Kontrakantxatik

Juan Ignazio Zulaika

Page 2 of 3

You are terrible!

2018ko maiatzaren 2a

Kaixo Jon. Altuna III.ari buruz nahi nizun idatzi, edo Elezkano II.aren gainean. Bizkaitarraren (Elezkano II.a) partida Bengoetxearen IV.aren aurka ez nuen ikusi. Bai, ordea, amezketarrarena Urrutikoetxearen kontrakoa. Underdog (faborito ez zirenak) egin dute aurrera, finalerdietara. Iazko lau onenak, aurten zerrendaburuak, kalean gelditu dira. Harrigarria!

Ados nago zurekin, Jon, esan zenidanean abantaila dutela aurretik partiduren bat jokatutakoek. Ematen du errodajea eginda datozela, final laurdenetan hotz-hotzean hasi beharrean baino.

Bada beste ondorio bat, begi-bistakoa. Berdintasuna. Elitean badira zortzi bat pilotari irabazi dezaketenak Buruz buruko esku-pilotako txapela. Inoiz gertatu ote da halakorik?

Sasoi puntua, konfiantza edo batek daki zer arraio pasatzen den burutik, urte batetik bestera gauzak erabat aldatzen dira. Katedrak ondo daki hori. Atzo bertan Donostiako Atano III.a pilotalekuan dirua bi halako atera zen Urrutiren alde. Nik neuk ere, faboritotzat nuen bizkaitarra.

Lanean sartu aurretik kafea hartzen dudan Fannys tabernan, nagusiak galdetu dit Donostiako partiduari buruz. Azaldu diot nire harridura eta aitorpena Altuna III.aren aldekoa. Atzo arte ez nuen uste ahalmenik zuenik txapela irabazteko, koska bat beherago ikusten nuen Altuna III.a.

Ados jarri gara berehala. Amezketarra crack hutsa dela, jeinu bat. Aralar mendikateko basajaunen besoetan, jaio berritan jaso zuela bedeinkazioa, alegia. Ikasi eta landu, bai; baina bada beste zerbait inon ikasten ez dena: talentua.

Luis du izena Fannysko tabernariak. Kirol zale amorratua, tenisa maite du batik bat. Nadal jainkotzat du. Ordu asko ematen ditu lanean eta ordu asko ematen ditu kirol programazioak ikusten aurrean dituen bi telebista pantailetan. Dagoeneko antzematen diot bi txupito hartu dituenean; berritsu.

“Eta atzelariak zer?”, esan dit. “Zergatik ez dute aurrera egiten? Zer gertatu zen Rezustarekin?”… Erantzuna emateko aukera eman gabe, berak. “Gehiago entrenatu behar dute, orduak sartu prestatzen, mentalitatea aldatu”…

Luisek estimazio handia dio bere buruari kirolaz ari denean. Kritikoa da entrenamenduekin, zaharkituta daudela metodologia asko, sistema berriak asmatu behar direla. Berdin zaio futbolaz, tenisaz edo pilotaz ari bada. Nadalek osaba Tonirekin hautsi aurretik abisatzen zidan Luisek, jende berriaz inguratu behar zela Nadal…

Nola azalduko diot nik Luisi atzelari baten zailtasunak buruz buru jokatzerakoan…

Kantxa osoa bete behar duzunean, zure esparrutik, konfort gunetik, mugitu eta frontisa hain gertu daukazula sentitzen den sentsazio arraroa. Ikara. Berdin zait eskuz edo erremintaz. Konbentzituta nago gauza bera sentitzen dutela: bertigoa. Txokoa zaindu beharra, edo zabala. Sakearekin asmatu behar, eta sakatu eta gero, zer? Aurrera egin jokaldia burutzeko? Nola, ordea? “Eta dejada botaz gero, salduta gelditzen banaiz? Atzera jo eta aurrelari demonio horiek sotamanoz dominatzera pasatzen baitira!

Hobe bertan goxo, binaka, atzeko koadroetan bizkarra zaintzen aurrelari bihurri horiei.

Kontatuko dizut, Jon, nire esperientzia buruz burukoan, balio delakoan ulertzeko atzelariaren zailtasunak.

Tampan (Florida) lehendabizi. Kiniela gehienak binakakoak izaten ziren, tarteka singleak, hots, banaka. Programatu zidaten buruz buru jokatzeko programatu ninduten; artean banaka inoiz jokatu gabea nintzena! Lehenengo egunetik azkeneraino, barregarri gertatu nntzen. Epelak entzun  behar izan nituenak! Harmailak lepo, 5.000 lagun batera buila eta iseka… tantoa galdu eta kaiolarako bidea, hura kalbarioa! Behin, nekez ahaztuko dut. Istiluaren artean, abots bat gainetik: “Zulaika, you are terrible!”

Ahots anonimo hura ez zen nire gurasoez akordatu. Ez, etsita nonbait. Amorrazioz desenkusatutako sentimendua leporatu zidan. “Zulaika, you are terrible!” Mingarria egin zitzaidan une hartan. Autoestimua birrindu. Ez nuen balio buruz buru aritzeko. Intendenteari erregutu nion ez jartzeko gehiago singletan, ni bezalako atzelari batentzat soberan zeudela banakako lan haiek.

Istorioa ez da hemen bukatzen. Dakizun bezala, Jon, Floridako eguraldi tropikala utzi eta ipar-ekialdera joan nintzen jokatzera. Bridgeport-era (Connecticut). Jai-alai pilotalekuko intendentea bestelakoa zen. Gogorragoa. Gupidagabea. Okurritu zitzaion atzelariz osatutako buruz buruko kiniela antolatzea. Igandeetan programatu zuen. Ia-ia inoiz banaka aritutakoak sail berean jarri gintuen. Ikusmin handia zegoen, batik bat lankideen artean. Pilotarien palkoa bete egiten zen gu jokatzen ikusteko. Gutaz barrez lehertzeko.

Nire itxaropena zen intendenteak amore emango zuela, aspertuko zela show-arekin. Ustelak erdiak ustel, ordea. Astean zehar ere gu programatzen hasi zen, aurrelariekin nahasita! Egunak joan egunak etorri, barregarri ginen. Ohartu nintzenean intendenteari bost axola zitzaiola, pentsatzen jarri nintzen. Eta zergatik ez ikasi buruz buru jokatzen? Sakea hobetu nuen, baita ere errebotea ere. Zesta-puntaz, Jon, zuk hain ondo egiten duzun bezala, horiek dira arma nagusiak. Ondo sakatu eta erreboteaz, min egin.

Handik aste gutxira ez nintzen aurreko “terrible!” hura. Gozatzen hasi nintzen, autoestimazioa gorantz. Eroso eta singleak jokatzeko desiratzen! Nire ibilbidean zehar lortutako satisfazio handiena ez da izan txapelaren bat edo beste irabaztea. Buruz buru egokitzen ikasi izana baizik.

Hau guztia, ordea, nola azaldu Fanniys tabernako Luisi, kirolaz hainbeste dakienari.

Aste ona izan, Jon!

Sarri-sarri-sarri-sarriii…!!

