Literaturaren matxinada

Lander Garro (Hirudia, 2011-05-29)

Txillardegik existentzialismoa ekarri zuen, beraz, eta akaso atzerriarekiko liluraren kontaketa ere bai; Atxagak, boxeolariak, bus txoferrak, herdoila; Saizarbitoriak amoralitatea ekarri zuen, sotana erantzi zion gure literaturari; Sarrionandiak, berriz, kartzelako irudi gaurkotua eskaini zigun. Ordutik, dena izan da ahazteko modukoa, salbu eta pieza eder solteren bat (bi dozena edo). Elurteen antzeko maiztasuna dauka gure literaturak, egiazko literaturak esan nahi dut, tarteka erortzen da, eta beti ezustean harrapatzen gaitu. Ez naiz, noski, elur bustiaz ari, hura gehiagotan erortzen da, baina erori orduko desagertzen da, liburu txarrak bezala.

Seguruen, liburugintza eta literatura biak ohe berean lo egiteak gure literaturaren arnas faltarekin zerikusirik izan du. Ze liburugintzak berezkoa baitu marketina, eta marketinak gezurra, eta gezurrak ez dakar sekula onik. Saltzea hobestu dugu, eta orain Amsterdameko kale gorriko prostituta itxusiak bezalakoak gara, badakigu gure lana egiten, badakigu bezeroa urrez bustitzen, baina denek nahi dituzte ederrenak.

Horri, bestetik, gure neurosi dosi apartekoa erantsi beharko genioke. Alegia, hain gara itxusiak, ze gure artean txortan amaitu baitugu, eta mahai berean eserita gero, gure mamuez hizketan. Gure etxeko hormak zuriak dira, leihoetan burdinak jarri ditugu, inork ez dezan ihes egiteko tentaziorik izan, Ken Keseyren liburu hartan bezala.

Edozein sektatako guruak nahiko luke beretzat, bai, gure zurruntasuna. Hain gara zurrunak, ze meiestatikoa erabiltzen baitugu beti, gu eta ez ni, nahiz eta nork bere kezkak eta ezinak dituen, eta ez gutxi, besteez kezkatzen hasteko. Baina ez dugu esaten. Nor bere liburuen bide laburraz kezkatzen da, baina liburuak pluralean ditu aipatzen, liburuak oro har, gaitz orokorra balitz bezala eta ez norberarena. Nork bere kezkez hitz egitea ez da itxuroso. Kendu eredu horretatik Edorta Jimenez, nitasunetik hitz egiten askotan ikusi duguna, eta hortxe izango duzu euskal idazlearen patroia: isila, otzana, eta maiestatiko txuteak zainetatik sartzen dituena. Geurea konposturaren literatura da. Ez da beti hala izan, edo ez beti horrenbeste, baina formalismoak eta itxurakeriak aspaldi garaitu gintuen: beste porrot bat gehiago gure bitrinetan jartzeko.

Literaturak, edozein tokitakoa dela ere, aurrera egin nahi badu, gizakia maitatu behar du, gizakiarekiko konpromisoa izan behar du, ze konpromiso horretatik etorriko zaio ulermena, eta ulermen horretatik bizitza kontatzeko gaitasuna. Hemingwayk aipatzen zuen egiantzekotasun sakratu hura. Gure literatura, ordea, ez da gizakiari begira bizi, gure literatura bizi da bere zilborrari eta bere mamuei begira. Sintaxiaren uzki-aroan bizi gara oraindik.

Literaturaren iraultza aipatu dut hasieran. Horretan gabiltza, beraz. Hori dugu xede. Metxari su eman, eta letrak eztandarazi. Aldamiotik higiezinen burbuilaren haize-galtzearen eraginez jaitsitako peoiak ere leitzen jarriko ditugu, geure prosa zirtalariarekin. Beren etxeak kentzen dizkietenean, kontsolatzerik izango dute, idazten duen herri bateko kide desjabetuak izango baitira. Inork ere ezingo die plazer txiki hori kendu.

Ezina ekinez egina

Ismael Manterola Ispizua (Begiz, 2011-05-28)

Aproposa badirudi ere, ez da hauteskunde ondorengo leloa. Bilboko eraikuntza berri batean idatzita ikusi dudan esaldiak harrituta utzi nau. Arte Ederren Museoaren aurrean ezerezetik sortu duten biribilgune erraldoian Iberdrolaren dorrea nagusi bada ere, badago parkearekin izkina egiten duen eraikuntzatzar itsusi eta garestia.

Artklass izena eman diote tarta itxurako eraikuntza sasi klasikoari. Luxenburgokoa den baina batez ere Berlinen eta orokorrean Alemanian lana egin duen Robert Krier eta Parisen estudioa duen Marc Breitman arkitektoek sinatutako eraikuntza kalearen beste aldean dituen Iberdrola eta inguruko eraikuntza modernoen oreka izateko eraiki dutela pentsatuko zuten inguruko hirigintzaz arduratu direnek.

Batetik eta bestetik hartutako zatiz osatutako eraikuntza honek Bilboko zabalguneko XIX. eta XX. mende hasierako etxebizitza mota berpiztu nahi duela esan dute hobeto saltzeko asmoarekin. 20 fatxada mota ezberdinen arteko konbinaketak izkinetan bi dorre biribil ditu, kupula eta guzti, eta Deustuko zubirantz doan kalekoan, mosaiko doratuaren gainean, Ezina ekinez egina esaldia idatzita dauka.

Ez dakit zeinen ideia izan den; zeinek