Garesti dago libertatea

Kepa Matxain

Filma: Foxfire

New York, 1953. Neska kuadrila batek, emakumezko eta behartsu izateagatik nozitu behar duten umiliazioarekin nazkatuta eta egoeraren aurrean emantzipatu asmoz, Foxfire banda sekretua sortzea erabakitzen du. Hasiera batean, irudi luke ohiko ezkutuko talde adoleszente horietako bat dela

‘Amerikanada’ bat

Igor Susaeta (14:00)

Filma: Argo.
Saila: Ofiziala, baina lehiaketatik kanpo.

Ben Affleck zuzendari eta aktoreak badu gantxoa eta planta, eta horregatik bete da, ia, Kursaaleko auditoriuma. Baina soil-soilean, Argo ilusioarekin ikustera joan bada jendea, nire buruari galdetzen diot ea zergatik bete den. Sinopsia irakurri ondoren, ea ez ote zegoen Argo baino film hoberik aukeratzeko gaur eguerdian Zinemaldian. Aspertu egin naizelako. Filma benetako gertaeretan oinarrituta egon ez balitz ere, zein bukaera edukiko zuen banekielako. Bai, AEBetako ekoizpen garesti bat da, baina horrek, irudien indarretik eta fakturazio onetik haratago, ez du ezer ziurtatzen. Ez eta filmaren erditik aurrera tentsioak gora egiteak. Ez eta txiste errazek. Tira, auditoriuma barre batean jarri dute tarteka.

Aktore ezagunak? Bai. Argazkia, soinu-banda, erritmoa… Bai. Ados. Baina Afflecken filma amerikanada bat da. Bihar ere ez dut gogoratuko.Ea orain zer dioen prentsaurrekoan… Ziur lepo dagoela aretoa.

Nota: 5,5

Minetik askatutako emakumeak

Kepa Matxain

Bertha Gaztelumendik CIINPIren (Berdintasun Politiken Nazioarteko Berrikuntza Zentroa) enkarguz osatu du Mariposas en el hierro dokumentala, Euskal Herriko emakumeek jasaten dituzten askotariko biolentziak biltzen dituena. Nagusiki elkarrekin segidako lekukotasun bidez elkartu ditu pieza denak: indarkeria sexista pairatu dutenen senideak, torturatuenak, ETAren eta GALen biktimenak, etxe kaleratzeak jasan dituztenak eta beste hainbat ageri dira, guztiak emakumeak. Biolentziak har ditzakeen forma asko erakusten dira filmean, fisikora soilik mugatu beharrean. Eta testigantzak ematen dituztenen munduak elkarrengandik oso urrun egonagatik, are, batzuetan kasik elkarren aurkakoak izanagatik ere, elementu batek batzen ditu: denek jakin dute mina gainditu eta aurrera egiten.
Filmak izan zezakeen arrisku bat: norbanakoengan soilik zentratzea, biktimen ahotsak jasotzea, haiek sufritutako biolentzia hori sorrarazi duten arrazoiei erreparatu gabe. Zentzu horretan, Gaztelumendik nahiko era egokian uztartu ditu biktimen esanak adituenekin, eta jantzi teoriko horrek balio gehigarria ematen dio azken emaitzari. Gisa berean, ahots pilaketa modura ulertu behar da dokumentala, egia askoren bilduma gisara, eta ez du mezu jakinik helarazi nahi. Ezer izatekotan, emakumeen gisa guztietako ahotsak plazara ateratzeko deia da, beti ere elkarrizketaren eta giza eskubideen garrantzia nabarmenduz.
A priori gaiak berak interes berezia eragiten bazidan ere, filmak ez nau asebete, ez diskurtsoaren mailan eta ez erabiltzen diren irudiei dagokienean ere (tximeletak, metamorfosiaren erakusgarri bezala; itsasoa, libertatea errepresentatzeko), topiko dezentetan erortzen delakoan nago. Lastima da, baina iruditzen zait gai bera denbora gehiagorekin eta sakonago landuz gero (apirilean hasi zen gidoia idazten) emaitza hobea lor zitekeela.

Edurnezuri toreroa

Mikel Lizarralde (11:30)

Edurnezuriren ipuinaren bertsio bat baino gehiago egin da azken urteetan, baina Pablo Berger bilbotarrak ondu duenak zerikusi gutxi dauka Charlize Theron, Kirsten Stewart eta abar protagonista dituen moldaketa erraldoiarekin. Hau zuri-beltzean dago egina eta mutua da. The Artist-ek izandako arrakastaren ondoren, baten batek pentsatuko du Bergerrek bide hori segitu nahi izan duela, baina ondo legoke gogoratzea badirela azken urteetan literaturaren klasikoak bide beretik egokitu dituzten zinemagileak ere. Horren adibide, Guy Maddinek duela ez urte asko eginiko Dracula zirraragarria.

Bergerrek Sevillan kokatu du bere istorioa, zezenketen munduan, XX. mendeko 20ko hamarkadan. Eta hor, torero, tonadillera eta Lecturas txutxumutxuen aldizkarian irten nahi duten amaorde gaiztoen artean, haziko da Carmen. Istorioak Grimm anaien kontakizunari seguitzen dio, baina kokapenak baldintzatzen dituen aldaera guztiak bere gain hartuz. Eta ederki dago kontatua istorioa, zinema mutuaren txartelez baliatuz eta eszenaratze liluragarri batekin. Baditu gora-behera gutxi batzuk -oilarrarekin lotutakoak batik bat-, eta sentimentalismoan erortzen da besteetan baina ederra da orohar Blancanieves.

Haneke eta esperientzia fisikoa

Gorka Erostarbe (19:00)

Filma: Amour
Saila: Zabaltegi Perlak

Ederra da burura etorri zaidan lehen izenondoa. Nahiko modu automatikoan. Asko gustatu baitzait Michael Hanekeren Amour filma. Baina ez. Ez da ederra. Ezin du ederra izan zahartzaro betean sarturik dagoen emakume-gizon bikote baten dekadentziaren erretratu gordin eta hiperrealista egiten duen filmak. Esperientzia intelektuala bezainbat, esperientzia fisikoa iruditu zait Amour.Bikotearekin batera zahartu naiz. Haiekin batera gaixotu. Ezeroso sentitu bestela ere oso eroso ez diren Antzoki Zaharreko besaulki entra

Inkomunikazioaren erretratu errepikakorra

Gorka Erostarbe; 13:00etan

Zuzendari berrien ataleko lehen filma izan da Silent City, Threes Anna herbeheerearraren bigarren lana. Gai bat du abiapuntu eta helmuga: inkomunikazioa, bakardadea. Eta ongi erretratatzen du, baina mezua errepikakorregia egiten da, istorioa lauegia begitandu zait. Kon maisuarekin arraina mozteko artea ikasteko joan da Rosa Tokiora. Kon Japoniako arrain sukaldari handiena da. Komunikatzeko zailtasunak direla-eta Rosa gero eta bakartiago sentituko da bere lan-mahaiaren gainean garbitzeko zain dituen arrain piloen artean. Ekialdearekiko ditugun uste topikoen zerrendatzeak eta musika malenkoniatsuaren erabilera enfatikoak ahuldu egiten dute istorioa. Umorearen erabilerak eta protagonistak arrainekin dituen fantasia eta elkarrizketek bizi puntua ematen diote. Irudi poetiko eta metafora ederrak ere baditu. Ez dut uste Zuzendari Berrien sarirako hautagai izango denik.

Puntuazioa: 6,5

Bat gehiago

Kepa Matxain (12:00)

Zinematik iritzi garbirik gabe ateratzen zaren film horietako bat gehiago da Arbitrage, akaso gustukoa entretenimendua bilatzen dutenentzat, baina neroni behintzat epel antzeko utzi nauena. Goi mailako negozio gizon baten (Robert Miller) inguruan ardazten da istorioa, eta klase altuko gizartearen problematika eta arazoak ditu jo puntuan. Ikusleari aurreikusgarri egiten zaizkio erabiltzen diren arketipo gehienak: aurpegi anitzeko enpresaburua, emaztearen eta maitalearen artean dabilena, bere estatusa eskuratzea ahalbidetu dioten kontu ilunak atzean uzten saiatzen dena, eta gisakoak. Ez dira horiek, ordea, filma ahul egiten duten ezaugarri bakarrak.
Izan ere, tentsio apur bat eta elkarrizketa bizi batzuetatik haratago, ezer gutxi gelditzen da ikuslearen oroimenean. Arazo handi baten ostean, kausalitatez elkarrekin katramilatzen diren gertaeren segida hutsa da. Pentsa liteke filmaren kalitateagatik baino, aktoreen aitzakian hautatu dutela Sail Ofizialerako.