Goizean busean netorren kaskoak jarrita musika entzuten. Ruper Ordorika ari zen: Sarri-sarri-sarri-sarriii…! Buruak, Jon, badakizu zer biribilketa egiten dituen eta, bat-batean, Sarrionandia etorri zait gogora, La Habana gero eta, beste jauzi bat emanda, Raul Castro, Kubako lehendakaritza duela egun gutxia utzi duena… Hau guztia gutxi balitz bezala, derrepente, nire lankide izandako Gregorio Praderak greba garaian kontatu zidan istorioa nahasi zait Ruperren: Sarri-sarri-sarri-sarrii…! artean.

Piketeko egunak itzuli zaizkit gogora. 30 urte bete dira aurten Amerikako Estatu Batuetako pilotalekuetan grebara jo genuela pilotari gehienok. Nekez ahaztuko ditudan egunak, hilabeteak eta urteak ekarri zizkigun ditxosozko grebak.

Elurra egin zuen egun osoan. Hotz handia, ikaragarria! Haizeak  areagotu egiten zuen hotz sentsazioa. Gure piketeak zaindu behar zuen atea hutsik utzi genuen. Babes bila abiatu ginen kalea pasatuta zegoen tailer abandonatuaren abaroan.

Adreilu gorrizko hormek ematen zuten babesean bildu ginen piketea osatzen genuen hamabiko kuadrilla. Kontu kontari hasi ginen. Halako batean, akordatu nintzen Gregorioren gurasoek harremanak izan zituztela Mexikon, Raul eta Fidel Castrorekin.

—Bai, noski ezagutu nituela. Mexiko D.Fn bizi ginen. Nire aitak (Gregorio Potro Pradera) bertako Jai Alai pilotalekuan jokatzen zuen. Ez nago ziur zein urtetan, 1955ean edo 1956an, hor nonbait. Ume bat nintzen artean. Orduan iritsi ziren Raul eta Fidel Mexikora, Pinar del Rion (Kuba) urtebeteko kartzela zigorra bete ostean. Apopilo jarri ziren nire amaren adiskide baten etxean, Maria Antonia izena zuen emakume honek. Mexikoko Jai Alai pilotalekutik bi kalera zeukan etxea. Nire amak, Aida Pi Veitia, Maria Antoniarekin zuen adiskidetasuna medio, ezagutu zituen Raul eta Fidel.

Raul, zezenzale amorratua zenez, gelan gordetzen zituen ezpatak, kapoteak, muletak eta, baita ere, bi adar. Nik, adarrak hartu eta zezenarena egiten nuen, Raulek toreatzailearena egiten zuen bitartean. Izugarri dibertigarria izaten zen!

Denboraren poderioz gure etxera etortzen hasi ziren; taldea handitzen zihoan, Che Guevara tarteko. Eguberriak ziren, Fidelek arri-konkor eraman ninduen ohera, nik ez bainuen lorik egin nahi. Ohean sartu nintzenean, lo egiteko ordua zela esan zidan Fidelek, Santa opariekin etortzekoa zela eta.

Egunen batean, denek alde egin zuten, inoiz ez itzultzeko. Kubara joanak ziren, Gramma itsasontzian…

Argazki bat daukat nire etxean non agertzen diren Fidel eta nire ama, Chapultepec parkean. Nire ama eta Fidel paseatzera joan ziren Chapultepecera, argazkilari ibiltari batek esan zien ea nahi ote zuten argazki bat ateratzea. Gustukoa bazuten eraman zezatela, inongo konpromisorik gabe. Atera zien argazkia, nire amari ez zitzaion gustatu, eta argazkilariak zakarretara botako zuelakoan, bertan utzi zuten.

Fidel, Raul eta talde osoa, FBIren zaintzapean zeunden une oro. Handik egun batzuetara Raul joan zen paseoan leku berera eta hara non ikusten duen argazkia zintzilika tripodearen saihets batean. Raulek erosi eta, haserre bizian, bikotearengana jo zuen; berebizikoak esan omen zizkien!

1973an Denverrera joan nintzen nire emazte ohiarekin, zeina Mexicana airekonpainiako azafata baitzen. Berak aipatu zidan  hotelera eramaten zituen furgonetako txoferrak Fidel Mexikon ezagutu zuela. Iritsi ginenean hasi ginen hizketan eta, hara non, nire amaren izena azaldu zen. Biharamunean argazki batzuekin etorri zitzaidan, nire amaren etxean izandako festa batekoak, ama bertan agertzen zela.

Amarekin elkartu nintzenean aipatu nion gizon honena. El Coreano ezizenez omen zen ezaguna morroia. Koreako gerran borrokan ibilitakoa amerikarrekin. Mexikon arma irakaslea omen zen Fidelen taldean. Nire ama harrituta geratu zen gizon honen berri eman nionean.

Hauxe esan zidana:

—Así que está vivo El Coreano—bizirik jarraitzen zuela harrituta.

El Coreano Fidelen zirkuluan infiltratu zen, Dominikar Errepublikako diktadore Trujillorekin adiskidetasun harremana zeukalako. Fidelek, Trujillo akabatu nahi zuen. Coreano-ren arabera ba omen zuen aukera diktadoreangana hurbiltzeko… Fidel, ordea, dena gezurra zela jabetu zen, Coreano zurikerian zebilela. Traizioa egingo zien susmoa zuen, nonbait.

Goiz batez, Fidelek esaten dio nire amari goiz osoan ez zela agertuko, hitzordua zeukala Coreanorekin. Are gehiago, aitortu zion bidetik kendu nahi zuela, gehiegi zekielako.

Zerbait gertatuko zen bizitza barkatzeko Coreano-ri. Horregatik nire amaren harridura.

1959an, La Habanan geundela, joan nintzen nire amonarekin teatro batera, Raulek hitzaldi bat egitekoa zen. Bukaeran hurbildu ginen berarengana eta amonak galdetu zion ea gogoratzen zen nitaz. Segundo batzuk pasatu ziren eta: “Cololo!!”… esanez, besarkatu ninduen.

Aste ona izan, Jon!

Zabor guztia burura

Hasi da, Jon, eskuzko Banakako Txapelketa, eta dagoeneko hiru pilotari kanpoan geratu dira. Horietako bi, lur jota agertu dira partiduaren ostean. Lastima eman zidaten. Gauza bat da galtzea eta, bestea, horrenbeste sufritzea.

Lan latzak ematen dizkigu buruak kirolarioi. Oiartzabalek, Realeko jokalariak, zera zioen: “Irabazten duzunean buruak beste era batera funtzionatzen du. Batzuetan, arlo psikologikoa, fisikoa baino garrantzitsuagoa da”.

Arrazoi du futbolari eibartarrak. Garaipena da bitamina eraginkorrena morala altxatzeko. Nik ere frogatu nuen ederki nire garaian. Zuk ere, honezkero, dastatuko zenuen emaitzen zapore gazi-gozoa. Bolada txar batean murgilduta zaudenean, eta,  bat-batean, bi kiniela irabazten dituzunean, mundua beste modu batera ikusten da.

“Zertarako entrenatu horrenbeste!… Egun beltza, triste nago emandako irudiarengatik”, zioen Axier Arteagak, Elezkano II.aren aurka aise galdu ostean.

