Kontrakantxatik

Juan Ignazio Zulaika

Author: Juan Ignazio Zulaika (page 1 of 3)

Mendebaldeko nobelak

Aldageletan gaude. Bridgeport-eko (AEB) Jai-Alai pilotaleku erraldoian. Partida (kiniela) bukatu berria da. Pilotariak irten gara kantxatik, maldizio batzuk entzuten dira, batek kaskoa jaurti du lurrera amorrazioz, buru makur goaz pilotari gehienak. Bestela, isiltasuna. Bakoitza bere armairura doa. Hurrengo kiniela jokatu behar dutenak, kamiseta aldatzera. Ez da nire kasua, bederatzigarren kiniela ez dut jokatzen. Hamargarrena arte itxaron behar dut, beraz. Jaka jantzi dut eta goiko solairura joango naiz. Egongela handi bat dago bertan, telebista ikusteko edo kartetan jolasteko.

Armairu baten kontra erdi etzanda ikusi dut Badiola ondarroarra, zigarro bat esku batean, liburuxka bat bestean. Arraroa egin zait. Pilotari bat liburu bat irakurtzen aldageletan, partiden arteko atseden denboran.

Zer ari den irakurtzen galdetu diot Badiolari, jakin-mina asetzeko. Hitzik esan gabe eskua jaso eta liburuxkaren azala erakutsi dit. “La mascota de la pradera”, titulua. Marcial Lafuente Estefania, egilea.

Ahaztuta neukan Estefania kutuna. Zeharo gainera. Haurtzaroan, debuta egin aurretik (14 urterekin) Estefaniaren mendebaldeko nobelak bata bestearen atzetik irakurtzen nituen. Berdin zitzaidan —100 orriadeko liburuxkak, esku baten tamainakoak—  gehienak berdin samarrak izatea. Planta ederreko bakeroa, ia-ia bi metrokoa, ilehoria, herrixkara iristen zen. Berehala hasiko zen justizia egiten, herriko jauntxoaren aurka eta honen morroiak mendean hartuz, tiroketa eta hildako ugari bidean.

“Cayó cuan largo era”, zenbat eta zenbat halako esaldi gogoangarri!

A! eta bukaeran, arrantxoko jabearen zintzoaren alabarekin ezkonduko zen, herriko sheriffa izendatzen zuen aldi berean. Zoragarria benetan!

Tolosan (Gipuzkoa) eman nuen haurtzaroa. Korreo kalearen bukaeran, Cafe Iruña eta Gorriti tabernatik gertu, bazen liburu-denda txiki bat, Vargas izenekoa. Han aurkitzen nituen Marcial Lafuente Estefaniaren mendebaldeko nobelak. Merkeak izan behar zuten, nahikoa merkeak. Behin irakurri ostean, gainera, trukatzeko aukera ematen zuen dendariak, zerbait ordainduta.

Hura pagotxa! Ni bezalako Estefaniazale batentzat.

Nolako zura halako ezpala. Gure aita zenak ere makina Estefaniaren liburuxkak irakurri omen zuen soldaduska garaian. Eskuz esku pasatzen zituzten koadrila euskaldunen artean. Berari esker izango nuen Estefaniaren berri, pentsatzen dut.

2.600 liburutik gora idatzi zituen Marcial Lafuente Estefaniak, tarteka ezizenak erabiliz. Toledon (Espainia) jaioa 1908an, ingeniari ikasketak burutu zituen. Espainiako Gerra Zibilean jeneral izendatu zuten. Gerraostean, erbesterako bidea hartu ordez, bertan gelditu zen. Presondegian hasi zen idazten. “Orririk ez, ezta lumarik. Lapitzez eta komuneko paperean hasi nintzen idazten”, aitortu zuen handik urte batzuetara, idazle ezaguna egin zenean.

Jardiel Poncela idazlearen aholkua jarraitu zuen. “Idatzi, jendea dibertitzeko. Dirua irabazteko bide bakarra da”.

Baita asmatu ere. Gerra ondorenean, eta geroago ere bai, astean behin argitaratzen zen Estefaniaren mendebaldeko nobela berri bat. Vargasen liburu-dendara ez ezik, urrutiago ere iristen ziren haren lanak. Atzerrian, Latinamerikan eta hainbat tokitara. Texasen (AEB), erietxetan, latindar jatorrizko gaixoei ozenki irakurtzen omen zizkieten Estefaniaren mendebaldeko nobelak.

Badiolari eskatu nion uzteko liburuxka berak bukatu ostean. Ez zen burutazio egokia izan. Hasi nintzen irakurtzen eta 20 bat orri irakurri ostean, bertan behera utzi nuen. Irentsiezina egin zitzaidan. Ezin aurrera jarraitu.

Tolosako Vargas liburu-denda itxi eta taberna ireki zuten bertan, izen bera mantenduz. Badiola ikusten dudan hurrengoan (Bridgeporten bizi da), galdetuko diot ea jarraitzen duen Estefaniaren mendebaldeko nobelak irakurtzen.

  

Zaldiak akatzen ditugu ba

Adinekoa zen gizona. Igerilekutik ezagutzen genuen. Goizero ikusten genuen irteten bere apartamentutik gurditxo batean. Izan ere, guk, bazkaldu aurretik ordubete-edo ematen genuen igerilekuan, bainu bat hartu eta eguzkitan etzanda, karramarroen moduan. Kontu handiz, ordea, Floridan bero sapa egiten du ia-ia urte osoan, eta ez da komenigarri kirolari batentzat eguzkitan egotea. Nerbioa jan egiten dizu, ahuldu arte.

Hura bizimodua! Paradisua existitzen bada, gertutik ezagutu genuen, nahiz eta askotan pentsatu infernu batean bizi ginela, pilotalekuan jasaten genuen presioa medio.

Artean, 1977an, hogeita bat urte nituen. Goizean nahikoa lo egin ondoren, gosaldu, erosketak egin astean bitan, eta hondartzara joaten ginen maiz. Bestela, bainujantzia eta toalla hartu eta, igerilekura. Ondoren etorriko ziren bazkaria, siesta eta frontoira joateko ordua. Pilotalekuko lanak bukatu ostean, gauero, klub batera edo bestera, garagardo batzuk edan eta, neskaren bat egokitzen bazen, orduan bai: what a wonderful world! mundu zoragarria! alegia.

Hasiera batean, agure elbarriak ez zigun kasurik egiten; ezta guk berari ere. Apurka-apurka, ordea, elkar agurtzen hasi ginen, “Hi!”, (kaixo) lehor batekin.

Gurdian eserita, itzalean jartzen zen, bere apartamentuko atarian, uretatik metro gutxira. Behin batean, garagardo bana eskaini zigun. Baita guk onartu ere. Bakarrik bizi zen. Koreako gudan ibilia, zangoak moztu zizkioten. Geroztik, war veteran gisa, pentsio txar bat jasotzen zuen. Marihuana erretzen zuen, sendagileak hala aginduta.

