Zintzoak eta gaiztoak

1980eko erdialdea da, eta Nick (Josh Hutcherson) surflari happy kanadiarra Kolonbiako kostaldeko herrixka paradisiako batera helduko da, han janari eta edari salmenta negozio txiki bat dauka-eta Dylan anaiak. Nick gaztea Mariaz (Claudia Traisac) maiteminduko da, eta laster ikusiko du neskaren osaba mitinero bat dela; herri txiroari itxaropena promesten dion gizona populista dela; Pablo Escobar (Benicio del Toro) Medellingo droga kartel boteretsuaren (Kolonbia) buru ahalguztiduna dela.

Pablo Escobar existitu zen; munduko trafikatzailerik ospetsuena izan zen; baina istorioa fikzionatua da. Andrea Di Stefano filmaren egileak (bere estreinako lana da) adierazi du Escobarrez eta garai hartaz ezagutza handia zuen konfiantzazko iturri batek kontatukoen arabera osatu duela fikzioa.

Hasieran nahiko ondo moldatzen da Nick Escobarren rantxoan. Capo-a ongi portatzen da harekin, eta gainera lana ematen dio piszina garbitzaile gisa. Familiakoak ere maitasunez tratatzen ditu narkoak. Pixkanak gauza arraroak ikusten eta entzuten hasiko da, ordea, eta bere maitearen osaba parte onekoa ez dela iritzita, rantxotik alde egitea iradokiko dio Mariari. Hala gertatuko da.

Handik urte batzuetara, jada Escobar politikaria denean (baina ez dio trafikatzailea izateari utzi) , mesede bat eskatuko dio Nicki. Behartuta lagunduko dio surflari ohiak; Escobarrek, baina, edonon ikusten ditu mamuak… Eta horietako bat da Nick. Dylan anaiak, gainera, Kolonbian jarraitzen du…

Suspentsezko trama bat osatu du Di Stefanok, baina pertsonaiak zintzoen eta gaiztoen artean banatu ditu, eta horrek entitatatea kentzen dio azken emaitzari. Del Toro, betiko moduan, maila onean.

 

 

Dokumentuaren balioa

Lasa eta Zabala (Sail Ofiziala, lehiatik kanpo)

Estreinatu dute Lasa eta Zabala pelikula, eta esan daiteke Pablo Malo pelikularen zuzendaria onik atera dela. Lanak badauka-eta balioa garai gatazkatsu, biolento eta ilun baten dokumentu gisa; GALek Espainiako Gobernuaren bultzada eta baimenarekin abiarazitako Gerra Zikina ondo esplikatzen duelako; eta kontaketak, sekuentzia jakin batzuek, batez ere, berea inpaktatzen dutelako. Joxean Lasa eta Joxi Zabalak jasan zituzten torturen eszenetan kontuan hartzeko lana egin dute Jon Anza eta Cristian Merchan aktoreek.

Filma osatzeko Lasa eta Zabalaren hilketa eta desagerpenari buruzko sumarioari tira egingo ziola agindu zuen Malok, eta horrek hezurmamitzen du narrazioa. Beraz, Iñigo Iruin abokatuak (Unax Ugaldek jokatu du haren rola) kasua argitzeko ahaleginean frogak biltzen eta epaiketan egindako lanak pisu handia dauka pelikulan. Vaquero, Dorado, Bayo, Galindo eta Migueliz guardia zibilek jokatutako paper beldugarria ere ondo esplikatzen du Malok.

Baionan ETAko errefuxiatuak 80ko hamarkadaren hasieran bizi zuten giroa azaltzen du lanak aurreneko sekuentzietan. Kontaketa kronologikoa egiten du gero, flashback-ak zentzuz erabiliz eta Joanes Urkixok idatzitako gidoiak tensioari uneoro eustea ahalbidetzen du. Bainaren bat jartzekotan, agian pertsonaia gehiagi azaltzen dira, eta horietako ia inoren erretratu psikologikorik egiten ez denez, ez da erraza haiekin erabat enpatizatzea.

Jim Sheridanek eta Ken Loachek Irlandako gatazkaz egin dituzten filmak hartu ditu erreferentzia moduan Malok filma osatzerakoan, baina, beharbada, emaitza zinematografikoa, hain bat arrazoi tarteko, ez da aipatutako zinemagileek egindako lanen mailara heltzen.

 

 

 

Gogoa eta tripak nahastuta

Cain’s Children (Zuzendari Berriak)

Hungaria komunistako kartzela bortitzenari buruzko dokumentala da Bebukottak (1984). Han zentsuratuta egon zen Berlingo harresia erori bitartean (1989). Marcell Gerö zinemagileak duela hiruzpalau urte ikusi zuen, eta izututa geratu zen lan hark kontatzen zuenarekin. Filmean parte hartzen zuten 15 eta 18 urte arteko hiru neraberen testigantzek zur eta lur utzi zuten, eta haiek pairatutakoa entzuteko irrikaz haien bila jotzea erabaki zuen. Aurkitu zituen espetxean 10 eta 15 urte artean pasatu zituzten gazteak, elkarrizketatu, haien bizitza hondatu eta tristeetan sartu, eta hori erakutsi du Cain’s Children dokumental ezin lehor eta latzagoan. Tripak eta gogoak nahasten dituen film horietako bat da.

Zsoltek 13 urterekin hil zuen lagun bat, bere ama sexu harremanak edukitzera behartu nahi zuelako; Palik 14 urte zituenean hil zuen aita; eta Gabok, 15 urterekin, gazteentzako presondegi bateko irakaslea. Izugarrikeri horiek gertatu eta 30 urtero hori egiteko arrazoiez galdetuta, hiruetako inork ez du erantzun garbirik ematen. Ez dakite zerk eraman zituen modu horretan jokatzera.

Pali Hungariako landa eremu txiro batean bizi da amarekin. Seme bat ere badauka, baina oso noizean behin ikusten du. Ez dago ondo. Alkoholikoa da, eta lapurreta txikiak direla medio sarri espetxeratzen dute atzera. Gabor da hiruetan humanitate zantzuak erakusten dituen bakarra. Latak eta zigarrokina biltzetik bizi da hiri bateko aldirietan, eta emazte ohiaren etxe goibel eta penagarrian hartzen du ostatu. Ona da bien arteko harremana. Zsolt psikiatriko batean dago. Hainbat neska-lagun eduki ditu, eta demokraziaz, politikariez eta bestez mintzo da. Une batean zera esango du: “Nitaz trufatzeari utzi zioten, egin nuena egin nuenean. Pentsatzen zuten psikopata bat nintzela, baina behintzat ez ziren ausartuko berriro nitaz trufatzen”.

Hiru protagonisten familiako kideekin ere mintzatu da Gerö. Haietako ia inork ez du, ordea, kartzelan egon zirenekin enpatizatzen; ez dute samurtasunik adierazten. Are gehiago: barre ere egiten diete, eta baita erabateko erruduntzat jo. Gerören asmoa ez da, baina, inor epaitzea. Hungariako gaur egungo biztanle askoren miseria gorria, ezina eta tristura erakusteko intentziorik ere ez zuen, baina protagonistek, Bebukottak-en ikusi zuenak, horretara bultzatu dute ia nahigabe.

 

Loreak besterik ez, baina…

Loreak (Sail Ofiziala)

Anek (Nagore Aranburu) ia pelikula osoan daukan aurpegikerak ikusle alaiena ere tristetzen du. 40 bat urte dauzka, eraikuntza enpresa bateko bulego mugikorrean lan egiten du, eta Ander senarrak ez dio kasu gehiegi egiten. Abailduta bizi da, baina norbaitek, auskalo nork, loreak bidaltzen dizkio etxera, ostegunero. Autobusean ezezagunekin ere fantasatzean du, igorlea haietako bat dela irudikatuz. Egia esan, hori du bere eguneroko hitsaren ihesbide bakar.

Beñat da (Josean Bengoetxea) eraikuntza enpresa horretako garabilarietako bat. Pertsona atsegina eta lorezalea da . Bada, ordea, zapuzten duen zerbait: Tere haren amak (Itziar Aizpuru) ez du Lourdesekin (Itziar Ituño) daukan harremana onartzen. Gertakari zoritxarreko baten ondorioz, baina, hiru emakumezkoen bizitzak gurutzatuko dira, eta hain ezinak are gehiago azaleratuko dira.

Inkomunikazioari, minari, eta memoriari buruzko drama hunkigarria osatu dute Jon Garaño eta Jose Mari Goenagak (egin dutena “suspentsezko drama” bat dela esan izan dute biek, umorez). Gidoiaren harilketa ezin egokiagoari esker tentsioari eusten dio kontakizunak, eta ez dago plano bat bera ere sobera. Pascal Gaigneren musikak, gainera, istorioak eragiten duen ezinegon, tristura eta malenkonia hori areagotzen du.

Pelikulako une batean, toki batean plastikozko loreak utzi dituztela-eta, kexu da protagonistetako bat. Ondotik erantzuten diote: “Eta?Loreak besterik ez dira-eta…”. Baina, baina a zer nolako sentipenak eragiten dituzten Garaño eta Goenagaren fikziozko bigarren film luzean…

lo

 

Negociador (Zabaltegi)

Jokin eta Manu Aranguren nazioarteko begiralearekin eta haren itzultzailearekin daude eserita Frantziako hotel bateko bilera gela aseptiko batean. Ez dira ados jartzen, ordea, terminologiari dagokionean. Jokin ETAkideak “negoziazioa” hitza erabili nahi du, eta Manu PSEkoak, aldiz, “elkarrizketa”. Elkarrekiko sentitzen duten mesfidantza dela-eta izango dituzte gisa horretako eztabaida gehiago. Halere, negozioazio edo elkarrizketa mahaiean gertatzen den horretatik haratagokoak erakutsi ditu Borja Kobeaga zinemagile donostiarrak Negociador komedian.

Jesus Egiguren PSEko presidentea zenak bakea lortzeko ahaleginean ETAko kideekin 2005ean eta 2006an izan zituen elkarrizketak ditu oinarrian pelikulak, baina hasi baino lehenago, eta ohar baten bidez, argi uzten zaio ikusleari gertatutakoaren rekreazioa askea egin duela egileak.

Izan ere, negoziazio edo elkarrizketen mamiarekin beharrean, kasulitateekin, gaizki-ulertuekin eta bestelako egoera tragikomiko eta umoretsuekin osatu du kontakizuna Kobeagak, horretarako. Footing egitera ateratzen dira; kebab-ak jaten dituzte; hoteleko jangelan topo egiten dute; taberna batera joaten dira garagardoak edatera…

Ramon Bareak egin du Egigurenena, eta Josean Bengoetxeak Josu Urrutikoetxearena. Bikain biak. Haien artean, desadostasunak desadostasun eta aferaren larritasuna eta garrantzia gorabehera, iritsiko dira elkarrekin barre egitera ere. Xabier Lopez Peña Thierry zenaren (Carlos Areces) aldartea, aldiz, bestelakoa zen Urrutikoetxearenarekin alderatuta, edo hala aurkeztu du, behintzat, Kobeagak.

Kobeagaren hirugarren film luzea ez da maisulan bat (Pagafantas estreinatu zuen 2009an eta No controles 2010ean), eta ez dauka, gainera, hori izateko intentziorik. Lan duina da, ordea.

 

Nego

 

Harribitxi existentziala

Los tontos y estúpidos (Zuzendari Berriak)

Izan daiteke… Maitasuna gauza asko izan daiteke. Adiskidetasun zintzo bat eraikitzea; zure ezinen jabe izatea; egindako lan txukunagatik albokoari zure esker ona irribarre batekin edo besarkada batekin adieraztea; desira duzun horrengatik borrokatzea…

Los tontos y los estúpidos Roberto Castonen bigarren pelikula (Ander ondu zuen 2009an) maitasunari buruzko saiakera zinematografikoa da; Existentziari buruzko harribitxi bat, hobeto esanda. Saiakera, zinemaren barruan zinema egiten duelako zinemagile galiziarrak. Izan ere, Donostian estreinatu duen lanak bestelakoa izan behar zuen hasieran. Ez zuen hori gauzatzeko adina diru lortu, eta egoera berrira moldatu behar izan zuen. Emaitza, baina, harrigarri ona da.

Lehen sekuentzian ikusten da nola iristen den pertsona multzo bat industrialde bateko lokal batera. Gero, Roberto Alamoren gidaritzapean (Urtaini buruzko antzezlana interpretatu zuena), plato handi batean entseatzen hasten dira aktoreak; hasten dira Paula, Mario, Miguel eta Lourdes.

Alamok irakurtzen du gidoia, aurkezten du eszena, eta antzezleak rolak jokatzen hasten dira. Paulak (Cuca Escribano) 45 urte dauzka, eta etsita dago bere senarrak ez duelako desiratzen. Mario (Josean Bengoetxea) 51 urteko medikua da bere senarra. Gauza dezente ezkutatzen ditu gizonak… Bi alaba dauzkate, eta haien guztien bizitzetan Andre izeneko Erasmuseko ikaslea, Itziar alabaren ikaskidea, sartuko da. Miguel psikologoak (Mikel Losada) 35 urte dauzka. Besteen penak entzuten ditu, baina ez dauka nori kontatu bereak. Lourdes 27 urteko supermerkatuko kutxazainaren (Nausicaa Bonnin) amak minbizia dauka. Hori gutxi balitz, berak ez daki zer egin bere bizitzarekin.

Lauen bizitzak gurutzatuko dira pelikulako hiru aktotan, eta pixkanaka gordeta zituztenak, pairatutako minak, ezinak, frustrazioak, desirak eta beste, azaleratuko dituzte. Azken finean bakarrik ez egotea bilatzen dute; maitasunarekin bere forma anitzetako batean topatzea, eta hura besarkatzea. Besterik ez dute nahi.

Jarraitu dezala Castonek pelikulak egiten. Den-denok esketuko diogu.

PD. Paula eta Mariok eta baita bere alabek ere euskaraz, bizkaieraz hain zuzen, hitz egiten dute batzuetan.

Tonto

Kariñoa bizitzaren gordinari gailentzen

Mommy (Perlak)

Pelikula hasi eta berehala, gauza batek deitzen du atentzioa. Irudiak ez dauka zinemaren ohiko forma panoramiko-horizontala, bertikala baizik. Horrek Xavier Dolan 25 urteko zuzendari kanadarraren bosgarren film luzearen protagonista, Steve, hartzen du estu, baina baita ikuslea eta egilea bera ere. Giro itogarri horretan garatzen da filmak kontatzen duen istorio triste eta gogorra. Hiru protagonisten arteko harremanaren zintzotasuna, haien arteko adiskidetasuna (sekulako sesio eskandalagarriak gorabahera), elkarri ematen diote kariñoa eta umorea, kontatzen denaren gordinari gailentzen zaizkio, eta pelikula indartsu eta emotibo bat eskaintzen du Kanadako zinemaren enfant terrible-ak.

Ia pelikula osoan, bost bat minutu eskasetan izan ezik, irudiak itxura bertikal hori du. Formatu panoramikoa hartzen du Steve 15 urteko gazteak arazo guztiak atzean utzi dituela pentsatzen duenean. Hori, ordea, ez da inoiz egiazki gertatzen.

Balizko Montreal bateko  gazteentzako atxilotze zentro batean dago Steve. Buru nahasmendua dauka eta hiperaktiboa da. Zerbait gertatuko da han dagoen bitartean, eta kaleratu egingo dute. Diane amak jasoko du eta etxera eraman. Hura ere kanporatu egingo dute, baina lanetik. Duela hiru urte galdu zuten aita-senarra, film osoan zehar azaltzen ez den arrazoiren batengatik.

Zaila da bien arteko harremana. Onean, Steve mutil maitagarria, talentuduna eta karismatikoa da; txarrean, aldiz, Hermano Mayor telebista saiorako profila ematen du zehatz-mehatz: lotsagabea, jeloskorra, txera minimoena ere adierazteko gaitasunik gabea… Hiriaren aldirietan bizi dira, eta pareko etxean emakumezko misteriotsu bat bizi. Kaylak bizitza aspergarria darama senar lanpetuarekin eta alaba txikiarekin. Behar du pizgarri bat, eta ahaleginduko da Steve hezten, hari eskolak ematen. Horri esker Dianek etxetik kanpo lan egin ahal izango du.

Iraganak, ordea, ez ditu bakean utziko. Sistema, XXI. mendean Mendebaldean gizartea eta gizakiaren zereginak antolatzeko nagusitutako sistema deshumanizatuak kinka larrian jarriko du Stevek, Dianek eta Kaylak haien artean sortutakoa. Hain zuzen, horri kritika egiten dio Dolanek.

Istorio lineala bezain oparoa narratu du, nahiz eta horretarako, agian, eta ustezko epikotasun baten mesedetan, gehiegizko baliabide narratibo-estilistikoak (Lana del Rey, Oasis, Dido eta Daft Punken abestiekin nahastuta, esaterako) erabiltzen dituen.

Maiatzean Cannesko Zinemaldiko Sail Ofizialean lehiatu zen, eta epaimahaiaren saria irabazi.

Mommy

 

Miseriekin dibertituz

P’tit Quinquin (Zabaltegi)

09:00etan ematen dute pelikula, eta badakizu 200 minutu irauten duela. “Kontatuko du zerbait… edukiko du zerbait…”, pentsatzen duzu, zeure artean, filmaren lehen planoak ikustean, Quinquin nerabezaroaren ateetan dagoen mutil ilehori bihurriari eta Eve haren laztanari erreparatzean. Susmo hori daukazu, edo eduki nahi duzu; horretan ahalegintzen zara, behintzat.

Eta kontatzen ditu gauzak Bruno Dumonten azkeneko lanak. Lau kapitulu dauzkan telesail bat da, baina bai aurtengo Cannesko Zinemaldiko Zuzendarien Hamabostaldia sailean eta baita Zabaltegi Donostiakoan ere, osorik, jarraian, proiektatu dute (atzo emititu zuten lehen kapitulua Arte katean, Frantzian, eta datorren ostegunean azkena).

Udako hilabeteak heldu dira Frantzia iparraldeko kostaldeko herri txiki batera, eta Quinquinek bihurrikerietan jarraitzeko intentzioa dauka. Pare bat hilketa estrainio gertatuko dira, ordea. Gizakien arrastoak agertuko dira behin batzuen barnean… Horiek ikertzen hasiko dira Van der Weyden komandantea eta Carpentier  tenientea. Baina hilketak argituko dituzten hari muturrak lotzen beharrean, eztabaida filosofiko antzuetan igarotzen du denbora bikote parodikoak. Hain zuzen, ukitu absurdu bikaina ematen diote bi pertsonaia horiek pelikulari.

Hilketa gehiago gertatuko dira herrian. Horretarako zioak pasionalak direla dirudi. Auskalo… Fatalitateaz mintzo da Van der Weyden jakintsua  Bien bitartean, uztailaren 14ko festa ospatuko dute; psikiatrikotik ateratako Quinquinen aitaren anaia agertuko da; abeslari hasiberrientzako lehiaketa patetiko eta dekandente bat egingo da, eta, agian, lozorroan zegoen xenofobia zantzuak eta inbidia azaleratuko da  ezer gertatzen ez den tokian, eguraldi onerakin Ingalaterrako kostaldea bera ikus daitekeen herrixka anodinoan.

Erdi aztoratuta daude herritarrak… Quinquinek zer gertatzen den badakiela dirudi, ordea; baita haren aita hitz gutxikoak ere, zaldien lehiaketetara joaten denak.

Tragikomedia zirikatzaile eta dibertigarria osatu du Dumontek, eta 200 minutuak, etengabeko postura aldaketak gorabehera, ez dira astunak egiten.

 

tit.jpeg