Okerrago sentitu zen Victor errioxarra, 21 eta 14 irabazten joan ondoren, 21 eta 22 galduz, Retegi Biren kontra.

“21 eta 14 irabazten nindoala zabor guztia etorri zait burura. Zure posibilitateetan konfiantza ez duzunean, zaila da partida aurrera ateratzea… Ondo aritu naizela, partida ona, ia-ia irabazi, 21a… buruan hainbeste gauza eta, ezin!”, adierazi zuen Ezcaraiko (Errioxa) gazteak aldageletan, begiak gorri-gorri negar saioa egin ostean.

Kontrakantxatik erreparatzeak ematen duen perspektibatik, esango dizut, Jon, zenbaterainoko kaltea egiten duen garaipenaren sakralizazioak. “Porrotaren agonia eta garaipenaren gloria”, zioen lelo batek Ameriketako telebista kate batean. Tirania horren mendean bizi behar kirolariak. Number one izan behar, bigarrenak ez du alerik balio.

Den-denak ondo atera behar du. Perfekzionismoaren eredutik zerbait desbideratzen denean, zerbait espero ez duzun bezala, ematen denean, frustrazioa sortzen da.  Jasanezina askotan. Munduaren akabera balitz bezala…

“Zertarako entrenatu horrenbeste”, galdera egiten zuen Arteagak. “Zaborrez bete zait burua”, Victorrek.

Arrakasta, garaile suertatzea, txaloak eta txapelak. Garaipena da helburu bakarra. Mundu perfektua. Garaipenetik kanpo, beste satisfaziorik ez balego bezala. Porrota, zeresanik ez, desgrazia bat bezala ikusten da; kaosa!

Bada, Jon, honetaz asko dakien psikologo bat, Tan Ben-Shahar izena duena, Harvarden (Amerikako) klaseak ematen dituena. Bera ere, kirolaria gaztetan, squashekoa, ezagutu zuen zer den perfekzionista izatea, gogotik sufritu zuen bere ibilbidean zehar. Ben-Shahar konturatu zen bi perfekzionista mota daudela: negatiboak eta positiboak. Jarrera positiboari “optimalismoa” deitzen dio.

Perfekzionistek errealitatea errefusatzen dute eta fantasiazko mundu batekin ordezkatzen dute: porrota ez da existitzen, ezta emozio negatiboak ere; optimalistek, aldiz, errespetu handia diote errealitateari, jabetzen dira datorrena datorrela onartu beharra dagoela, arrakastaz gozatzea dagokigula, leziotzat hartu behar dugula porrota. Errematea kanpora bota arren, ez dira hasten maldizioka; hurrengo tantoan zentratzen dira, aukera berri bat.

Badakit prestatzaile fisikoak, botileroak eta abar dituztela oraingo pilotariek. Halere, arlo psikologikoa landu gabe daukatela esango nuke, baztertuta. Eta horregatik sufritzen dute horrenbeste. Niretzat ere kirola arrakastarekin lotuta zegoen. “Porrotaren agonia eta garaipenaren gloria”, leloaren mendean beti.

Debuta egin nuenean, Zaragozan, 1970ean, bizi ginen ostatuan bazen pilotari markinar bat, fina, langilea. Partidu bat galtzen zuenean, bi egun ematen zituen mutu. Mamu baten itxura hartzen zuen, ikusi egin behar haren aurpegia!

“Galdu arren asko entrenatu dut, gaztea naiz eta bide honetatik gorantz egingo dut… pozik nago, badakit emandako irudia ez doala nirekin, hurrengoan izango dut aukera (Arteagak esan ez zituenak).

Victorrek berriz, esan balu: “Ondo aritu naiz, partida ona jokatu dut. 21 eta 14 irabazten nindoala, nahasi eta behera egin dut. Arlo hori jorratu behar dut, gainerakoan erakustaldia eman dut. Irabazteko obsesioa burutik kentzen dudanean, etorriko da saria. Gaurkoa lezio bat izan da nire ibilbidean. Erakutsi dut aparteko dohainak ditudala buruz buru jokatzeko. Datorren urtean hemen izango naiz berriro”…

Perfekzionismoaren mekanismoa ez da erabat desagertzen gure burutik. Nahiz eta optimalista izaten saiatu, bi aurpegiko txanponek, habia hartzen dute gure buruan. Positiboa izatea ez da urruneko lurralde batera iristea; baizik eta izar-gidari bat inoiz lortuko ez duzuna.

Aste ona izan, Jon!

Aizkolariak, pilotariak eta apaizak

Donostia, 2018ko apirilak 10.

Kirola lantegi krudela dela honezkero ikasi duzu, Jon. Lehenago edo geroago —lesioak alde batera utzita, kirolari baten minbizia baitira— gazi-gozoak agertzen dira kirolariaren ibilbidean. Horra hor, beharbada, kirolak epikatik duen handitasuna.

Karga handiko igandea izan zen atzokoa kirolari dagokionez: aizkolariak goizetik Tolosan (Gipuzkoa); pilotariak arratsaldez Bilbon (Bizkaia); eta golflariak gauean Augustan (Georgia); zu bizi zaren Floridatik gertu samar.

Denetara iristeko nahikoa lanak. Jainkoa izan behar horretarako, edo  Euskadi Irratiko Iñaki Elortza Txapas kazetaria. Gainerako hezur-haragizkook, irrati edo telebistaren ondoan izan behar gazi-gozoen berri izateko.

Aise irabazi zion 20 urte dituen Iker Vicente aizkolariak Arria V.ari. Ez dakit apustu honen berri izan duzun. 6.000 euro bana jarri zuten. Hiru hilabete prestatzen. Arria V.ak 40 urte ditu. Ezagutuko duzu seguruenik, EITBn agertzen da mendiko lasterketetan, atleta hutsa da azpeitiarra. Ordubete inguruan jo eta ke enborrak jardun eta  bukatu zuten euren lana, 2.000 zaleren aurrean, 40 euro bana ordaindu zutenak. 80.000 euroko poltsa bilduko zuten. Diru partitzea egingo zuten.

Bi apaizen arteko berriketa etorri zait burura, demaren emaitzaren ostean. Batek, Arria V.ak, dio. “Elizan bota den dirutik, billeteak jaso ohi ditut lehenbizi. Txanponak Jaunari uzten dizkiot”.

Beste apaizak, Vicentek, horrela erantzuten dio: “Ba, nik ez. Nik kolekta guztia goraka botatzen dut eta Jaunari esaten: Hartu behar duzuna. Eta lurrera erortzen dena jasotzen dut niretzat”.

Lehendabiziko apustua omen zuen Vicentek, eta gustatu zaiola irakurri diot gaurko egunkari batean. Ez da harritzekoa. Kirolaren alde gozoa dastatu zuen Otsagabiko (Nafarroa) gazteak.

Badakit, Jon, ikusi zenuela eskuz jokatu zuten Binakako finala. Partidua eskasa benetan. Sakanatik haizeak ekarritako erauntsiak birrindu egin zituen arerioen defentsak. Aitortu behar dizut nire pronostikoak txiki-txiki eginda geratu zirela. Elezkano II.a eta Rezustarengan konfiantza izugarria baineukan. Ez horrenbeste Ezkurdia eta Zabaletarekin. Nire kontsolamendua da Jokin Etxanizek, Aspeko guruak, aurreko egunetan egindako adierazpenetan, ez zuela ere espero halako deskalabrurik.