Fucking war!” esaldia maiz aipatzen zuen.

Konfiantza hartzen hasi ginenean marihuana zigarroren bat eskaintzen hasi zitzaidan.

“Kalitate handiko pot duk hau, gobernuaren bitartez lortuta”.

George musika zale amorratua zen. Big band orkestrak zituen gogoko. Glen Miller, Tommy Dorsey edo Benny Goodman. Bi bozgorailu jartzen zituen ate ondoan eta Amerikako Estatu Batuetako big band ospetsuen berri ikasi genuen Georgeri esker.

Dantzari amorratua omen zangoak galdu aurretik. Depresio urteetan, 1920. hamarkadan, langabezian, gorriak ikusi zituen. Urte latz haietan dantza lehiaketak antolatzen ziren. Maratoi antzerako dantzaldiak, orduak eta orduak ematen zituzten pistan, atsedenik hartu gabe, bikote dantzariak lehertzeraino. Zutik gelditzen zen bikoteak eramaten zuen saria. Batean, Georgek, Cathy andregaiarekin, hogei ordu segidan eman zituen dantzan. Leher eginda, oinak arrastaka utzi zuten dantzalekua, bost bikote lehian jarraitzen zuten bitartean.

” Oh, boy, that was insane“, erokeria zela, alegia, esan zidan.

Eguerdi batez, Sebastian eta Joakin bazkaria prestatzera alde egin zutela, biok bakarrik geundela, garagardo botila eskuetan, Benny Goodmanen orkestra jo eta ke, Georgek, aurpegia serio, esan zidan.

“Juan, zerbait kontatu nahi dizut.

Banuen iloba bat, Theresa. Hogei urte zituen. Jai-alai player batekin ateratzen hasi zen. Ez naiz bere izenaz akordatzen, bai abizena. Mandiola. Planta ederreko mutila zen, pilotari ona gainera!”

Ez zen gai izan hizketan jarraitzeko. Malkoak sumatu nituen masailetan behera. Utzi nion bere onera etortzen, arnasa berreskuratu zezan. Georgek, ozta-ozta berrekin zion istorioari.

Abendua omen zen. Tampan (Florida) neguak samurrak izan arren, badira gauak hotz samarrak, ipar-ekialdeko haize leiaren ondorioz.

Demetriok eta Theresak planak egin zituzten drive-in zinema batera joateko. Tampa Jai-Alai pilotalekuaren aldamenean zegoen lur sail handi bat, pantaila erraldoi batekin. Autoak lerroz lerro, ikusleek auto barrutik jarraitzen zuten filma.

Gau seinalatu hartan ohikoa den baino hotz handiagoa egin zuen. Motorra piztuta utzi zuen Demetriok. Buick zaharraren erraietatik ateratzen zen haize beroak auto barrua girotu zezan.

Gozo-gozo biak, apurka-apurka, betiko loak harrapatu zituen. Inoiz ez esnatzeko.

Poliziaren txostenaren arabera, karbono-monoxidoaren eraginez hil ziren Theresa eta Demetrio Mandiola, gaueko hamabiak aldean. Besarkatuta aurkitu zituzten. Filmaren titulua eta dena agertzen zen txostenean: “They shoot the horses. Don´t they”? (“Zaldiak akatzen ditugu ba”)

Demetrio Mandiola Solozabal, aurrelaria. Etxebarriko (Bizkaia) Ubei baserrian jaioa, 1930.eko abenduaren 22an. Palma de Mallorcan jokatu zuen, 1951tik 1954a arte. Baita Zaragozan eta Bartzelonan ere. 1958an Madrilgo Recoletos pilotalekuan ari zen. 1958tik 1960ra, Tampan (Florida).

 “Istripuz” hil zen Tampan, 1960an.

Annie Hall

   

      Duela zenbait urte zeharo maiteminduta egon nintzen Annie Hall izena zuen emakume batez. 1977ko udazkenean gertatu zen, Jimmy Carter zela Amerikako Estatu Batuetako presidentea. Artean, ni hogeita bat urteko pilotaria nintzen, eta Ocala Jai-Alai frontoian jokatzen nuen udako denboraldian.

   Pilotalekua, Ocala izena zeraman. Herriko lur-eremuetan kotatuta zegoen, Orange Lake konderrian, Alachua eta Marionekin muga eginez;  Floridako estatuan, hain justu.     

     Baina nik, Annie Hall ez nuen Ocalan ezagutu, Gainesvillen baizik. Pilotalekua inongo erdibidean galduta zegoen, basoz, arrantxoz, arrantzale etxolaz, eta krokodiloz betetako zingiraz inguratuta. Behartuta geunden oihan hartatik urruntzen, zibilizazioaren bila. Ondorioz, Gainesvillen alokatu genuen apartamentua.

Oso herri lasaia zen iraila bitartean. Bat-batean, irailean, hogeita hamar bat mila ikasle hurbiltzen ziren Gainesvillera, University Of Florida ospetsuan ikastera. Gaines jeneraleren ohorez sortutako herria —seminola tribuen aurka gerra-txikizioak egindako militarra—, campus izugarri bat bilakatzen zen uda amaieran, apartamentuen errenta-sariak, eta  trafikoko isunak, bi halakotuz. Lau urte ziren Vietnamgo gerra bukatua zela, eta bakearen aldeko ikasleen “manifak” eta protesta kantuak memoriaren ganbaran zokoratuta zeuden jada. Gogoko nuen herri hura, bizikletaz egiten ziren ikasleen joan-etorriak, fraternities eta sororities egoitzak, bazter guztietatik etorritako estudianteak, partyak (garagardo-festak) Crossby, Stills and Nashen musika eta belar errearen usain sarkorra;  gure etxekoneko zuzenbide ikasleak ziren Bill eta Toniren apartamentutik batik bat.

Annie Hall Gainesvilleko downtown-en ezagutu nuen, hiriko erdigunean, eraikin zahar bateko areto batean,  Backstage izeneko tabernan. Gauero ikasle andana biltzen zen bertara, modan baitzegoen. Handik gertu, Talese ́s izeneko taberna zegoen, han ezagutu nuen nik zuzeneko jazz musika, garagardo pare bat hartzen nituen bitartean.

  

   Ikusi bezain pronto maitemindu nintzen. Haren irribarre-garbia, begi beltzaranak betaurreko handien atzean ezkutatuta, masail biribil-biribilak. Janzteko estilo elegantea eta, aldi berean, informala. Txalekoa, alkandora zuria eta gorbata, lihozko galtza lasaiak, zuri kolorekoak haiek ere. Klasea zuen emakumea zen Annie Hall, klasea zerion alde guztietatik. Gainera, tankera hartzen nionez  emakume jasoa, kultua, alegia.

   Nire desesperaziorako, denbora guztia gizontxo batekin eztabaidatzen pasatu zuen. Gizontxoa burusoila zen, kristal lodiko betaurrekoak zeramana, pastaz egindako egitura. Alvey deitzen zion gizontxoari. Bere bikotekidea zirudien, niri ulertezina egiten bazitzaidan arren.

