Zintzoak eta gaiztoak

1980eko erdialdea da, eta Nick (Josh Hutcherson) surflari happy kanadiarra Kolonbiako kostaldeko herrixka paradisiako batera helduko da, han janari eta edari salmenta negozio txiki bat dauka-eta Dylan anaiak. Nick gaztea Mariaz (Claudia Traisac) maiteminduko da, eta laster ikusiko du neskaren osaba mitinero bat dela; herri txiroari itxaropena promesten dion gizona populista dela; Pablo Escobar (Benicio del Toro) Medellingo droga kartel boteretsuaren (Kolonbia) buru ahalguztiduna dela.

Pablo Escobar existitu zen; munduko trafikatzailerik ospetsuena izan zen; baina istorioa fikzionatua da. Andrea Di Stefano filmaren egileak (bere estreinako lana da) adierazi du Escobarrez eta garai hartaz ezagutza handia zuen konfiantzazko iturri batek kontatukoen arabera osatu duela fikzioa.

Hasieran nahiko ondo moldatzen da Nick Escobarren rantxoan. Capo-a ongi portatzen da harekin, eta gainera lana ematen dio piszina garbitzaile gisa. Familiakoak ere maitasunez tratatzen ditu narkoak. Pixkanak gauza arraroak ikusten eta entzuten hasiko da, ordea, eta bere maitearen osaba parte onekoa ez dela iritzita, rantxotik alde egitea iradokiko dio Mariari. Hala gertatuko da.

Handik urte batzuetara, jada Escobar politikaria denean (baina ez dio trafikatzailea izateari utzi) , mesede bat eskatuko dio Nicki. Behartuta lagunduko dio surflari ohiak; Escobarrek, baina, edonon ikusten ditu mamuak… Eta horietako bat da Nick. Dylan anaiak, gainera, Kolonbian jarraitzen du…

Suspentsezko trama bat osatu du Di Stefanok, baina pertsonaiak zintzoen eta gaiztoen artean banatu ditu, eta horrek entitatatea kentzen dio azken emaitzari. Del Toro, betiko moduan, maila onean.

 

 

Iñigo Iruinen argibideak ‘Lasa eta Zabala’-ren estreinaldiaren ondoren

Pablo Maloren Lasa eta Zabala-ren estreinaldiaren ondoren, Iñigo Iruin abokatuari filmari buruzko iritzia emateko eskatu genion atzo, politikaren eta kulturaren munduko beste hainbat pertsona ezaguni bezala. Espazio faltaz, oso laburtuta argitaratu ditugu paperean Iruinen hitzak. Hona hemen, hitz horien transkripzio zabalago bat:

Filmaz:

“Egin behar zen pelikula bat da, historiako pasarte garrantzitsu bat, pantailara derrigorrez eraman behar zena. Pelikula gogorra da, baina ondo adierazten du gertatutakoa. Gertaera gogorra izan zen eta krudeltasun hori agertzen da, eta horrez gain oso modu egokian azaltzen du klabeetako bat: Lasa eta Zabalari gertatutakoa estatu terrorismoa dela. Ez zen soilik mertzenarioen terrorismoa. Estatua inplikatuta zegoen. Estatu terrorismoa zer den eta noraino iritsi zen erakusten du filmak”.

Benetan gertatu ez zirenez:

“Batetik, ez da egia bonba-pakete batek nire laguntzailea hil zuenik. Egia da bonba-pakete bat bidali zutela ni hiltzeko asmotan, baina zorionez ez zuen eztanda egin. Guardia zibilek, damututa, paketea neutralizatu zuten destinora heldu aurretik, garai berean bidalitako beste pakete batek postari bat hil eta gero. Hori gainera beste une batean gertatu zen, 1989an, eta ez, filmean bezala, 1995ean.

”Bestetik, nik ez nion zerbitzari bati gogoratzen ez zuen zerbait gogoratzen zuela esateko eskatu. Egia da Costa Vasca hotelean afaldu zutela Rafael Verak, Enrique Rodriguez Galindok eta Julen Elorriagak, eta bitartekari baten bidez bi zerbitzarien lekukotasuna jasotzen saiatu nintzela. Baina hasieratik esan zuten ez zutela deklaraziorik egin nahi. Arriskutsua iruditzen zitzaien, hotelaren jabea eta Vera lagunak zirelako. Nik ez nuen harreman zuzenik izan zerbitzari haiekin. Hortik tiraka gidoiaren egitura dramatikoaren mesedetan asmatu dute gainerako guztia.

”Egia esan, ez dira parte horiek gehien gustatzen zaizkidanak, ez dira gozoki bat niretzako, baina onartzen dut fikzioaren beharrei erantzun dietela hori horrela eginda. Orokorrean txalotu egin behar da Pablo Malok, Unax Ugaldek eta gainerako aktoreek eta talde osoak egindako lana. Gertutik jarraitu dut filmaketa, pasarte batzuk nire bulegotik gertu filmatu direlako, eta badakit aktore batzuei ere oso gogorra egin zaiela pelikulak kontatzen duena”.

 

Askatasun egarri baten atzetik

Bande de filles (Perlak)

Ibaiak itsasoa bezala bilatzen du Mariemek askatasuna, nahi duena egiteko aukera izatea inoren menpeko izan gabe. Badaki bide horretan sortuko zaizkion oztopoei aurre egiteak nahigabe eta arazo asko ekarriko dizkiola, baina prest dago aurrera egiteko. Ez daki, edo ez du adierazten behintzat, zer nahi duen benetan, zein den bere ametsa. Baina argi du zer ez duen nahi, ezingo lukeela jasan bere burua amarenaren gisako bizimodu apal eta menpekora kondenatuta dagoela jakitea.

Mariemeri jarraituz hainbat jende eta giro ezagutuko ditu ikusleak, arrotzak alderdi batzuetatik baina oso gertukoak, ia etxekoak, beste askotatik. Tonu nagusia tristea eta iluna bada ere, badira une alai eta distirantak ere, bandako lau neskak, dena emanda, Rihannaren Diamonds kantatzen eta dantzatzen dutenekoa, adibidez.

Eskertzen zaio Celine Sciamma zuzendariari Paris inguruko banlieu-etako alderdi basatian paseotxo bat egiteko aukera atsegin hau.

 

bande-de-filles-girlhood-22-10-2014-4-g.

Dokumentuaren balioa

Lasa eta Zabala (Sail Ofiziala, lehiatik kanpo)

Estreinatu dute Lasa eta Zabala pelikula, eta esan daiteke Pablo Malo pelikularen zuzendaria onik atera dela. Lanak badauka-eta balioa garai gatazkatsu, biolento eta ilun baten dokumentu gisa; GALek Espainiako Gobernuaren bultzada eta baimenarekin abiarazitako Gerra Zikina ondo esplikatzen duelako; eta kontaketak, sekuentzia jakin batzuek, batez ere, berea inpaktatzen dutelako. Joxean Lasa eta Joxi Zabalak jasan zituzten torturen eszenetan kontuan hartzeko lana egin dute Jon Anza eta Cristian Merchan aktoreek.

Filma osatzeko Lasa eta Zabalaren hilketa eta desagerpenari buruzko sumarioari tira egingo ziola agindu zuen Malok, eta horrek hezurmamitzen du narrazioa. Beraz, Iñigo Iruin abokatuak (Unax Ugaldek jokatu du haren rola) kasua argitzeko ahaleginean frogak biltzen eta epaiketan egindako lanak pisu handia dauka pelikulan. Vaquero, Dorado, Bayo, Galindo eta Migueliz guardia zibilek jokatutako paper beldugarria ere ondo esplikatzen du Malok.

Baionan ETAko errefuxiatuak 80ko hamarkadaren hasieran bizi zuten giroa azaltzen du lanak aurreneko sekuentzietan. Kontaketa kronologikoa egiten du gero, flashback-ak zentzuz erabiliz eta Joanes Urkixok idatzitako gidoiak tensioari uneoro eustea ahalbidetzen du. Bainaren bat jartzekotan, agian pertsonaia gehiagi azaltzen dira, eta horietako ia inoren erretratu psikologikorik egiten ez denez, ez da erraza haiekin erabat enpatizatzea.

Jim Sheridanek eta Ken Loachek Irlandako gatazkaz egin dituzten filmak hartu ditu erreferentzia moduan Malok filma osatzerakoan, baina, beharbada, emaitza zinematografikoa, hain bat arrazoi tarteko, ez da aipatutako zinemagileek egindako lanen mailara heltzen.

 

 

 

Gogoa eta tripak nahastuta

Cain’s Children (Zuzendari Berriak)

Hungaria komunistako kartzela bortitzenari buruzko dokumentala da Bebukottak (1984). Han zentsuratuta egon zen Berlingo harresia erori bitartean (1989). Marcell Gerö zinemagileak duela hiruzpalau urte ikusi zuen, eta izututa geratu zen lan hark kontatzen zuenarekin. Filmean parte hartzen zuten 15 eta 18 urte arteko hiru neraberen testigantzek zur eta lur utzi zuten, eta haiek pairatutakoa entzuteko irrikaz haien bila jotzea erabaki zuen. Aurkitu zituen espetxean 10 eta 15 urte artean pasatu zituzten gazteak, elkarrizketatu, haien bizitza hondatu eta tristeetan sartu, eta hori erakutsi du Cain’s Children dokumental ezin lehor eta latzagoan. Tripak eta gogoak nahasten dituen film horietako bat da.

Zsoltek 13 urterekin hil zuen lagun bat, bere ama sexu harremanak edukitzera behartu nahi zuelako; Palik 14 urte zituenean hil zuen aita; eta Gabok, 15 urterekin, gazteentzako presondegi bateko irakaslea. Izugarrikeri horiek gertatu eta 30 urtero hori egiteko arrazoiez galdetuta, hiruetako inork ez du erantzun garbirik ematen. Ez dakite zerk eraman zituen modu horretan jokatzera.

Pali Hungariako landa eremu txiro batean bizi da amarekin. Seme bat ere badauka, baina oso noizean behin ikusten du. Ez dago ondo. Alkoholikoa da, eta lapurreta txikiak direla medio sarri espetxeratzen dute atzera. Gabor da hiruetan humanitate zantzuak erakusten dituen bakarra. Latak eta zigarrokina biltzetik bizi da hiri bateko aldirietan, eta emazte ohiaren etxe goibel eta penagarrian hartzen du ostatu. Ona da bien arteko harremana. Zsolt psikiatriko batean dago. Hainbat neska-lagun eduki ditu, eta demokraziaz, politikariez eta bestez mintzo da. Une batean zera esango du: “Nitaz trufatzeari utzi zioten, egin nuena egin nuenean. Pentsatzen zuten psikopata bat nintzela, baina behintzat ez ziren ausartuko berriro nitaz trufatzen”.

Hiru protagonisten familiako kideekin ere mintzatu da Gerö. Haietako ia inork ez du, ordea, kartzelan egon zirenekin enpatizatzen; ez dute samurtasunik adierazten. Are gehiago: barre ere egiten diete, eta baita erabateko erruduntzat jo. Gerören asmoa ez da, baina, inor epaitzea. Hungariako gaur egungo biztanle askoren miseria gorria, ezina eta tristura erakusteko intentziorik ere ez zuen, baina protagonistek, Bebukottak-en ikusi zuenak, horretara bultzatu dute ia nahigabe.

 

Noiz jaten da hemen?

The Salt of the Earth (Wim Wenders eta Juliano Ribeiro Salgado)

Nekez izan zitekeen kaxkarra Wim Wendersek Sebastião Salgadori buruz eta haren argazkien laguntzarekin egindako filma, eta The Salt of the Earth ez da film kaxkarra.

Sebastião Salgadoren bizitza eta ibilbide profesionala errepasatzen du pelikulak, Sebastião Salgado bera baino gehiago bere argazkiak erakutsiz, filmaren indarra haietan oinarrituz. Planteamenduak ez du huts egiten. Argazkiek pantaila bikain betetzen dute eta filmak primeran egiten du bere bidea.

Aretotik irtendakoan, ordea, galdera bat etorri zait burura, galdera guztien ama den galdera, Siniestro Total punk-rock talde galiziar gaztelaniadun mitikoak bere lehen diskoari izenburua emateko erabili zuen funtsezko galdera primigenioa: Noiz jaten da hemen? (“¿Cuándo se come aquí?”).

Miseriaren argazki erdiragarri horiek egin zituen egunetan, Sebastião Salgadok noiz eta zer jaten zuen jakiteko gogoz geratu bainaiz. Ez gai horren inguruan inolako susmo txarrik dudalako, jakin-minagatik baizik; neure burua antzeko egoera batean irudikatuz Sebastião Salgado hobeto ulertzeko.

Filmeko une batean, Sebastião Salgadok dio Ruandara egindako bidaietako batean gaixotu egin zela, “baina ez gorputzez arimaz baizik”. Ni, ordea, Sebastião Salgadoren gorputzak miseriaren aurrean nola erantzun zuen jakiteko gogoz geratu naiz. Non heukan burua, Wim, Sebastiãori horretaz galdetu behar hion unean? Seguru bazkaltzeko ordua iritsi zela justu orduan, eta, geroko utzita, bazkalondoan ahaztu egin zitzaiala.

The-Salt-of-the-Earth-3-e1400685371476

Loreak besterik ez, baina…

Loreak (Sail Ofiziala)

Anek (Nagore Aranburu) ia pelikula osoan daukan aurpegikerak ikusle alaiena ere tristetzen du. 40 bat urte dauzka, eraikuntza enpresa bateko bulego mugikorrean lan egiten du, eta Ander senarrak ez dio kasu gehiegi egiten. Abailduta bizi da, baina norbaitek, auskalo nork, loreak bidaltzen dizkio etxera, ostegunero. Autobusean ezezagunekin ere fantasatzean du, igorlea haietako bat dela irudikatuz. Egia esan, hori du bere eguneroko hitsaren ihesbide bakar.

Beñat da (Josean Bengoetxea) eraikuntza enpresa horretako garabilarietako bat. Pertsona atsegina eta lorezalea da . Bada, ordea, zapuzten duen zerbait: Tere haren amak (Itziar Aizpuru) ez du Lourdesekin (Itziar Ituño) daukan harremana onartzen. Gertakari zoritxarreko baten ondorioz, baina, hiru emakumezkoen bizitzak gurutzatuko dira, eta hain ezinak are gehiago azaleratuko dira.

Inkomunikazioari, minari, eta memoriari buruzko drama hunkigarria osatu dute Jon Garaño eta Jose Mari Goenagak (egin dutena “suspentsezko drama” bat dela esan izan dute biek, umorez). Gidoiaren harilketa ezin egokiagoari esker tentsioari eusten dio kontakizunak, eta ez dago plano bat bera ere sobera. Pascal Gaigneren musikak, gainera, istorioak eragiten duen ezinegon, tristura eta malenkonia hori areagotzen du.

Pelikulako une batean, toki batean plastikozko loreak utzi dituztela-eta, kexu da protagonistetako bat. Ondotik erantzuten diote: “Eta?Loreak besterik ez dira-eta…”. Baina, baina a zer nolako sentipenak eragiten dituzten Garaño eta Goenagaren fikziozko bigarren film luzean…

lo

 

Ez duk erraza, comemierda

Retour à Ithaque (Perlak)

Habanako terraza batetik begiratuz gero ageri den paisaiaz gain, Laurent Canteten Retour à Ithaque filmak erakusten du oso laburra izan daitekeela atxikimendutik traiziorako bidea, adiskidetasunetik etsaigorakoa. Eta Iraultza bere burua jaten amaitzen duen munstro bat bilaka daitekeela. Hemen ere, geure artean, bestelako egoera batzuetan bada ere, ikusi, bizi eta egiaztatu izan dugun fenomeno bat; ez atmosferikoa, humanoa baizik, bete-betean humanoa.

Ez da hori guztia. Horrez gain, filmean ikusten da askoz ere zentzugabeagoa, eta batez ere askoz ere antzuagoa, dela inor epaitzea, inor erruduntzat jotzea, inori traizioa leporatzea, haren benetako arrazoiak ulertzera iristeko ahalegin zintzoa egitea baino.

Film hau ez da, nire ustez, ez Iraultzaren aldeko eta ez Kubaren aurkako, ez Iraultzaren aurkako eta ez Kubaren aldeko aldarri bat, zinezko Itaka batera iristeko zailtasunei aurrez aurre begiratzeko saioa baizik.

retour-a-ithaque

Negociador (Zabaltegi)

Jokin eta Manu Aranguren nazioarteko begiralearekin eta haren itzultzailearekin daude eserita Frantziako hotel bateko bilera gela aseptiko batean. Ez dira ados jartzen, ordea, terminologiari dagokionean. Jokin ETAkideak “negoziazioa” hitza erabili nahi du, eta Manu PSEkoak, aldiz, “elkarrizketa”. Elkarrekiko sentitzen duten mesfidantza dela-eta izango dituzte gisa horretako eztabaida gehiago. Halere, negozioazio edo elkarrizketa mahaiean gertatzen den horretatik haratagokoak erakutsi ditu Borja Kobeaga zinemagile donostiarrak Negociador komedian.

Jesus Egiguren PSEko presidentea zenak bakea lortzeko ahaleginean ETAko kideekin 2005ean eta 2006an izan zituen elkarrizketak ditu oinarrian pelikulak, baina hasi baino lehenago, eta ohar baten bidez, argi uzten zaio ikusleari gertatutakoaren rekreazioa askea egin duela egileak.

Izan ere, negoziazio edo elkarrizketen mamiarekin beharrean, kasulitateekin, gaizki-ulertuekin eta bestelako egoera tragikomiko eta umoretsuekin osatu du kontakizuna Kobeagak, horretarako. Footing egitera ateratzen dira; kebab-ak jaten dituzte; hoteleko jangelan topo egiten dute; taberna batera joaten dira garagardoak edatera…

Ramon Bareak egin du Egigurenena, eta Josean Bengoetxeak Josu Urrutikoetxearena. Bikain biak. Haien artean, desadostasunak desadostasun eta aferaren larritasuna eta garrantzia gorabehera, iritsiko dira elkarrekin barre egitera ere. Xabier Lopez Peña Thierry zenaren (Carlos Areces) aldartea, aldiz, bestelakoa zen Urrutikoetxearenarekin alderatuta, edo hala aurkeztu du, behintzat, Kobeagak.

Kobeagaren hirugarren film luzea ez da maisulan bat (Pagafantas estreinatu zuen 2009an eta No controles 2010ean), eta ez dauka, gainera, hori izateko intentziorik. Lan duina da, ordea.

 

Nego

 

Kontatzearen gustua

Hubert Le Blonen azken hegaldia (Zabaltegi)

Konta zitekeen beste modu batean Hubert Le Blonen bizitza, eta baita Donostian egin zuen azken hegaldian aurkitu zuen heriotza ere, baina Koldo Almandozek berea bilatu du, ondo hautatutako laguntzaileengana joz horretarako: Isabel Hergueraren ilustrazioak, Kristiane Etxaluzen offeko ahotsa, Mamma Milk!-en musika, Laurent Dufrecheren muntaketa, Marian Fernandez Pascalen ekoizpen lan konplizea…

Konta zitekeen beste modu batean Hubert Le Blonen bizitza, eta baita Donostian egin zuen azken hegaldian aurkitu zuen heriotza ere, baina Koldo Almandozek bere laguntzaileekin batera taxutu duena gozo sartzen da ikuslearengana, dokumentalaren berezko balioei sormen artistiko librearen erakarmena gehitzen asmatzen duelako.

1posterraLB