Txapelketan zehar Rezustaren bilakaera ikusita —maldan behera gero eta okerrago jardun baitu— ekarri dit gogora nik Tampako (Florida) pilotalekuan; Miamikoen kontra jokatu nuen torneo bat. Hasi, ikaragarri ondo hasi ginen. Bost partidatara play-offa, bikote onenak eskuratzen zuen txapela. Lehenbizikoa ondo irabazi genuen; bigarrena berriz, Miamin, irabazten joan eta gero galdu egin genuen. Hirugarren neurketa etxean, Tampan, jokatu beharrekoa, aise galdu genuen. Bukaeran, hurbiltzen zait sasi-filosofoa zen Txasio II.a eta esaten dit. “Andaluziar zaldi baten irteera izan duzue; bukaera, aldiz, Mantxako asto batena!”

Zaldiez ari naizela, bete ipuin bat etorri zait gogora. Elezkano II.a eta Rezustaren ibilbidea ikusita txapelketan zehar. Hemen ere, apaizak protagonistak.

Zaldia erosi nahi du apaizak (Rezustak). Saltzaileak zaldiaren ohiturak argitzen dizkio: “Jainkoari eskerrak” esatean, arrapaladan, korrika bizian, abiatzen da, eta “Amen” esandakoan seko gelditzen da.

Hala, erosten du zaldi hori apezak (Rezustak). Eta abiatu da. Arrapaladan, (partidu guztiak irabaziz). Bat-batean ordea, (finalerdietan, 17 eta 21 atzetik joan ostean) konturatzen da amildegia daukala aurrean, baina hitzak ahaztu egin zaizkio eta erreguka hasten da. Otoitza amaitzean, esaten du “Amen” eta zaldia gelditu egiten zaio. (21 eta 22 irabaziz sailkatu ziren Elezkano II.a eta Rezusta).

Amildegiaren ertz-ertzean baina bizirik! Sailkatuta. Esker  ona adierazteko unea, azken finean finalera iritsi baitira eta ailegatu da eguna. “Jainkoari eskerrak” ematen dizkio… Ondorena ezagutzen duzu…

Aste ona izan! Jon.

Perlak, kolpeak, musuak…

Donostia, martxoak 30. Kaixo Jon. Gaur, liburu bati buruz hitz egingo dizut. Perlak, kolpeak, musuak, traizioak, du titulua. Joxe Mari Iturralde da egilea, Tolosan (Gipuzkoa) jaioa 1951an. Iturralderen gurasoak, Tolosan bizi ginen garaian ezagutu nituen. Ultramarino denda txiki bat zeukaten gure auzoan, etxetik gertu. Amak esaten zidan: “Zoaz denda txikira eta ekarri hau eta hau”… Egunero erosten genuen zerbait, eta ordaindu, hamabostean behin. Iturralderen amak paper mutur batean, lapitzez, zenbakiz zerrenda luze baten gehikuntza egingo zuen. Bitxia da Jon, nire haurtzaroan pentsatzen nuen janari denden jabeak aberatsak zirela. Hainbeste fruitu, barazki, kontserba, sardina-zahar kutxa biribilak, edariak… Bai, aberatsak izan behar zuten nahitaez. Gu ez bezala.

Liburua gertukoa egin zait, idazlea bera, eta protagonistak, bi boxeolari: Paulino Uzkudun eta Isidoro Gaztañaga. Uzkudun, errezildarra (Gipuzkoa) zen, gure amona Maria zena bezala. Senideak zirela esaten zigun amonak.

Isidoro Gaztañaga, berriz, zuk ere ezagutzen duzun nire kuadrillako Joxe Mariren osaba zen, Ibarrako (Gipuzkoa) Etxe-txiki baserrian jaioak. Iturralderen gurasoen dendatik hiru bat kilometrora.

Idazleak protagonisten nondik norakoak kontatzen digu, hasieratik bukaeraraino. Boxeo munduan, pisu astunetan, goi mailara iritsi ziren biak. Palmares hobea lortu zuen errezildarrak. Europako txapelak, mundukoa irabazten lehiatu zen. Gaztañaga izatez, dohainak hobeak zituen, ez zen batere zaintzen ordea. Emakumezale eta parrandero amorratua. Kapaz zen onenei irabazteko eta, ondoren, sasoia guztiz galduta, edozeinen aurka galtzeko. Adiskideak izatetik etsai amorratuak izatera igaro ziren, euskaldunoi dagokigun bidetik. Elkarren kontra borrokatu, inoiz ez. Gaztañagak nahi zuen, ahaleginak egin zituen. Uzkudun ordea, beldur zen. Gutxi irabazteko eta asko galtzeko; pilotan ere gertatzen dira halakoak.

Joe Luisekin gauza bera gertatu zitzaion Gaztañagari. Borroka eguna eta tokia zehaztuta eduki arren, atzera egin zuten Joe Luisen taldekoek. Alemanian ikusi zuten Gaztañaga borrokatzen eta txunditua geratu ziren Ibarrakoaren dohainekin, bere ezker-gantxoarekin, batik bat. Kikildu eta Uzkudunen hautu egin zuten. Izena bai baina honezkero, onenak emandako boxeolaria. KO teknikoz irabazi zion Detroiteko Bonbaketariak errezildarrari.

Gaztañaga, bitartean, emakume fatalen besoetan, etenik gabeko parrandetan. Emakume zale amorratuak eta erremediorik gabeko parrandazaleak ziren bi boxeolariak. Gaztañaga batik bat.

Liburua irakurtzen ari nintzela Gillermoren figura etortzen zitzaidan gogora. Entzuna nauzu Gillermo Amutxastegiri buruz hizketan. Gure garaia baino lehenago, atzelari onena leku guztietan. Ondarroarra, 1910 jaioa, lau urte Gaztañaga baino gazteagoa, traza berekoa zen. Den-dena lortu zuen: ospea, dirua, emakumeak, parrandero aseezina… Azkenean, ezer gabe bukatzeko. Hirurak garai berekoak izanik, izango zuten elkarren berri. Bartzelonan, La Habanan, New Yorken edo Mexikon, bide beretik ibili baitziren. Berezko indarra, segailak, dohain apartekoak, herri txikietan sortuak. Bai, bazituzten amankomunezko jokabideak. Ordekatik amildegira pausoa emateko zorian behin eta berriro.

Hollywoodeko izarrak, opera kantariak, dantzariak, vedettak, prostitutak, Uzkudun eta Gaztañagaren bidelagunak. Gillermorenak ere bai, liburuan ez agertu arren. Goi mailakoak, karismatikoak, Gaztañaga eta Gillermo batik bat. Gidoilari baten aginduetara jardun zirela euren bizitza osoan ematen du. Ez zuten bukaera onik izan. Akordatzen naiz Gillermo ikusi nuenean Fort Pierceko (Florida), pilotalekuan, tiketak saltzen leihatila batean.