  Aukera izanda, ez dakit izango nuen nahikoa adorea harengana hurbiltzeko, bion arteko distantzia gaindiezina iruditzen zitzaidalako; hain goian ikusten bainuen. Zelata egitearekin etsi nuen, haien solasaldia entzunda. Gehien jota, zera egin nezakeen, amestu, egunen batean Annie frontoiko aparkalekuan nire zain egongo zela, ni ezagutzeko asmoz, neska batzuekin gertatzen zitzaigun bezala. Handik, Gainesvillera abiatuko ginen, 441 errepidea hartuta, Backstage tabernara eta han  biok mahai batean eseriko ginen, nik  michelob bat eskura, bloody-mary bat berak. Hitz egingo nion Garcia Lorcari buruz, amerikarrek maite duten poeta baita. Edo, agian, Kerouak, Allan Ginsberg eta  beat belanauldiko morroi batzuen gainean. Ziur inpresionatuko nuela eta konturatuko zela ez nintzela kirolari soil bat, banituela beste burutazio batzuk. Hain kultua iruditzen zitzaidan Annie Hall, zerbait asmatu beharra nuen haren mailan egoteko.

Agian, batek daki… nitaz maitemindu eta popatik hartzera bidaliko zuen Alvie “gizajoa”. Planak egingo genituzke nire oporretan, denboraldia amaitu bezain pronto nuen VW kanperra hartu eta I-75 autobidean zehar, Floridako cayoe-tara joateko.

Key Westeko kaleetan paseatuko ginateke, Sloppy Joe ́s-en zerbeza edango genuke, juke-box-etik sortutako Jimmy Buffet-en “Mother, mother ocean, I hearyou cryentzuten genuen bitartean; eta handik, Ship ́s and Wheels-en otarraina bana jango genuke; ondoren, key-lime pie pastela!

    Bi txartel bost dolarretan erosi, bi mastako belaontzia hartu eta, bi orduz, Kubarantz abiatuko ginateke, berde koloreko uraren gainean beti, izurdeak atzetik genituela. Brankan eseri eta musuka ariko ginen Annie Hall eta biok.

   Ez nuen etsi. Gauero Backstagera joaten jarraitu nuen, Annie han ikusiko nuen esperantzarekin, bloddy-mary bat aurrean zuela, lagun-giroan eserita. Bat-batean, begirada altzatuko zuen eta niri begira, irribarre gozo batekin, eskuarekin imintzio egingo zidan, beraiengana hurbiltzeko adieraziz.

    Ez zen inoiz gertatu, nahiz eta ni gauero bertara joan. Funtzioa bukatu bezain laster, segundo bat galdu gabe, Highway 441 hartzen nuen, Micanopy izeneko lur-eremua atzean utziz. Abaila batean,  denbora gehiago eduki nezakeen, taberna goizeko ordu bietan isten zutelako. Leku estrategikoan jartzen nintzen, barraren erdi-erdian, nire begiak Annieren bila. Ez nuen gehiago ikusi. Zantzu bakarra, Backstageko sarreraren gainean, txartel haundi bat: ANNIE HALL hizki handietan. Beste miresle baten lana ote zen, bururatu zitzaidan. Neonezko errotulu erraldoi hark, bizpahiru aste iraun zuen. Ez nuen amorerik eman bere bila denbora horretan; alferrik ordea.

Ocalako 1977ko denboraldia bukatu zen. Geroztik, ez dut izan Annie Hallen berririk.

Bukowski maite genuen

Etxe eder bat alokatu genuen Tampan, Florida, Amerikako Estatu Batuetan, 76ko denboraldian, MacDill aireportu militarretik gertu. Chapin kalean zegoen etxea, Dale Mabry etorbidearen ondoan, pilotalekutik minutu gutxira. Kale lasaia, cul de sac zenez, trafikorik gabekoa, bizilagunena izan ezik. Zorte handia izan genuen etxe hura bost hilabeterako alokatu izana; izan ere, denbora laburregia alde batetik, bestaldetik, gazteak eta parrandazaleak ginenez, bekozkoz begiratzen ziguten alokatzaile gehienek; beraz,  loteria tokatu zitzaigula esan liteke.

Denboraldi hartan Joxeramon Lujanbio min hartuta zegoenez, Euskal Herrian geratu zen, ebakuntza egin behar ziotelako-edo. Sebastian Arruabarrena, Joakin Alkorta eta hirurok bizitzen jarri ginen elkarrekin. Lehendabiziko egunsentian damutu ginen etxe hura alokatu izana, ordu gutxi loak hartu gintuela, zarata ikaragarri bat, leherketa modukoa, sentitu genuen gure buruen gainean. Hegazkin istripuren bat edo, lehenengo burutazioa.

MacDill militar basetik goizero ateratzen ziren eskuadrilla desberdinak ariketak egitera, Phantom hegazkinak, gure etxeko teilatutik metro gutxira pasatzen ziren Mexikoko Golkoan barrena desagertu aurretik.      “Konponduta gaituk”, esan zuen Astigarragako Sebastianek.

“Luzitu gaituk aurten”, gehitu zuen Joakin mutrikuarrak.

Handik hiru egunera, MacDilleko, Estatu Batuetako eta NATOko bonbardatzaile guztiak gure etxeko teilatu gainetik pasatuko baziren, gu ez ginen jabetuko. Hogei urteko morroi axolagabeak ginen, legezaharreko pilotarien bizimodua eramanez, ordu txikietan oheratuz.

Akordatzen naiz, gure etxearen aurrean bizi baitzen. Cadillac beltza gidatzen zuen, traste zahar bat. Auskalo zein urtetakoa, Almorzak, Zaldiak, zeukana bezalakoa, baina askozaz zaharragoa. Telebistan serie bateko protagonistak, Cannon detektibeak, zeukan igualtsua.

Tipoa itsusia zen, aurpegia pikorrez beteta, bizar urdina apaindu gabekoa, betaurreko beltz lodi . Hasiera batean beldurra ematen zuen, Ogroa ezizena jarri genion. 60 urtetik gora izango zuen; agure zahar bat guretzat, oso zaharra.

Berak, begi onez ikusten gintuen, gustukoa zuen nonbait halako auzoak izatea, gazteak, zaratatsuak. Party bat antolatzen genuenean, etxe ataritik begira geratzen zen, ume baten legez izozki batera gonbidapenaren zain edo. Denboraldi hartan erosi nuen Honda 750 motozikleta, lau zilindrokoa. Inoiz motor bat gidatu gabekoa, ari nintzen goiz batean eginhalak egiten motorra mendean hartzeko. Hurbildu zitzaidan Ogroa esanez, nahiko gaztelera txukunean:

“Usted, tener más valor que El Cordobés”

Barrezka hasi ginen biok.

