Boterearen diskurtsoaz

Idurre Alonso (Hirudia, 2011-11-13)

Joan zen astean Aiora Jakaren tesiaren irakurketako epaimahaikide izateko ohorea izan nuen. Tesi interesgarria inondik ere; bertan, Joseba Sarrionandiaren lana izan du aztergai Jakak. Baina ez da azterketa arrunta izan. Idazlearen ekoizpenak eta itzulpen-praktikak ikertu ditu, eta ohartarazi idazleak irakurleari egiten dizkion keinuak direla itzulpenetan idazleak egiten dituen hautaketak (alegia, zer itzuliko duen), moduak (nola itzuliko duen) eta itzulitakoa nola aurkezten duen. Horrela, idazleak itzultzen ari denarekiko nahiz jatorrizko testuaren literaturarekiko jarrera erakusten du.

Horrez gain, itzulpen-lana ere birsorkuntza dela erakutsi du Jakak, eta beraz, testu berriaren sortzaile (eta beraz, egile) bihurtzen dela itzultzailea. Azken batean, itzultzaile postmodernoa ez baita testuaren egiaren bila joango; berak aukeratuko du testuaren osotasuna itzuliko duen ala zati batekin geratuko den, erabakiko du nola itzuliko duen, erabakiko du izenburua mantendu edo aldatu egingo duen… Eta horrek guztiak ekarriko du euskarara itzulitako obra, adibidez, euskal literatur sisteman sartzea.

Une horretan bertan, ordea, euskal literatur sistema ezaugarritzeko arazoak sortzen zaizkigu. Izan ere, batzuek defendatzen dute dena bihurtzen dela euskal; alegia, itzulitako lana ere euskal literatura bihurtzen dela. Baina, defentsa horrek badu helburu bat, hain zuzen ere, euskal literaturaren (eta kulturaren, oro har) hibridotasuna aldarrikatzea.

Izan ere, azken aldian bolo-bolo dabil kultura guztiak hibridoak direlako ideia. Ondorioz, literaturak ere hibrido omen dira orain, alegia, kulturen arteko gurutzaketetatik sortuak, eta ondorioz (inplizituki edo esplizituki adierazten da) nazio-nortasun finkorik gabeak.

Egia da gaur egungo joerek ahalbidetzen dutela literaturak beste literaturekin harremanetan egotea; beste literaturen berri izateaz gain, delako literatur sistema aberastu egiten da horiei esker, eta gainera, harreman hori faktore garrantzitsu bihurtzen da literaturen garapenean. Hori, ordea, literaturen irekitasunean kokatuko nuke. Inola ere ez hibridotasunean. Halaxe dio Sarrionandiak berak ere:

Leave a Comment.