“Gillermo da”, esan zidaten. Agure bat nuen begi-bistan, zahar itxura zuena zaharra izan gabe. Pilotaren Miraria, Ondarroako Lehoia!… inoiz izandako atzelari handiena! Hollywoodeko izarren lagun mina, Esther Williamsen besoetan izandakoa. Alicia Parlá dantzari kubatarraren senar ohia. Hemingwayren parrandakide… Cantinflas, Babe Ruth, Agustin Lara… Midas erregea izandakoa, apustutarako tiketak saltzen eta Estatuak utzitako piso ziztrin batean bakardadez  bizi zena Miamiko (Florida) auzo batean.

Zer egiten zuen Gaztañagak, Izzi Ederrak, La Quiacako (Bolivia) herrian, pulkeria batean, tipo batek, emakume bat medio, hiru tiroz zerraldo utzi zuenean?

Zer egiten zuen Uzkudunek falangistaz jantzita Espainiako Gerra Zibilaren garaian, metraileta eskuan, presoak seinalatuz, esukaldunak tartean, kamioian eramango zituztenak inoiz ez itzultzeko? Traidore halakoa!

Zer egiten zuen Gillermo Amutxastegik San Antonion (Texas) azken arnasa eman zuenean?

Iturraldek jasotako istorioak ez zituen asmatuko Hollywoodeko gidoilari trebeenak. Hainbeste perla, kolpe, musu, traizioak… neurri batean hain ezagunak, hurbilekoak, egin zaizkidanak.

Aste ona izan! Jon.

Maria Luisa Orbegozo: 81 urteko botilleroa

Donostia, 2018ko martxoak 26.

Kaixo Jon. Doi-doi baretu zaizkit bihotz taupadak. Gasteizko (Araba) Ogeta pilota-lekuan partida bukatu berria. Tanto baten aldearekin irabazi dute Elezkano II.ak eta Rezustak, markagailuan 18 eta 21 atzetik joan eta gero. Irabazi beharra zuten, galduz gero finaletik kanpo geratzen zirelako. Bukaera emozioz gainezkakoa izan da, asko baitzegoen jokoan. Altuna II.ak eta Martijak irabazi bazuten Olaizola II.a eta Imaz izango ziren finalean. Atera kontuak. Tanto bakar batek zer suposatzen zuen.

Seguru nago Maria Luisak ere nerbioetatik bukatu duela. Altunaren zalea baita. Oro har, gaurko eguna  bete-betea izan da Maria Luisa Orbegozorentzat. Goizean, Eibarko Astelena pilota-lekuan botillero lanetan aritu da; eta arratsaldean, astebururo bezala, telebistaren aurrean pilota partida ikusteko prest, ogitartekoa eta baso-erdi bat ardo aurrean dituela.

Baina zein da delako Maria Luisa hau, galdetzen ariko zara honezkero. Bada, esango dizut. 81 urte ditu eta esan liteke bere bizi guztia pilotarekin lotuta eman duela, Azpeitiko Elosiaga auzoan jaiotako emakume honek.

Aitona eskuzko pilotaria zuen. Senarra, Iñazio, ospe handiko Txikuri eskuzko pilotaria. Bi semeak, Aitor eta Jagoba, pilotariak baita ere. Lehena, erremontean aritutakoa, profesionaletan. Bigarrena, Jagoba, palaz lehendabizi, zesta-puntaz gero, Bartzelonan eta Hartforden (USA) aritutakoa. Azken hau, Jon, ezagutzen duzu, nire laguna baita. Koinatuak, Iñazioren anaiak, puntistak izandako Pedro eta Santi, Mexikon bizi direnak. Bai, honezkero jabetu zara nortaz ari naizen: Txikuritar pilotarien sagaz oparoaz: eskuz, palaz, erremonte eta zesta-puntaz jokatu duten pilotariez.

Maria Luisa Orbegozok 33 urte eman zituen Donostiako Anoeta auzoan zegoen trinketean, kantxero lanetan. Jagoba bertan jaio omen zen, geneak pilotariarenak bazituen, inguruak lagunduko zioten. Pilota burukoaren azpian gordeta lo egiten omen zuen Jagobak. Bi umeak eskolan zirela, Maria Luisa squashen jokatzen aritzen zen…

Kontu ugari esan zizkion lehengo batean Maria Luisak Iñaki Elorza kazetariari, Euskadi Irratiko Katedra saioan. Bitxi da, Jon. Maria Luisa bizi guztia pilotarekin harremanetan, eta zer dela eta, orain dela gutxi bere iloba Oihana Orbegozok, Emakumeen Master Cupen eskuz jokatzen ari denak, botillero lanak egiteko eskatu zion. Maria Luisa, lehenengo harrituta, lotsatuta gero. Semeek animatu zuten. Jagobak esan omen zion: “aitak zenak ikusiko bazintu”… Ameriketatik ere animatu omen zion koinata batek. “Har ezazu orujo kopatxo bat kantxara irten aurretik”… Izan ere, garai bateko kontuak dira, botilleroek pattar kopatxo bat izaten zutela aldamenean, behar izanez gero.

Gasteizko gaurko partidan ez dira botilleroak izan, pilotariak enpresa berekoak zirelako. Bestela Elezkanok beharko zuen pattar pixka bat kantxara atera aurretik. Amaieran egindako adierazpenetan aitortu duenez, zeharo lotuta atera da.

Maria Luisak pilota maite du. Baita jarraitu ere. Larunbatero eta igandero, baso-erdi bat eta ogitartekoa aurrean, eroso jartzen da telebistaren aurrean. Irujoren zale sutsua da Maria Luisa. Tantua galdu arren eta berebizikoak esan ostean, berriro ekiten zion jokoari Irujok; amorrazioz. Horixe gustatzen zitzaion Maria Luisari.

Horixe aholkatzen dio Maria Luisak Oihanari ilobari. Ez etortzeko behera. Tantua galdu arren, amorrazioz berrekiteko jokoari; Irujok egiten zuen bezala.

Promoziozko finala jokatu du gaur Oihana Orbegozok Alaitz Badiolarekin, Eibarko Astelena pilota-lekuan. Tanto gutxi batzuk ikusteko aukera izan dut. Harmailak gainezka, sekulako giroa. Iruditu zait Maria Luisaren irudia ikustea kontrakantxan, kolore biziak soinean.

22 eta 20 galdu dute 81 urteko botilleroaren neskek. Gutxiena da. Pilotak irabazi du, emakumearen pilotak. Hamaika ikusteko jaioak gara eta Maria Luisaren senideek gauza bera pentsatuko zuten. Mexikon eta Euskal Herrian. Txikuritarren saga luzea eta oparoa baita.

Aste on!

Ezkurdia eta Zabaleta

Donostia, martxoak 19

Egutegiaren arabera udaberrian sartzera goaz, baina leihotik begira jarrita, bestelako itxura dauka. Euri langarra eta haize hotza. Aiako Harriak ditut begi-bistan eta zuri-zuri ageri dira. Bitartean zuek,  Floridan, goxo-goxo, urteko sasoi onenean. Bero handirik gabe; benetako hotza, ezagutu gabe. Gozatu ahal den bitartean!

Gozamena joan den igandean Eibarko Astelena pilotalekura hurbildu zirenak, baita etxetik, EITBtik, jarraitu  genuenona. Etxeko sala kontrakantxa paregabea bihurtzen da halakoetan, kanpoaldean giro makurra egiten duenean batik bat.

Ez dakit partida jarraitzeko aukera izan zenuen, bost orduko aldia daukagu zuekin, aste-bukaerarako berriro seikoa izango dugu; arratsalde luzeak izango ditugu laster. Igandekoa partida motza egin zitzaidan. Ezkurdiak eta Zabaletak, nahi eta nahi ez, irabazi  behar zuten, bestela aukerarik gabe geratzen ziren finalean sartzeko. Aurten esku-pilotako Binakako Txapelketa oso orekatua gertatzen ari da. Astelenan (Eibar) ere oreka horren isla izango zelakoan, berdintasuna espero nuen markagailuan. Bi bikoteek dena ematera etorriak. Altuna III.ak eta Martijak, ordea, Zabaletarekin egin zuten topo.

Fernando Goñiri (eskuzko pilotari ohia) irakurri diodan twitter batean, zera dio, “Ez dela berdina jotzea eta dominatzea”. Ados nator berarekin. Zabaletak biak egin zituen Eibarren: jo eta dominatu. Konbinazio ezin hobea.

Bitxia da, Jon. Jotzaileek normalean pilota dezente galtzen dituzte. Zabaletaren kasua da. Txapelketa barruan, Astelenan bertan, desastre ibili zen duela aste gutxi. Horregatik igandean dirua Altuna III. eta Martijaren alde aterako zen. Apustularia banintz Ezkurdia eta Zabaletak jokatzen dutenean mendi buelta bat ematera joango nintzateke. Asma ezak horiekin!

Haizearen norabidea aldatzen den bezala, hala aldatzen da bikote horren errendimendua. Bi zaldi basatiak dira Ezkurdia eta Zabaleta, purasangreak. Aspeko teknikari den Etxanizek nahikoak lanak izaten ditu bi zaldiak otzantzen.

Igandean lortu zuen. Etxaniz ikusi omen zuten bi zaldien belarrietara zerbait xuxurlatzen.

Zabaletak frontisaren erdira bidaltzen ditu pilotakada gehienak eta pilotak abiadura handiz ateratzen da; seko ematen baitio nafarrak. Naiz eta ez asko atzeratu, aurkariarentzat gaiztoak, kolokatzeko astirik eman gabe. Eta pilotaria, hain ondo dakizun bezala, ez bada egoki kolokatzen, hanka bakar batekin jotzea bezalakoa da.

Zabaleta jotzen ikusten ari nintzela… frontisaren harlauza bat gorago bilatuko balu, eskumuturrarekin eta gerriarekin pitin bat lagunduz, noraino botako luke pilota, etortzen zitzaidan burura. Gustura galdetuko nioke Etxaniz botileroari ea zergatik ez dion altura gehio ematen.

Arrisku handiko bikotea osatzen dute Ezkurdiak eta Zabaletak; galdetu bestela Altuna III.ari eta Martijari, ia-ia agur esan diotenek aurtengo Txapelketari. Luzatu galdera bera apustulariei, bekozkoa zimurtuko dute.

Ezkurdia eta Zabaletaren errendimendua da pairatzen ari garan eguraldiaren antzerakoa. Aldakorra. Haizeak ipar-mendebaletik astintzen duela-eta, derrepente, hegotik hasten da jotzen. Hogei graduko berotik, bostetara, hotzak akabatzen… Erotzeko modukoa.

Datorren asteburuan zer espero da? Eguraldi nahasia seguruenik. Joxe Landaren pronostikoei adi-adi egon behar. Ezkurdia eta Zabaleta neurtuko dira Olaizola II.a eta Imazekin. Apustulariak dar-dar jartzeko modukoa.

Mexikon berriz, D. F. hiriburuan, Nazioarteko Zesta-punta Txapelketaren finala jokatu zuten joan den larunbatean. 30-28. Goikoetxea nagusi Inza hendaiarrarekin batera. Olharan eta Ekhi gasteiztarra, aurrez aurre. Ez dut aukera izan finala ikusteko baina badirudi ona atera zela. Ikusi al duzu zuk? Giro apartekoa omen zen, harmailak mukuru, Labriten larunbatean eta Astelenan igandean bezala. Goi mailako neurketetan eta txapelak jokoan daudenean, jendeak erantzun egiten du.

Aste on!

Bi urnietar eta bi azkoitiar elkarren kontra

Donostia, 2018ko martxoak 15. Kaixo Jon. Joan den igandean esku-pilota partida telebistaz ikusten arin nintzela, halako batean, ume denborako pilotari bat etorri zitzaidan gogora. Arroyo zuen abizena, Panaderito de Oyón bezala oso ezaguna. Nik Tolosako (Gipuzkoa) Beotibar pilotalekuan ikusi nuen jokatzen. Ikusi egin behar sinesteko! Nolako abiadura ematen zion pilotari, atxiki eginez! Harrika botatzen zuela zirudien. Berebiziko trebetasuna zuen horretarako. Bularraren pare edo gorago harrapatzen bazuen pilota, misil bat balitz bezala jaurtitzen zituen bote-boleak. Bestela, behetik jo behar zuenean, ez zuen pilota mugitzen, ustelak  ziren Panaderitoren pilotakadak.

Aurkariek —Oreja III.a etortzen zait gogora—  txapa-gainean, behetik jokatzen zioten, atxikiaren beldur-kalteak saihesteko.

Taktikak, izan ere, zuk hain ondo dakizun bezala, garrantzi handia du pilota jokoan, eskuz, palaz edo xisteraz. Goi mailan batik bat, aurrelariei pilota ez bazaizue kentzen, sekulako mina egiten dezue. Eskuz bada, zer esanik, ez. Barrura goxo-goxo uzten dutela, edo ezker-gantxoz zabalera. Altuna III.ari edo Olaizola II.ari ez bazaie pilota kentzen, larrutik ordaintzen da. Usotarako postuetan bezala egoten dira, eskopetak prest, dinbi-danba, bata besteari tiroa botatzeko. Goi samar etortzen bazaie, ordea, orduan komediak. Bi azkoitiarri gertatu zitzaien moduan.

Ezagutzen nauzu, Jon. Zalea naiz istorio zaharrak irakurtzen eta horretarako non hobetoago Auspoa bilduman baino. Bada liburu bat: Gerrateko ibillerak, Iñaki Alkainen ahotik, Antonio Zavalak jaso eta argitara eraman zuena. Pazientzia pixka bat hartzen baduzu esango dizut altxor bat dela liburu hau. Espainiako Gerra zibilean kokatuta dago. Iñaki Alkain urnietarra Eusko Gudarostearen gudaria zen, Bizkaia aldean eman zuen denbora gehiena, faxisten aurka borrokan.

Atal batean pilota partida baten berri ematen du. Bi urnietar, bi azkoitiarren kontra. Taktikaren garrantzia nabarmen geratzen da, ez goi mailan, baita lagun arteko neurketa batean ere. Horrexen arabera egin liteke partida galdu edo irabazi.

“Egun batez, Bermeotik Orduñara joan behar izan genuen, zerbaiten zalantzarengatik. Bitartean, batailoia komentu huts batean gelditu zen. Bi gau egin eta hurrengo egunean, Garagorrik eta biok Azkoitiko Urzelai eta bere herritar Soduperi jokatu genien pilotan eskuz, han zegoen pilota-lekuan.

Sodupek aurretik jokatzen zuen, eta Urzelaik atzetik. Bi azkoitiar eta bi urnietar elkarren kontra, beraz, laurok ere pilotan aspaldian ibili gabeak.

Hasi gara jo eta ke. Azkoitiarrak, urnietarrak pilotan ezer jokatzen ez zutela uste zuten, eta gero izan ziren istiluak.

Denbora pasatzearren hasi ginen. Eta, eguraldi hotz samarra baitzen, berotzearren ere ba, elkartasun ederrean. Bai ederki asko berotu ere, alajainetan. Alde egin zuten laister asko atzapar eta gorputzeko otzak.

Lehendabizitik, erraz samar aurreratu ziren azkoitiarrak. Sodupek berez bolea zuelako eta gorputzez luzea zelako, niri pilota asko harrapatzen zizkidan. Eta, Garagorrik zuen jenio gizatxar harekin, niretzat ziren errieta guztiak, boleatik Sodupek tanto egiten zionean.

Honela, gero eta amorru gehiagorekin ari ginen, bainan beti gu lau edo bost tanto atzetik; eta azkoitiarrak irripar guri eginez, amorruan gehiago jartzearren.

Bainan, halako batez, Garagorriri hor etorri zaio buruzbide bat, eta honela dit: “Hi, Zarpa, hik atze hortatik zertarako altzatzen duk horrenbeste? Arrapatzen deken guztia jo ezak txapa gainera, eta ikusiko duk horren bolea nora joango den. Egin ezak hori eta laister izkutuko dituk hauen irrifar txoro horiek.

Garagorrik arrazoi guztiak izan zituen. Berak esan bezala hasi naiz, eta, hemezortzi eta hamabi gaudela, uste gabean, hor berdindu ditugu hogeiean, hogei eta bira. Orduan bai alde egin zutela irrifar haiek.

Berak partida berritu egin nahi eta guk ez, han ziren eztabaidak eta komeriak. Nolabait, behintzat Garagorri poliki hartu eta berriz hamabi tantora jokatu genuen, bake-bakean, eta hamabi eta zazpi guk irabazi.

Joan den igandean dirua Altuna III.a eta Martijaren alde atera zen, faborito garbiak katedrarentzat. Orduñan azkoitiarrak ziren faboritoak. “Azkoitiarrak, azkoitiar zirelako, gure aldean pilotan askozaz ere hobeak zirela uste zuten. Nik hori banekien hasterako ere. Baina nire lagun Garagorri, haien irrifar hura ikusirik, sutu egin zen; eta sutu egin zenean, orduan bururatu zitzaion joko berria”, kontatu zuen Alkainek.

Olaizola II.a eta Imaz sutu, ez dakit sutu ote ziren. Garagorrik egin zuen bezala, bai asmatu zutela joko berri bat, partida aurrera ateratzeko. Alkainen esanetan: “uste ez den lekutik ateratzen dela erbia”. Galdetu bestela Olaizola II.a bezalako ehiztari amorratu bati.

Raketisten ausardia

Donostia, 2018ko martxoak 11. Kaixo Jon. Altuna III.a-Martija; Olaizola II.a-Imaz, partidua hasi aurretik, lerro batzuk bidaltzen dizkizut. Joan den astean omenaldia egin zieten emakume pilotari izandakoei: Raketista Kolektiboari. Gure etxetik gertu, Galarreta Jai-alai frontoiaren ondoan, Orona enpresak duen ausardiaz asmatutako eraikin barruan. Ezagutzen nauzu, Jon, nire erara kontatuko dizut.

Aita-semea patata ateratzen aritu dira. Sukaldeko mahai gainean, periodikoa: Diario de Navarra. Semeak bistazko bat eman edio eta begiak iltzatuta geratu zaizkio iragarki batean: “Bartzelonako Colon pilotalekuan palistak behar dira”.

Joan da semea Bartzelonara; handik hiru hilabetera koadroko palista onena bilakatu da. Datozen hogei urteetan pala modalitateak eman duen pilotari onenetakoa: Manolo Iturri.

Kontxi zuen izena, arten hogei urte bete berriak. Kuadrillako lagun baten anaia Madrilen ari da zesta-puntaz jokatzen, oporretan ailegatu berria da herrira. Raketistak behar direla aipatzen du etxean. Arrakasta itzela edukitzen ari direla eta enpresariak, Ildefonso Anabitarte donostiarra, mandatu bat eman dio. Ea neskaren bat konbentzitzen duen, esan dio. Ez Kontxik, ez Solek, ez dute inoiz eskuz jokatu, are gutxiago xisteraz. Kirola zer den ere, herrian ez da ezagutzen. Bata besteari animoak emanda lortu dute raketa bana. Egokiak dira, laster hartu diote tankera. Entsaio batzuk eginda abiatu dira Madrilera. Urtebete geraogo, Kontxik Mexikorako kontratua lortu du; Sole Habanara doa.

Sasoi berean, gure aita zenaren arreba bat, Maria Angeles, Parisera joan da neskame. Bost urte emango du bertan. Zarautzera itzuliko da eta ezkondu egingo da, arropa denda jarriko du, frantziar turistei frantsesez mintzatuko da.

Ama zenaren aldetik, zortzi anai-arreben artetik, hiruk Argentinara joan dira, bizimodu hobe baten bila. Ez dut uste aukerarik izan zuten raketa hartu eta ofizioa ikasten hasteko. Asteasu, Villabona, Iruran askok izan zuten aukera baliatuz.

XX. mendearen lehenengo zatia, Euskal Herria leku pobrea da, naiz industrializazioa indarrean jarri. Emigrazioa da irtenbide bat aurrera egiteko. Gizonezkoak bati bat, maiorazkoa dela eta, Amerikan itxaropenak jarriak. Emakumeak ere harantz doazte, senargaiaren ildotik edo bestela baita ere.

Zer nolako gizartea ote zen Euskal Herrikoa sasoi hartan. Zer giroa herri txikietan, lan eskasia, nazional-katolizismoaren hatzaparrak, etorkizun latza gehienetan, emakumeentzat batik bat. Etxekoandre edoneskame Donostian edo Bilbon; Parisera agian, izeba Maria Angeles bezala. Orbean edo Alfan lanean, edo tailer batean taladrinaz nazka-nazka eginda, baserriko lanaz gain.

Ausartak izan ziren izeba Koro eta Margari, baita Dorita ere. Argentinarako bidean, Monte Unbe transatlantikoan, Doritak Ignazio mungiarra ezagutuko du, Buenos Airesera (Argentina)ailegatzen direnean ezkondu egiten dira. Ausarta izeba Maria Angeles…

Solek amari esan dio Madrilera doala. Aita sutan jarri da. Ezta pentsatu ere!… Pilotariak golfo batzuk dira, emakumezaleak, irabazten duten guztia xahutu, joan ziren bezala itzultzen dira asko, sosarik gabe. Beste batzuk berriz, hortik zehar gelditzen dira… Begira Alkain, joan huen Filipinetara eta inork ez du haren berri. Eta Aristondo?… Mexikotik bidali zutena: articulo 33, vagos y maleantes legea aplikatuz…

Azkenean, aitak amore eman du; Sole Madrilera joan da.

Ausartak izan ziren emakume haiek. Kirola apenas ezagutzen zen garaian, praktikanteak gizaseme gutxi batzuen esku. Zer dela eta, ofizioa ikasi dute, gona motzetan, raketa eskuan, jende aurrean, apustuak gau giroan… Duela ia ehun urte hasi ziren etxetik alde egiten, ofizio berri batean itxaropenak jarriz. Madrilera lehendabizi; Bartzelona, Tenerife, Sevilla, Mexiko, Habana, Miamira…

Bitxia izan da raketaren historia. Ez Euskal Herrian, ez inon, ez zen existitzen. Propio sortutakoa orain dela ehun bat urte. Ildefonso Anabitarte pilotari ohiari okurritu zitzaion, seguruenik tenisean oinarriturik. 60 bat urte iraundu zuen raketa modalitatek, 1980an Bartzelonan jokatu zen azken partidua. Geroztik, ez du arrastorik utzi. Joko-moldeak ez du jarraipenik izan, ezta amateurretan, azken boladan testimonialki ez bada. Sortu bezala itzali zen 60 urte iraundu zuen loreak.

Tarteka izan dira omenaldiak, erakusketak, dokumental bat ere eginda, martxoaren 15an Errenterian erakutsiko dena. Gipuzkoako Foru Aldundiak, Carmen Adarraga saria eman dio Raketisten Kolektiboari. Merezita.

Ur Handitan

Donostian 2018ko martxoak 7

Kaixo Jon. Aste-bukaera hontan hastear da esku-pilotako bi-bitako ligaxka. Ikusmin handia sortu da, sarrera gehienak salduta omen, bai larunbatekoa, Iruñean jokatzen duten Ezkurdia-Zabaleta; Elezkano II.a-Rezusta. Baita igandean, Donostiako Atano III.a pilotalekuan, Altuna III. eta Martija; Olaizola II.a eta Imazen aurka. Hor, (Estatu Batuetan ) esaten den moduan: sold out.  Sarrera guztiak agortuko dira. A! Ezagutu nituen nik halakoak, Miamin, Bridgeporten

Atanotarrek haserre samar hartu zuten Migel Gallastegiri egindako omenaldirako gonbidatuak izan ez zirelako. Biharamunean, Diario Vasco egunkarian, Gallastegiren gertukoek barkamen eske atera ziren. Despiste bat izan zela, alegia, besterik ez.

Ez dizut esan. 100 urte betetzen zuela esku-pilotako patriarkak, Gallastegik, eta ekitaldi bat antolatu zuten. Nik, prentsan, egun berean jakin nuen burutzekoa zela. Pilotari asko, pilotazale, kazetari, jendez gainezka ikusi zen EITBn eman zuten notizietan. Badakit zuk streaming bidez jarraitzen dituzula hemengo berriak. Bart berriz, Ur Handitan programan —EITBn ere bai. Gallastegiri eskaini zioten saio osoa. Beste omenaldi bat. Kariñoz egindakoa, ur handitan sartu gabe, ur axaletan ibili zirela iruditzen zait. Agian, aukera on bat galdu zen saio sakonago bat egiteko; pertsonaiak ematen zuen jokoa.

Ez zela helburua XX. mendearen esku-pilotaren azterketa egitea Gallastegi bitarteko hartuta… Esku-pilotak izan duen ahots kritikoena azken hamarkadetan, hanka puntetan, oharkabean joan zen singladura osoan. Gorpuzkera handiegia Gallastegirena txalupa mugitzen hasteko, uretan blai bukatzeko arriskuaz.

Arrazoi duzu. Atzokoa festa bat zen, birthday cake, tarta bat egin zuten gure patriarka omentzeko. Kariño handiz egindakoa.

Denak ezin kabitu eta hutsuneak sumatu nituen, Amatiñorena adibidez, eibartarra Migel bezala. La pelota según Gallastegi liburua atera zuena. Edota Eibarren bizi den Jose Agustin Larrañaga markiñarra, azken honek liburu batean bildut ditu Gallastegik jokatutako partidu guztiak. Atanilloren lekukotasuna baita ere….

Urpekari lanetan ur handitan aritu beharrean, ur axalean arraunean aritu ziren hainbat unetan.  Badakit erantzuna, Jon. Horretarako dokumental bat burutu behar, sakontzeko, ur handitan nabigatzeko eta erakusteko, besteak beste, Euskal Herrietan esku-pilotaren garrantzia XX. mendean…

Irrifarrez sumatzen zaitut… Ezagutzen nauzu, Jon. (Don`t rock the boat?). Bai, arrazoi duzu.

Ez luke inor asebeteko gainera. Begira zer gartatu zen Jai Alai Blues dokumentalarekin, orokorrean harrera oso ona izan arren, barruan, gremioan, kritika latzenak. Ezin asmatu, beraz.

Halakoetan, niri, erlea-9. zenbakian irakurri nuena etortzen zait gogora. Bernardo Atxagak hizketaldi bat izan zuen Amaya Hernandorenarekin. Teodoro Hernandorena zenaren alabarekin. Zu, pilotari oso gaztea zara eta ez zenuen entzungo Hernandorena anaiei buruz. Zizurkilen (Gipuzkoa) jaioak, zesta-puntan ikasi eta  Habanan, Shanghai eta hainbat tokitan jokatzen aritu zirenak. Ba, Teodoro, anaia zuten, bera ere pilotan ibilitakoa naiz dentista ikasi, ogibide bilakatuz.

Atxagak aktibista bezala deskribatzen du Hernandorena, kulturan eta politikan. Pilotazale amorratua, errebote modalitatearena sustatzailea; bertsozale ere bai. Ba, bere kabuz, bakar bakarrik, bere dirua jarriz, Kataluniara joan zen eta teknikari hoberenak ekarri zituen pelikula bat egiteko: Euzkadi. 1933.an egin zena. Gerraostean galduko zena, ez da kopiarik agertu inon.

Amayak, Atxagari: “Leku askotan eman zen, eta aita pozik. Pilota, estropadak eta horrelakoak filmatu zituen. Hartu-emana zuen Aita Donostiarekin eta hari enkargatu zion musika. Eta harremanetan egon zen Jorge Oteizarekin ere. Jorge Oteizak, Irunen bizi zenean, esaten zidan: “La película de tu padre es purra-purra, pi-pi-pi-pi-pi… esanez bezala oso ñoñoa zela. Ulertzen?”

Amaya Hernandorenak azaltzen dio Atxagari ñoño izatearen arrazoia. “Oteizak hori esaten zuen nire aitak andre zahar baserritar bat oilategian filmatu zuelako…

Horra hor: purra-purra-purra, pi-pi-pi-pi”… Ñoñoa alegia.

Astelenean segituko dugu. Ni neu  ere, irrikaz nago Altuna II. eta Olaizola II.aren arteko borroka ikusteko.

« Older posts Newer posts »

© 2018 Kontrakantxatik

Theme by Anders NorenUp ↑

Featuring WPMU Bloglist Widget by YD WordPress Developer