Trago bat  hartzera gonbidatu nuen.

“Vodka bat tonika bikoitzaz eta lima pittin batekin jartzen badidak, eskertuko nikek”…

“Limarik ez daukat”, esan nion.

“Entzun, gazte, gauean hire ohean lo lasai egin nahi baduk, hobe duk lima lortu. Aitzakiarik gabe, adiskide, ez baduk izan nahi arnasketa arazorik.

Ikaratu nintzen, eskerrak une horrretan azaldu zela Sebastian ohetik jaiki berria. Ogroa algaraka hasi zen.

I was jus kidding with your roommate”, (Hire lagunarekin txantxetan ari ninduan), esan zion Sebastiani gure bizilagunak.

Begi klisk batean hiruzpalau vodka hartu zituen segidan. Gazteleraz batzutan, ingelesez besteetan, Los Angelestik Tampara etorri berria zela alabari bisita egitera, eta, bide batez, Txolar Gorriaren… bila, hori da nik ulertu niona behinik behin, nire ingeles maila kaskarra baitzen. Idazlea omen, baina nik frakasatu eta zurrutero itxura harekin ez nuen pentsatu idazle profesionala zenik; ospetsua, seguruena ez. Dena dela, garai hartan Nobel saridun bat gure etxean azaldu izan balitz, guk ez genion jaramonik egingo. Guk beste asmo batzuekin bizi ginen.

Sekulako mozkorrak harrapatuz gain, bazen zerbait berezia Ogroarekin, noiznahi jende ezberdina, emakumeak batik bat, bisitatzen zutela. Tarteka berebiziko haserreak erakutsiz, bisitariak popatik hartzera bidaliz.

Eguerdi batez, ate joka norbait gure etxeko atarian. Sebastianek ireki zuen atea. Bi morroi, mafioso itxurakoak, kapela eta gabardinaz jantzita; halako janzkerak deigarri ziren Floridan. Handienak, armairu bat bezain zabala, galdezka, errusiar-edo abizeneko batengatik.

-Hemen gauza onik ez ziok”, esan zidan Sebasek.

Bost bat minutu geroago, gure etxe aurrean ziren. Eztabaidan hasi ziren bi gorila eta Ogroa. Halako batean, Ogroak, egundoko ukabilkada eman zion estomagoan armairua zirudien kankailuari. Denbora galdu gabe 45 kalibreko errebolberra jarri zion kopetan beste gorilari. Korrika atera ziren biak, Pontiac Lemans batean sartu eta gurpilei txinpartak atereaz, ihesari eman zioten, Ogroak oihu egiten zien bitartean:

“¡Ask the dust”…!

Guk, leihotik begira, ez genuen tutik ulertzen zer gertatzen ari zen.

Urte hartan erosi nuen Honda motozikleta eta igande goizetan Clearwaterko hondartzara joaten ginen Sebastian eta biok. Itzulerakoan Ogroa gonbidatzen genuen trago batzuk hartzera, gu noiz etorriko zain egoten baitzen. Zurruta eta zaldi lasterketak gustatzen zitzaizkion —beti zeraman soinean zaldi lasterketarako programaren bat—, eta emakumeak ere gustatzen zitzaizkion, jakina. Ez zen harritzekoa Dale Mabry etorbidetik pasatzen ginenean, Lamas Club aparkalekuan Ogroaren Cadillac-a ikustea, zurruta egitera eta emakumeen bila joaten baitzen. Jai-alai-a Tijuanatik ezagutzen zuen, ez zuen gustukoa frontoia baina, nahiago izaten zituen zaldi karrerak. Bere editoreak bidalitako txeke bat jaso bezain pronto Sarasotako hipodromora joaten zen apustuak egitera.

Denboraldi hartan Gillermoren bisita izan genuen. Gillermo zen zesta-puntak emandako pilotari handienetakoa, baita golfo handiena ere, beharbada. Ogroa eta Gillermo elkar ezagutu zirenean, berehala sortu zen bien artean kimika berezia, betidanik ezagunak izan balira bezala. Gillermok artean 66 urte zituen, hortxe-hortxe ibiliko zen Ogroa baita ere. Zaharrak guretzat, oso zaharrak.

Artean, gu ez ginen konturatzen Gillermoren garrantziaz, zenbaterainoko figura izandakoa zen jai-alai munduan. Gillermo Amutxastegi, Ondarroan jaioa 1910ean, hamabi urterekin Madrilen debuta egin, handik urtebetera Cienfuegos (Kuba) jokatu zuen. Hamabost urterekin Miamin zen jokatzen Hialeah pilotalekuan, Floridan eraikitako lehendabiziko frontoian; 1924an jaso baitzuten, hain justu. Gillermo oso gazte egin zen figura, atzelari onena. Kantxa barruan onena bazen, kantxatik at ere, fenomeno apartekoa izan zen, ausarta, bizimoduari zukua ateratzen zekiena. Hamabost urte zituela, Miamiko Byskaine pilotalekua hurakan batek suntsituta utzi ondoren, Gillermok ihes egin zuen New Yorkera joateko, Jack Smith gaizkilearekin gangsterraren ofizioa ikastera.

Amerikako Estatu Batuek eman badute Bukowski bezalako idazle lotsagabe, politikoki ez-zuzena, beste hainbeste esan dezaket Guillermori buruz, ausarta zen, lotsagabea, galtzailea, bere burua amildegira eramateko prest zegoen hura! Gillermo bat etortzen da Pio Barojaren irudikapenetik sortutako pertsonaiekin… Gillermoren bizitza, —Neuk! liburuan Pako Turrillas kazetari donostiarrak kontatua— abenturetako nobela sailean koka genezake. Hain da indartsua, hain sinestezina.

Gure harremana Guillermorekin guztiz arrunta izan zen, beste lankide batekin izango genuena. Bera ere, guretako bat sentitzen zen, erlojua geratuta baleuka bezala. Izan ere, pilotariok badugu zerbait amankomunean, garai ezberdinetakoak izan arren, solasaldi berdinak ditugu, harrokeria puntu berbera, festarako bera.

Gillermo eta Ogroa lagunak bilakatu ziren. Biak bakarrik gelditzen zirenean, ez dakit zertaz berba egiten zuten. Afaldu ostean, ordu txikitan banan-banan erretiratzen ginenean, han gelditzen ziren bi beteranoak, zurrutan, solasaldian, egunsentira arte. Beste galaxia batekoak ziren.

Tampako denboraldia bukatu eta batzuk Ocalara jokatzea joan ziren. Nik, urte hartan, Euskal Herrirako bidea hartu nuen, itsasoz, New Yorketik Cherbourg-era (Frantzia), Queen Elizabeth II trasatlantikoan, Sebastian, Etxeba eta Azkaraterekin batera, Hegoalde eta Iparraldeko frontoietan jokatzera.

