardo bana eskaini zigun. Baita guk onartu ere. Bakarrik bizi zen. Koreako gudan ibilia, zangoak moztu zizkioten. Geroztik, war veteran gisa, pentsio txar bat jasotzen zuen. Marihuana erretzen zuen, sendagileak hala aginduta.

Fucking war!” esaldia maiz aipatzen zuen.

Konfiantza hartzen hasi ginenean marihuana zigarroren bat eskaintzen hasi zitzaidan.

“Kalitate handiko pot duk hau, gobernuaren bitartez lortuta”.

George musika zale amorratua zen. Big band orkestrak zituen gogoko. Glen Miller, Tommy Dorsey edo Benny Goodman. Bi bozgorailu jartzen zituen ate ondoan eta Amerikako Estatu Batuetako big band ospetsuen berri ikasi genuen Georgeri esker.

Dantzari amorratua omen zangoak galdu aurretik. Depresio urteetan, 1920. hamarkadan, langabezian, gorriak ikusi zituen. Urte latz haietan dantza lehiaketak antolatzen ziren. Maratoi antzerako dantzaldiak, orduak eta orduak ematen zituzten pistan, atsedenik hartu gabe, bikote dantzariak lehertzeraino. Zutik gelditzen zen bikoteak eramaten zuen saria. Batean, Georgek, Cathy andregaiarekin, hogei ordu segidan eman zituen dantzan. Leher eginda, oinak arrastaka utzi zuten dantzalekua, bost bikote lehian jarraitzen zuten bitartean.

” Oh, boy, that was insane“, erokeria zela, alegia, esan zidan.

Eguerdi batez, Sebastian eta Joakin bazkaria prestatzera alde egin zutela, biok bakarrik geundela, garagardo botila eskuetan, Benny Goodmanen orkestra jo eta ke, Georgek, aurpegia serio, esan zidan.

“Juan, zerbait kontatu nahi dizut.

Banuen iloba bat, Theresa. Hogei urte zituen. Jai-alai player batekin ateratzen hasi zen. Ez naiz bere izenaz akordatzen, bai abizena. Mandiola. Planta ederreko mutila zen, pilotari ona gainera!”

Ez zen gai izan hizketan jarraitzeko. Malkoak sumatu nituen masailetan behera. Utzi nion bere onera etortzen, arnasa berreskuratu zezan. Georgek, ozta-ozta berrekin zion istorioari.

Abendua omen zen. Tampan (Florida) neguak samurrak izan arren, badira gauak hotz samarrak, ipar-ekialdeko haize leiaren ondorioz.

Demetriok eta Theresak planak egin zituzten drive-in zinema batera joateko. Tampa Jai-Alai pilotalekuaren aldamenean zegoen lur sail handi bat, pantaila erraldoi batekin. Autoak lerroz lerro, ikusleek auto barrutik jarraitzen zuten filma.

Gau seinalatu hartan ohikoa den baino hotz handiagoa egin zuen. Motorra piztuta utzi zuen Demetriok. Buick zaharraren erraietatik ateratzen zen haize beroak auto barrua girotu zezan.

Gozo-gozo biak, apurka-apurka, betiko loak harrapatu zituen. Inoiz ez esnatzeko.

Poliziaren txostenaren arabera, karbono-monoxidoaren eraginez hil ziren Theresa eta Demetrio Mandiola, gaueko hamabiak aldean. Besarkatuta aurkitu zituzten. Filmaren titulua eta dena agertzen zen txostenean: “They shoot the horses. Don´t they”? (“Zaldiak akatzen ditugu ba”)

Demetrio Mandiola Solozabal, aurrelaria. Etxebarriko (Bizkaia) Ubei baserrian jaioa, 1930.eko abenduaren 22an. Palma de Mallorcan jokatu zuen, 1951tik 1954a arte. Baita Zaragozan eta Bartzelonan ere. 1958an Madrilgo Recoletos pilotalekuan ari zen. 1958tik 1960ra, Tampan (Florida).

 “Istripuz” hil zen Tampan, 1960an.

© 2018 Kontrakantxatik

Theme by Anders NorenUp ↑

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer