Aginduak edo gomendioak, eta berrikuntzak

Alardea, Hondarribian

Ertzaintzak joan den ostiralean zehaztu zituen gaur Hondarribian “bete behar ziren baldintzak”. Bi alarde aldi berean leku berean egitea ezinezko denez, ordutegiak moldatu zizkien batzuei eta besteei, Jaizkibelenak aurreratuz, eta alarde tradizionalarenak atzeratuz.

Baina hori baino garrantzitsuago, Ertzaintzak, lehen aldiz, bi aldeei jarri zizkien “bete behar ziren baldintzak”: pankartarik ez eramateko eta manifestazio itxurarik ez emateko esan zien Jaizkibelekoei; plastiko beltzak, karetak eta halakoak ez ateratzeko, alarde tradizionalekoei.

Eztabaida izan genuen erredakzioan, Ertzaintzaren ebazpena agindu bat ote zen, gomendio bat,eskakizun bat… Ertzaintzak erabilitako testua halaxekoa zen: batzuei zein besteei idatzi zien “saiatu behar dute” esaka. Jaizkibelekoek bete dute agindua, gomendioa, eskakizuna, edo dena delakoa. Alarde tradizionalekoek ez erabat; aurpegia estali gabe egon dira gehienak, baina plastiko beltzaren atzean jarrita halere.

Ertzaintzaren ostiraleko ebazpena gomendio edo eskakizun gisa hartuz gero, bistan da, isunik ez lukete ez batzuek, ez besteek. Ebazpena agindu bat balitz, orduan bai, agindua bete ez duenari isunak jartzeko aukera legoke. Hala egin ohi du Ertzaintzak: manifestazio baterako baldintzak jartzen dituenean —lelo batzuk ezin direla oihukatu adierazten duenean esaterako—, baldintza horiek betetzen ez dituztenen aurka ekiten du, bertan oldartuz, edo, ondoren, isunak jarriz.

Agindu, gomendio, eskakizun, edo dena delakoa izanda ere, alarde tradizionaleko zaleek egokitzeko gaitasun gutxiago agertu dute. Bereari eutsi diote askok eta askok. Urte askoan ereindako gatazakaren emaitza izango da —oihu sutsuenak egiten ari ziren neska gazteak, seguru aski, Jaizkibel desfilatzen hasi zen garaitsuan jaiotakoak ziren—, eta ez da erraza izango urte batetik bestera aldatzea.

Baina ezberdintasunak eta ñabardurak izan dira aurten —ez da entzun da emakumeen aurkako irainik, esaterako—, eta bada aldaketa esanguratsu bat: Ertzaintzako eta Segurtasun Saileko buruek lekuan bertatik jarraitu dute alardea. Ostiraleko ebazpena ere aintzat hartzen bada, zerbait aldatzen ari den seinale.

Abuztu beroa, udazken goria

Bidegi

Akusazioa larria da. Izango du azalpenen bat agian, baina ez da erraz esplikatzekoa zergatik ordaindu behar dion administrazio publikoak enpresa pribatu bati gastuak baino %7,7 gehiago urtero. Akusazioa larria, eta erabakia, salomonikoa: AP8aren kudeaketa kontratua aurten bertan bukatzen zitzaion Bidelani. Kontratua amaitu aurretik auzitegira jotzeak erakusten du bi aldeen artean gaiztotua dagoela giroa.

Ez da oraingo kontua. 2011ko hauteskundeak egin eta gero, diputazioa aldatuta, jakinarazi zuten Bidegik 900 milioi euroko zorra zuela eta hauteskunde bezperan sinatu zutela zor horren ia erdia bankuekin (400 milioi euro). Herri Kontuen Euskal Epaitegiak, gerora, ohartarazi izan du diputazioak 2009an eta 2010ean errepideetan egin zituen obretan gainkostu larriak zeudela, hasierako aurrekontuak %38 eta %65 artean garestitu zirela errepide batzuetan. Bidegin ustez galdutako eta gero agertutako fakturen auzia etorri zen gero —langile batzuei ordainketa irregularrak egin zizkietela eta 42 laguni 6.200 euroko otordu bat pagatu zietela esan du aldundiak—. Norbaitek Bidegiko agiri batzuk ordenagailuetatik «ezabatu» zituela ere salatu izan du diputazioak.

Giro horretan, Bidegiren eskumenak aldatzeko prozedura hasi zuen aldundiak. Martxoan. Orain ikusi da errepideen kudeaketa administrazio publikoaren kontrolpean jartzeko asmoa duela. Pentsatzekoa da: enpresek ez dute gogo onez hartuko. Eraikuntza eta zerbitzu enpresek Gipuzkoan zituzten kontratu handienak airean utzi baititu aldundiak. Izan ere, gizarte gaietarako gastua kenduta —mendekotasun eta larrialdi laguntzak, pentsioen osagarriak…—, errepideak eta errauste planta ziren Gipuzkoako Diputazioak azpiegituretan egin behar zituen gastu handienak. Errauste plantako obrak uztailean geldituta —ikusteko dago epaitegiek eta EAEko fiskal nagusiak zer egingo duten; errauste planta finantzatzeko swap-en gaia ere auzitegian da—, orain Bidelanen kontratua eramango du epailearen aurrera. Itxura du urte politikoa hasi dela Gipuzkoan, eta auzitegietan berotuko dela.

Kontrol publikoa, lurrunduta

Zubietako errauste plantaren plataforma

Arrazoi batengatik edo bestearengatik, sozietate publikoak eratzea interesgarria izan liteke administrazio publikoentzat. Arrazoiak egon litezke. Eta praktika egokiak badira. Baina sozietate publikoek, aldi berean, itzalak hedatzen dituzte jardun publikoan.

Esaterako: sozietate anonimo unipertsonal gisa eratu zuten GHK. Horrek ekarri zuen, besteak beste, langile guztiak hatzarekin kontratatzea. Sozietate anonimo unipertsonalek, publikoak izan arren, eta erabiliko duten dirutza guztia ere publikoa izan arren, ez dute lehiaketa publikoen baldintzak bete beharrik langileak kontratatzeko. Legezkoa da. Langile horien soldatak ere kontrol publikotik kanpo geratzen dira; PPk salatu izan du kargudun publiko batzuek baino gehiago ere kobratzen dutela sozietate publiko batzuetako zuzendariek eta langileek.

Baina ez soldatetan eta kontratazioetan bakarrik. Fiskalizatzeko ere gaitzago bihurtzen dira sozietate anonimo publikoak. Praktikan, administrazio publikoak egin beharko lituzkeen lanak egiten dituzte, baina lan horien inguruko bileren aktak, adibidez, ez dira normalean herritarren esku egoten. Kontuak eskatzea ere zailago da horrela. Sozietate horiek egiten duten gastuaren kontrola ere nekezagoa da.

Zubietako errauste planta eraikitzeko ehunka milioi gastatzeko asmoa zuten Gipuzkoako Diputazioak eta erakunde publikoek duela bi urte arte. Dirutza hori kudeatu behar zuen enpresa publikoa zertan aritu den, zer bilera egin dituen, akta horiek non dauden, dirua nola gastatu den… jakitea, ordea, izugarri gaitza da.

EAEko fiskal nagusiak uda honetan jakinarazi du ikertu egingo duela GHK, errauste plantaren obrak gelditzeak «desfase ekonomiko handia» ekar dezakeelakoan, eta dirua oker erabili delakoan. Erronkari eusten badio, izango du zer ikertua.

Errespetuak gaztelaniaz hitz egiten du

Ertzaintzaren kontrol bat.

«Gabon». Ertzain bat, gaztea, ari zaigu hizketan. Gauerdia pasea da, Gipuzkoako herri batean gaude, errotonda baten erdian geldi, alkohola neurtzeko kontrol batean; ni noa gidari.

«¿De dónde vienen?». Ez dakigu zergatik pasatu den erdarara, baina erantzun diogu. Arazorik ez.

Argi ziriarekin autoa miatzen ari da kanpoaldetik, eta, errotondaren erdian gaudenez, galdetu diot, euskaraz, ea gelditu edo baztertu behar ote dugun. Itxoiteko erantzun digu, gaztelaniaz, begiratzen ari dela.

Berriro ere gaztelaniaz, galdetu digu autoaren azterketa teknikoa garaian egin ote genuen. Pegatina hortxe dauka, aurreko kristalean. «Bai», esan diot euskaraz, buruarekin pegatinara keinu eginez.

Ikustera doa.

Itzuli da.

«La próxima vez, caballero, me habla en castellano, por respeto. Y ahora, pueden continuar».

«Eskerrik asko» esanda agurtu nintzen, hain nengoen jota. «Eskerrik asko»? Bai: «Eskerrik asko». Euskaldunok errespetu handia diegu beste hizkuntzak hitz egiten dituztenei.

Lapidazioa Irunen

Irungo alardea

Lapidazio bat Sudanen (demagun) oso gauza ikaragarria da. Gizonezkoak, emakume baten bueltan jarrita, irainka, harrika, emakumea lehertzen. Lapidazio baten aurka, Sudanen bada (adibidez), hasiko dira sinadurak biltzen Interneten, eta nazioarteko diplomazia hariak mugitzen. Eraso fisikoak beti izaten dira ikusteko gogorragoak eta salatzeko errazagoak, eta etxetik urrun direnean gehiago; lapidazio sinbolikoak ere badaude ordea, eta ez dago Afrikara joan beharrik halakoak ikusteko. Demagun Irunen, adibidez Hondarribian, emakume eta gizon talde bat plaza publikoan iraintzea, mehatxatzea, jotzea… eta gero «festa handia» arazorik gabe eta «normal-normal» iragan dela esatea, lapidazio modu bat da. Zer eta, haizemaile batekin jendea agurtu beharrean, txistua jo edo eskopetarekin tiro egin nahi dutelako. Kanpoko behatzaile batek absurdotzat joko luke, iraingarritzat beharbada, baina errepikatzearen errepikatzez alarde mistoak mehatxatzea, iraintzea eta sinbolikoki lapidatzea «normaltasun» bihurtu da.

Hain normal bihurtu da, igandean pertsona talde bati eraso egin ziotela Irunen, eta inork ez duela salatu gertatutakoa. Inork ez. Lau egun behar izan dira, eta Landetxa konpainiak berak atera behar izan du prentsaren aurrera, argazkiekin. Erasoa jasan dutenak hain bakar agertzeak ere badu karga sinbolikoa: Sudanen (esaterako), lapidatutako andreak agertzen diren bezain bakar agertu dira prentsaren aurrera.

Emakumeen eskubideek eta osotasun fisiko-psikikoak baino puskaz gehiago balio dute botoek Hondarribian eta Irunen. Botokrazia dei zitekeen. Ez dio axola handirik alarde parekideak nahi dituzten herritarrei zer gertatzen zaien. Hainbeste urte joan dira alarde parekideak desfilatzen hasi zirenetik, eta denetik ikusi behar izan dute haietan dabiltzanek. Erasotzaileak, aldiz, ez dituzte inoiz zigortu. Alderdi politikoen eta administrazio publikoen erreakzioak, berriz, neurritsuegiak izan ohi dira; norbere lerroko boto-emaileak gehiegi ez aztoratzeko gisakoak. Baina gaur eta hemen onar al liteke lapidazio sinbolikoak gertatzea eta ia klase politiko guztiak beste aldera begiratzea, ezer gertatu ez balitz bezala?

Tarteko bidean, txipak itsumutil

Atez atekoaren aurkako protesta, Legorretan. JON URBE (ARP)

Orpazurda hitza famatu dute asteburu honetan; Pablo Berasaluze pilotariaren Akilesen zainaz —orpazurdaz— ari ziren, finalean ustekabean hautsi zuen horretaz. Baina pilotariarena ez da izan azken asteetan hautsi den oreka bakarra; ezker abertzaleari orpazurda, Akilesen zaina, saihets babesgabea aurkitu dio EAJk: herri galdeketak. Legazpin atez atekoari buruzko galdeketa egin zutenetik, zalantza sumatzen zaio ezker abertzaleari. Martin Garitano Gipuzkoako ahaldun nagusiak esan du ezker abertzaleak aintzat hartuko duela herritarren hitza. Bilduk ez du xehetasun gehiago eman, oraingoz. Legazpiko udal taldeak gaur emango du bere erabakiaren berri; ikusiko da zer bide hartuko duen Bilduk.

Nolanahi den ere, zerbait aldatzen ari den seinaleak badira Gipuzkoan: hondakinen bilketari buruzko adostasunera heldu dira Elgetan, eta jarrerak gertuago daudela adierazi dute Zumaian. Atez atekoa ez baina beste sistema batzuk probatzekotan dira bi herri horietan. Lehenago, iazko urrian, ezustean iritsi zen beste albiste bat: Urnietako hiru alderdiek —EAJk, Bilduk eta PSEk— tratua egin zuten, bosgarren edukiontzia jartzeko. Helburua zehaztu behar zela, baldintza hori jarri zuen Bilduk. Adostu zuten hondakinen %65 bereizita biltzera iristea; eta bosgarren edukiontzia herri osora zabaldu zuten.

Urnietan, Bilduk esan zuen ez ziola uko egiten atez ateko bilketari, sistemarik egokiena iruditzen zaiolako, baina errespetatzen zuela udalaren gehiengoak hartutako erabakia. Elgetan, Oxel Erostarbe independentearen taldeak —jada ez da Aralarrekoa—, Bilduk eta EAJk itxi dute akordioa. Kaleko edukiontzi adimendunak jarriko dituzte —txipak izango dituzte, nork-noiz irekitzen dituen kontrolatzeko— lau hondakin frakziorentzat: organikoarentzat, plastikoentzat, errefusarentzat eta pixoihalentzat. Beste bost edukiontzi klase, berriz, irekita mantenduko dituzte: paperarena, beirarena, olioarena, pilena eta arropena. Helburua ere adostu dute: hondakinen %70-80 inguru birziklatzea. Eta galdeketa egingo dute, abenduan.

Zumaiako proposamena antzeko arrastotik doa: hondakin frakzio guztientzat txipekin funtzionatuko duten edukiontziak jartzea. Zumaian Zero Zabor taldeak egin du proposamena, hondakinei buruz eztabaidatzeko udalak antolatutako mahaian. Bilduk, EAJk, Aralarrek eta PSEk parte hartzen dute mahai horretan, baita atez atekoaren kontrako plataformak, Zumaian Zero Zabor taldeak, eta Zumaiako Natur Taldeak ere. Atzera-aurrera ibili ostean, badirudi jarrerak gerturatzen hasi direla. Sistema aztertu egin behar dela ñabartu du udalak; xehetasunak adostu behar direla, oposizioak. Ez dute ezer itxi, baina doinua berria da.

Zumaian eta Elgetan proposaturiko sistemak berriak dira, orain arte ez dituztelako jarri kaleko edukiontzi guztiak txipekin. Zer emaitza izango duten, ezin aurreratu, beraz. Baina txipak dituzten edukiontzi batzuk erabili izan dituzte lehenago ere; Lazkaon, adibidez, materia organikoaren edukiontziek txipak dituzte —hiri hondakin guztien %50 inguru bereizita biltzera iritsi dira modu horretan—. Bosgarren edukiontzi soila erabiltzen ari diren herrietan nekez iristen dira %40 bereizita jasotzera. Atez atekoarekin ari diren herrietan, berriz, %70etik gorakoa da bilketa selektiboa —Antzuolan eta Itsasondon %90etik gertu dabiltza—.

Paradoxa bat geratu da agerian: datu onenak eman dituen bilketa da aurkakotasun gehien eragiten dituena, publikoki eta mediatikoki bederen —atez atekoa duten herrietan ere istiluak izan ziren hasieran, baina baretuta daude aspaldian—. Orain, orpazurda ukituta, birziklatze tasa apalagoak eman ditzaketen bilketak probatzeko prest agertu da Bildu, tarteko bidetik. Baina ez dio uko egin errauste plantaren lanak bertan behera uzteko asmoari —atzo bi kontratu eten zituen hondakinen partzuergoak, irregulartasunak antzemanda—. Errauste planta gelditzekotan, ordea, birziklatze tasak handitzea lortu behar du Bilduk, ez dio tarteko bideak balio. Ikusteko dago txipak lagun edo traba izango dituen bide horretan.

Utzikeriaren apologia

Iñaki Azkuna, Bizkaiko TMB plantan. JON HERNAEZ (ARP)

Hondakinak kudeatzeko Gipuzkoako Diputazioak egin zuen lehen plan hark, 2002koak, argi utzi zituen hondakinen bilketa modua aldatzearen arriskuak: «Materia organikoa gaika biltzearen ezarpenak esfortzu bat eskatzen die herritarrei, gutxienez bost frakzio bereizi beharko lituzketelako. (…) Gizarteak birziklatze eskema berriarekiko atxikimendua galtzeko arriskua erreala da, eta ezin da gutxietsi». Hondakinen planak esaten zuen, beraz, herritarrak materia organikoa bereiztera behartzea arriskutsua izan zitekeela, aurka jar daitezkeelako. Hori jakinik, materia organikoaren bilketa sistema baten aurka egiteak arriskuak handitzen ditu; bistan dena. Oposizioa egiten bada, oposizioa indartzen da, eta sistemak huts egiteko aukerak handitzen: bosgarren edukiontziaren aurka kanpaina eginez gero, organiko gutxiago jasoko da; atez atekoaren aurka kanpaina eginez gero, hondakin gutxiago jasoko dira bereizita.

Arrisku horiez badakite erakunde publikoek, birziklatze tasak eskuetan dituztelako: birziklatzea politikoki zuzena izan liteke, baina etxeetako hondakinen %40 baino gehiago ez dira birziklatzen inon, salbu eta atez ateko bilketa duten herrietan. Herritarrek berez birziklatzeko joera masiborik ez dutela —eta behartuz gero aurka jar daitezkeela— jakinik, erakunde publikoek borondatearen esku utzi dute birziklatzea urte luzez, eta kanpainak egin izan dituzte, maiz antzean, hondakinak birziklatzearen alde. Politikoak ere politikoki zuzena denaren eremuan mintzatzen dira, herritarrak birziklatzera animatuz. Birziklatzea horixe baita, zer politikoki zuzen bat, euskara den bezala: egitera behartzen ez den bitartean, denak alde.

Berriki zuzentasunaren muga gainditu zuen Iñaki Azkuna Bilboko alkateak: «Hemen [Bizkaian], zabor poltsa edukiontzira bota besterik ez dugu egin behar, buruhausterik gabe». Politikoki zuzenaren marra kilometro batzuk harago eraman zuen, utzikeriaren apologia eginez nolabait. Hilabete joan da; inork ez ditu zuzendu Bilboko alkatearen hitzak. Birziklatzeko asmorik ez duenak laguntza gutxi behar badu, halako adierazpenekin nekez iritsiko dira birziklatze tasa handiagoak.

Aste honetan, atez ateko bilketaren kontrako erasoak gertatu dira Gipuzkoan, lehen aldiz. Hondakinen kudeaketa planak 2002an esaten zuena betetzeko bidea hartzen ari dela ematen du: «Gizarteak birziklatze eskema berriarekiko atxikimendua galtzeko arriskua erreala da». Alderdien artean sortu den ika-mikarekin, zail da esaten zeinek irabaziko dituen botoak, baina erraz da sumatzen zeri kalte egingo dion: birziklatze tasari. Eta utzikeriaren apologiak ez du lagunduko.

Zeinen hondakinak bedeinkatuko ditu Europak?

Janez Potocnik, Europako Batasuneko Ingurumen kontseilaria. EUROPAKO BATASUNA

Europaren bedeinkazioaren bila ari dira nola batzuk, hala besteak, hondakinak kudeatzeko politikaren inguruan. Martxoaren 7an Gipuzkoako Diputazioko ordezkariak izan ziren Bruselan, eta nabarmendu zuten beren asmoak goraipatu zituela Janez Potocnik Europako Ingurumen komisarioak. Aste honetan, Potocnik elkarrizketatu duenez Noticias de Gipuzkoa kazetak, EAJren GBBko ordezkariak izan dira komisarioaren hitzak nabarmendu dituztenak: «Errausketa teknika segurua da». Bihar, berriz, Iñaki Errazkin Gipuzkoako Ingurumen diputatua Italian izango da, Rockefeller fundazioak gonbidatuta, zero zabor estrategiari buruz hizketan. «Nabarmena da Gipuzkoako esperientzia erreferentzia bihurtzen ari dela nazioartean», esan du aldundiak.

Baina Europak nor bedeinkatu du? Bada, Europako Batasunaren tradizioari eutsiz, inor ez eta denak. «Errausketa izan daiteke hondakinak kudeatzeko estrategia baten elementu bat». «Baina urrun dago hierarkiaren lehen lerrotik». Biak, Potocniken esanak. Ezin da begietatik kendu Bruselan ehunka eta ehunka lobby edo presio talde daudela. Horrela erditzen dituzte legeak, zuzentarauak eta gomendioak: denen gusturako, eta inor ez asetzeko moduan.

Uneotan, 2008an onartutako zuzentaraua da, hondakinen kudeaketarako, Europaren iparra. Araudi hark argi zehazten zituen hondakinentzako lehentasunak: gutxiago sortu behar dira, berrerabili egin behar dira, eta birziklatu egin behar dira. Eta ezin bada, erraustu daitezke, energia sortzeko ahal bada. Eta ezin bada, zabortegietara eraman beharko dira, beste erremediorik ez eta. Baina zuzentarauak berak ematen du hierarkia hori hankaz gora botatzeko argudioa: hierarkiako beste aukerak erraustea baino teknikoki zailagoak, finantzatzeko zailagoak eta ingurumenarentzat kaltegarriagoak badira, zuzenean pasatu liteke erraustera. Hierarkia hankaz gora utzita, posible da erraustea, beraz. Bistan da errausketa sustatu nahi duten lobby eta estatuei eginiko keinua dela hierarkiaren klausula hori.

Emaitza: 2008tik hona, estatu gehienek beren legeetan txertatu dute zuzentarau hori, baina birziklatze tasek apenas egin duten gora. Errausketak bai, ordea.

Horregatik, ez dira harritzekoak Potockinek Gipuzkoako kazetari emandako erantzunak: «Herrialde batzuek gehiegizko ahalmena dute errausteko, eta horrek esan nahi du hondakinen kopuru gehiegizko bat errausten dela; horrek zailtasunak jartzen dizkie beste kudeaketa aukera batzuei, birziklapenari adibidez. Baina errausketa teknika segurua da, onurak ekar diezazkioke gizarteari». Denak pozik, inor ez kontentu.

Oreka zaila du Potocnikek. Europako Batasuneko kide diren estatu bat eta bakoitza ase behar ditu. Aurrera eginarazteko gidalerroak eman behar dizkie, baina inor behartu gabe.

Egoskortu antzean sumatzen zaio, hala ere. Iazko maiatzean agiri inportante bat onartu zuen Europak, Ingurumen komisarioaren eraginez. 2020rako hondakinak «baliabide gisa» kudeatzea agintzen du agiri horrek. Beste urrats bat egin zuen gero Potocnikek, eta zehaztu zuen birziklatu ezin diren hondakinak soilik erraustu behar direla errauste plantetan —orain ika-mikarako motiboa da ea hondakinen ehuneko zenbat birzikla daitekeen, nahiz Gipuzkoako Diputazioaren ikerketa batek zehaztu duen %81 birzikla daitezkeela—.

Bestalde, birziklatze eta konpostatze datu txarrenak dituzten estatuei ohartarazpenak bidali dizkie Potocnikek, eta haietako batzuekin bilera egin zuen joan den asteartean. Iradoki zien, «adibidez», aztertu beharko luketela hondakinak zabortegira edo erraustera eramateagatik zergak jartzeko aukera. Baita hondakinak zabortegietara edo errauste plantetara eramatea debekatzea ere. Betiere, posibilitateez ari da Ingurumen komisarioa, baina urrats bat gora egin du.

Atzo beste eztabaida bat jarri zuen mahaiaren gainean Iosu Madariaga Bizkaiko Ingurumen diputatuak, BERRIAri eman zion elkarrizketarekin: agian, Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak aski dute errauste planta bakar bat, Zabalgarbi alegia. Aztertu beharreko ideia iruditzen zaiola esan zuen. Ana Oregi Eusko Jaurlaritzako Ingurumen sailburuak ere asmoa agertu du hondakinen plan bat egiteko. Badirudi hondakinen kudeaketari buruzko eztabaida Gipuzkoako EAJren eta Bilduren arteko lehiatik harago ateratzeko bidean dela.

Hala gertatuz gero, ez legoke soberan Europak emandako beste agindu bat gogora ekartzea: 2020rako, hiri hondakinen %50 birziklatu behar dira. Europak inon ez du helburu gisa jarri hondakinen ehuneko zenbat erraustu behar diren. Europak zerbait zehaztu badu, zehaztu du hondakinen ehuneko zenbat birziklatu behar diren. Euskal Herrian, gaur egun, birziklatze tasa %25 eta %35 artekoa da, eskualdearen arabera. Bada non hobetu, beraz, Europari kasu egin nahi bazaio eta haren bedeinkazioa jaso nahi bada. Birziklatzea adskripzio politikoko jokabide bihurtzeko arriskua gero eta handiagoa da, alderdi politikoen arteko liskarren eraginez hein handi batean —berriki, gizonezko bat ari zen, irratian, «Bizkaian bezala» nahi zuela esaten: «Zaborra bota, eta kito»—. Potocniken hitzek adierazten dute gustura hartuko lituzkeela adostasunak bide horretan: «Garrantzitsua da Gipuzkoan dauden posizio dibergenteak adiskidetzea, interes politikoez harago, eta interes publiko orokorra kontuan hartzea».

Hazi ez; ezin eutsi

2012ko murrizketak. GARIKOITZ GOIKOETXEA, JOXAN APEZTEGIA (BERRIA)

Murrizketak: esatearen esatez maiztuta geratu da hitza. Urteko balantzea ez da dantzan hasteko modukoa: mendekotasunak dituztenek zailago dute laguntzak eskuratzea; gizarteratze errenta jasotzea gaitzagoa da; aldiz, merkeagoa da langileak kaleratzea; eta errazagoa, langabezia sariak galtzea; pentsioak ez dira gaurkotu; auzitegira jotzeagatik pagatu egin behar da; protesiak, aulki gurpildunak, larrialdietarako ez diren anbulantziak, eta botikak pagatu behar diren bezala; osasun arreta galtzeko beldurrez daude paperik gabeko immigranteak; Eguberrietako saririk ez dute jaso funtzio publikoko langileek, eta lanaldi luzeagoak dituzte; eta ikastetxeek, irakasle gutxiago ikasle gehiagorentzat…

Orain arteko mozketa gehienek gizartearen katebegi ahulenei egin diete kalte nabarmena: etorkinei, pentsiodunei, eriei, ikasleei, mendekotasunak dituztenei, langabeei… Eta kalera aterarazi ditu. Hiru greba orokor, eta elkarretaratze, manifestazio, era guztietako protesta… Nafarroan, %416 ugaritu dira murrizketen eta gobernuen erabakien aurkako protestak. Eta desordena publikoko delituak 2011n dagoeneko ugaritu egin zirela azaldu zuten fiskalek urteko bilanean.

Osasuna eta hezkuntza, mundu guztiarentzat; gizarte babesa, ahulenentzat. Oinarri horien gainean sortu eta hedatu zen ongizatearen gizartea pitzatze bidean doan seinaleak sumatzeko ere balio izan du joan den urteak. Erdi mailako klasearen ametsak urtzen hasi ziren urtea ere izan da; etxe kaleratzeak, horren adibide.

Maiek ez zuten asmatu munduaren akaberarekin. Edo agian bai, eta munduaren akabera ez da kataklismo batekin iritsiko, pixkanaka handiago eginez joango den pitzadura batengatik baizik.

Edozein kasutan, egoera ekonomikoak ez du denbora gutxian iraultzeko itxurarik. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak esan du: bi urte eutsi behar zaio, egoera aldatzen hasteko. Berriki kooperatiba ezagun batek bazkideei emandako datuekin bat: bi urtez atzera jarraituko du ekonomiak, eta enplegua sortzen hasterako hamarkada joango da.

Barne produktu gordinaren hazkundean oinarritu den ekonomiaren ajeak dira: hazkunderik gabe, ekoizpenik ez, enplegurik ez, kontsumorik ez, finantzabideak lotzeko modurik ez, ordainketak egiteko ere ez… Epe luzerako argi gehiegi ez, eta motzerako bi errezeta ari dira ematen gobernuak eta enpresak: ikerketan eta berrikuntzan inbertitzea; eta esportatzea eta nazioartera irtetea. Mondragon Internacionaleko presidenteak esan zuen, orain bi hilabete: «Aberria egitea kanpora joatea da». Eta badoaz langileak: Perura, Marokora, Alemaniara, AEBetara, Turkiara… Immigrazioa eteten eta emigrazioa hazten hasi da, aspaldiko partez.

Hazkundea posible den, egingarri, komenigarri eta beharrezko ote den, ez da eztabaidatzen. Ezinbesteko jotzen da; baina hazkunde bedeinkatua sustatzeko ere eskuak lotuta dituzte administrazio publikoek, beren defizitak estali beharrez; eta ezin da aldi berean hazi eta eutsi. Madrilen ahotik, Europak agintzen du, erakunde publikoek gastua murriztu eta austeritatea ezarri behar dutela zehazteko. Eta PPko gobernuaren neurriei aurka egin dieten administrazioek galdu egin dituzte auziak. Egingo dituzte murrizketa gehiago; erakunde publiko guztiek aitortu dute, gehiegi zehaztu gabe. Hazkundea hitza auskalo, baina Murrizketak behintzat hiztegian ongi finkatuta gelditu da, puska baterako.