Ogroa, Charles Bukowski, ez nuen gehiago ikusi. Ahaztuta nengoen berataz liburu bateko kontrazalean duela hilabete gutxi identifikatu nuen arte. Zeinek esango zidan, artean, Ogroa kultuko idazlea zenik, dirty realism-aren aitapontea. Zeinek esango zidan niri halakorik,1976ko denboraldian, Tampako Chapin kalean, hogei urte nituenean eta nire burutazioak beste leku batzuetan zeudenean.

Jostaldi pilotalekua Hondarribian

Arratsaldeko laurak dira. Bero sapa pilotalekuaren kanpoaldean, 30 bat gradu egingo ditu, pentsatu dut nire artean, eskerrak iparraldeko brisari, batek daki bestela. Aparkalekua hutsik, bizpahiru auto izan ezik. Bista altxa eta, eraikinaren fatxadan irakur daiteke: JOSTALDI PILOTALEKUA. Gainean, oihal batean, irakur daiteke: Hondarribia Jai-Alai, hiru hizkuntzetan iragarkiak zera dio: ostiral guztietan, uztaila eta abuztuan, zesta-punta partidak, 20:00 etan-

Sartu naiz pilotalekuan. Beroa itogarria da, jasanezina, suediar sauna baten antzekoa. Pilotaren hotsa hormen kontra, oihu batzuekin nahasten da: “Sartu”!… “Irten¡”… gero eta ozenago… korridoreak kantxara eramaten du. Lau pilotari, lau ausartak, kolore desberdineko elastikoekin berebiziko partida jokatzen ari dira. Harmailak hutsik daude.

Bi pilotari urrutitik etorriak dira, Mexiko hiriburutik. Beste biak euskaldunak dira, gipuzkoarrak, hondarribiarra bat, errenterirara bestea. Duda sartu zait, bertan geratu edo inguruko kafetegi batera joan, aire egokituaren abaro bila. Geratzea erabaki dut.

Bizkarra erabat izerdiz blai sentitzen dut. Nire buruari galdetzen diot nola sentituko diren lau ausartak, ordu horretan, halako hotz-beroetan. Zer motibazio sentitzen ote duten.

Daniel Inclan eta Eduardo Cordovak, bi mexikarrak, badakite saio hauen mende dagoela sailkapena datorren urrian Bartzelonan jokatuko den Munduko Zesta-punta Txapelketarako. Lehendabizi Mexikon jokatu beharko dute Txapelketa Nazionala. Irabaziz gero, Bartzelonan izango dira.

Eduardo Cordovak atzean jokatzen du, 30 bat urte izango ditu, gerri-bueltan nabaritzen zaio kilo batzuk soberan dituela. Uniformeak egiten dituen entrepresa bateko nagusia da. Konfiantza handia dauka sailkatzeko, bikote ona osatzen dutela. Gainera, egun hauetan saio asko egiten ari dira, aukera ematen dieten une eta egun guztietan. Dagoeneko, Biarritz, Mutriku, Gernika, Zumaian aritu dira entrenatzen…

Daniel Inclan abokatua da, Samuel Inclan handiaren lehengusu propioa,

—Mexikok eman duen puntista onenetakoa— nekatuta omen dago, bart Biarritzen entrenatzen aritu ostean afaria, gero parranda txiki bat ere bai. Beteranoa da Inclan, berrogei urte paseak. Antzematen da ofizioa ezagutzen duela, zeharkako errematea, errebotea bi eskuekin, erraz mugitzen da kantxan, gazte debutari baten sasoiaz.

Biek jokatu dute profesionaletan joan den denboraldian Mexiko hiriburuan.

Beste lekuetan, beste kiroletan, tenperaturak hain gora egiten duenean, gizakiaren osasuna arriskuan jartzen denean, eten egiten da jokoa. Hemen ez. Barregura ematen didate muturreko kirolek hau ikusita. Lau ausartek berearekin jarraitzen dute, lagunak aldatu eta segi aurrera, atsedenik hartu gabe.

Oier Enrique errenteriarra da, gaur du oporretan lehenengo eguna. Ondartzara edo mendira joan ordez, entrenatzera etorri da, gustatzen zaiona egitera. Urteak darama horrela, pilotari bezela edo monitore lanetan. Gaur sparring lanak egitea egokitu zaio Mexiko maila gorenera eraman nahi duen bikote batentzako.

Antton Agueda da Oierren atzelaria, 25 urte ditu eta injeniari elektronikoa da. Antton, Yoni Amboagerekin batera, biak hondarribitarrak, Hondarribiako Pilota Eskolaren alma materrak dira. Nire buruari galdetu diot zer litzateke pilota bolondres horien gabe… Aurten sekulakoa lortu dute. Hondarribia eraman dute Herriarteko txapelketara, zesta-punta modalitatean

Lanak bere fruituak ematen dituela, irakurri dut pilotalekuaren sarreran.

Ordubete pasea daramate jo eta ke, korrika barrura, zabalera, aurrera, paretan gora, erreboteatzen, erremateak egiten… Halako batean Antton kantxatik irten da eta ur botila bat eskaini dit. Ezetz esan diot nahiz eta deshidratatzen egon. Solidaritatez, errukituta sentitu naiz, izerdi patsetan egon arren.

Beste ordu erdi bat joan da, bostak eta erdiak dira jada. Gustatuko litzaidake berriketan egitea beraiekin, euren bizitzaz pitin bat gehiago jakitea, baina osasuna dut jokoan. Berriro diot, barregura ematen didate muturreko kirolek. Hondarribiko Jostaldi pilotalekura etor daitezela, hartu zesta eskuan eta hasi astintzen, lau ero horiek egiten ari diren moduan, helburu desberdinarekin baina pasio berberaz.

  

Karmen eguna Markina-Xemeinen

Karmen eguna Markina-Xemeinen berezia da. Herriko jaiak direnez, “Pilotaren Unibertsitatea” leporaino betetzen da urtero zesta-puntako pilotari onenekin; baita aurten ere.

Karmen eguna berezia da pilotari ohiontzat; bilkura gune modukoa bilakatzen da pilotalekua. Diasporan bizi diren markinarrek, herriko festen tiradizoaz, ahaleginak egiten dituzte herrira itzultzeko. Herritik kanpo bizi direnak ere badira, egun seinalatuan agertzen dira.

Juan Jose Bilbon bizi da, urteak dira bertan ezkondu zela. Uztailak 16an, joan den Karmengo egunean elkartu ginen “Unibertsitatean” Juan Jose eta biok 30 urte elkar ikusi gabe pasatu eta gero. Bartzelonan ezagutu genuen bata bestea jokatzen ari ginenean, duela 47 urte.

Amerikako Estatu Batuetan, Bridgeporten, egin genuen topo berriro, 1982an. Elkarrekin bizi ginen etxe berean, Julian bere anaia eta Juanmari Iriondo ondarroarra. Bi anaiak mariatxizale amorratuak ziren. Jaiki orduko mexikar musika herrikoia jo eta ke entzungo genuen, etxean ematen genuen ordu guztietan: Vicente Fernandez, Jose Alfredo Jimenez, Alvaro Solis, Pedro Vargas… orduan ezagutu nituen.

“Ni bezainbat dakiena mariatxien gainean gutxi izango dira, ezta Mexikon ere. Hiru urte eman nituen Mexikoko hiriburuan jokatzen”. Vicente Fernandez eta Jose Alfredo Jimenezekin argazkiak badituela esan zidan. Noizbait erakutsiko zizkidala.

“Zer moduz anaia Julian”, galdetu nion. “Miamin bizi da, masaje emaile  lanetan aritzen da. Ez dugu harremanik, ez gara eroaten” , erantzun zidan.

Bost operazio izan dituela Juan Josek azkenengo urteetan, ondo dagoela orain. Entzuna neukan minbizia izan ote zuen. Ez nintzen ausartu galderak egiten.

Anaien artean fenomenoa Jabier duzue, esan nion. Deustuko Unibertsitatean katedraduna, Euskaltzaindian euskaltzain oso.

“Bai, denetatik atera gara… Ez duzu jakingo baina arreba bat guardia zibila den kapitain batekin ezkondu zen”…

Informazio gehiago behar nuela, esan nion txantxetan. Agian badela gaia beste Patriarenbat asmatzeko. Barre egin genuen.

Aspaldiko adiskideak izatea badu abantaila. Nahiz 30 urte pasatu arren elkar ikusi gabe, egunero elkar ikusiko bazina bezain eroso sentitzen zara.

Datorren urte arte agur esanez agurtu ginen, Karmen egunean berriro elkartzeko.

Paul Newman

(1988ko Maiatzak 5, Bridgeport, Connecticut, Estatu Batuak)

Sei bat aste baziren grebara atera ginela Estatu Batuetako 14 pilotalekuetan. IJAPA sindikatuko ordezkariak, Gabino Ezpeletak, esan zigun Farfield-go (Connecticut) epaitegira joan behar genuela. Hearing edo bista bat burutzekoa zen bertan eta komenigarria zela pilotariok azaltzea. IJAPA Player jartzen zuen kasaka gorriaz eta kolore eta logo bereko biseraz.  Enpresari erakutsi behar genion elkarrekin geundela pilotariok.

Ez zen lehen aldia epaitegira joaten ginela; azkena ere izango ez zena.

Bigarren solairuko areto batean ospatzen zen bista. Ireki nuen atea eta tupust egin nuen pertsona batekin. Altu samarra, oso argala. Begi urdinak begirada berezikoak.

Berehala ezagutu nuen: Paul Newman aktorea. Urduri jartzeko astirik ez nuen izan. Alboratu nintzen excuse me zabuka ahoskatuz; irrimarra eskaini zidan. Don´t worry, erantzun zidan. Kalerako bidea hartu zuen. Ez  dakit nondik, baina, ausardia izan nuen uju egiteko.

Mister Newman, excuse me, can I talk to you for a minute —aurrera jarraitu zuen, entzungor. Halako batean, ordea, jiratu zen eta begira-begira geratu zitzaidan, ondoren niregana hurbilduz.

Sure I do —esanez.

You must be one of these jai-alai players that are striking— jarraitu zuen.

How is everything going?

Ahal genuena egiten ari ginela, enpresariek eskirolekin moldatzen ari zirela, eta orain auzia epaitegietan erabakiko zela, gure nahiaren kontra.

—I read something about that in the paper —irribarra ezpainetan eta begi urdinen distira.

Derrepente, Bridgeport Jai-Alaira eginiko bisitaz hasi zen hizketan, frontoia inauguratu berria artean, tarteka joaten zela. Behin, berebiziko harrera egin ziotela pilotariek aldageletan azaldu zenean.

How is Okamika doing? —galdetu zidan.

O boy! he was such a fabolus player.

Esan nion urteak zirela Okamikak erretiroa hartu zuenetik. Intendentearen kargua hartu zuela. Garai hartako giroaz mintzatu zen, Ondarresen dotoreziaz, Tximelaren ikusgarritasuna horman gora bi pauso emanez… Frontoira mozorrotuta sartzen zela, jendeak bakean utz zezan; izan ere, Wesporten bizi baitzen, hogei minutu pilotalekutik. Hain jatorra ematen zuen Newmanek, nik ere esan nion Daytonako Speedwayen 24 Orduetan Porsche 944 batean korritzen ikusi genuela, gu zirkuituko bihurgune batean geundela eta berak eskua altxatu zuela. Guri  agur egiten zigula pentsatu genuen leheneng, baina berehala konturatu ginen aldamenean zeuden morroi batzuei zuzentzen ari zela.

Urte hartan seigarren egin nuen, Mariok (Andretti) irabazi zuen. Zuen ondoan zeudenak nire Wesportko kuadrillakoak ziren, Barney, Scotty, Sorredore, Alby… astean behin elkartzen garenak billarrean jolasteko.

Epaitegiko korridoreak betetzen hasi ziren, gehienak, nirea bezalako uniforme gorriaz: lankideak. Paul Newmanek esku hauskor bat luzatu zidan bostekoa emanez.

Good luck boys —irribarretsu, nire eskua gogotik estutuz.

Thank so much Mister Newman, I realyy apreciate it.

Biharamunean Bridgeport Herald-en irakurri nuen, Paul Newman Wesporteko epaitegian izan zela, auzi bat zuela bere bazkidearekin batera,  Newman’s Own izeneko saltsa bat sortu zuten entsaladei eransteko, etekin guztiak karitateko ekintzei bideratuz. Desadostasunak medio epaitegian bukatu zuten bi bazkideek.

(Zazpi urte geroago, Paul Newmanek, 70 urterekin, Daytonako 24 Orduak irabazi zuen.  Poz galanta sentitu nuena).

Jatorra, Paul Newman.

Erremontea, erromantikoen uharte

Egun gutxiko aldearekin agertu ziren komunikabideen aurrean Josemari Barrenetxea eta Koteto Ezkurra. Barrenetxea, Oriamendi taldeko arduraduna da, erremontea zulotik ateratzeko azken ahalegin enpresariala. Hurbiletik begiratuz gero, ordea, Barrenetxea erromantikoen uharteko azkeneko mohikanoa da.

Koteto Ezkurra egun batzuk geroago agertu zen medioen aurrean. 44 urte ditu eta, agur esateko ordua iritsi zaiola, aitortu zuen doneztebearrak. Etxeko egongelako apalak trofeoz eta txapelaz gainezka dauzka, baita oroitzapenez ere. Bera izan baita azken hamarkadetako erremonteko pilotari onena. Seguruenik, inoiz izan den handienetakoa ehun urteko historia duen pilota modalitatean. Datorren irailaren 26an jokatuko du azken partida, Hernaniko (Gipuzkoa) Galarreta pilotalekuan.

Kostako da beste Koteto bat sortzea baldintza normaletan. Are gehiago, erremonteak pairatzen ari den egoera iluna ikusita. Erremontea zulo batean sartuta dagoela esan zuen nafarrak, aldaketa sozialak medio; hitz bitan, zaleek bizkarra eman diotelako erremonteari.

Paradisu baten antzeko uhartean bizi ziren erremonte zaleak Ezkurrak debuta egin zuenean, orain dela 28 urte. Gaur egun, ordea, ozta-ozta irauten du bizirik. Noiz arte? Kalean da galdera.

Diru eske azaldu zen Barrenetxea Diario Vasco egunkarian; diru publiko eske , hain zuzen. 600.000 euroko aurrekontua dauka urtean Oriamendi enpresak erremonte profesionala kudeatzekoa, astean lau jaialdi eskaintzeko, jaialdi bakoitzean 150-200 ikusle biltzeko, bataz beste.

Eusko Jaurlaritzak 150.000 euroko diru laguntza eman zien, hiru urterako. Akordioa hiru urte bukatu zela eta, geroztik, ez dute erantzunik jaso euskal administrazioaren aldetik.

Galarreta, erromantikoen uhartea, nonbait, urrun samar gelditzen da Gasteiztik.

Duela 50 bat urte eraiki zen Hernaniko Galarreta pilotalekua. “Orioko erromantikoak”, izenarekin bataiatu zituzten garaiko prentsak sustatzaileak.

“Nola liteke frontoi bat eraikitzea hirigunetik hain urrun?”, galdetzen zuen jendeak. Erokeriatzat hartu zen. Are gehiago, 50 miloi pezetako inbertsioa zela jakin zenean. Eromena! Bada, urte bakar batean amortizatu omen zuten inbertsioa Orioko erromantikoek.

Ukaezina da erremontea maite zutela oriotar enpresariek. Ukaezina den bezala negozio bezala sortu zela Galarreta, negozio egiteko sortu ziren bezala gainerako pilotalekuak, modalitate ezberdinetan. Ahalik eta diru gehiago irabazteko asmoz. Pilota industrialaren zainetan, beraz, odolaren ordez, pezetak lehen, euroak gero, ibili dira.

Apustuzaleek beste eremu erakargarriagoetara jo dute, ihes egin dute uhartetik. “Orioko erromantiko” haiek hilobiratu zituzten eta beraiekin batera, banan-banan, uharteko biztanleak. Galarretako gain-behera etenik gabekoa izanda. Meategia agortu arte atera zioten zukua. Zikloa, beraz, amaitutzat eman al daiteke. Kotetoren erretiroak mezu sinbolikoa ote darama. Zisnearen kanta?

Erresistentziak badira, Josemari Barrenetxeak ez du amorerik eman nahi. Erromantiko honek sakrifizioa eskatzen du sakrifikatuta izan aurretik. 31 pilotariz osatutako koadroa nahikoa sakrifikatzen ari da uhartea ur gainean mantentzearren, diru apurra eramanez etxera. Erremontea maite dutelako jarraitzen dute. Erremontea bizirik ikusi nahi dutelako.

Barrenetxea kexu agertu zen prentsaurrekoan. Zergatik ez beraiei ere beste modalitateei ematen zaien diru-laguntzak? Bere esanetan, 2.000.000 euroko laguntza du urtean esku-pilotari; palak, 1.400.000; zesta-puntak, 200.000.

Koteto Ezkurra irailaren 26an jokatuko du azken partida. Egun horretan, Galarreta uhartea leporaino beteko da. Babestuta sentituko da Doneztebeko fenomenoa. Erromantikoz inguratuta; baita ere, azken urteetan agertu ez direnak ere aldamenean izango ditu.

Sinbolismoz jositako agurra izango da. Kotetok erretiroa hartuko du, erremonteak iraungo al du?

Bolo-bolo

Bolo-.bolo dabil igandeko finala, Jon, ezin duzu imajinatu zein neurritaraino! Egunkarietan elkarrizketak egunero, pilotari ohiei, aitonei, entrenatzailei, bataren izebari, bestearen lehengusuari… kalean harrapatzen duten mundu guztiari ia-ia… Gauza bera irratietan, telebistan, baita nor bere eguneroko bizimodu arruntean ere. Ematen du championsaren finala jokatzen dela. Eta hala da neurri handi batean: buruz buruko finala esku-pilotaren championsa da. Bolo-bolo ibiltzea ulertzekoa da, beraz.

Gaur lehenengo orduan etorri zait dendara Josetxo garraiolaria, kaxa batzuk deskargatzera. Oiartzuarra da Josetxo, Imaz, eskuzko pilotaria bezala. Lagunak dira, mendira joaten dira elkarrekin, zakurrekin. Binakako txapelketan behin baino gehiagotan ikusi nuen Josetxo telebistaz harmailetan bi besoak jasota, garrasika, Aimar eta Imaz animatuz.

Etortzen den bakoitzean pilotaz hitz egiten dugu. “Ez dakit”, esan dit Josetxok. “Sakearekin (Olaizola II.ak) asmatzen badu, kontuz!”.  “Bai”, erantzun diot. “Gaur egun banakako partidetan sakeak berebiziko garrantzia hartu du. Jokoaren % 60 da sakea”.

“Hor nonbait”, Josetxok. “Sake harrotu horrek, sekulako mina egiten du”, nik. Orojakilearen papera beteaz, abiada hartu dut. “Irakurri al zenituen lehengoan Atanilloren (Atano X.a) adierazpenak Diario Vascon? Ez zuela ulertzen sake mota hori, harrotutakoa alegia. Horrelako sakea ikusten ditudanean Floridan aurrelariek sakatzen duten estiloa ekartzen dit gogora. Han ere, zestaz jakina, sake bakarrera jokatzen da, pasa eginez gero, falta da. Marrazketa-luma hartuta ekin sakatu behar, beraz. Indar gutxirekin, harrotuz eta ezkerpareta bilatuz. Urtean zehar garatutako sakea da, denek hala sakatzen dute, binaka naiz bakarka”…

“A, bai e! Amerikan ibili zinen”?… aho zabalik Josetxo, ez baitzekien pilotan ibilia naizela.

Handik gutxira Patxi izeneko bezero bizarduna azaldu da dendan. Lenin garaiko itxura hartzen diot, bizarraz aparte, betaurreko borobilak, ile kalparra kizkur-kizkurra, bai, garaiz kanpoko iraultzailearen tankera du Patxik. “Noren alde igandean”? irribarrretsu. Taxuzko azalpenak espero ditu nigandik eta saiatu naiz Patxiren jakin-mina asetzen. “Begira”, esan diot “Orain arte ez dut emaitza bakar bat asmatu, baina hala ere, bustiko naiz. Altuna III.aren alde”!

Patxik ematen didan sentsazioa da partida guztiak ikusten dituela, zuzenean, aurrez grabatuta, ordu txikietan, atariko partidak, estelarrak, denak!… garai bateko marxista-leninista edo auskalo zeinen itxura duenak azterketa zehatza egin dit bi minututan. Aimarren kolpearen abiadura, Altunarena, tutik ulertu ez diodan azalpena eman dit termodinamikaren legeak kontuan hartuta… eskerrak beste bezeroak sartu direla eta alde egin duen.

Tabletarentzat kargatzaile bat behar nuela eta, tarte batean, inguruan dagoen bazar txinatar batera joan naiz. Bertan egoten den txinatarra ezagutzen dut, fotokopiak ateratzera etortzen da. Aurreko astean orri mordo batekin etorri zen. Mugi txartelak behar zituela eta, paperak osatu behar zituela. Xangaitik etorritako gurasoentzat eta beste hiru lehengusurentzat euren emazte eta semeekin. Hura orri mordoa ekarri zidana!

Atea bultzatu ahala, zintzarri salagarria. Tiiirrrrr…! Mostradorean da txinatarra. Senideak ez dira ageri, dendaren atzealdean egongo dira. “Kaixo!”,  agurtu nau. Irribarrea ezpainetan. Zer nahi nuen esateko astirik eman gabe, berak. “Aimal edo Altunalen alde, nola ikasten duzu igandekoa”? Falta zitzaidana! nire artean. Hauek ere pilotazaletu omen dira? Igandean bilduko ote dira denak, gurasoak, lehengusuak, ilobak… ETB ikusten, Euzkitze eta Tolosaren azalpenak entzuten?

Nire baitatik atera nau txinatarrak. “Napala edo giputxalen alde”? irribarre maltzurraz oraingoan. “Nile aita Olaizolalen aldekoa, badakizu aitonen arteko enpatia”… “Bada, esaoizu zure aitari ni gaztearen alde mila euroko apustua egin dudala”! Kar-kar egin du txinatarrak.

Sinets iezadazu, Jon, bolo-bolo dabil igandeko finala. Kalera atera besterik ez dago.

Emazteak, zure amak, Jon, oilasko papar batzuk erostera bidali nau harakinarengana. Erosketak auzoan egiten saiatzen gara, badakizu, komertzio txikia bultzatu behar baita. Estevez anaiak, mutilzaharrak dira laurak. Galtza motzetan etorri ziren Altzara (Donostia) Avilatik, gurasoekin batera. Pazientziaz beteta joan behar duzu, mantso-mantso, slow motion,  egiten baitute lana. “Zer, igandean ikusi beharko dugu finala, ezta”? “Kontxo”! Hauek ere pilotazaleak ote?!

Zaharrena hasi zait azalpenak ematen. “Gure aita zena gaztetan eskuz asko ibilitakoa zen Gaztelako herrietan, festetan eta abar. Sekulako afizioa dago frontoirako”, esan dit.

Halako batean atera naiz nire oilasko paparren paketearekin eta dendara itzuli aurretik, Cerrato senar-emazteak kudeatzen duten Coviran dendan sartu naiz, fruta eta barazkiak erostera. Pedro du izena senarrak. Dendaren atzealdean egoten da, fruta, barazkiak, gazta eta abar zerbitzatzen, baita loteria tiketak ere betidanik,  betiko bezeroei. Diru asko tokatu omen zitzaien duela urte dezente! Zenbaki bera jokatzen jarraitzen dute. Mesfidati hurbildu naiz Pedrorengana. Hasiko ote zait. Igandeko finaleko partidari buruz galdezka. Horixe bakarrik falta zait, txinatarra eta Estevez anaiekin nahikoa izan ez banu bezala…

Ez dit ezer esan. Haserre samar zegoen bezero batek platanoak ukitzen aritu delako, berahala ondatzen omen dira.

Kaixara joan naiz. Marikarmenek: “Egun on”! “Baita zuri ere”. Ordaindu dut eta irteten ari nintzela, Marikarmenek: “Zer, igandean Aimar edo Altunaren alde”?…

Sinets iezadazu, Jon, bolo-bolo dabil igandeko finala.

Aste ona izan, Jon!

Altuna III.a: Pilotarietan pilotari

Kaixo Jon. Ez dakit ikusi duzun “Bertsolari” dokumentala, Asier Altunak zuzendutakoa. Ez baduzu ikusi, bila ezazu interneten eta aurkituko duzu; merezi du. Bada atal bat gogoan itsatsita geratu zitzaidana. Rai izeneko kontalari batek ipuin bat kontatzen die, aurrean zirkuluan, eserita dauden haurrei.

Datorren igandean jokatzen da Bilboko Bizkaia pilotaplazan buruz buruko finala, Olaizola II.a eta Altuna III.aren artekoa. Har eta zur utzi gaitu amezketar gazteak. 22 urte bete berriak eta, jada, txapela irabazteko zorian. Ezagutzen nauzu, Jon. Jokin Altunaren ibilbidea ikusita Rairen ipuinaz akordatu naiz.

Aralar mendikatean galdutako herri txiki batean bizitu izan zen gazte bat eskuzko pilotaria izan nahi zuena. Laguntza eske herri horretan bizi zen maisu zahar batengana joan zen.

“Maisua, pilotari on bat izan nahi nuke. Zer da egin behar dudana”?

Maisuak hala erantzun zion:

“Zoaz mendi hauen inguruan dauden herrietara eta hango pilotari guztiak ikusi itzazu jokatzen. Hitz egin ezazu beraiekin. Zoaz Euskal Herrian dauden herri guztietara. Ikusi jokatzen eta hitz egin pilotari onenekin”.

Eta denborarik galdu gabe, gure gaztea abiatu zen bideetan, ibili eta ibili, luze ibili. Mendiak zeharkatu, mendien ustekabeak, itsasertzean, herria. Herritikan gertu zegoela, haizeak ekarri zizkion herri hartatik lehenengo pilotakada soinuak. Eta herria zeharkatzen zihoanean, harrietan, harri pausoetan, pilotakaden hotsak hormen kontra. Zeharkatu zuen herria eta idiki zen noizbait beste herrietara, pilotaleku berriak eta pilotariak pilotan jokatzen, binaka, launaka, taldeka. Haien abilezia den denak ikasten, ezker-gantxoak, dejadak, sotamanoak, boleak eta besagainak… Ikusten zuen guztia, den denak ikasten…, zazpi urte egin arte.

Eta den denak ikasi zituenean, atzera berriro bere herrira itzuli zen. Eta zuzen-zuzen maisu jakintsuaren etxera joan, eta han aurkitu zuen atarian, magnolia zuhaitzaren azpian, isilik, otoitzean.

Esan zion: “Jada pilotaria naiz”?

Eta maisuak erantzun: “Ez, orain, ikasitako guztiak, ahaztu egin  behar dituzu. Eta bakar bakarrik ahazten dituzunean izango zara pilotarietan pilotari”.

Aste ona izan, Jon!

Older posts

© 2018 Kontrakantxatik

Theme by Anders NorenUp ↑

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer